ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΘΕΜΑΤΑ
http://www.poukamisas.gr/images/uploads/TH_ARXAIAKAT_PAR1-3.pdf
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
http://www.poukamisas.gr/images/uploads/AP_ARXAIAKAT_PAR1-3.pdf
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Λυσίας. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Λυσίας. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
27.11.14
4.1.11
Γνωστό κείμενο: Λυσίου «Υπέρ Μαντιθέου» Παράγραφοι 20 – 21
Ἤδη δέ τινων ἠσθόμην, ᾦ βουλή, καί διά ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὤν ἐπεχείρησα
λέγειν ἐν τῷ δήμῳ. Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπέρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων
δημηγορῆσαι, ἔπειτα μέντοι καί ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος, ἅμα μέν
τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδέν πέπαυνται τά τῆς πόλεως πράττοντες, ἅμα δέ ὑμᾶς
ὁρῶν (τά γάρ ἀληθῆ χρή λέγειν) τούς τοιούτους μόνους <τινός> ἀξίους νομίζοντας εἶναι, ὥστε
ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τήν γνώμην, ἔχοντας τίς οὐκ ἄν ἐπαρθείη πράττειν καί λέγειν ὑπέρ τῆς
πόλεως; Ἔτι δέ τί ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε; οὐ γάρ ἓτεροι περί αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ' ὑμεῖς.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφράσετε το χωρίο: «Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον … πόλεως; »
(Μονάδες 10)
2. Πώς εξηγεί ο Μαντίθεος την ενεργό συμμετοχή του στην εκκλησία του δήμου σε νεαρή
ηλικία;
(Μονάδες 10)
3. Να αξιολογήσετε τον επίλογο αυτού του δικανικού λόγου και να καταδείξετε αν παρουσιά-
ζει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους ρητορικού λόγου.
(Μονάδες 10)
4. Ποιες συνθήκες ευνόησαν την ευδοκίμηση της ρητορικής στην Αθήνα;
(Μονάδες 10)
5. Να βρεθούν από το πρωτότυπο κείμενο τύποι που να είναι ετυμολογικά συγγενείς των πα-
ρακάτω λέξεων: παράδοξος, θέμα, συγγενής, λαθρεπιβάτης, διάγνωση, σχεδόν,
προκριματικός.
(Μονάδες 10)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Εγώ όμως κατά πρώτον αναγκάστηκα να εκφωνήσω λόγο για προσωπικές μου υποθέσεις,
όμως έπειτα μου φαίνεται ότι έδειξα μεγαλύτερη φιλοδοξία απ’ όσο έπρεπε, από τη μια
γιατί θυμόμουν ότι οι πρόγονοι μας δεν σταμάτησαν καθόλου να ασχολούνται με τις υποθέ-
σεις της πόλεως, από την άλλη γιατί έβλεπα (γιατί πρέπει να λέμε την αλήθεια) ότι πιστεύε-
τε πως μόνο αυτού του είδους οι άνθρωποι είναι αξιόλογοι, ώστε βλέποντας εσάς να έχετε Επικοινωνία όχι μόνο με το λόγο αλλά και με το συναίσθημα
αυτή τη γνώμη ποιος δεν θα παρακινούταν να ενεργεί και να μιλά για την πόλη;
2. Κάποιοι θεώρησαν αυθάδη και αλαζονική τη συμμετοχή του Μαντίθεου στην εκκλησία
του δήμου σε νεαρή ηλικία. Όμως, γι΄ αυτό ο ίδιος δίνει πειστικά επιχειρήματα. Υπογραμ-
μίζει ότι αναγκάστηκε να μιλήσει λόγω προσωπικών υποθέσεων για να σώσει μάλλον την
πατρική περιουσία από τον κίνδυνο της δήμευσης. Έτσι η έμμεση και υπαινικτική αναφορά
στη δυσάρεστη κατάσταση που η οικογένειά του αντιμετώπισε και με την οποία ο Μαντί-
θεος προσπάθησε να συγκινήσει στην αρχή του λόγου του καθώς και η προσήλωσή του
στην οικογένεια, λειτουργεί και πάλι υπέρ αυτού.
Ακολούθως, παραδέχεται ότι φάνηκε περισσότερο απ’ όσο έπρεπε φιλόδοξος, πράγμα
όμως που επίσης κατά τη γνώμη του δικαιολογείται από το ότι θέλησε να ακολουθήσει το
παράδειγμα των προγόνων όσον αφορά την αγάπη του στα κοινά, καθώς και από το ότι οι
ίδιοι οι βουλευτές θεωρούν αξιόλογους πολίτες μόνον όσους ασχολούνται με τις δημόσιες
υποθέσεις. Και αυτό είναι ένα ισχυρό επιχείρημα, καθώς οι Αθηναίοι επέκριναν όσους
απείχαν από τα κοινά. Ο Θουκυδίδης μάλιστα χαρακτηρίζει ως «αχρείο» τον μη μετέχοντα
σ’ αυτά.
3. Ο συγκεκριμένος επίλογος δεν περιλαμβάνει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους
επιλόγου, δηλαδή την ανάμνηση, που είναι μια σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών θέ-
σεων και την παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή. Αυτό συμβαίνει γιατί ο
Μαντίθεος ενδιαφέρεται αποκλειστικά σχεδόν να δημιουργήσει την καλύτερη δυνατή εικό-
να για τον εαυτό του ανασκευάζοντας ως την τελευταία στιγμή τις κατηγορίες, και όχι να
παρακαλέσει ή να συγκινήσει τους δικαστές. Εξάλλου, σε κάτι τέτοιο συντείνει και η αυτο-
πεποίθησή του σχετικά με την αθωότητά του καθώς και η περιφρόνηση που τρέφει προς
τους κατηγόρους. Δεν θα ήθελε να κλείσει το λόγο του με αναφορά σ’ αυτούς, όπως πιθα-
νώς θα έκανε, αν στον επίλογο υπήρχε παθοποιία. Επίσης, δεν μεγαλοποιεί όσα τον συμφέ-
ρουν, ούτε χρησιμοποιεί μελοδραματισμούς. Τελειώνει, λοιπόν, αναπάντεχα, πιστεύοντας
ότι έχει πλέον αποδείξει την αλήθεια
Ένας τυπικός επίλογος, δεν θα εξυπηρετούσε τις προθέσεις του Μαντίθεου. Παρόλα
αυτά, τα δύο διαδοχικά ερωτήματα στο τέλος του λόγου, είναι ιδιαιτέρως δραστικά και
αφήνουν έντονες εντυπώσεις στο ακροατήριο καθώς μάλιστα συνδυάζονται με μια προ-
σπάθεια εύνοιας των βουλευτών, τους οποίους ο ρήτορας εγκωμιάζει, ως εκφραστές του
πνεύματος της πολιτείας. Η δεύτερη ρητορική ερώτηση μάλιστα ισοδυναμεί με έντονη
άρνηση, δείχνοντας έτσι ότι θεωρεί αδικαιολόγητη τη δυσαρέσκεια κάποιων πολιτών.
4. Αν και η Σικελία ήταν η κοιτίδα της συστηματικής ρητορικής, από τα μέσα περίπου του
πέμπτου αιώνα π.Χ. το επίκεντρό της ήταν η Αθήνα, όπου υπήρχαν όλες οι προUποθέσεις
για να ευδοκιμήσει. Την ευνόησαν η δημοκρατία με τις λαOκές συνελεύσεις και τα δικαστήρια,
οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι και το μέγεθος της πόλης, όπου αγαπούσαν να μένουν
και να διδάσκουν οι σοφιστές, αυτοί οι περιφερόμενοι δάσκαλοι της ανώτερης παιδείας. Πολλοί από αυτούς, όπως ο Πρωταγόρας και ο Πρόδικος δίδασκαν κάποια στοιχεία γραμ-
ματικής και τεχνικής του λόγου
5. Δοκῶ, διατεθῆναι, προγόνων, ἀληθῆ, γνώμην, ἔχοντας, κριταί.
ΑΓΝΩΣΤΟ
Ἡγοῦμαι δ΄αὐτόν παρ΄ ὑμῶν δικαίως ἄν πλείστης συγγνώμης τυγχάνειν. ὑπό γάρ τῶν
τριάκοντ΄ ἐκπεσόντες ταῖς αὐταῖς ἐκείνῳ συμφοραῖς ἐχρήσασθε. Ἐξ΄ ὧν ἐνθυμεῖσθαι χρή, πῶς
ἕκαστος ὑμῶν διέκειτο καί τίνα γνώμην εἶχεν καί ποῖον κίνδυνον οὐκ ἄν ὑπέμεινεν ὥστε
παύσασθαι μέν μετοικῶν, κατελθεῖν δ΄ εἰς τήν πατρίδα, τιμωρήσασθαι δέ τούς ἐκβαλόντας. Ἐπί
τίνα δ΄ ἤ πόλιν ἤ φίλον ἤ ξένον οὐκ ἤλθετε δεησόμενοι συγκαταγαγεῖν ὑμᾶς; Τίνος δ΄
ἀπέσχεσθε πειρώμενοι κατελθεῖν; Οὐ καταλαβόντες τόν Πειραιᾶ καί τόν σῖτον τόν ἐν τῇ χώρᾳ
διεφθείρετε καί τήν γῆν ἐτέμνετε καί τά προάστεια ἐνεπρήσατε καί τελευτῶντες τοῖς τείχεσιν
προσεβάλατε;
(Ἰσοκράτης, Περί τοῦ ζεύγους, 12-13)
ἐκβάλλω: εξορίζω
συγκατάγω: επιστρέφω από την εξορία
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφραστεί στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω απόσπασμα.
(Μονάδες 20)
2. α) Να γραφούν οι τύποι που ζητούνται των παρακάτω ρημάτων και ρηματικών τύπων
(στη φωνή που βρίσκονται):
ἐκπεσόντες: β΄ ενικό πρόσωπο Προστακτικής αορίστου β΄
ἐχρήσασθε: β’ ενικό πρόσωπο Προστακτικής ενεστώτα
ὑπέμεινεν: α΄ πληθυντικό πρόσωπο Οριστικής μέλλοντα
παύσασθαι: γ΄ ενικό πρόσωπο Ευκτικής του ίδιου χρόνου
ἐκβαλόντας: β΄ πληθ. πρόσωπο Υποτακτικής του ίδιου χρόνου
συγκαταγαγεῖν: γ΄ ενικό πρόσωπο Οριστικής παρακειμένου
πειρώμενοι: α΄ ενικό πρόσωπο Οριστικής παρατατικού
β) τίνα: δοτική πληθυντικού
πατρίδα: δοτική πληθυντικού
τόν σῖτον: ονομαστική πληθυντικού
(Μονάδες 10)
3. α) Να αναγνωριστούν συντακτικώς οι τύποι:
συγγνώμης, ἐκείνῳ, μετοικῶν, δεησόμενοι, τίνος, κατελθεῖν
β) «Ἐξ΄ὧν…τούς ἐκβαλόντας»: Να βρεθούν και να χαρακτηριστούν πλήρως (εισαγωγή,
συντακτικός ρόλος, εκφορά)οι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις της περιόδου.
(Μονάδες 10)
15
ÁÑ×ÁÉÁ ÊÁÔÅÕÈÕÍÓÇÓ Â´ËÕÊÅÉÏÕ
Φροντίδα για την αυτοεκτίμηση και τη γνωστική ανάπτυξη του μαθητή
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτός δίκαια θα μπορούσε να συγχωρεθεί από εσάς γιατί, όταν εξορι-
στήκατε από τους τριάκοντα τυράννους, αντιμετωπίσατε τις ίδιες συμφορές με εκείνον.
Από τα παραπάνω πρέπει να θυμηθείτε πώς συμπεριφερόταν ο καθένας από εσάς και τι
άποψη είχε και ποιον κίνδυνο δε θα υπέμεινε, ώστε να πάψει από τη μια να ζει σε ξένο
μέρος, να επιστρέψει από την άλλη στην πατρίδα, και να εκδικηθεί αυτούς που τον εξόρι-
σαν. Σε ποια πόλη ή φίλο ή ξένο δεν πήγατε για να (τον) παρακαλέσετε να σας επαναφέρει
από την εξορία; Τι αποφύγατε προσπαθώντας να επιστρέψετε; Αφού καταλάβατε τον
Πειραιά, δεν καταστρέψατε και το σιτάρι στην περιοχή και δεν καταστρέψατε επίσης τη γη
και δεν πυρπολήσατε τα προάστια και στο τέλος δεν επιτεθήκατε στα τείχη;
2. α) ἔκπεσε, χρῶ, ὑπομενοῦμεν, παύσαιτο
ἐκβάλητε, συγκατῆχε, ἐπειρώμην
β) τίσιν, πατρίσιν, τά σῖτα
3. α) συγγνώμης: αντικείμενο στο απαρέμφατο «τυγχάνειν».
ἐκείνῳ: δοτική αντικειμενική στο «αὐταῖς».
μετοικῶν: κατηγορηματική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
«παύσασθαι» (εννοείται: οὗτος).
δεησόμενοι: τελική μετοχή, συνημμένη στο υποκ. του ρήματος «ὑμεῖς» που εννοείται.
τίνος: αντικείμενο στο ρήμα «ἀπέχεσθε».
κατελθεῖν: τελ. απαρέμφατο, αντικείμενο στη μετοχή «πειρώμενοι», υποκείμενο
απαρεμφάτου ενν. ὑμεῖς (σχέση ταυτοπροσωπίας).
β) «πῶς…διέκειτο»/ «τίνα…εἴχεν»/ «ποῖον…ἄν «ὑπέμεινεν»: δευτερεύουσες ονοματικές
πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις, που συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους, μερικής
αγνοίας. Λειτουργούν ως αντικείμενα στο απαρέμφατο «ἐνθυμεῖσθαι» της κύριας. Οι
δύο πρώτες εκφέρονται με Οριστική (διέκειτο/εἶχεν) γιατί δηλώνουν το πραγματικό, ενώ
η τρίτη εκφέρεται με δυνητική Οριστική (οὐκ ἄν ὑπέμεινεν) γιατί δηλώνει το δυνατό στο
παρελθόν.
Ἤδη δέ τινων ἠσθόμην, ᾦ βουλή, καί διά ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὤν ἐπεχείρησα
λέγειν ἐν τῷ δήμῳ. Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπέρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων
δημηγορῆσαι, ἔπειτα μέντοι καί ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος, ἅμα μέν
τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδέν πέπαυνται τά τῆς πόλεως πράττοντες, ἅμα δέ ὑμᾶς
ὁρῶν (τά γάρ ἀληθῆ χρή λέγειν) τούς τοιούτους μόνους <τινός> ἀξίους νομίζοντας εἶναι, ὥστε
ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τήν γνώμην, ἔχοντας τίς οὐκ ἄν ἐπαρθείη πράττειν καί λέγειν ὑπέρ τῆς
πόλεως; Ἔτι δέ τί ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε; οὐ γάρ ἓτεροι περί αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ' ὑμεῖς.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφράσετε το χωρίο: «Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον … πόλεως; »
(Μονάδες 10)
2. Πώς εξηγεί ο Μαντίθεος την ενεργό συμμετοχή του στην εκκλησία του δήμου σε νεαρή
ηλικία;
(Μονάδες 10)
3. Να αξιολογήσετε τον επίλογο αυτού του δικανικού λόγου και να καταδείξετε αν παρουσιά-
ζει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους ρητορικού λόγου.
(Μονάδες 10)
4. Ποιες συνθήκες ευνόησαν την ευδοκίμηση της ρητορικής στην Αθήνα;
(Μονάδες 10)
5. Να βρεθούν από το πρωτότυπο κείμενο τύποι που να είναι ετυμολογικά συγγενείς των πα-
ρακάτω λέξεων: παράδοξος, θέμα, συγγενής, λαθρεπιβάτης, διάγνωση, σχεδόν,
προκριματικός.
(Μονάδες 10)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Εγώ όμως κατά πρώτον αναγκάστηκα να εκφωνήσω λόγο για προσωπικές μου υποθέσεις,
όμως έπειτα μου φαίνεται ότι έδειξα μεγαλύτερη φιλοδοξία απ’ όσο έπρεπε, από τη μια
γιατί θυμόμουν ότι οι πρόγονοι μας δεν σταμάτησαν καθόλου να ασχολούνται με τις υποθέ-
σεις της πόλεως, από την άλλη γιατί έβλεπα (γιατί πρέπει να λέμε την αλήθεια) ότι πιστεύε-
τε πως μόνο αυτού του είδους οι άνθρωποι είναι αξιόλογοι, ώστε βλέποντας εσάς να έχετε Επικοινωνία όχι μόνο με το λόγο αλλά και με το συναίσθημα
αυτή τη γνώμη ποιος δεν θα παρακινούταν να ενεργεί και να μιλά για την πόλη;
2. Κάποιοι θεώρησαν αυθάδη και αλαζονική τη συμμετοχή του Μαντίθεου στην εκκλησία
του δήμου σε νεαρή ηλικία. Όμως, γι΄ αυτό ο ίδιος δίνει πειστικά επιχειρήματα. Υπογραμ-
μίζει ότι αναγκάστηκε να μιλήσει λόγω προσωπικών υποθέσεων για να σώσει μάλλον την
πατρική περιουσία από τον κίνδυνο της δήμευσης. Έτσι η έμμεση και υπαινικτική αναφορά
στη δυσάρεστη κατάσταση που η οικογένειά του αντιμετώπισε και με την οποία ο Μαντί-
θεος προσπάθησε να συγκινήσει στην αρχή του λόγου του καθώς και η προσήλωσή του
στην οικογένεια, λειτουργεί και πάλι υπέρ αυτού.
Ακολούθως, παραδέχεται ότι φάνηκε περισσότερο απ’ όσο έπρεπε φιλόδοξος, πράγμα
όμως που επίσης κατά τη γνώμη του δικαιολογείται από το ότι θέλησε να ακολουθήσει το
παράδειγμα των προγόνων όσον αφορά την αγάπη του στα κοινά, καθώς και από το ότι οι
ίδιοι οι βουλευτές θεωρούν αξιόλογους πολίτες μόνον όσους ασχολούνται με τις δημόσιες
υποθέσεις. Και αυτό είναι ένα ισχυρό επιχείρημα, καθώς οι Αθηναίοι επέκριναν όσους
απείχαν από τα κοινά. Ο Θουκυδίδης μάλιστα χαρακτηρίζει ως «αχρείο» τον μη μετέχοντα
σ’ αυτά.
3. Ο συγκεκριμένος επίλογος δεν περιλαμβάνει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους
επιλόγου, δηλαδή την ανάμνηση, που είναι μια σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών θέ-
σεων και την παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή. Αυτό συμβαίνει γιατί ο
Μαντίθεος ενδιαφέρεται αποκλειστικά σχεδόν να δημιουργήσει την καλύτερη δυνατή εικό-
να για τον εαυτό του ανασκευάζοντας ως την τελευταία στιγμή τις κατηγορίες, και όχι να
παρακαλέσει ή να συγκινήσει τους δικαστές. Εξάλλου, σε κάτι τέτοιο συντείνει και η αυτο-
πεποίθησή του σχετικά με την αθωότητά του καθώς και η περιφρόνηση που τρέφει προς
τους κατηγόρους. Δεν θα ήθελε να κλείσει το λόγο του με αναφορά σ’ αυτούς, όπως πιθα-
νώς θα έκανε, αν στον επίλογο υπήρχε παθοποιία. Επίσης, δεν μεγαλοποιεί όσα τον συμφέ-
ρουν, ούτε χρησιμοποιεί μελοδραματισμούς. Τελειώνει, λοιπόν, αναπάντεχα, πιστεύοντας
ότι έχει πλέον αποδείξει την αλήθεια
Ένας τυπικός επίλογος, δεν θα εξυπηρετούσε τις προθέσεις του Μαντίθεου. Παρόλα
αυτά, τα δύο διαδοχικά ερωτήματα στο τέλος του λόγου, είναι ιδιαιτέρως δραστικά και
αφήνουν έντονες εντυπώσεις στο ακροατήριο καθώς μάλιστα συνδυάζονται με μια προ-
σπάθεια εύνοιας των βουλευτών, τους οποίους ο ρήτορας εγκωμιάζει, ως εκφραστές του
πνεύματος της πολιτείας. Η δεύτερη ρητορική ερώτηση μάλιστα ισοδυναμεί με έντονη
άρνηση, δείχνοντας έτσι ότι θεωρεί αδικαιολόγητη τη δυσαρέσκεια κάποιων πολιτών.
4. Αν και η Σικελία ήταν η κοιτίδα της συστηματικής ρητορικής, από τα μέσα περίπου του
πέμπτου αιώνα π.Χ. το επίκεντρό της ήταν η Αθήνα, όπου υπήρχαν όλες οι προUποθέσεις
για να ευδοκιμήσει. Την ευνόησαν η δημοκρατία με τις λαOκές συνελεύσεις και τα δικαστήρια,
οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι και το μέγεθος της πόλης, όπου αγαπούσαν να μένουν
και να διδάσκουν οι σοφιστές, αυτοί οι περιφερόμενοι δάσκαλοι της ανώτερης παιδείας. Πολλοί από αυτούς, όπως ο Πρωταγόρας και ο Πρόδικος δίδασκαν κάποια στοιχεία γραμ-
ματικής και τεχνικής του λόγου
5. Δοκῶ, διατεθῆναι, προγόνων, ἀληθῆ, γνώμην, ἔχοντας, κριταί.
ΑΓΝΩΣΤΟ
Ἡγοῦμαι δ΄αὐτόν παρ΄ ὑμῶν δικαίως ἄν πλείστης συγγνώμης τυγχάνειν. ὑπό γάρ τῶν
τριάκοντ΄ ἐκπεσόντες ταῖς αὐταῖς ἐκείνῳ συμφοραῖς ἐχρήσασθε. Ἐξ΄ ὧν ἐνθυμεῖσθαι χρή, πῶς
ἕκαστος ὑμῶν διέκειτο καί τίνα γνώμην εἶχεν καί ποῖον κίνδυνον οὐκ ἄν ὑπέμεινεν ὥστε
παύσασθαι μέν μετοικῶν, κατελθεῖν δ΄ εἰς τήν πατρίδα, τιμωρήσασθαι δέ τούς ἐκβαλόντας. Ἐπί
τίνα δ΄ ἤ πόλιν ἤ φίλον ἤ ξένον οὐκ ἤλθετε δεησόμενοι συγκαταγαγεῖν ὑμᾶς; Τίνος δ΄
ἀπέσχεσθε πειρώμενοι κατελθεῖν; Οὐ καταλαβόντες τόν Πειραιᾶ καί τόν σῖτον τόν ἐν τῇ χώρᾳ
διεφθείρετε καί τήν γῆν ἐτέμνετε καί τά προάστεια ἐνεπρήσατε καί τελευτῶντες τοῖς τείχεσιν
προσεβάλατε;
(Ἰσοκράτης, Περί τοῦ ζεύγους, 12-13)
ἐκβάλλω: εξορίζω
συγκατάγω: επιστρέφω από την εξορία
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφραστεί στη νέα ελληνική γλώσσα το παραπάνω απόσπασμα.
(Μονάδες 20)
2. α) Να γραφούν οι τύποι που ζητούνται των παρακάτω ρημάτων και ρηματικών τύπων
(στη φωνή που βρίσκονται):
ἐκπεσόντες: β΄ ενικό πρόσωπο Προστακτικής αορίστου β΄
ἐχρήσασθε: β’ ενικό πρόσωπο Προστακτικής ενεστώτα
ὑπέμεινεν: α΄ πληθυντικό πρόσωπο Οριστικής μέλλοντα
παύσασθαι: γ΄ ενικό πρόσωπο Ευκτικής του ίδιου χρόνου
ἐκβαλόντας: β΄ πληθ. πρόσωπο Υποτακτικής του ίδιου χρόνου
συγκαταγαγεῖν: γ΄ ενικό πρόσωπο Οριστικής παρακειμένου
πειρώμενοι: α΄ ενικό πρόσωπο Οριστικής παρατατικού
β) τίνα: δοτική πληθυντικού
πατρίδα: δοτική πληθυντικού
τόν σῖτον: ονομαστική πληθυντικού
(Μονάδες 10)
3. α) Να αναγνωριστούν συντακτικώς οι τύποι:
συγγνώμης, ἐκείνῳ, μετοικῶν, δεησόμενοι, τίνος, κατελθεῖν
β) «Ἐξ΄ὧν…τούς ἐκβαλόντας»: Να βρεθούν και να χαρακτηριστούν πλήρως (εισαγωγή,
συντακτικός ρόλος, εκφορά)οι δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις της περιόδου.
(Μονάδες 10)
15
ÁÑ×ÁÉÁ ÊÁÔÅÕÈÕÍÓÇÓ Â´ËÕÊÅÉÏÕ
Φροντίδα για την αυτοεκτίμηση και τη γνωστική ανάπτυξη του μαθητή
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Πιστεύω λοιπόν ότι αυτός δίκαια θα μπορούσε να συγχωρεθεί από εσάς γιατί, όταν εξορι-
στήκατε από τους τριάκοντα τυράννους, αντιμετωπίσατε τις ίδιες συμφορές με εκείνον.
Από τα παραπάνω πρέπει να θυμηθείτε πώς συμπεριφερόταν ο καθένας από εσάς και τι
άποψη είχε και ποιον κίνδυνο δε θα υπέμεινε, ώστε να πάψει από τη μια να ζει σε ξένο
μέρος, να επιστρέψει από την άλλη στην πατρίδα, και να εκδικηθεί αυτούς που τον εξόρι-
σαν. Σε ποια πόλη ή φίλο ή ξένο δεν πήγατε για να (τον) παρακαλέσετε να σας επαναφέρει
από την εξορία; Τι αποφύγατε προσπαθώντας να επιστρέψετε; Αφού καταλάβατε τον
Πειραιά, δεν καταστρέψατε και το σιτάρι στην περιοχή και δεν καταστρέψατε επίσης τη γη
και δεν πυρπολήσατε τα προάστια και στο τέλος δεν επιτεθήκατε στα τείχη;
2. α) ἔκπεσε, χρῶ, ὑπομενοῦμεν, παύσαιτο
ἐκβάλητε, συγκατῆχε, ἐπειρώμην
β) τίσιν, πατρίσιν, τά σῖτα
3. α) συγγνώμης: αντικείμενο στο απαρέμφατο «τυγχάνειν».
ἐκείνῳ: δοτική αντικειμενική στο «αὐταῖς».
μετοικῶν: κατηγορηματική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του απαρεμφάτου
«παύσασθαι» (εννοείται: οὗτος).
δεησόμενοι: τελική μετοχή, συνημμένη στο υποκ. του ρήματος «ὑμεῖς» που εννοείται.
τίνος: αντικείμενο στο ρήμα «ἀπέχεσθε».
κατελθεῖν: τελ. απαρέμφατο, αντικείμενο στη μετοχή «πειρώμενοι», υποκείμενο
απαρεμφάτου ενν. ὑμεῖς (σχέση ταυτοπροσωπίας).
β) «πῶς…διέκειτο»/ «τίνα…εἴχεν»/ «ποῖον…ἄν «ὑπέμεινεν»: δευτερεύουσες ονοματικές
πλάγιες ερωτηματικές προτάσεις, που συνδέονται παρατακτικά μεταξύ τους, μερικής
αγνοίας. Λειτουργούν ως αντικείμενα στο απαρέμφατο «ἐνθυμεῖσθαι» της κύριας. Οι
δύο πρώτες εκφέρονται με Οριστική (διέκειτο/εἶχεν) γιατί δηλώνουν το πραγματικό, ενώ
η τρίτη εκφέρεται με δυνητική Οριστική (οὐκ ἄν ὑπέμεινεν) γιατί δηλώνει το δυνατό στο
παρελθόν.
Λυσίου: «Υπέρ Μαντιθέου» (Παράγραφοι 19 – 21)
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφράσετε το χωρίο: «Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον … πόλεως;»
(Ìï íÜ äåò 10)
2. Σε ποιο κριτήριο πρέπει να βασίζεται η αξιολόγηση ενός ανθρώπου σύμφωνα με το Μα -
ντίθεο, ο οποίος, όπως ισχυρίζεται, είχε πέσει θύμα της εμφάνισής του;
(Ìï íÜ äåò 15)
3. Να αξιολογήσετε τον επίλογο αυτού του δικανικού λόγου και να καταδείξετε αν πα -
ρουσιάζει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους ρητορικού λόγου.
(Ìï íÜ äåò 15)
4. Ποιες συνθήκες ευνόησαν την ευδοκίμηση της ρητορικής στην Αθήνα;
(Ìï íÜ äåò 10)
5. Να βρεθούν από το πρωτότυπο κείμενο τύποι που να είναι ετυμολογικά συγγενείς των
παρακάτω λέξεων: παράδοξος, θέμα, συγγενής, λαθρεπιβάτης, διάγνωση, σχεδόν, προ -
κριματικός.
(Ìï íÜ äåò 10)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Εγώ όμως κατά πρώτον αναγκάστηκα να εκφωνήσω λόγο για προσωπικές μου υπο -
θέσεις, όμως έπειτα μου φαίνεται ότι έδειξα μεγαλύτερη φιλοδοξία απ’ όσο έπρεπε, από
τη μια γιατί θυμόμουν ότι οι πρόγονοι μας δεν σταμάτησαν καθόλου να ασχολούνται με
τις υποθέσεις της πόλεως, από την άλλη γιατί έβλεπα (γιατί πρέπει να λέμε την αλήθεια)
ότι πιστεύετε πως μόνο αυτού του είδους οι άνθρωποι είναι αξιόλογοι, ώστε βλέποντας
εσάς να έχετε αυτή τη γνώμη ποιος δεν θα παρακινούταν να ενεργεί και να μιλά για την
πόλη;
2. Ο Μαντίθεος κάνει λόγο για την εξωτερική εμφάνιση, γιατί ανήκε στους «λακωνίζοντας»,
ακολουθούσε δηλαδή τον σπαρτιατικό τρόπο ένδυσης και είχε μακριά μαλλιά, γεγονός
που ενοχλούσε κάποιους δημοκρατικούς, που από μικροί είχαν κοντά μαλλιά. Γι’ αυτό,
λοι πόν, τονίζει στους βουλευτές ότι πρέπει να τον κρίνουν απ’ τα έργα του, όχι απ’ την
εμφάνιση του.
Η εξωτερική εμφάνιση ενός ανθρώπου δεν πρέπει να επηρεάζει την κρίση μας γι’
αυτόν, γιατί η αξία ενός ατόμου αποκαλύπτεται απ’ τις πράξεις, τη συμπεριφορά του, τα
λόγια του, τον εσωτερικό του κόσμο. Η επιμελημένη εμφάνιση είναι κάτι θετικό αλλά όχι
καθοριστικό. Υπάρχουν άλλωστε πολλοί άνθρωποι με εξαίρετη εμφάνιση, που όμως
είναι κενοί περιεχομένου και προσπαθούν να καλύψουν τη ρηχότητά τους και τις ατέ -
λειες του χαρακτήρα τους με την προσεγμένη εξωτερική εμφάνιση και την επιτηδευμένη
συμπεριφορά.
Κατά τον Μαντίθεο, λοιπόν, κριτήριο αξιολόγησης πρέπει να είναι η πραγματική προ -
σφορά προς την πατρίδα και όχι η εξωτερική εμφάνιση, οι πράξεις και όχι η όψη. Η ίδια
η πράξη αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμα που έχει στο κοινωνικό σύνολο, το οποίο
και προέχει σε σχέση με την ατομική συμπεριφορά και ένδυση των πολιτών. Ο Λυ σίας
έξυπνα και σκόπιμα αναφέρεται σε ανθρώπους όπως ο Μαντίθεος, που έχουν προσφέ -
ρει πολλά αγαθά στο κοινό σύνολο και δεν έχουν βλάψει με τη στάση τους κανέναν,
προσπαθώντας έτσι να δεσμεύσει συναισθηματικά και ηθικά τους βουλευτές προκειμέ -
νου η απόφασή τους να είναι ευνο3κή για τον πελάτη του.
Επομένως, ο Μαντίθεος δίνει το μέτρο με το οποίο πρέπει οι βουλευτές να αξιο -
λογούν τους πολιτευομένους. Στη χρήση της έκφρασης «οὐκ ἄξιον» λανθάνει η αντίθε -
ση που δημιουργείται ανάμεσα στα απαρέμφατα «φιλεῖν» - «μισεῖν» και στο απαρέμφα -
το «σκο πεῖν», αντίθεση που έχει να κάνει με την ευρύτερη αντιπαράθεση συναισθήματος
και λογικής αντιστοίχως. Οι βουλευτές είναι αυτοί που πρέπει να χρησιμοποιούν κατ’
εξοχήν τη λογική τους εφόσον αυτοί παίρνουν τις αποφάσεις και εξάλλου με τη λογική
σχετίζονται και οι πράξεις ενός ανθρώπου. Η αντίληψη που δημιουργεί η εξωτερική
εμφά νιση από την άλλη, έχει καθαρά υποκειμενικό χαρακτήρα, γι’ αυτό διαφοροποιείται
ανάλογα με το χρόνο, τον τόπο, την ηλικία. Έτσι δεν μπορεί να αποτελεί μέτρο κρίσεως,
ενώ τα καλά έργα αποτελούν αντικειμενικό κριτήριο. Συμπληρωματικό στοιχείο στην
έκφραση υπεροχής της λογικής, απέναντι στο συναίσθημα αποτελεί η γενικότερη αντί -
θεση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και στο «είναι», αντίθεση που εκφράζεται με τις ενα -
ντιωματικές μετοχές «διαλεγόμενοι», «ἀμπεχόμενοι», «ἀμελοῦντες» και τα αντίστοιχά
τους ρήματα «γεγόνασι» και «εἰσίν εἰργασμένοι».
3. Ο συγκεκριμένος επίλογος δεν περιλαμβάνει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους
επιλόγου, δηλαδή την ανάμνηση, που είναι μια σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών
θέσεων και την παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή. Αυτό συμβαίνει
γιατί ο Μαντίθεος ενδιαφέρεται αποκλειστικά σχεδόν να δημιουργήσει την καλύτερη
δυνατή εικόνα για τον εαυτό του, ανασκευάζοντας ως την τελευταία στιγμή τις κατηγο -
ρίες, και όχι να παρακαλέσει ή να συγκινήσει τους δικαστές. Εξάλλου, σε κάτι τέτοιο
συντείνει και η αυτοπεποίθησή του σχετικά με την αθωότητά του καθώς και η περιφρό -
νηση που τρέ φει προς τους κατηγόρους. Δεν θα ήθελε να κλείσει το λόγο του με αναφο -
ρά σ’ αυτούς, όπως πιθανώς θα έκανε, αν στον επίλογο υπήρχε παθοποιία. Επίσης, δεν
μεγαλοποιεί όσα τον συμφέρουν, ούτε χρησιμοποιεί μελοδραματισμούς. Τελειώνει,
λοιπόν, αναπά ντεχα, πιστεύοντας ότι έχει πλέον αποδείξει την αλήθεια. Άλλωστε, ίσως,
θεωρούσε ότι η ανάμνηση θα κούραζε το ακροατήριο, αφού ίσως κάποιοι την ταύτιζαν
με μια προσπάθεια υποτίμησης της νοημοσύνης τους.
Ένας τυπικός επίλογος, λοιπόν, δεν θα εξυπηρετούσε τις προθέσεις του Μαντίθεου.
Παρόλα αυτά, τα δύο διαδοχικά ερωτήματα στο τέλος του λόγου, είναι ιδιαιτέρως δρα-
στικά και αφήνουν έντονες εντυπώσεις στο ακροατήριο καθώς μάλιστα συνδυάζονται με
μια προσπάθεια εύνοιας των βουλευτών, τους οποίους ο ρήτορας εγκωμιάζει, ως εκ -
φραστές του πνεύματος της πολιτείας και θεματοφύλακες της δημοκρατίας. Η δεύτερη
ρητορική ερώτηση μάλιστα ισοδυναμεί με έντονη άρνηση, δείχνοντας έτσι ότι θεωρεί
αδικαιολόγητη τη δυσαρέσκεια κάποιων πολιτών. Υπάρχει, δηλαδή, μία μικρή ένδειξη
αποτροπής.
4. Αν και η Σικελία ήταν η κοιτίδα της συστηματικής ρητορικής, από τα μέσα περίπου του
πέμπτου αιώνα π.Χ. το επίκεντρό της ήταν η Αθήνα, όπου υπήρχαν όλες οι προ9ποθέ -
σεις για να ευδοκιμήσει. Την ευνόησαν η δημοκρατία με τις λα3κές συνελεύσεις και τα
δικαστήρια, οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι και το μέγεθος της πόλης, όπου αγα-
πούσαν να μένουν και να διδάσκουν οι σοφιστές, αυτοί οι περιφερόμενοι δάσκαλοι της
ανώτερης παιδείας. Πολλοί από αυτούς, όπως ο Πρωταγόρας και ο Πρόδικος δίδασκαν
κάποια στοιχεία γραμματικής και τεχνικής του λόγου.
5. δοκῶ, διατεθῆναι, προγόνων, ἀληθῆ, γνώμην, ἔχοντας, κριταί.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφράσετε το χωρίο: «Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον … πόλεως;»
(Ìï íÜ äåò 10)
2. Σε ποιο κριτήριο πρέπει να βασίζεται η αξιολόγηση ενός ανθρώπου σύμφωνα με το Μα -
ντίθεο, ο οποίος, όπως ισχυρίζεται, είχε πέσει θύμα της εμφάνισής του;
(Ìï íÜ äåò 15)
3. Να αξιολογήσετε τον επίλογο αυτού του δικανικού λόγου και να καταδείξετε αν πα -
ρουσιάζει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους ρητορικού λόγου.
(Ìï íÜ äåò 15)
4. Ποιες συνθήκες ευνόησαν την ευδοκίμηση της ρητορικής στην Αθήνα;
(Ìï íÜ äåò 10)
5. Να βρεθούν από το πρωτότυπο κείμενο τύποι που να είναι ετυμολογικά συγγενείς των
παρακάτω λέξεων: παράδοξος, θέμα, συγγενής, λαθρεπιβάτης, διάγνωση, σχεδόν, προ -
κριματικός.
(Ìï íÜ äåò 10)
ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Εγώ όμως κατά πρώτον αναγκάστηκα να εκφωνήσω λόγο για προσωπικές μου υπο -
θέσεις, όμως έπειτα μου φαίνεται ότι έδειξα μεγαλύτερη φιλοδοξία απ’ όσο έπρεπε, από
τη μια γιατί θυμόμουν ότι οι πρόγονοι μας δεν σταμάτησαν καθόλου να ασχολούνται με
τις υποθέσεις της πόλεως, από την άλλη γιατί έβλεπα (γιατί πρέπει να λέμε την αλήθεια)
ότι πιστεύετε πως μόνο αυτού του είδους οι άνθρωποι είναι αξιόλογοι, ώστε βλέποντας
εσάς να έχετε αυτή τη γνώμη ποιος δεν θα παρακινούταν να ενεργεί και να μιλά για την
πόλη;
2. Ο Μαντίθεος κάνει λόγο για την εξωτερική εμφάνιση, γιατί ανήκε στους «λακωνίζοντας»,
ακολουθούσε δηλαδή τον σπαρτιατικό τρόπο ένδυσης και είχε μακριά μαλλιά, γεγονός
που ενοχλούσε κάποιους δημοκρατικούς, που από μικροί είχαν κοντά μαλλιά. Γι’ αυτό,
λοι πόν, τονίζει στους βουλευτές ότι πρέπει να τον κρίνουν απ’ τα έργα του, όχι απ’ την
εμφάνιση του.
Η εξωτερική εμφάνιση ενός ανθρώπου δεν πρέπει να επηρεάζει την κρίση μας γι’
αυτόν, γιατί η αξία ενός ατόμου αποκαλύπτεται απ’ τις πράξεις, τη συμπεριφορά του, τα
λόγια του, τον εσωτερικό του κόσμο. Η επιμελημένη εμφάνιση είναι κάτι θετικό αλλά όχι
καθοριστικό. Υπάρχουν άλλωστε πολλοί άνθρωποι με εξαίρετη εμφάνιση, που όμως
είναι κενοί περιεχομένου και προσπαθούν να καλύψουν τη ρηχότητά τους και τις ατέ -
λειες του χαρακτήρα τους με την προσεγμένη εξωτερική εμφάνιση και την επιτηδευμένη
συμπεριφορά.
Κατά τον Μαντίθεο, λοιπόν, κριτήριο αξιολόγησης πρέπει να είναι η πραγματική προ -
σφορά προς την πατρίδα και όχι η εξωτερική εμφάνιση, οι πράξεις και όχι η όψη. Η ίδια
η πράξη αξιολογείται με βάση το αποτέλεσμα που έχει στο κοινωνικό σύνολο, το οποίο
και προέχει σε σχέση με την ατομική συμπεριφορά και ένδυση των πολιτών. Ο Λυ σίας
έξυπνα και σκόπιμα αναφέρεται σε ανθρώπους όπως ο Μαντίθεος, που έχουν προσφέ -
ρει πολλά αγαθά στο κοινό σύνολο και δεν έχουν βλάψει με τη στάση τους κανέναν,
προσπαθώντας έτσι να δεσμεύσει συναισθηματικά και ηθικά τους βουλευτές προκειμέ -
νου η απόφασή τους να είναι ευνο3κή για τον πελάτη του.
Επομένως, ο Μαντίθεος δίνει το μέτρο με το οποίο πρέπει οι βουλευτές να αξιο -
λογούν τους πολιτευομένους. Στη χρήση της έκφρασης «οὐκ ἄξιον» λανθάνει η αντίθε -
ση που δημιουργείται ανάμεσα στα απαρέμφατα «φιλεῖν» - «μισεῖν» και στο απαρέμφα -
το «σκο πεῖν», αντίθεση που έχει να κάνει με την ευρύτερη αντιπαράθεση συναισθήματος
και λογικής αντιστοίχως. Οι βουλευτές είναι αυτοί που πρέπει να χρησιμοποιούν κατ’
εξοχήν τη λογική τους εφόσον αυτοί παίρνουν τις αποφάσεις και εξάλλου με τη λογική
σχετίζονται και οι πράξεις ενός ανθρώπου. Η αντίληψη που δημιουργεί η εξωτερική
εμφά νιση από την άλλη, έχει καθαρά υποκειμενικό χαρακτήρα, γι’ αυτό διαφοροποιείται
ανάλογα με το χρόνο, τον τόπο, την ηλικία. Έτσι δεν μπορεί να αποτελεί μέτρο κρίσεως,
ενώ τα καλά έργα αποτελούν αντικειμενικό κριτήριο. Συμπληρωματικό στοιχείο στην
έκφραση υπεροχής της λογικής, απέναντι στο συναίσθημα αποτελεί η γενικότερη αντί -
θεση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και στο «είναι», αντίθεση που εκφράζεται με τις ενα -
ντιωματικές μετοχές «διαλεγόμενοι», «ἀμπεχόμενοι», «ἀμελοῦντες» και τα αντίστοιχά
τους ρήματα «γεγόνασι» και «εἰσίν εἰργασμένοι».
3. Ο συγκεκριμένος επίλογος δεν περιλαμβάνει τα τυπικά χαρακτηριστικά ενός συνήθους
επιλόγου, δηλαδή την ανάμνηση, που είναι μια σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών
θέσεων και την παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή. Αυτό συμβαίνει
γιατί ο Μαντίθεος ενδιαφέρεται αποκλειστικά σχεδόν να δημιουργήσει την καλύτερη
δυνατή εικόνα για τον εαυτό του, ανασκευάζοντας ως την τελευταία στιγμή τις κατηγο -
ρίες, και όχι να παρακαλέσει ή να συγκινήσει τους δικαστές. Εξάλλου, σε κάτι τέτοιο
συντείνει και η αυτοπεποίθησή του σχετικά με την αθωότητά του καθώς και η περιφρό -
νηση που τρέ φει προς τους κατηγόρους. Δεν θα ήθελε να κλείσει το λόγο του με αναφο -
ρά σ’ αυτούς, όπως πιθανώς θα έκανε, αν στον επίλογο υπήρχε παθοποιία. Επίσης, δεν
μεγαλοποιεί όσα τον συμφέρουν, ούτε χρησιμοποιεί μελοδραματισμούς. Τελειώνει,
λοιπόν, αναπά ντεχα, πιστεύοντας ότι έχει πλέον αποδείξει την αλήθεια. Άλλωστε, ίσως,
θεωρούσε ότι η ανάμνηση θα κούραζε το ακροατήριο, αφού ίσως κάποιοι την ταύτιζαν
με μια προσπάθεια υποτίμησης της νοημοσύνης τους.
Ένας τυπικός επίλογος, λοιπόν, δεν θα εξυπηρετούσε τις προθέσεις του Μαντίθεου.
Παρόλα αυτά, τα δύο διαδοχικά ερωτήματα στο τέλος του λόγου, είναι ιδιαιτέρως δρα-
στικά και αφήνουν έντονες εντυπώσεις στο ακροατήριο καθώς μάλιστα συνδυάζονται με
μια προσπάθεια εύνοιας των βουλευτών, τους οποίους ο ρήτορας εγκωμιάζει, ως εκ -
φραστές του πνεύματος της πολιτείας και θεματοφύλακες της δημοκρατίας. Η δεύτερη
ρητορική ερώτηση μάλιστα ισοδυναμεί με έντονη άρνηση, δείχνοντας έτσι ότι θεωρεί
αδικαιολόγητη τη δυσαρέσκεια κάποιων πολιτών. Υπάρχει, δηλαδή, μία μικρή ένδειξη
αποτροπής.
4. Αν και η Σικελία ήταν η κοιτίδα της συστηματικής ρητορικής, από τα μέσα περίπου του
πέμπτου αιώνα π.Χ. το επίκεντρό της ήταν η Αθήνα, όπου υπήρχαν όλες οι προ9ποθέ -
σεις για να ευδοκιμήσει. Την ευνόησαν η δημοκρατία με τις λα3κές συνελεύσεις και τα
δικαστήρια, οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι και το μέγεθος της πόλης, όπου αγα-
πούσαν να μένουν και να διδάσκουν οι σοφιστές, αυτοί οι περιφερόμενοι δάσκαλοι της
ανώτερης παιδείας. Πολλοί από αυτούς, όπως ο Πρωταγόρας και ο Πρόδικος δίδασκαν
κάποια στοιχεία γραμματικής και τεχνικής του λόγου.
5. δοκῶ, διατεθῆναι, προγόνων, ἀληθῆ, γνώμην, ἔχοντας, κριταί.
2.1.11
Α Ρ Χ Α Ι Α Β’ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ – Γ Ν Ω Σ Τ Ο
Ε Π Ι Λ Ε Γ Μ Ε Ν Α Θ Ε Μ Α Τ Α
Λ Υ Σ Ι Ο Υ Υ Π Ε Ρ Μ Α Ν Τ Ι Θ Ε Ο Υ
ΠΡΟΟΙΜΙΟ
Πόσο σημαντική ήταν η δοκιμασία ως θεσμός του δημοκρατικού πολιτεύματος;
Η δοκιμασία αποτελούσε βασικό θεσμό της αθηναϊκής πολιτείας των κλασικών
χρόνων που επαλήθευε και κατοχύρωνε το δημοκρατικό πολίτευμα, γιατί:
α. Διαπαιδαγωγούσε τους πολίτες, ώστε να γίνουν ενάρετοι, ευσυνείδητοι και
υπεύθυνοι.
β. Επιβράβευε την αξιοκρατία.
γ. Συντελούσε στην ομαλή λειτουργία της πόλης
δ. Παραμέριζε από τα δημόσια αξιώματα τους ανάξιους, τους κακοήθεις και τους
καιροσκόπους
ε. Εδραίωνε τη δημοκρατία με την άνοδο των δημοκρατικών μόνο πολιτών στις
ανώτατες δημόσιες θέσεις
Ποιες είναι οι εκφράσεις του κειμένου με τις οποίες ο Μαντίθεος αποδίδει
χαρακτηρισμούς στους κατηγόρους του και ποιες προβάλλουν το δικός ήθος;
Ήθος των κατηγόρων:
«τοῖς κατηγόροις βουλομένοις ἐκ παντὸς τρόπου κακῶς ἐμὲ ποιεῖν»
«τοῖς ἀδίκῶς διαβεβλημένοις τούτους εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους, οἵτινες ἂν
ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγχον τῶν αὐτοῖς βεβιωμένων καταστῆναι»
«καὶ παρὰ τὴν δόξαν καὶ τοὺς λόγους τῶν ἐχθρῶν»
«ἡγεῖσθαι χείρους εἶναι»
Ήθος του Μαντιθέου:
«πολλὴν ἂν χάριν εἶχον ταύτης τῆς κατηγορίας»
«ἀδίκῶς διαβεβλημένοις»
«ἐγὼ γὰρ σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω»
«ἐπειδὰν ἐμοῦ λέγοντος ἀκούσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ
πολὺ βελτίω με εἰς τὸ λοιπὸν χρόνον ἡγεῖσθαι»
«εὔνους εἰμὶ τοῖς καθεστηκόσι πράγμασι»
«ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέχειν ὑμῖν»
«περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβικώς»
«οὐχ ἵππευον οὐδ’ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε
πολιτείας».
Ο Μαντίθεος, λοιπόν χαρακτηρίζει τους αντιπάλους του κακοήθεις, συκοφάντες,
αναξιόπιστους, επικίνδυνους για το δημοκρατικό πολίτευμα, ανθρώπους χωρίς ήθος. Ενώ, ο
ίδιος παρουσιάζεται ανεξίκακος, θύμα της κακίας και της συκοφαντικής δυσφήμισης, γεμάτος
αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα, υπερασπιστής του δημοκρατικού πολιτεύματος,
μετριοπαθής και σώφρων.
Ποια επιχειρήματα χρησιμοποιεί ο Μαντίθεος για να ανασκευάσει το
κατηγορητήριο;
α. Ευγνωμονεί σχεδόν τους κατηγόρους του, γιατί του δίνουν την ευκαιρία να
απολογηθεί για τις πράξεις της ζωής του (λογικό – ψυχολογικό).
β. Υποστηρίζει ότι το κατηγορητήριο είναι απλά συκοφαντίες εις βάρος του και ότι με
την απολογία του θα το ανασκευάσει μετατρέποντας την αντιπάθεια που μάλλον τρέφουν όλοι
για το πρόσωπό του σε συμπάθεια και εκτίμηση; (λογικό - ψυχολογικό)
γ. Δηλώνει ότι είναι αφοσιωμένος στη δημοκρατία και ότι συμμετείχε στου ίδιους
κινδύνους στους οποίους συμμετείχαν και οι βουλευτές (πραγματικό).
δ. Δηλώνει ότι έχει ζήσει με μέτρο και κοσμιότητα, χωρίς πάθη και ακρότητες
(πραγματικό - λογικό).
ε. Ισχυρίζεται ότι το κατηγορητήριο δεν ισχύει, γιατί ούτε υπηρέτησε ως ιππέας ούτε
βρισκόταν στην Αθήνα την εποχή των Τριάκοντα ούτε συμμετείχε στο τυραννικό καθεστώς
(πραγματικό).
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 4 – 8
Ποια δραματικά γεγονότα, που αποτελούν και ιστορικά στοιχεία για την
πραγματολογική γνώση της εποχής εκείνης, έζησε από μακριά ο Μαντίθεος και γιατί
αναφέρεται σ’ αυτά;
Ο Μαντίθεος δηλώνει ότι δεν συμμετείχε στο τυραννικό καθεστώς των Τριάκοντα γιατί
ο πατέρας του τον είχε στείλει στον Πόντο, στον φίλο του βασιλιά Σάτυρο. Έτσι, έζησε από
μακριά τα ακόλουθα πολύ δραματικά για την Αθήνα γεγονότα:
Την πανωλεθρία του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός ποταμούς, τον Απρίλιο του 405
π.Χ.
Την κατεδάφιση των τειχών την άνοιξη του 404 π.Χ.
Την κατάλυση της δημοκρατίας τον Αύγουστο /Σεπτέμβριο του 404 π.Χ.
και την εγκαθίδρυση των Τριάκοντα.
Την αυθαίρετη και εγκληματική διακυβέρνηση της πόλης από τους Τριάκοντα, ως τον
Μάιο του 403 π.Χ.
Η αναφορά του Μαντίθεου στα γεγονότα αυτά είναι σκόπιμη και σχετίζεται με αυτό
που λέμε παθοποιία. Επιδιώκει να διεγείρει στις ψυχές των ακροατών/βουλευτών
αντιπαθητικά συναισθήματα κατά των κατηγόρων του ανακαλώντας στη μνήμη τους
τραυματικές εμπειρίες. Έτσι αυτοί αποδεικνύονται κακοήθεις και συκοφάντες, αφού τον
κατηγορούν ότι υπηρέτησε ως ιππέας την εποχή που κυβερνούσαν την Αθήνα οι Τριάκοντα,
ενώ στην πραγματικότητα αυτός απουσίαζε τότε από την πόλη.
Το συμπέρασμα στην αρχή της παραγράφου 7 είναι η κατακλείδα ενός
υποθετικού συλλογισμού με τη μορφή ενθυμήματος. Ποια είναι η πλήρης μορφή του;
Η παράγραφος 7 αρχίζει με ένα συμπέρασμα (ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἄν ἀποδείξειεν …)
που αποτελεί την κατακλείδα ενός υποθετικού συλλογισμού που έχει τη μορφή ενθυμήματος.
Τα πιθανά δεδομένα στα οποία στηρίζεται αυτό το συμπέρασμα είναι τα εξής:
α. Αν είχε υπηρετήσει ως ιππέας και επομένως ως συνεργός των Τριάκοντα, τότε ο
φύλαρχος θα έπρεπε να συμπεριλάβει και το δικό του όνομα στον κατάλογο των ιππέων, οι
σύνδικοι να διεκδικήσουν από αυτόν την «κατάστασιν», την οποία ο Μαντίθεος θα είχε
επιστρέψει (στο φύλαρχο).
β. Γεγονός είναι ότι δε συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο του φυλάρχου, δεν είχε δίκη
με τους συνδίκους, δεν επέστρεψε καμία «κατάστασιν».
Συμπέρασμα:
Δεν υπηρέτησε ως ιππέας την εποχή των Τριάκοντα.
ΔΙΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 9 – 13
Ποιος είναι ο λειτουργικός ρόλος της παραγράφου 9 ως προς τη τάξη/δομή του
λόγου;
Η παράγραφος 9 αποτελεί την αρχή του δεύτερου μέρους της διήγησης – απόδειξης
και λειτουργεί ως προοίμιό της. Σ’ αυτήν ο Μαντίθεος ισχυρίζεται ότι όσα ανέφερε για τη
συγκεκριμένη κατηγορία ήταν αρκετά και ότι την έχει ανασκευάσει. Επομένως οποιαδήποτε
επιπλέον αναφορά στο θέμα θα ήταν περιττή. Έτσι καταφέρνει να επηρεάσει την κρίση των
βουλευτών, ώστε να αποδειχτούν τον ισχυρισμό του.
Το ότι όμως θεωρεί ότι έχει ανασκευάσει το κατηγορητήριο δε σημαίνει ότι θα
τελειώσει εδώ τον λόγο του. Ο Μαντίθεος προσηλωμένος στο στόχο του, που δεν είναι άλλος
από το να πετύχει την εύνοια των βουλευτών – και την οποία ζητά εμφανώς – ώστε να
εγκρίνουν την εκλογή του στο αξίωμα του βουλευτή, κρίνει αναγκαίο να απολογηθεί για τα
πεπραγμένα της ζωής του, για τους εξής λόγους:
- αυτό επιβάλλει ο θεσμός της δοκιμασίας,
- θα δώσει μια πλήρη εικόνα για τον εαυτό του, ώστε οι βουλευτές να σχηματίσουν
ορθή γνώμη για το άτομό του,
- η υπόθεση δεν είναι μόνο προσωπική, αλλά έχει κυρίως δημόσιο χαρακτήρα μια και
οι βουλευτές είναι λειτουργοί του λαού και πρέπει να διαθέτουν ανάλογο ήθος.
Έτσι, η παράγραφος αυτή επιτελεί όλες τις λειτουργίες του προοιμίου, δηλαδή την
πρόσεξιν την εὔνοιαν και την εὐμάθειαν.
Πως κρίνετε τον Μαντίθεο από τη συμπεριφορά που υπέδειξε στην ιδιωτική του
ζωή;
Ο Μαντίθεος μας λέει ότι, παρά τις σοβαρές επιπτώσεις που είχε ο Πελοποννησιακός
πόλεμος στις επιχειρήσεις του πατέρα του και τη μέτρια οικονομική του κατάσταση, κατάφερε
να εκπληρώσει το ηθικός χρέος προς αδελφές του προικίζοντας τες επαρκώς. Επίσης,
απέναντι στον αδελφό του φέρθηκε με εξαιρετική τιμιότητα, αφού κατά τη διανομή των
πατρώων έδωσε μεγαλύτερο μερίδιο απ’ ό,τι κράτησε ο ίδιος. Όλα αυτά δείχνουν άνθρωπο
τίμιο και αφιλοκερδή, που αγαπά την οικογένειά του και φέρεται στα μέλη της με αγάπη και
στοργικότητα.
Αλλά και στις διαπροσωπικές του σχέσεις ο Μαντίθεος ήταν άνθρωπος που
διατηρούσε αρμονικές σχέσεις με του συμπολίτες του και ποτέ δεν έδωσε αφορμή για
παράπονο σε κανέναν. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι είχε κοινωνική συνείδηση ότι σεβόταν
την προσωπικότητα των συμπολιτών του και ότι ήταν άνθρωπος φιλήσυχος.
Γιατί ο Μαντίθεος αναφέρεται στη συμπεριφορά που επέδειξε στη δημόσια ζωή
του;
Ο Μαντίθεος αναφέρεται στον δημόσιο βίο του, γιατί γνωρίζει ότι δημόσια εικόνα του
θα επηρεάσει περισσότερο τους βουλευτές στην επικύρωση της εκλογής του ως βουλευτή.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Αθηναίος εκείνης της εποχής καταξιωνόταν περισσότερο ως
ενεργό και υπεύθυνο μέλος της πόλης του, ως πολίτης και όχι ως ιδιώτης. Η ολοκλήρωσή του
εξαρτιόταν από το βαθμό συμμετοχής του στα κοινά, δηλαδή από την πολιτική του
κοινωνικοποίηση. Αντίθετα, αν ήταν αδιάφορος προς τα κοινά, έμενε απλά ιδιώτης και
απομονωνόταν από τα δημόσια δρώμενα, αφού δεν καλλιεργούσε πολιτική συνείδηση.
Για όλους τους παραπάνω λόγους λοιπόν ο Μαντίθεος αναφέρεται στη δημόσια ζωή
του και θεωρεί μέγιστη απόδειξη της εντιμότητάς του τις κακολογίες εκείνων που δεν
ενδιαφέρονται για τα κοινά, εκείνων που είναι αργόσχολοι και συχνάζουν σε κακόφημα μέρη.
Τα μέρη αυτά θεωρούνταν τόποι διαφθοράς όπου δυστυχώς σύχναζαν πολλοί νεαροί
Αθηναίοι. Το ότι λοιπόν τέτοιου είδους άνθρωποι των συκοφαντούν, δείχνει ότι ο ίδιος δεν έχει
καμία σχέση με αυτούς, δεν είναι όμοιός τους και ότι είναι άνθρωπος ανώτερος, γι’ αυτό και
προκαλεί τον φθόνο τους. Οι κακολογίες και οι ψευδολογίες εις βάρος του είναι συνέπεια του
φθόνου που νιώθουν κάποιοι εξαιτίας της ηθικής του ανωτερότητας.
Ποια τα επιχειρήματα του Μαντιθέου στις παραγράφους 11, 12;
Στις παραγράφους αυτές χρησιμοποιεί δύο επιχειρήματα με τα οποία προσπαθεί να
προβάλει το έντιμο ήθος του στη δημόσια ζωή.
Απόδειξη της τιμιότητάς του είναι το ότι όσοι τον κατηγορούν συχνάζουν
στα κυβευτήρια, στα καπηλειά και σε άλλα κακόφημα μέρη. Αν ήταν όμοιός
τους δεν θα τον εχθρεύονταν ούτε θα διατύπωναν σε βάρος του ψεύδη. Η
ανωτερότητα του ήθους του τους κινεί το μίσος εναντίον του.
- Κανένας δεν μπορεί αν ισχυριστεί και να αποδείξει για το ίδιο – σε αντίθεση
με άλλους – ότι έχει υποστεί αισχρή δίκη για ιδιωτική υπόθεση, ότι έχει
μηνυθεί για δημόσια παρανομία που έβλαψε την κοινότητα, ότι έχει
καταγγελθεί για σοβαρότατο αδίκημα κατά της πολιτείας.
Με ποιους τρόπου προσπαθεί να γίνει πιστικός ο Μαντίθεος στην παράγραφο
13;
Στην παράγραφο αυτή ο Μαντίθεος, θέλοντας να προβάλει το πατριωτικό ήθος και το
ηρωικό του φρόνιμα, αναφέρεται στη δράση του στις εκστρατείες και στους πολεμικούς
κινδύνους. Για να γίνει πιο πιστικός καταφεύγει στη χρήση ιστορικών παραδειγμάτων,
παραθέτει αξιολογικές γνώμες/κρίσεις και επικαλείται τη μαρτυρία ανθρώπου που γνώριζε τη
δράση του.
Ο Μαντίθεος γνωρίζει ότι τα ιστορικά παραδείγματα είναι γεγονότα αναμφισβήτητα
και μάλιστα η αναφορά στη μάχη της Αλιάρτου, που έγινε περίπου το 390 π.Χ., είναι ένα
πρόσφατο γεγονός, το οποίο θυμούνται όλοι οι βουλευτές. Το απόφθεγμα για το χρέος όλων
στη συμμετοχή στους κινδύνους για την υπεράσπιση της πατρίδας σε συνδυασμό με τη δική
του δράση αίρει τυχόν επιφυλάξεις των βουλευτών για το ήθος και πατριωτικό του φρόνιμα.
Και τέλος, η μαρτυρική κατάθεση, και μάλιστα του ίδιου του φυλάρχου, έχει ιδιαίτερη αξία,
αφού επιβεβαιώνει χωρίς αμφιβολία την πρόταση του Μαντιθέου για τη μετάταξή του στο
σώμα των οπλιτών, άρα και το ηρωικό του ήθος.
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 14 – 17
Που απέβλεπε η παραδειγματική συμπεριφορά του Μαντίθεου και γιατί
αναφέρεται εκτενώς σ’ αυτήν;
Ο Μαντίθεος παρουσιάζει την άψογη και παραδειγματική στρατιωτική του
συμπεριφορά, αφενός για να δώσει την εικόνα ενός αληθινού πατριώτη και γενναίου
πολεμιστή, αφετέρου για να πείσει τους βουλευτές ότι πληρεί τις προϋποθέσεις για το αξίωμα
για το οποίο υφίσταται τη δοκιμασία. Μάλιστα η σκέψη του κάνει μια εύστοχη στροφή, λέει ότι
με τη συμπεριφορά αυτή προσέβλεπε στο να διεκδικήσει με επιτυχία τα δικαιώματά του ως
Αθηναίος πολίτης, αν ποτέ εμπλακεί άδικα σε δίκη και να βρει ηθική δικαίωση και καταξίωση
από τους συμπολίτες του.
Φυσικά, ένας τέτοιος ισχυρισμός δύσκολα γίνεται πιστευτός και πολλοί μελετητές
διαβλέπουν ιδιοτελή και υστερόβουλα κίνητρα. Ωστόσο, μάλλον δημιούργησε εντύπωση και
επηρέασε την κρίση κάποιων βουλευτών που σίγουρα θα σκέφτηκαν ότι ένας άνθρωπος με
τόσο πατριωτισμό και γενναιότητα αξίζει να υπηρετήσει την πόλη από το αξίωμα του
βουλευτή.
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 18 -19
Γιατί ο Μαντίθεος κάνει λόγο για την εξωτερική του εμφάνιση;
Ο Μαντίθεος ήταν γόνος εύπορης και αριστοκρατικής οικογένειας και μάλλον είχε
ολιγαρχικά φρονήματα. Άλλωστε και με την εξωτερική του εμφάνιση – μακριά κόμη, ντύσιμο
– έδειχνε έντονο φιλολακωνισμό και ίσως και με την συμπεριφορά του. Για τους
περισσότερους δημοκρατικούς Αθηναίους το γεγονός αυτό ήταν σίγουρα ενοχλητικό ως και
προκλητικό, γιατί οι αναμνήσεις και τα βιώματά τους από το καθεστώς των Τριάκοντα ήταν
πολύ οδυνηρά. Άλλωστε, δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια από την αποκατάσταση της
δημοκρατίας και επίσης οι ολιγαρχικοί της πόλης, που δεν ήταν λίγοι, φρόντιζαν να κάνουν
αισθητή την παρουσία τους οργανωμένοι σε πολιτικές ομάδες που απεργάζονταν την
κατάλυση της δημοκρατίας. Ο Μαντίθεος λοιπόν γνώριζε την ανησυχία των δημοκρατικών
συμπολιτών του και φοβόταν μήπως βουλευτές επηρεαστούν συναισθηματικά και αυτοί από
την εξωτερική του εμφάνιση και τη θεωρήσουν ότι αυτή υποδήλωνε τα πολιτικά του
φρονήματα.
Έτσι, φροντίζει να παρουσιάσει την εμφάνισή του ως μια ακίνδυνη συνήθεια από την
οποία δεν απειλείται κανείς, ούτε οι ίδιοι ως εκφραστές του δημοκρατικού πολιτεύματος, και
υποστηρίζει ότι το πιο ασφαλές κριτήριο για την αξιολόγηση του πολίτη είναι οι πράξεις του
προς την πατρίδα και όχι το φαίνεσθαι.
Γιατί ο Μαντίθεος επανέρχεται στο θέμα της στρατιωτικής του θητείας το οποίο
φάνηκε να έχει ολοκληρωθεί με όσα είπε στις προηγούμενες παραγράφους;
Ο Μαντίθεος, ενώ αναφέρθηκε εκτενώς στις προηγούμενες ενότητες στον τρόπο με
τον οποίο ανταπεξήλθε στις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, στην ενότητα αυτή σκόπιμα και
συνειδητά επανέρχεται στο το θέμα αυτό, για να το τονίσει και να κερδίσει την εύνοια των
βουλευτών και να μειώσει κάποιο άλλο γεγονός, που αποτελούσε τροχοπέδη για την εκλογή
του ως βουλευτή.
Γνωρίζει πολύ καλά ότι η φιλολακωνική εξωτερική του εμφάνιση ενοχλεί και προκαλεί
αντιπάθειες. Πρέπει λοιπόν να υποβαθμίσει το θέμα αυτό και να προβάλει ως αντιστάθμισμα
τον τρόπο με τον οποίο εκπλήρωσε το χρέος του προς την πατρίδα. Τονίζει παράλληλα ότι
χρέος των βουλευτών είναι να τον κρίνουν με αντικειμενικά και λογικά κριτήρια και, για να το
πετύχουν αυτό, θα πρέπει να αξιολογήσουν τα έργα του παρακάμπτοντας το συναίσθημα
που ενδεχομένως προκαλείται από την εξωτερική του εμφάνιση.
Κατά τον Μαντίθεο, μια πράξη αξιολογείται από τη συχνότητα με την οποία
επαναλαμβάνεται, από τη διάρκειά της, από το κίνητρό της και, τέλος, από το αποτέλεσμά
της. Για όλους αυτούς τους λόγους τονίζει ότι ποτέ δεν παραμέλησε κάποια εκστρατεία ή
φύλαξη φρουρίου, αλλά πάντα εκστράτευε με τους πρώτους και αποχωρούσε από το πεδίο
της μάχης με τους τελευταίους. Με αυτό τον τρόπο πετυχαίνει να παρουσιάσει τον εαυτό του
ως ένα πολίτη με ανεπτυγμένο το αίσθημα της φιλοπατρίας και της αυτοθυσίας προς
εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος.
Επομένως, καθήκον των βουλευτών είναι να κρίνουν την αξία και την ποιότητά του
βασιζόμενοι σε όλα αυτά και να μην επηρεάζονται συναισθηματικά, όπως ορισμένοι
συμπολίτες του, από ήσσονος σημασίας θέματα, γιατί το συναίσθημα οδηγεί σε εσφαλμένες
κρίσεις, που μόνο επιβλαβείς μπορούν να αποδειχτούν για την πόλη.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ §§ 20 – 21
Που οφείλεται η επιθυμία του Μαντιθέου να ασχοληθεί με την πολιτική;
Ο Μαντίθεος θέλοντας να δικαιολογηθεί για την ασεβή προς τους μεγαλύτερους του
συμπεριφορά, που υπέδειξε, όταν ήταν ακόμη πολύ νέος, προβάλει τη στάση του εκείνη ως
γεγονός που απέρρεε από το ζήλο του να μιμηθεί τους προγόνους του, οι οποίοι συνεχώς
ασχολούνταν με τα κοινά για το καλό της πατρίδας τους. Έτσι, με το να δείξει υπέρμετρη
φιλοδοξία στην άσκηση των πολιτικών του καθηκόντων, θεωρούσε ότι ολοκληρωνόταν ο ίδιος
πολιτικά. Επίσης, συνδέει τη στάση του με τη συμπεριφορά και τη πεποίθηση των
βουλευτών, οι οποίοι θεωρούν αξιόλογους άνδρες μόνο αυτούς που ασχολούνται με τα κοινά
και είναι ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες. Επομένως, ο ίδιος προσπαθούσε να ανταποκριθεί
στα αξιολογικά κριτήρια εκείνων, που παρακινούν, εμπνέουν και καθοδηγούν τους νέους.
Ποια αντίφαση επισημαίνει ο Μαντίθεος στους βουλευτές, αν δεν εγκρίνουν την
εκλογή του;
Ο Μαντίθεος στον επίλογο του λόγου του θυμίζει στους βουλευτές ότι στο παρελθόν
είχε πάρει το λόγο στην Εκκλησία του δήμου, αν και ήταν πολύ νέος. Αναγνωρίζει ότι επέδειξε
τότε υπέρμετρη φιλοδοξία, ωστόσο είχε κάποια κίνητρα, για τα οποία φέρουν οι βουλευτές
μερίδιο ευθύνης. Οι ίδιοι με τη στάση τους παρακινούν κάθε πολίτη να είναι ενεργός και
υπεύθυνος και να ασχολείται με τα ζητήματα της πόλης. Αυτός λοιπόν επεχείρησε τότε να
αγορεύσει υιοθετώντας ως συμβουλή την απαίτησή τους και προσπαθώντας να ανταποκριθεί
στα δικά τους αξιολογικά κριτήρια. Εμμέσως τους επαινεί, αλλά τους ασκεί και ψυχολογική
πίεση θέτοντάς τους ενώπιον των ευθυνών τους: αν τον αποδοκιμάσουν εξαιτίας της
φιλοδοξίας που επέδειξε υπερασπιζόμενος κάποια υπόθεσή του, θα είναι σαν να επικρίνουν
τους εαυτούς τους αρνούμενοι των καθοδηγητικό τους ρόλο.
Ε Π Ι Λ Ε Γ Μ Ε Ν Α Θ Ε Μ Α Τ Α
Λ Υ Σ Ι Ο Υ Υ Π Ε Ρ Μ Α Ν Τ Ι Θ Ε Ο Υ
ΠΡΟΟΙΜΙΟ
Πόσο σημαντική ήταν η δοκιμασία ως θεσμός του δημοκρατικού πολιτεύματος;
Η δοκιμασία αποτελούσε βασικό θεσμό της αθηναϊκής πολιτείας των κλασικών
χρόνων που επαλήθευε και κατοχύρωνε το δημοκρατικό πολίτευμα, γιατί:
α. Διαπαιδαγωγούσε τους πολίτες, ώστε να γίνουν ενάρετοι, ευσυνείδητοι και
υπεύθυνοι.
β. Επιβράβευε την αξιοκρατία.
γ. Συντελούσε στην ομαλή λειτουργία της πόλης
δ. Παραμέριζε από τα δημόσια αξιώματα τους ανάξιους, τους κακοήθεις και τους
καιροσκόπους
ε. Εδραίωνε τη δημοκρατία με την άνοδο των δημοκρατικών μόνο πολιτών στις
ανώτατες δημόσιες θέσεις
Ποιες είναι οι εκφράσεις του κειμένου με τις οποίες ο Μαντίθεος αποδίδει
χαρακτηρισμούς στους κατηγόρους του και ποιες προβάλλουν το δικός ήθος;
Ήθος των κατηγόρων:
«τοῖς κατηγόροις βουλομένοις ἐκ παντὸς τρόπου κακῶς ἐμὲ ποιεῖν»
«τοῖς ἀδίκῶς διαβεβλημένοις τούτους εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους, οἵτινες ἂν
ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγχον τῶν αὐτοῖς βεβιωμένων καταστῆναι»
«καὶ παρὰ τὴν δόξαν καὶ τοὺς λόγους τῶν ἐχθρῶν»
«ἡγεῖσθαι χείρους εἶναι»
Ήθος του Μαντιθέου:
«πολλὴν ἂν χάριν εἶχον ταύτης τῆς κατηγορίας»
«ἀδίκῶς διαβεβλημένοις»
«ἐγὼ γὰρ σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω»
«ἐπειδὰν ἐμοῦ λέγοντος ἀκούσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ
πολὺ βελτίω με εἰς τὸ λοιπὸν χρόνον ἡγεῖσθαι»
«εὔνους εἰμὶ τοῖς καθεστηκόσι πράγμασι»
«ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέχειν ὑμῖν»
«περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβικώς»
«οὐχ ἵππευον οὐδ’ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε
πολιτείας».
Ο Μαντίθεος, λοιπόν χαρακτηρίζει τους αντιπάλους του κακοήθεις, συκοφάντες,
αναξιόπιστους, επικίνδυνους για το δημοκρατικό πολίτευμα, ανθρώπους χωρίς ήθος. Ενώ, ο
ίδιος παρουσιάζεται ανεξίκακος, θύμα της κακίας και της συκοφαντικής δυσφήμισης, γεμάτος
αυτοπεποίθηση και αποφασιστικότητα, υπερασπιστής του δημοκρατικού πολιτεύματος,
μετριοπαθής και σώφρων.
Ποια επιχειρήματα χρησιμοποιεί ο Μαντίθεος για να ανασκευάσει το
κατηγορητήριο;
α. Ευγνωμονεί σχεδόν τους κατηγόρους του, γιατί του δίνουν την ευκαιρία να
απολογηθεί για τις πράξεις της ζωής του (λογικό – ψυχολογικό).
β. Υποστηρίζει ότι το κατηγορητήριο είναι απλά συκοφαντίες εις βάρος του και ότι με
την απολογία του θα το ανασκευάσει μετατρέποντας την αντιπάθεια που μάλλον τρέφουν όλοι
για το πρόσωπό του σε συμπάθεια και εκτίμηση; (λογικό - ψυχολογικό)
γ. Δηλώνει ότι είναι αφοσιωμένος στη δημοκρατία και ότι συμμετείχε στου ίδιους
κινδύνους στους οποίους συμμετείχαν και οι βουλευτές (πραγματικό).
δ. Δηλώνει ότι έχει ζήσει με μέτρο και κοσμιότητα, χωρίς πάθη και ακρότητες
(πραγματικό - λογικό).
ε. Ισχυρίζεται ότι το κατηγορητήριο δεν ισχύει, γιατί ούτε υπηρέτησε ως ιππέας ούτε
βρισκόταν στην Αθήνα την εποχή των Τριάκοντα ούτε συμμετείχε στο τυραννικό καθεστώς
(πραγματικό).
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 4 – 8
Ποια δραματικά γεγονότα, που αποτελούν και ιστορικά στοιχεία για την
πραγματολογική γνώση της εποχής εκείνης, έζησε από μακριά ο Μαντίθεος και γιατί
αναφέρεται σ’ αυτά;
Ο Μαντίθεος δηλώνει ότι δεν συμμετείχε στο τυραννικό καθεστώς των Τριάκοντα γιατί
ο πατέρας του τον είχε στείλει στον Πόντο, στον φίλο του βασιλιά Σάτυρο. Έτσι, έζησε από
μακριά τα ακόλουθα πολύ δραματικά για την Αθήνα γεγονότα:
Την πανωλεθρία του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός ποταμούς, τον Απρίλιο του 405
π.Χ.
Την κατεδάφιση των τειχών την άνοιξη του 404 π.Χ.
Την κατάλυση της δημοκρατίας τον Αύγουστο /Σεπτέμβριο του 404 π.Χ.
και την εγκαθίδρυση των Τριάκοντα.
Την αυθαίρετη και εγκληματική διακυβέρνηση της πόλης από τους Τριάκοντα, ως τον
Μάιο του 403 π.Χ.
Η αναφορά του Μαντίθεου στα γεγονότα αυτά είναι σκόπιμη και σχετίζεται με αυτό
που λέμε παθοποιία. Επιδιώκει να διεγείρει στις ψυχές των ακροατών/βουλευτών
αντιπαθητικά συναισθήματα κατά των κατηγόρων του ανακαλώντας στη μνήμη τους
τραυματικές εμπειρίες. Έτσι αυτοί αποδεικνύονται κακοήθεις και συκοφάντες, αφού τον
κατηγορούν ότι υπηρέτησε ως ιππέας την εποχή που κυβερνούσαν την Αθήνα οι Τριάκοντα,
ενώ στην πραγματικότητα αυτός απουσίαζε τότε από την πόλη.
Το συμπέρασμα στην αρχή της παραγράφου 7 είναι η κατακλείδα ενός
υποθετικού συλλογισμού με τη μορφή ενθυμήματος. Ποια είναι η πλήρης μορφή του;
Η παράγραφος 7 αρχίζει με ένα συμπέρασμα (ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἄν ἀποδείξειεν …)
που αποτελεί την κατακλείδα ενός υποθετικού συλλογισμού που έχει τη μορφή ενθυμήματος.
Τα πιθανά δεδομένα στα οποία στηρίζεται αυτό το συμπέρασμα είναι τα εξής:
α. Αν είχε υπηρετήσει ως ιππέας και επομένως ως συνεργός των Τριάκοντα, τότε ο
φύλαρχος θα έπρεπε να συμπεριλάβει και το δικό του όνομα στον κατάλογο των ιππέων, οι
σύνδικοι να διεκδικήσουν από αυτόν την «κατάστασιν», την οποία ο Μαντίθεος θα είχε
επιστρέψει (στο φύλαρχο).
β. Γεγονός είναι ότι δε συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο του φυλάρχου, δεν είχε δίκη
με τους συνδίκους, δεν επέστρεψε καμία «κατάστασιν».
Συμπέρασμα:
Δεν υπηρέτησε ως ιππέας την εποχή των Τριάκοντα.
ΔΙΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 9 – 13
Ποιος είναι ο λειτουργικός ρόλος της παραγράφου 9 ως προς τη τάξη/δομή του
λόγου;
Η παράγραφος 9 αποτελεί την αρχή του δεύτερου μέρους της διήγησης – απόδειξης
και λειτουργεί ως προοίμιό της. Σ’ αυτήν ο Μαντίθεος ισχυρίζεται ότι όσα ανέφερε για τη
συγκεκριμένη κατηγορία ήταν αρκετά και ότι την έχει ανασκευάσει. Επομένως οποιαδήποτε
επιπλέον αναφορά στο θέμα θα ήταν περιττή. Έτσι καταφέρνει να επηρεάσει την κρίση των
βουλευτών, ώστε να αποδειχτούν τον ισχυρισμό του.
Το ότι όμως θεωρεί ότι έχει ανασκευάσει το κατηγορητήριο δε σημαίνει ότι θα
τελειώσει εδώ τον λόγο του. Ο Μαντίθεος προσηλωμένος στο στόχο του, που δεν είναι άλλος
από το να πετύχει την εύνοια των βουλευτών – και την οποία ζητά εμφανώς – ώστε να
εγκρίνουν την εκλογή του στο αξίωμα του βουλευτή, κρίνει αναγκαίο να απολογηθεί για τα
πεπραγμένα της ζωής του, για τους εξής λόγους:
- αυτό επιβάλλει ο θεσμός της δοκιμασίας,
- θα δώσει μια πλήρη εικόνα για τον εαυτό του, ώστε οι βουλευτές να σχηματίσουν
ορθή γνώμη για το άτομό του,
- η υπόθεση δεν είναι μόνο προσωπική, αλλά έχει κυρίως δημόσιο χαρακτήρα μια και
οι βουλευτές είναι λειτουργοί του λαού και πρέπει να διαθέτουν ανάλογο ήθος.
Έτσι, η παράγραφος αυτή επιτελεί όλες τις λειτουργίες του προοιμίου, δηλαδή την
πρόσεξιν την εὔνοιαν και την εὐμάθειαν.
Πως κρίνετε τον Μαντίθεο από τη συμπεριφορά που υπέδειξε στην ιδιωτική του
ζωή;
Ο Μαντίθεος μας λέει ότι, παρά τις σοβαρές επιπτώσεις που είχε ο Πελοποννησιακός
πόλεμος στις επιχειρήσεις του πατέρα του και τη μέτρια οικονομική του κατάσταση, κατάφερε
να εκπληρώσει το ηθικός χρέος προς αδελφές του προικίζοντας τες επαρκώς. Επίσης,
απέναντι στον αδελφό του φέρθηκε με εξαιρετική τιμιότητα, αφού κατά τη διανομή των
πατρώων έδωσε μεγαλύτερο μερίδιο απ’ ό,τι κράτησε ο ίδιος. Όλα αυτά δείχνουν άνθρωπο
τίμιο και αφιλοκερδή, που αγαπά την οικογένειά του και φέρεται στα μέλη της με αγάπη και
στοργικότητα.
Αλλά και στις διαπροσωπικές του σχέσεις ο Μαντίθεος ήταν άνθρωπος που
διατηρούσε αρμονικές σχέσεις με του συμπολίτες του και ποτέ δεν έδωσε αφορμή για
παράπονο σε κανέναν. Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι είχε κοινωνική συνείδηση ότι σεβόταν
την προσωπικότητα των συμπολιτών του και ότι ήταν άνθρωπος φιλήσυχος.
Γιατί ο Μαντίθεος αναφέρεται στη συμπεριφορά που επέδειξε στη δημόσια ζωή
του;
Ο Μαντίθεος αναφέρεται στον δημόσιο βίο του, γιατί γνωρίζει ότι δημόσια εικόνα του
θα επηρεάσει περισσότερο τους βουλευτές στην επικύρωση της εκλογής του ως βουλευτή.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο Αθηναίος εκείνης της εποχής καταξιωνόταν περισσότερο ως
ενεργό και υπεύθυνο μέλος της πόλης του, ως πολίτης και όχι ως ιδιώτης. Η ολοκλήρωσή του
εξαρτιόταν από το βαθμό συμμετοχής του στα κοινά, δηλαδή από την πολιτική του
κοινωνικοποίηση. Αντίθετα, αν ήταν αδιάφορος προς τα κοινά, έμενε απλά ιδιώτης και
απομονωνόταν από τα δημόσια δρώμενα, αφού δεν καλλιεργούσε πολιτική συνείδηση.
Για όλους τους παραπάνω λόγους λοιπόν ο Μαντίθεος αναφέρεται στη δημόσια ζωή
του και θεωρεί μέγιστη απόδειξη της εντιμότητάς του τις κακολογίες εκείνων που δεν
ενδιαφέρονται για τα κοινά, εκείνων που είναι αργόσχολοι και συχνάζουν σε κακόφημα μέρη.
Τα μέρη αυτά θεωρούνταν τόποι διαφθοράς όπου δυστυχώς σύχναζαν πολλοί νεαροί
Αθηναίοι. Το ότι λοιπόν τέτοιου είδους άνθρωποι των συκοφαντούν, δείχνει ότι ο ίδιος δεν έχει
καμία σχέση με αυτούς, δεν είναι όμοιός τους και ότι είναι άνθρωπος ανώτερος, γι’ αυτό και
προκαλεί τον φθόνο τους. Οι κακολογίες και οι ψευδολογίες εις βάρος του είναι συνέπεια του
φθόνου που νιώθουν κάποιοι εξαιτίας της ηθικής του ανωτερότητας.
Ποια τα επιχειρήματα του Μαντιθέου στις παραγράφους 11, 12;
Στις παραγράφους αυτές χρησιμοποιεί δύο επιχειρήματα με τα οποία προσπαθεί να
προβάλει το έντιμο ήθος του στη δημόσια ζωή.
Απόδειξη της τιμιότητάς του είναι το ότι όσοι τον κατηγορούν συχνάζουν
στα κυβευτήρια, στα καπηλειά και σε άλλα κακόφημα μέρη. Αν ήταν όμοιός
τους δεν θα τον εχθρεύονταν ούτε θα διατύπωναν σε βάρος του ψεύδη. Η
ανωτερότητα του ήθους του τους κινεί το μίσος εναντίον του.
- Κανένας δεν μπορεί αν ισχυριστεί και να αποδείξει για το ίδιο – σε αντίθεση
με άλλους – ότι έχει υποστεί αισχρή δίκη για ιδιωτική υπόθεση, ότι έχει
μηνυθεί για δημόσια παρανομία που έβλαψε την κοινότητα, ότι έχει
καταγγελθεί για σοβαρότατο αδίκημα κατά της πολιτείας.
Με ποιους τρόπου προσπαθεί να γίνει πιστικός ο Μαντίθεος στην παράγραφο
13;
Στην παράγραφο αυτή ο Μαντίθεος, θέλοντας να προβάλει το πατριωτικό ήθος και το
ηρωικό του φρόνιμα, αναφέρεται στη δράση του στις εκστρατείες και στους πολεμικούς
κινδύνους. Για να γίνει πιο πιστικός καταφεύγει στη χρήση ιστορικών παραδειγμάτων,
παραθέτει αξιολογικές γνώμες/κρίσεις και επικαλείται τη μαρτυρία ανθρώπου που γνώριζε τη
δράση του.
Ο Μαντίθεος γνωρίζει ότι τα ιστορικά παραδείγματα είναι γεγονότα αναμφισβήτητα
και μάλιστα η αναφορά στη μάχη της Αλιάρτου, που έγινε περίπου το 390 π.Χ., είναι ένα
πρόσφατο γεγονός, το οποίο θυμούνται όλοι οι βουλευτές. Το απόφθεγμα για το χρέος όλων
στη συμμετοχή στους κινδύνους για την υπεράσπιση της πατρίδας σε συνδυασμό με τη δική
του δράση αίρει τυχόν επιφυλάξεις των βουλευτών για το ήθος και πατριωτικό του φρόνιμα.
Και τέλος, η μαρτυρική κατάθεση, και μάλιστα του ίδιου του φυλάρχου, έχει ιδιαίτερη αξία,
αφού επιβεβαιώνει χωρίς αμφιβολία την πρόταση του Μαντιθέου για τη μετάταξή του στο
σώμα των οπλιτών, άρα και το ηρωικό του ήθος.
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 14 – 17
Που απέβλεπε η παραδειγματική συμπεριφορά του Μαντίθεου και γιατί
αναφέρεται εκτενώς σ’ αυτήν;
Ο Μαντίθεος παρουσιάζει την άψογη και παραδειγματική στρατιωτική του
συμπεριφορά, αφενός για να δώσει την εικόνα ενός αληθινού πατριώτη και γενναίου
πολεμιστή, αφετέρου για να πείσει τους βουλευτές ότι πληρεί τις προϋποθέσεις για το αξίωμα
για το οποίο υφίσταται τη δοκιμασία. Μάλιστα η σκέψη του κάνει μια εύστοχη στροφή, λέει ότι
με τη συμπεριφορά αυτή προσέβλεπε στο να διεκδικήσει με επιτυχία τα δικαιώματά του ως
Αθηναίος πολίτης, αν ποτέ εμπλακεί άδικα σε δίκη και να βρει ηθική δικαίωση και καταξίωση
από τους συμπολίτες του.
Φυσικά, ένας τέτοιος ισχυρισμός δύσκολα γίνεται πιστευτός και πολλοί μελετητές
διαβλέπουν ιδιοτελή και υστερόβουλα κίνητρα. Ωστόσο, μάλλον δημιούργησε εντύπωση και
επηρέασε την κρίση κάποιων βουλευτών που σίγουρα θα σκέφτηκαν ότι ένας άνθρωπος με
τόσο πατριωτισμό και γενναιότητα αξίζει να υπηρετήσει την πόλη από το αξίωμα του
βουλευτή.
ΔΙΗΓΗΣΗ – ΑΠΟΔΕΙΞΗ §§ 18 -19
Γιατί ο Μαντίθεος κάνει λόγο για την εξωτερική του εμφάνιση;
Ο Μαντίθεος ήταν γόνος εύπορης και αριστοκρατικής οικογένειας και μάλλον είχε
ολιγαρχικά φρονήματα. Άλλωστε και με την εξωτερική του εμφάνιση – μακριά κόμη, ντύσιμο
– έδειχνε έντονο φιλολακωνισμό και ίσως και με την συμπεριφορά του. Για τους
περισσότερους δημοκρατικούς Αθηναίους το γεγονός αυτό ήταν σίγουρα ενοχλητικό ως και
προκλητικό, γιατί οι αναμνήσεις και τα βιώματά τους από το καθεστώς των Τριάκοντα ήταν
πολύ οδυνηρά. Άλλωστε, δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια από την αποκατάσταση της
δημοκρατίας και επίσης οι ολιγαρχικοί της πόλης, που δεν ήταν λίγοι, φρόντιζαν να κάνουν
αισθητή την παρουσία τους οργανωμένοι σε πολιτικές ομάδες που απεργάζονταν την
κατάλυση της δημοκρατίας. Ο Μαντίθεος λοιπόν γνώριζε την ανησυχία των δημοκρατικών
συμπολιτών του και φοβόταν μήπως βουλευτές επηρεαστούν συναισθηματικά και αυτοί από
την εξωτερική του εμφάνιση και τη θεωρήσουν ότι αυτή υποδήλωνε τα πολιτικά του
φρονήματα.
Έτσι, φροντίζει να παρουσιάσει την εμφάνισή του ως μια ακίνδυνη συνήθεια από την
οποία δεν απειλείται κανείς, ούτε οι ίδιοι ως εκφραστές του δημοκρατικού πολιτεύματος, και
υποστηρίζει ότι το πιο ασφαλές κριτήριο για την αξιολόγηση του πολίτη είναι οι πράξεις του
προς την πατρίδα και όχι το φαίνεσθαι.
Γιατί ο Μαντίθεος επανέρχεται στο θέμα της στρατιωτικής του θητείας το οποίο
φάνηκε να έχει ολοκληρωθεί με όσα είπε στις προηγούμενες παραγράφους;
Ο Μαντίθεος, ενώ αναφέρθηκε εκτενώς στις προηγούμενες ενότητες στον τρόπο με
τον οποίο ανταπεξήλθε στις στρατιωτικές του υποχρεώσεις, στην ενότητα αυτή σκόπιμα και
συνειδητά επανέρχεται στο το θέμα αυτό, για να το τονίσει και να κερδίσει την εύνοια των
βουλευτών και να μειώσει κάποιο άλλο γεγονός, που αποτελούσε τροχοπέδη για την εκλογή
του ως βουλευτή.
Γνωρίζει πολύ καλά ότι η φιλολακωνική εξωτερική του εμφάνιση ενοχλεί και προκαλεί
αντιπάθειες. Πρέπει λοιπόν να υποβαθμίσει το θέμα αυτό και να προβάλει ως αντιστάθμισμα
τον τρόπο με τον οποίο εκπλήρωσε το χρέος του προς την πατρίδα. Τονίζει παράλληλα ότι
χρέος των βουλευτών είναι να τον κρίνουν με αντικειμενικά και λογικά κριτήρια και, για να το
πετύχουν αυτό, θα πρέπει να αξιολογήσουν τα έργα του παρακάμπτοντας το συναίσθημα
που ενδεχομένως προκαλείται από την εξωτερική του εμφάνιση.
Κατά τον Μαντίθεο, μια πράξη αξιολογείται από τη συχνότητα με την οποία
επαναλαμβάνεται, από τη διάρκειά της, από το κίνητρό της και, τέλος, από το αποτέλεσμά
της. Για όλους αυτούς τους λόγους τονίζει ότι ποτέ δεν παραμέλησε κάποια εκστρατεία ή
φύλαξη φρουρίου, αλλά πάντα εκστράτευε με τους πρώτους και αποχωρούσε από το πεδίο
της μάχης με τους τελευταίους. Με αυτό τον τρόπο πετυχαίνει να παρουσιάσει τον εαυτό του
ως ένα πολίτη με ανεπτυγμένο το αίσθημα της φιλοπατρίας και της αυτοθυσίας προς
εξυπηρέτηση του κοινού συμφέροντος.
Επομένως, καθήκον των βουλευτών είναι να κρίνουν την αξία και την ποιότητά του
βασιζόμενοι σε όλα αυτά και να μην επηρεάζονται συναισθηματικά, όπως ορισμένοι
συμπολίτες του, από ήσσονος σημασίας θέματα, γιατί το συναίσθημα οδηγεί σε εσφαλμένες
κρίσεις, που μόνο επιβλαβείς μπορούν να αποδειχτούν για την πόλη.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ §§ 20 – 21
Που οφείλεται η επιθυμία του Μαντιθέου να ασχοληθεί με την πολιτική;
Ο Μαντίθεος θέλοντας να δικαιολογηθεί για την ασεβή προς τους μεγαλύτερους του
συμπεριφορά, που υπέδειξε, όταν ήταν ακόμη πολύ νέος, προβάλει τη στάση του εκείνη ως
γεγονός που απέρρεε από το ζήλο του να μιμηθεί τους προγόνους του, οι οποίοι συνεχώς
ασχολούνταν με τα κοινά για το καλό της πατρίδας τους. Έτσι, με το να δείξει υπέρμετρη
φιλοδοξία στην άσκηση των πολιτικών του καθηκόντων, θεωρούσε ότι ολοκληρωνόταν ο ίδιος
πολιτικά. Επίσης, συνδέει τη στάση του με τη συμπεριφορά και τη πεποίθηση των
βουλευτών, οι οποίοι θεωρούν αξιόλογους άνδρες μόνο αυτούς που ασχολούνται με τα κοινά
και είναι ενεργοί και υπεύθυνοι πολίτες. Επομένως, ο ίδιος προσπαθούσε να ανταποκριθεί
στα αξιολογικά κριτήρια εκείνων, που παρακινούν, εμπνέουν και καθοδηγούν τους νέους.
Ποια αντίφαση επισημαίνει ο Μαντίθεος στους βουλευτές, αν δεν εγκρίνουν την
εκλογή του;
Ο Μαντίθεος στον επίλογο του λόγου του θυμίζει στους βουλευτές ότι στο παρελθόν
είχε πάρει το λόγο στην Εκκλησία του δήμου, αν και ήταν πολύ νέος. Αναγνωρίζει ότι επέδειξε
τότε υπέρμετρη φιλοδοξία, ωστόσο είχε κάποια κίνητρα, για τα οποία φέρουν οι βουλευτές
μερίδιο ευθύνης. Οι ίδιοι με τη στάση τους παρακινούν κάθε πολίτη να είναι ενεργός και
υπεύθυνος και να ασχολείται με τα ζητήματα της πόλης. Αυτός λοιπόν επεχείρησε τότε να
αγορεύσει υιοθετώντας ως συμβουλή την απαίτησή τους και προσπαθώντας να ανταποκριθεί
στα δικά τους αξιολογικά κριτήρια. Εμμέσως τους επαινεί, αλλά τους ασκεί και ψυχολογική
πίεση θέτοντάς τους ενώπιον των ευθυνών τους: αν τον αποδοκιμάσουν εξαιτίας της
φιλοδοξίας που επέδειξε υπερασπιζόμενος κάποια υπόθεσή του, θα είναι σαν να επικρίνουν
τους εαυτούς τους αρνούμενοι των καθοδηγητικό τους ρόλο.
21.12.09
Α´ : ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
1. Να αποδώσετε το παρακάτω απόσπασμα στα νέα ελληνικά:
Ἡμᾶς γάρ ὁ πατήρ πρό τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορᾶς ὡς Σάτυρον τόν ἐν
τῷ Πόντῳ διαιτησομένους ἐξέπεμψε, καί οὔτε τῶν τειχῶν καθαιρουμένων
<ἐπεδημοῦμεν> οὔτε μεθισταμένης τῆς πολιτείας, ἀλλ' ἤλθομεν πρίν τούς
ἀπό Φυλῆς εἰς τόν Πειραιᾶ κατελθεῖν πρότερον πένθ' ἡμέραις. καίτοι οὔτε
ἡμᾶς εἰκός ἦν εἰς τοιοῦτον καιρόν ἀφιγμένους ἐπιθυμεῖν μετέχειν τῶν
ἀλλοτρίων κινδύνων, οὔτ' ἐκεῖνοι φαίνονται τοιαύτην γνώμην ἔχοντες ὥστε
καί τοῖς ἀποδημοῦσι καί τοῖς μηδέν ἐξαμαρτάνουσι μεταδιδόναι τῆς
πολιτείας, ἀλλά μᾶλλον ἠτίμαζον καί τούς συγκαταλύσαντας τόν δῆμον.
(10 μονάδες)
2. Ποια κατηγορία αντικρούει ο ρήτορας στις § 4-5 και με ποια
επιχειρήματα; Να τα αξιολογήσετε. (15 μονάδες)
3. Με ποια επιχειρήματα καταλήγει ο ρήτορας στο συμπέρασμα «ὥστε πολύ
ἄν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε» στις § 6-7;
Είναι πειστικά; (15 μονάδες)
ἔπειτα δέ ἐκ μέν τοῦ σανιδίου τούς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθες ἐστιν • ἐν
τούτῳ γάρ πολλοί μέν τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δέ τῶν
ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ' ἐστίν ἔλεγχος μέγιστος •
ἐπειδή γάρ κατήλθετε, ἐψηφίσασθε τούς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τούς
ἱππεύσαντας, ἵνα τάς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ' αὐτῶν. ἐμέ τοίνυν
οὐδείς ἄν ἀποδείξειεν οὔτ' ἀπενεχθέντα ὑπό τῶν φυλάρχων οὔτε
παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. καίτοι πᾶσι
ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις, εἰ μή ἀποδείξειαν
τούς ἔχοντας τάς καταστάσεις, αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. ὥστε πολύ ἄν
δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε • ἐκ μέν γάρ
τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δέ τούς
ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπό τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.
4. Τι ήταν οι λογογράφοι; (12 μονάδες)
5. Να βρείτε δύο ομόρριζα στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω
λέξεις: διαιτησομένους, ἠτίμαζον, ἀπενεγκεῖν, καταβαλόντα. (8 μονάδες)
ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ἔπειτα ἐκ μὲν τοῦ σανιδίου τοὺς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν• ἐν τούτῳ γὰρ πολλοὶ τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δὲ τῶν ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ’ ἐστὶν ἔλεγχος μέγιστος• ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τοὺς ἱππεύσαντας, ἵνα τὰς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ’ αὐτῶν. Ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἄν ἀποδείξειεν οὔτ’ ἀπενεχθέντα ὑπὸ τῶν φυλάρχων οὔτε παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. Καίτοι πᾶσι ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις εἰ μὴ ἀποδείξειαν τοὺς ἔχοντας τὰς καταστάσεις αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. Ὥστε πολὺ ἄν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε. ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δὲ τοὺς ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπὸ τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.
(Λυσία «Υπέρ Μαντιθέου» §§6-7)
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφραστεί το χωρίο «ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε …… ἀπενεχθῆναι».
Μονάδες 10
2. Να αναφέρετε και να ελέγξετε τα επιχειρήματα του Μαντίθεου στις §§6-7.
Μονάδες 20
3. α) Τι ήταν το «σανίδιον» και τι τα «γράμματα»;
β) Γιατί η αναγραφή του ονόματος του Μαντίθεου στο «σανίδιον» δεν ήταν αξιόπιστο στοιχείο ; Μονάδες 10
4. α)Τι ήταν οι δικανικοί λόγοι ; β) Να γίνει αναφορά στα δικαστήρια της αρχαίας Αθήνας. Μονάδες 10
5. α) κατήλθετε: Να δώσετε ένα ουσιαστικό στη νεοελληνική για το καθένα από τα παρακάτω θέματα: ελθ-, ελευ-, ι-. β) ἀπενεγκεῖν: Να δώσετε τρεις παράγωγες λέξεις απλές ή σύνθετες από το θέμα του ρηματικού τύπου. Μονάδες 10
1. Να αποδώσετε το παρακάτω απόσπασμα στα νέα ελληνικά:
Ἡμᾶς γάρ ὁ πατήρ πρό τῆς ἐν Ἑλλησπόντῳ συμφορᾶς ὡς Σάτυρον τόν ἐν
τῷ Πόντῳ διαιτησομένους ἐξέπεμψε, καί οὔτε τῶν τειχῶν καθαιρουμένων
<ἐπεδημοῦμεν> οὔτε μεθισταμένης τῆς πολιτείας, ἀλλ' ἤλθομεν πρίν τούς
ἀπό Φυλῆς εἰς τόν Πειραιᾶ κατελθεῖν πρότερον πένθ' ἡμέραις. καίτοι οὔτε
ἡμᾶς εἰκός ἦν εἰς τοιοῦτον καιρόν ἀφιγμένους ἐπιθυμεῖν μετέχειν τῶν
ἀλλοτρίων κινδύνων, οὔτ' ἐκεῖνοι φαίνονται τοιαύτην γνώμην ἔχοντες ὥστε
καί τοῖς ἀποδημοῦσι καί τοῖς μηδέν ἐξαμαρτάνουσι μεταδιδόναι τῆς
πολιτείας, ἀλλά μᾶλλον ἠτίμαζον καί τούς συγκαταλύσαντας τόν δῆμον.
(10 μονάδες)
2. Ποια κατηγορία αντικρούει ο ρήτορας στις § 4-5 και με ποια
επιχειρήματα; Να τα αξιολογήσετε. (15 μονάδες)
3. Με ποια επιχειρήματα καταλήγει ο ρήτορας στο συμπέρασμα «ὥστε πολύ
ἄν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε» στις § 6-7;
Είναι πειστικά; (15 μονάδες)
ἔπειτα δέ ἐκ μέν τοῦ σανιδίου τούς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθες ἐστιν • ἐν
τούτῳ γάρ πολλοί μέν τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δέ τῶν
ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ' ἐστίν ἔλεγχος μέγιστος •
ἐπειδή γάρ κατήλθετε, ἐψηφίσασθε τούς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τούς
ἱππεύσαντας, ἵνα τάς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ' αὐτῶν. ἐμέ τοίνυν
οὐδείς ἄν ἀποδείξειεν οὔτ' ἀπενεχθέντα ὑπό τῶν φυλάρχων οὔτε
παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. καίτοι πᾶσι
ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις, εἰ μή ἀποδείξειαν
τούς ἔχοντας τάς καταστάσεις, αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. ὥστε πολύ ἄν
δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε • ἐκ μέν γάρ
τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δέ τούς
ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπό τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.
4. Τι ήταν οι λογογράφοι; (12 μονάδες)
5. Να βρείτε δύο ομόρριζα στα νέα ελληνικά για καθεμιά από τις παρακάτω
λέξεις: διαιτησομένους, ἠτίμαζον, ἀπενεγκεῖν, καταβαλόντα. (8 μονάδες)
ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ἔπειτα ἐκ μὲν τοῦ σανιδίου τοὺς ἱππεύσαντας σκοπεῖν εὔηθές ἐστιν• ἐν τούτῳ γὰρ πολλοὶ τῶν ὁμολογούντων ἱππεύειν οὐκ ἔνεισιν, ἔνιοι δὲ τῶν ἀποδημούντων ἐγγεγραμμένοι εἰσίν. ἐκεῖνος δ’ ἐστὶν ἔλεγχος μέγιστος• ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε ἐψηφίσασθε τοὺς φυλάρχους ἀπενεγκεῖν τοὺς ἱππεύσαντας, ἵνα τὰς καταστάσεις ἀναπράξητε παρ’ αὐτῶν. Ἐμὲ τοίνυν οὐδεὶς ἄν ἀποδείξειεν οὔτ’ ἀπενεχθέντα ὑπὸ τῶν φυλάρχων οὔτε παραδοθέντα τοῖς συνδίκοις οὔτε κατάστασιν καταβαλόντα. Καίτοι πᾶσι ῥᾴδιον τοῦτο γνῶναι, ὅτι ἀναγκαῖον ἦν τοῖς φυλάρχοις εἰ μὴ ἀποδείξειαν τοὺς ἔχοντας τὰς καταστάσεις αὐτοῖς ζημιοῦσθαι. Ὥστε πολὺ ἄν δικαιότερον ἐκείνοις τοῖς γράμμασιν ἤ τούτοις πιστεύοιτε. ἐκ μὲν γὰρ τούτων ῥᾴδιον ἦν ἐξαλειφθῆναι τῷ βουλομένῳ, ἐν ἐκείνοις δὲ τοὺς ἱππεύσαντας ἀναγκαῖον ἦν ὑπὸ τῶν φυλάρχων ἀπενεχθῆναι.
(Λυσία «Υπέρ Μαντιθέου» §§6-7)
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφραστεί το χωρίο «ἐπειδὴ γὰρ κατήλθετε …… ἀπενεχθῆναι».
Μονάδες 10
2. Να αναφέρετε και να ελέγξετε τα επιχειρήματα του Μαντίθεου στις §§6-7.
Μονάδες 20
3. α) Τι ήταν το «σανίδιον» και τι τα «γράμματα»;
β) Γιατί η αναγραφή του ονόματος του Μαντίθεου στο «σανίδιον» δεν ήταν αξιόπιστο στοιχείο ; Μονάδες 10
4. α)Τι ήταν οι δικανικοί λόγοι ; β) Να γίνει αναφορά στα δικαστήρια της αρχαίας Αθήνας. Μονάδες 10
5. α) κατήλθετε: Να δώσετε ένα ουσιαστικό στη νεοελληνική για το καθένα από τα παρακάτω θέματα: ελθ-, ελευ-, ι-. β) ἀπενεγκεῖν: Να δώσετε τρεις παράγωγες λέξεις απλές ή σύνθετες από το θέμα του ρηματικού τύπου. Μονάδες 10
A R X A I A E L L H N I K A
Β΄ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ
Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Ε Ω Σ
Α. Κείμενο διδαγμένο από το πρωτότυπο
Λυσίου, Υπέρ Μαντιθέου, §§ 18 – 21
«Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καί φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε, ἀλλά πάντα τόν χρόνον διατετέλεκα μετά τῶν πρώτων μέν τάς ἐξόδους ποιούμενος, μετά τῶν τελευταίων δέ ἀναχωρῶν. Καίτοι χρή τούς φιλοτίμως καί κοσμίως πολιτευομένους ἐκ τῶν τοιούτων σκοπεῖν, ἀλλ' οὐκ εἴ τις κομᾶ, διά τοῦτο μισεῖν τά μέν γάρ τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα οὔτε τούς ἰδιώτας οὔτε τό κοινόν τῆς πόλεως βλάπτει, ἐκ δέ τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων πρός τούς πολεμίους ἅπαντες ὑμεῖς ὠφελεῖσθε. Ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ' ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε μισεῖν οὐδένα, ἀλλ' ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν πολλοί μέν γάρ μικρόν διαλεγόμενοι καί κοσμίως ἀμπεχόμενοι μεγάλων κακῶν αἴτιοι γεγόνασιν, ἕτεροι δέ τῶν τοιούτων ἀμελοῦντες πολλά κἀγαθά ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι.
Ἤδη δέ τινων ᾐσθόμην, ὦ βουλή, καί διά ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὤν ἐπεχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ. Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπέρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων δημηγορῆσαι, ἔπειτα μέντοι καί ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος, ἅμα μέν τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδέν πέπαυνται τά τῆς πόλεως πράττοντες, ἅμα δέ ὑμᾶς ὁρῶν (τά γάρ ἀληθῆ χρή λέγειν) τούς τοιούτους μόνους <τινός> ἀξίους νομίζοντας εἶναι, ὥστε ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τήν γνώμην ἔχοντας τίς οὐκ ἄν ἐπαρθείη πράττειν καί λέγειν ὑπέρ τῆς πόλεως; Ἔτι δέ τί ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε; Οὐ γάρ ἕτεροι περί αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ' ὑμεῖς».
Π Α Ρ Α Τ Η Ρ Η Σ Ε Ι Σ
1. Από το κείμενο που σας δίδεται να μεταφράσετε το απόσπασμα «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν … ἀλλ' ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν».
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
2. Στην περίοδο «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν … ἀναχωρῶν» ο Μαντίθεος ολοκληρώνει την αφήγηση της πολεμικής του δράσεως. Πώς υπογραμμίζεται η υποδειγματική του στάση;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
3. Ποια είναι τα κριτήρια τα οποία, σύμφωνα με τον Μαντίθεο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση του πολίτη;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
4. Να σχολιάσετε την τελευταία ρητορική ερώτηση με την οποία ο Μαντίθεος περατώνει τον λόγο του.
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
5. Τι γνωρίζετε για το προοίμιο και τον επίλογο ενός ρητορικού λόγου;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
6. α) Να συνδέσετε τα ρήματα της στήλης Α με τα συνώνυμά τους στη στήλη Β.
ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β
1. θέλω
2. ἀμπέχω – ἀμπίσχω
3. ὠφελῶ
4. ποιῶ
5. βλάπτω
6. ἀμελῶ
7. χωρῶ
8. γίγνομαι
9. διαλέγομαι
10. φιλῶ α. ἀδικῶ, φθείρω
β. δρῶ, ἐργάζομαι, κατασκευάζω
γ. βαδίζω, βαίνω, πορεύομαι
δ. συζητῶ, συνομιλῶ
ε. ἀμφιέννυμι, ἐνδύω
στ. βοηθῶ, ὀνίνημι
ζ. εἰμί, γεννῶμαι, φύομαι
η. ἀγαπῶ
θ. ὀλιγωρῶ, ῥᾳθυμῶ
ι. βούλομαι, ἐπιθυμῶ, ποθῶ, ἐφίεμαι
β) «ἐπαρθείη»: Να δώσετε πέντε παράγωγα της νέας ελληνικής.
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ
Α. Διδαγμένο Κείμενο
1. Λοιπόν δεν παραμέλησα ποτέ μέχρι τώρα καμία από τις άλλες εκστρατείες και φυλάξεις φρουρίων, αλλά όλον τον καιρό διαρκώς μεταξύ των πρώτων εξεστράτευα και μαζί με τους τελευταίους υποχωρούσα. Και βέβαια πρέπει με βάση τέτοιου είδους πράξεις να κρίνετε όσους αναμειγνύονται στα πολιτικά με φιλοτιμία και ευπρέπεια, και όχι αν κάποιος έχει μακριά μαλλιά, γι’ αυτόν τον λόγο να τον μισείτε γιατί τέτοιου είδους συνήθειες δεν βλάπτουν ούτε τους πολίτες ούτε τις αρχές της πόλεως, ενώ από αυτούς που θέλουν να ριψοκινδυνεύουν πολεμώντας εναντίον των εχθρών, όλοι εσείς ανεξαιρέτως ωφελείσθε. Επομένως δεν αξίζει, κύριοι βουλευτές, ούτε να αγαπάτε ούτε να μισείτε κανένα από την εξωτερική του εμφάνιση, αλλά από τα έργα του να τον κρίνετε.
2. Ο Μαντίθεος στην πρώτη περίοδο της παραγράφου 18 ολοκληρώνει την αφήγηση της πολεμικής του δράσεως. Έτσι η περίοδος «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν…ἀναχωρῶν» λειτουργεί, τρόπον τινά, ως επίλογος ενός ευρύτερου κεφαλαίου (§§ 13 - 17), που αναφέρεται στην υποδειγματική στρατιωτική του συμπεριφορά. Συγχρόνως αποτελεί και το τελευταίο αποδεικτικό στοιχείο του λόγου. Η υποδειγματική στάση του Μαντιθέου υπογραμμίζεται:
α) από τον βαθμό της συμμετοχής του στις εκστρατείες και φρουρές («τῶν τοίνυν…οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε»)
β) από τη διάρκεια της συμμετοχής του που εκφράζεται με το ρήμα και τον επιρρηματικό προσδιορισμό του χρόνου («πάντα τόν χρόνον διατετέλεκα τάς ἐξόδους ποιούμενος»)
γ) από την ποιότητα της συμμετοχής του, που εκφράζεται με την αντίθεση «μετά τῶν πρώτων μέν τάς ἐξόδους ποιούμενος, μετά τῶν τελευταίων δέ ἀναχωρῶν».
2. Ο Μαντίθεος επισημαίνει ότι οι βουλευτές έχουν ηθικό χρέος να αξιολογούν όσους μετέχουν ενεργά στην πολιτική ζωή από τις έμπρακτες εκδηλώσεις της πατριωτικής τους δράσης και όχι από την εξωτερική τους εμφάνιση. Κατ’ αυτόν η ουσία της δοκιμασίας δεν είναι η εξωτερική εμφάνιση του δοκιμαζομένου, αλλά η προσφορά του προς την πατρίδα.
Ιδιαίτερο νοηματικό βάρος έχει ο εμπρόθετος «ἐκ τῶν τοιούτων», διότι:
i) συνδέει νοηματικά με τα προηγούμενα
ii) αποτελεί το μέτρο αξιολογήσεως του πολίτη
iii) συνιστά τη βασική προϋπόθεση του «φιλοτίμως καί κοσμίως πολιτεύεσθαι», στο οποίο αποσκοπεί η δοκιμασία.
Περαιτέρω ιδιαίτερη νοηματική βαρύτητα αποκτά και η απρόσωπη έκφραση «οὐκ ἄξιον (ἐστι)», καθώς υποκρύπτει μία σύγκριση – αντίθεση ανάμεσα στους πολλούς και στους βουλευτές αναφορικά με το κριτήριο αξιολόγησης. Η αντίθεση αυτή καθίσταται αισθητή με την αντιδιαστολή συναισθήματος (που εκφράζεται με τα απαρέμφατα «φιλεῖν» και «μισεῖν») – λογικής (που εκφράζεται με το απαρέμφατο «σκοπεῖν»). Κατά τον ρήτορα, δεν αρμόζει στους βουλευτές να δημιουργούν συμπάθειες ή αντιπάθειες παρασυρόμενοι από την εμφάνιση ενός ανθρώπου, αλλά οφείλουν να κρίνουν από τις πράξεις του. Έχουν δηλαδή ηθικό και νομικό καθήκον να αξιολογούν με βάση τη λογική και όχι με βάση το συναίσθημα. Άλλωστε η αισθητική εμπεριέχει έντονα το υποκειμενικό στοιχείο, γι’ αυτό και διαφοροποιείται ανάλογα με τον τόπο, τον χρόνο, την ηλικία και άλλους παράγοντες και, συνεπώς, δεν μπορεί να αποτελεί μέτρο κρίσεως. Τα καλά έργα όμως που προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στο κοινωνικό σύνολο συνιστούν αντικειμενικό μέτρο κρίσεως του πολίτη.
Η υπεροχή της λογικής σε σχέση με το συναίσθημα τεκμηριώνεται στην τελευταία ημιπερίοδο με την αντίθεση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και στο «εἶναι». Τα φαινόμενα συνήθως απατούν. Πολλοί πίσω από μία κόσμια εμφάνιση κρύβουν την κακότητα της ψυχής και τη μοχθηρία του χαρακτήρα τους. Ενδιαφέρονται για το φαίνεσθαι και όχι για το είναι.
3. Ο Μαντίθεος ολοκληρώνει την απολογία υποβάλλοντας στους βουλευτές μία δεύτερη ρητορική ερώτηση που προσδίδει στον λόγο έμφαση και ζωηρότητα. Είναι καταφατική και ισοδυναμεί με έντονη άρνηση («ἔτι δέ οὐδέν ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε;»). Ο ρήτορας με ευθύ και έντονο τρόπο χαρακτηρίζει αδικαιολόγητη την ενόχληση που αισθάνονταν ορισμένοι για νέους πολίτες που αρέσκονταν στην ενεργό συμμετοχή τους στην πολιτική κονίστρα. Τονίζει στους βουλευτές ότι δεν υπάρχει λόγος να δυσανασχετούν με τέτοιους πολίτες, τους οποίους οι ίδιοι παρακίνησαν με τη στάση τους να αναμειχθούν στη διαχείριση των κοινών, και τους οποίους, άλλωστε, είχαν τη δυνατότητα να τους κρίνουν με τον θεσμό της δοκιμασίας.
4. Προοίμιον είναι η αρχή του ρητορικού λόγου. Σύντομα ο ρήτορας ενημερώνει τον ακροατή επί του θέματος και προσπαθεί να εξασφαλίσει την εύνοια και την προσοχή του. Σπανίως ρητορικός λόγος αρχίζει χωρίς κάποιο είδος προοιμίου. Μετά το προοίμιο ακολουθεί συνήθως η πρόθεσις, σύντομη δηλαδή έκθεση του θέματος.
Με τον επίλογο συνήθως επιδιώκονται δύο κυρίως σκοποί, η ανάμνηση, που επιτυγχάνεται με μια συντομότατη ανακεφαλαίωση των βασικών θέσεων του λόγου και η παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή.
5α. 1-ι, 2-ε, 3-στ, 4-β, 5-α, 6-θ, 7-γ, 8-ζ, 9-δ, 10-η.
β. Αρση, έπαρση, άρδην, μετέωρος, αντάρτης.
Β΄ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ
Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Ε Ω Σ
Α. Κείμενο διδαγμένο από το πρωτότυπο
Λυσίου, Υπέρ Μαντιθέου, §§ 18 – 21
«Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καί φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε, ἀλλά πάντα τόν χρόνον διατετέλεκα μετά τῶν πρώτων μέν τάς ἐξόδους ποιούμενος, μετά τῶν τελευταίων δέ ἀναχωρῶν. Καίτοι χρή τούς φιλοτίμως καί κοσμίως πολιτευομένους ἐκ τῶν τοιούτων σκοπεῖν, ἀλλ' οὐκ εἴ τις κομᾶ, διά τοῦτο μισεῖν τά μέν γάρ τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα οὔτε τούς ἰδιώτας οὔτε τό κοινόν τῆς πόλεως βλάπτει, ἐκ δέ τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων πρός τούς πολεμίους ἅπαντες ὑμεῖς ὠφελεῖσθε. Ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ' ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε μισεῖν οὐδένα, ἀλλ' ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν πολλοί μέν γάρ μικρόν διαλεγόμενοι καί κοσμίως ἀμπεχόμενοι μεγάλων κακῶν αἴτιοι γεγόνασιν, ἕτεροι δέ τῶν τοιούτων ἀμελοῦντες πολλά κἀγαθά ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι.
Ἤδη δέ τινων ᾐσθόμην, ὦ βουλή, καί διά ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὤν ἐπεχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ. Ἐγώ δέ τό μέν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπέρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων δημηγορῆσαι, ἔπειτα μέντοι καί ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος, ἅμα μέν τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδέν πέπαυνται τά τῆς πόλεως πράττοντες, ἅμα δέ ὑμᾶς ὁρῶν (τά γάρ ἀληθῆ χρή λέγειν) τούς τοιούτους μόνους <τινός> ἀξίους νομίζοντας εἶναι, ὥστε ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τήν γνώμην ἔχοντας τίς οὐκ ἄν ἐπαρθείη πράττειν καί λέγειν ὑπέρ τῆς πόλεως; Ἔτι δέ τί ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε; Οὐ γάρ ἕτεροι περί αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ' ὑμεῖς».
Π Α Ρ Α Τ Η Ρ Η Σ Ε Ι Σ
1. Από το κείμενο που σας δίδεται να μεταφράσετε το απόσπασμα «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν … ἀλλ' ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν».
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
2. Στην περίοδο «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν … ἀναχωρῶν» ο Μαντίθεος ολοκληρώνει την αφήγηση της πολεμικής του δράσεως. Πώς υπογραμμίζεται η υποδειγματική του στάση;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
3. Ποια είναι τα κριτήρια τα οποία, σύμφωνα με τον Μαντίθεο, πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για την αξιολόγηση του πολίτη;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
4. Να σχολιάσετε την τελευταία ρητορική ερώτηση με την οποία ο Μαντίθεος περατώνει τον λόγο του.
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
5. Τι γνωρίζετε για το προοίμιο και τον επίλογο ενός ρητορικού λόγου;
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
6. α) Να συνδέσετε τα ρήματα της στήλης Α με τα συνώνυμά τους στη στήλη Β.
ΣΤΗΛΗ Α ΣΤΗΛΗ Β
1. θέλω
2. ἀμπέχω – ἀμπίσχω
3. ὠφελῶ
4. ποιῶ
5. βλάπτω
6. ἀμελῶ
7. χωρῶ
8. γίγνομαι
9. διαλέγομαι
10. φιλῶ α. ἀδικῶ, φθείρω
β. δρῶ, ἐργάζομαι, κατασκευάζω
γ. βαδίζω, βαίνω, πορεύομαι
δ. συζητῶ, συνομιλῶ
ε. ἀμφιέννυμι, ἐνδύω
στ. βοηθῶ, ὀνίνημι
ζ. εἰμί, γεννῶμαι, φύομαι
η. ἀγαπῶ
θ. ὀλιγωρῶ, ῥᾳθυμῶ
ι. βούλομαι, ἐπιθυμῶ, ποθῶ, ἐφίεμαι
β) «ἐπαρθείη»: Να δώσετε πέντε παράγωγα της νέας ελληνικής.
ΜΟΝΑΔΕΣ 10
Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ
Α. Διδαγμένο Κείμενο
1. Λοιπόν δεν παραμέλησα ποτέ μέχρι τώρα καμία από τις άλλες εκστρατείες και φυλάξεις φρουρίων, αλλά όλον τον καιρό διαρκώς μεταξύ των πρώτων εξεστράτευα και μαζί με τους τελευταίους υποχωρούσα. Και βέβαια πρέπει με βάση τέτοιου είδους πράξεις να κρίνετε όσους αναμειγνύονται στα πολιτικά με φιλοτιμία και ευπρέπεια, και όχι αν κάποιος έχει μακριά μαλλιά, γι’ αυτόν τον λόγο να τον μισείτε γιατί τέτοιου είδους συνήθειες δεν βλάπτουν ούτε τους πολίτες ούτε τις αρχές της πόλεως, ενώ από αυτούς που θέλουν να ριψοκινδυνεύουν πολεμώντας εναντίον των εχθρών, όλοι εσείς ανεξαιρέτως ωφελείσθε. Επομένως δεν αξίζει, κύριοι βουλευτές, ούτε να αγαπάτε ούτε να μισείτε κανένα από την εξωτερική του εμφάνιση, αλλά από τα έργα του να τον κρίνετε.
2. Ο Μαντίθεος στην πρώτη περίοδο της παραγράφου 18 ολοκληρώνει την αφήγηση της πολεμικής του δράσεως. Έτσι η περίοδος «τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν…ἀναχωρῶν» λειτουργεί, τρόπον τινά, ως επίλογος ενός ευρύτερου κεφαλαίου (§§ 13 - 17), που αναφέρεται στην υποδειγματική στρατιωτική του συμπεριφορά. Συγχρόνως αποτελεί και το τελευταίο αποδεικτικό στοιχείο του λόγου. Η υποδειγματική στάση του Μαντιθέου υπογραμμίζεται:
α) από τον βαθμό της συμμετοχής του στις εκστρατείες και φρουρές («τῶν τοίνυν…οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε»)
β) από τη διάρκεια της συμμετοχής του που εκφράζεται με το ρήμα και τον επιρρηματικό προσδιορισμό του χρόνου («πάντα τόν χρόνον διατετέλεκα τάς ἐξόδους ποιούμενος»)
γ) από την ποιότητα της συμμετοχής του, που εκφράζεται με την αντίθεση «μετά τῶν πρώτων μέν τάς ἐξόδους ποιούμενος, μετά τῶν τελευταίων δέ ἀναχωρῶν».
2. Ο Μαντίθεος επισημαίνει ότι οι βουλευτές έχουν ηθικό χρέος να αξιολογούν όσους μετέχουν ενεργά στην πολιτική ζωή από τις έμπρακτες εκδηλώσεις της πατριωτικής τους δράσης και όχι από την εξωτερική τους εμφάνιση. Κατ’ αυτόν η ουσία της δοκιμασίας δεν είναι η εξωτερική εμφάνιση του δοκιμαζομένου, αλλά η προσφορά του προς την πατρίδα.
Ιδιαίτερο νοηματικό βάρος έχει ο εμπρόθετος «ἐκ τῶν τοιούτων», διότι:
i) συνδέει νοηματικά με τα προηγούμενα
ii) αποτελεί το μέτρο αξιολογήσεως του πολίτη
iii) συνιστά τη βασική προϋπόθεση του «φιλοτίμως καί κοσμίως πολιτεύεσθαι», στο οποίο αποσκοπεί η δοκιμασία.
Περαιτέρω ιδιαίτερη νοηματική βαρύτητα αποκτά και η απρόσωπη έκφραση «οὐκ ἄξιον (ἐστι)», καθώς υποκρύπτει μία σύγκριση – αντίθεση ανάμεσα στους πολλούς και στους βουλευτές αναφορικά με το κριτήριο αξιολόγησης. Η αντίθεση αυτή καθίσταται αισθητή με την αντιδιαστολή συναισθήματος (που εκφράζεται με τα απαρέμφατα «φιλεῖν» και «μισεῖν») – λογικής (που εκφράζεται με το απαρέμφατο «σκοπεῖν»). Κατά τον ρήτορα, δεν αρμόζει στους βουλευτές να δημιουργούν συμπάθειες ή αντιπάθειες παρασυρόμενοι από την εμφάνιση ενός ανθρώπου, αλλά οφείλουν να κρίνουν από τις πράξεις του. Έχουν δηλαδή ηθικό και νομικό καθήκον να αξιολογούν με βάση τη λογική και όχι με βάση το συναίσθημα. Άλλωστε η αισθητική εμπεριέχει έντονα το υποκειμενικό στοιχείο, γι’ αυτό και διαφοροποιείται ανάλογα με τον τόπο, τον χρόνο, την ηλικία και άλλους παράγοντες και, συνεπώς, δεν μπορεί να αποτελεί μέτρο κρίσεως. Τα καλά έργα όμως που προσφέρουν πολύτιμες υπηρεσίες στο κοινωνικό σύνολο συνιστούν αντικειμενικό μέτρο κρίσεως του πολίτη.
Η υπεροχή της λογικής σε σχέση με το συναίσθημα τεκμηριώνεται στην τελευταία ημιπερίοδο με την αντίθεση ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» και στο «εἶναι». Τα φαινόμενα συνήθως απατούν. Πολλοί πίσω από μία κόσμια εμφάνιση κρύβουν την κακότητα της ψυχής και τη μοχθηρία του χαρακτήρα τους. Ενδιαφέρονται για το φαίνεσθαι και όχι για το είναι.
3. Ο Μαντίθεος ολοκληρώνει την απολογία υποβάλλοντας στους βουλευτές μία δεύτερη ρητορική ερώτηση που προσδίδει στον λόγο έμφαση και ζωηρότητα. Είναι καταφατική και ισοδυναμεί με έντονη άρνηση («ἔτι δέ οὐδέν ἄν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε;»). Ο ρήτορας με ευθύ και έντονο τρόπο χαρακτηρίζει αδικαιολόγητη την ενόχληση που αισθάνονταν ορισμένοι για νέους πολίτες που αρέσκονταν στην ενεργό συμμετοχή τους στην πολιτική κονίστρα. Τονίζει στους βουλευτές ότι δεν υπάρχει λόγος να δυσανασχετούν με τέτοιους πολίτες, τους οποίους οι ίδιοι παρακίνησαν με τη στάση τους να αναμειχθούν στη διαχείριση των κοινών, και τους οποίους, άλλωστε, είχαν τη δυνατότητα να τους κρίνουν με τον θεσμό της δοκιμασίας.
4. Προοίμιον είναι η αρχή του ρητορικού λόγου. Σύντομα ο ρήτορας ενημερώνει τον ακροατή επί του θέματος και προσπαθεί να εξασφαλίσει την εύνοια και την προσοχή του. Σπανίως ρητορικός λόγος αρχίζει χωρίς κάποιο είδος προοιμίου. Μετά το προοίμιο ακολουθεί συνήθως η πρόθεσις, σύντομη δηλαδή έκθεση του θέματος.
Με τον επίλογο συνήθως επιδιώκονται δύο κυρίως σκοποί, η ανάμνηση, που επιτυγχάνεται με μια συντομότατη ανακεφαλαίωση των βασικών θέσεων του λόγου και η παθοποιία που καταλήγει σε προτροπή ή αποτροπή.
5α. 1-ι, 2-ε, 3-στ, 4-β, 5-α, 6-θ, 7-γ, 8-ζ, 9-δ, 10-η.
β. Αρση, έπαρση, άρδην, μετέωρος, αντάρτης.
ΛΥΣΙΟΥ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
ΛΥΣΙΑΣ:
ΓΕΝΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ :
τὸ πλῆθος : οι πολλοί,το δημοκρατικό πολίτευμα .
μισοῦμαι ὑπὸ τινος : είμαι μισητός από κάποιον .
μηνυτής γίγνομαι κατά τινος : γίνομαι κατήγορος κάποιου .
οὐκ ἔχω ὅ,τι : δε γνωρίζω γιατί, δεν έχω τι (να πω) .
ἀναβαίνω : ανεβαίνω στο βήμα .
τὸ πράγμα : η υπόθεση .
ἐξαιτοῦμαί τινα : παρακαλώ κάποιον .
ἀντιβολῶ τινα : ικετεύω κάποιον .
καταγιγνώσκω τινός τι : κατηγορώ,καταδικάζω κάποιον για κάτι .
λαμβάνω τινὰ+κατηγορηματική μετοχή : συλλαμβάνω κάποιον να…
μάχομαι μετά τινος : πολεμώ μαζί με κάποιον .
στρατεύομαι μετά τινος : εκστρατεύω μαζί με κάποιον .
ὁ πολέμιος : ο εχθρός .
τὸ ἁμάρτημα : το αδίκημα .
οὔπω : όχι ακόμα .
ὀλίγου (δεῖν) : σχεδόν .
ὀλίγου παρεδόθη : λίγο έλειψε να παραδοθεί .
ἐλεῶ τινα : λυπούμαι , ευσπλαχνίζομαι κάποιον .
ἀξιῶ + τελικό απαρέμφατο : θεωρώ σωστό (δίκαιο) να…
παρέχω ἐμαυτὸν τοιοῦτον : δείχνω τέτοια διαγωγή , αναδεικνύω τον εαυτόν έτσι .
ἀπάγομαι ὑπό τινος : οδηγούμαι στη φυλακή από κάποιον .
θαυμάζω : απορώ .
καταλέγω : συγκαταλέγω , συμπεριλαμβάνω , στρατολογώ , απαριθμώ .
συνάγω : απαριθμώ .
ὁ κατάλογος : λίστα , κατάλογος .
καταδιαιτῶμαι δίαιτάν τινος : καταδικάζω κάποιον ως διαιτητής .
ἡ πίστις : η εμπιστοσύνη .
ἦ πουνῦν : τώρα βέβαια .
προθυμοῦμαι : είμαι πρόθυμος .
παραχρῆμα (επίρρημα) : αμέσως .
ἡ ἐξουσία : εξουσία , δύναμη , αρμοδιότητα .
χρῶμαι μιᾷ γνώμῃ : έχω την ίδια γνώμη .
τὰ θηρία : τα άγρια ζώα .
βοσκήματα : τα ήμερα ζώα .
κρατοῦμια : εξουσιάζομαι , νικιέμαι .
διαμάχομαι περί τινος : αγωνίζομαι (συνέχεια) για κάτι .
οἰκῶ τὴν ἀλλοτρίαν : κατοικώ ξένη χώρα .
συλλέγομαι : συγκεντρώνομαι .
πανταχόθεν : από παντού .
κτῶμαι + 2 αιτιατικές : αποκτώ κάτι ως…
ἐκβάλλω τὴν δυναστείαν (Ε.Φ.) : ανατρέπω τη μοναρχία .
ἐκπίπτω ἐκ τῶν πραγμάτων (Μ.Φ.) : πέφτω από την εξουσία .
ἡ ψυχή : το φρόνημα .
ὁρίζω : καθορίζω , προσδιορίζω .
ὁ λόγος : η λογική .
ὁ,ἡ ἀπαθής : ο αβλαβής .
ἐξόν : ενώ είναι δυνατόν .
τὰ φύσει πεφυκότα : τα φυσικά εμπόδια .
ψεύδομαι τῆς ἐλπίδος : διαψεύδομαι στην ελπίδα μου .
ἀτιμάζομαι : ντροπιάζομαι, προσβάλλομαι .
ὁ,ἡ ἀπειρος : αμέτρητος,αναρίθμητος .
ἡ πεζὴ στρατιά : το πεζικό στράτευμα .
ἡ διατριβή : η καθυστέρηση .
ἡ πολλὴ διατριβή : η μεγάλη καθυστέρηση .
κατὰ τὸ στενότατόν τινος : μέσα από το πιο στενό μέρος κάποιου .
ποιοῦμαι ὁδόν : κατασκευάζω δρόμο .
ὁ πλοῦς : θαλάσσιο ταξίδι .
διὰ τῆς γῆς : από τη γη .
διὰ τῆς θαλάττης : από τη θάλασσα .
ζεύγνυμι,συνάπτω τί τινι : ενώνω , συνδέω , γεφυρώνω .
διορρύτω : ανοίγω χαντάκι - διώρυγα , σκάβω .
ὑφίσταμαι : αντιστέκομαι , αντιμετωπίζω .
διαφθείρομαι ὑπὸ χρημάτων : διαφθείρομαι από τα χρήματα .
ἕργον ἐστί(ν) , ἄπορόν ἐστι(ν) , χαλεπόν ἐστι(ν) : είναι δύσκολο .
καταφρονῶ τινος : περιφρονώ κάποιον .
ὑπερορῶ τι : περιφρονώ κάτι .
μετέχω τινός : παίρνω μέρος , συμμετέχω σε κάτι .
διατειχίζω τι : χτίζω τείχος κάπου .
ἀγαπῶ τινι,στέργω ἐπί τινι : αρκούμαι σε κάτι .
διανοοῦμαι : σκέφτομαι , σκοπεύω .
γίγνομαι ὑπὸ τοῖς βαρβάροις : υποτάσσομαι στους βαρβάρους .
παραινῶ τινί τι,διακελεύομαι : συμβουλεύω κάποιον για κάτι .
ἡ ἀρχή : η εξουσία .
καίνω , ἀποκτείνω , ἀναιρῶ τινα : φονεύω,σκοτώνω,λεηλατώ .
περιορῶ + αιτιατική + κατηγορηματική μετοχή : ανέχομαι κάποιον να…
ὁ ἀπόρθητος : ο ακυρίευτος .
ἡ ἐπιστήμη περὶ τὸν πόλεμον : η εμπειρία στα πολεμικά .
ὁ τρόπος : η συνήθεια .
προορῶμαι : προβλέπω , προνοώ .
ὁ ἐπιὼν καιρός : η μελλοντική ευκαιρία .
ἕως ἔτι ἔξεστιν : όσο ακόμη είναι δυνατό .
ἡ τιμωρία : εκδίκηση,βοήθεια .
ποιῶ τι φανερὸν (δῆλον) : καθιστώ κάτι φανερό .
χρῆν , ἐχρῆν : έπρεπε .
πράττω ἕνεκα τῆς πόλεως , ποιῶ συμφέροντα τῇ πόλει : ενεργώ για το συμφέρον της πόλης .
πείθω τινὰ χρήμασι : πείθω κάποιον με χρήματα .
μαρτυρῶ τινι : καταθέτω ως μάρτυς για χάρη κάποιου .
οἱ ἐξ Ἀρείου πάγου : οι Αρεοπαγίτες .
παρακαλῶ τινα , ἐξαιτοῦμαί τινα : προσκαλώ κάποιον .
διαγιγνώσκω περὶ τοῦ πράγματος : αποφασίζω για την υπόθεση .
ἡ φυγή : η εξορία .
φεύγω : εξορίζομαι .
ἡ κάθοδος : επάνοδος από την εξορία .
κάτειμι , κατέρχομαι : επιστρέφω στην πατρίδα μου από την εξορία .
ἐκκηρύσσομαι : εξορίζομαι με προκήρυξη .
ὦ βουλή : οι βουλευτές .
δοκιμάζομαι : υφίσταμαι δοκιμασία , (για να αναλάβω δημόσιο αξίωμα) .
τὸ βουλευτήριον : η βουλή .
ἀποφαίνω : φανερώνω , ανακαλύπτω .
ὁ ἀνεπιτήδειος + απαρέμφατο της αναφοράς : ο ακατάλληλος να…
μεταπορεύομαι ἰδίαν ἔχθραν : επιδιώκω να ικανοποιήσω προσωπική έχθρα .
ἐπαίρομαι + δοτική : περηφανεύομαι για κάτι .
λαγχάνω : εκλέγομαι με κλήρο .
ἄπορόν ἐστι , ἔργον ἐστί , χαλεπόν ἐστι : είναι δύσκολο .
ὁ διώκων : ο κατήγορος .
ὁ φεύγων : ο κατηγορούμενος .
κατηγορῶ δεινότερα : διατυπώνω φοβερότερες κατηγορίες .
ἐπιλείπει ὁ χρόνος : τελειώνει ο χρόνος .
ἐξαμαρτάνω τι εἴς τινα : διαπράττω αδικία σε βάρος κάποιου .
ποιοῦμαι παράδειγμά τινα+απαρέμφατο του αποτελέσματος:παραδειγματίζω κάποιον ώστε να…
τιμῶ θανάτου , καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον :καταδικάζω κάποιον σε θάνατο .
ὁ ἄκριτος : ο χωρίς δίκη .
δίκην δίδωμι : τιμωρούμαι .
δίκην λαμβάνω : τιμωρώ .
δίδωμι τὴν προσήκουσαν δίκην : τιμωρούμαι όπως μου αρμόζει .
ἄγω εἰς δίκας , καθίστημί τινα εἰς ἀγῶνα , προτίθημι κρίσιν τινί : εισάγω κάποιον σε δίκη .
ὀκνῶ τὶ τινος : διστάζω κάτι από κάτι / κάποιο .
ὁ,ἡ ἀνήκεστος : αθεράπευτος .
ὁ,ἡ ἀνάμεστος : ο πολύ γεμάτος .
ἡ πατρικὴ ἔχθρα : το πατροπαράδοτο μίσος .
ἡγοῦμαι τῆς φύσεως : διακρίνω το χαρακτήρα κάποιου .
ἡ ἀπόνοια : η μωρία , η απελπισία .
προΐεμαι : αφήνω,εγκαταλείπω .
εὖ φρονῶ , φρόνιμόν τι ἔχω : είμαι συνετός .
_______________________
“ Ὑπὲρ τοῦ Ἐρατοσθένους φόνου Ἀπολογία ” :
περὶ πολλοῦ ἂν ποιοῦμαι : με ενδιαφέρει πολύ .
εὖ γὰρ οἶδ' ὅτι : γιατί ξέρω καλά ότι…
ἡ αὑτὴ γνώμη : η ίδια γνώμη .
ἀγανακτῶ ἐπί τινι : αγανακτώ για κάτι .
ἡγοῦμαι + 2 αιτιατικές : θεωρώ κάτι ως…(η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης) .
οὐκ ἂν εἴη ὅστις οὐκ : δεν υπάρχει κάποιος που να μην…
ἔστιν ὅστις : κάποιος .
οὔκ ἐστιν ὅστις : κανείς .
οὔκ ἐστιν ὅστις οὐκ : ο καθένας .
οἱ ἐπιτηδεύοντες : αυτοί που ασχολούνται .
ἡ ζημία : η τιμωρία , το πρόστιμο .
τιμωρία ἀποδίδοταί τινι πρός τινα : επιβάλλεται τιμωρία από κάποιον σε κάποιον .
τὴν αὑτὴν διάνοιαν ἔχω : έχω την ίδια γνώμη .
ὀλιγώρως διάκειμαι : αδιαφορώ .
ἐν ἀμελείᾳ κατατίθημι : ολιγωρώ .
συγγνώμης τυγχάνω : συγχωρούμαι .
μοιχεύω τινά : έχω παράνομη σχέση με κάποιον .
γίγνομαι πλούσιος ἐκ πένητος : γίνομαι από φτωχός πλούσιος .
οὐδεμία ἔχθρα ἐστί τινι : δεν υπάρχει κανένα μίσος απέναντι σε κάποιον .
παιδίον μοι γίγνεται : αποκτώ παιδί .
προσέχω τὸν νοῦν : δίνω προσοχή στα λεγόμενα .
ἡ οἰκονόμος : η νοικοκυρά .
ἡ γυναικωνῖτις : ο χώρος του σπιτιού , όπου έμεναν οι γυναίκες .
ἡ ἀνδρωνῖτις : ο χώρος του σπιτιού , όπου έμεναν οι άνδρες .
ἡ κλῖμαξ : η σκάλα .
ὑποπτεύω : υποπτεύομαι , υπονοώ .
προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου : με το πέρασμα του χρόνου .
ἀπροσδοκήτως : απροειδοποίητα , ξαφνικά . συνώνυμο : αἰφνιδίως .
τὸ παιδίον βοᾷ : το παιδί κλαίει .
παύομαι + κατηγορηματική μετοχή : σταματώ να…
πειρῶ τινα : “χουφτώνω” κάποιον .
μεθύω : μεθώ .
ἐφέλκομαι τὴν κλεῖν : τραβώ το σύρτη .
ἐπειδὴ δὲ ἦν πρὸς ἡμέραν : όταν ξημέρωσε…
ψοφέω-ῶ : χτυπώ , κάνω θόρυβο .
ταῦτα οὕτως ἔχει : αυτά είναι έτσι (αττική σύνταξη) .
οἴχομαι ἔξω σιωπῇ : βγαίνω έξω σιωπηλά .
ὑβρίζω εἴς τινα : προσβάλλω κάποιον , ατιμάζω .
φοιτῶ παρά τινα : συχνάζω σε κάποιον .
διακονῶ τινι : υπηρετώ κάποιον .
εἰμὶ μεστὸς ὑποψίας : είμαι γεμάτος υποψίες (-ία) .
ἀναμιμνῄσκομαι ὅτι : θυμούμαι ότι…
ἔξαρνός εἰμι : τα αρνούμαι (όλα) .
λαμβάνω πίστιν παρά τινος : παίρνω υπόσχεση από κάποιον .
δίδωμι πίστιν τινί : δίνω υπόσχεση σε κάποιον .
πάντα εἴρηταί τινι : κάποιος τα λέει όλα (αττική σύνταξη) .
διαγίγνονται ἡμέραι (τρεῖς) : περνούν μέρες (τρεις) .
ἡλίου δεδυκότος : με τη δύση του ήλιου .
ἀπαντῶ τινι + κατηγορηματική μετοχή , περιτυγχάνω τινί : συναντώ κάποιον .
ἀποκρίνομαί τινι : απαντώ σε κάποιον .
ὑπολαμβάνω : παίρνω το λόγο .
ἐπεγείρω τινά : ξυπνώ κάποιον .
ὁ κύριος νόμος : ο έγκυρος νόμος .
ἡ παιδίσκη : η υπηρέτρια .
βίᾳ : με τη βία , βιαίως .
ἡ ἐλάττων ζημία : η μικρότερη τιμωρία .
καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον : καταδικάζω κάποιον σε θάνατο .
οἱ ἀλλότριοι : οι ξένοι .
οἱ οἰκεῖοι : οι ντόπιοι .
ὁ τιθέμενος τὸν νόμον : αυτός που θεσπίζει το νόμο .
δίκην δίδωμί τινι : τιμωρούμαι .
δίκην λαμβάνω παρά τινος : τιμωρώ .
ἐν ὑμῖν ἐστι : από εσάς εξαρτάται .
ἡμῖν ποιητέον ἐστί(ν) - δεῖ ἡμᾶς πράττειν : πρέπει να γίνει από εμάς– πρέπει εμείς να το κάνουμε.
εἰ δὲ μή : διαφορετικά (ελλειπτική υποθετική πρόταση) .
ἅπτομαί τινος : ασχολούμαι με κάτι , αγγίζω κάτι .
κατηγορῶ τινος ὡς... : κατηγορώ κάποιον για…
τὰ γεγενημένα ἔργα - οἱ εἰρημένοι λόγοι : τα έργα που έχουν γίνει-τα λόγια που έχουν ειπωθεί .
πρόοιδα : γνωρίζω εκ των προτέρων .
ἀνάβητέ μοι τούτων μάρτυρες : παρουσιάστε (φέρτε) μου μάρτυρες γι΄ αυτά .
ἐκβάλλω τινὰ ἐκ τῆς πόλεως : διώχνω κάποιον από την πόλη .
ἐπιβουλεύω θάνατόν τινι : σχεδιάζω για κάποιον το θάνατο .
οἷα τὰ ἄθλα πρόκειται τῶν τοιούτων ἁμαρτημάτων : ποια βραβεία (έπαθλα) προορίζονται γι΄αυτά τα αδικήματα .
οἱ κείμενοι νόμοι : οι θεσπισμένοι νόμοι .
ἐξαλείφω (τοὺς νόμους) : “σβήνω”-καταργώ τους νόμους .
κατὰ τοὺς νόμους : σύμφωνα με τους νόμους .
παρὰ τοὺς νόμους : σε αντίθεση με τους νόμους .
μέντοι (επίρρημα) : ωστόσο .
γράφω : προτείνω ή καταγγέλλω εγγράφως .
ἡ γραφή : η έγγραφη κατηγορία .
γράφομαι : κατηγορούμαι .
γράφομαί τινα : κατηγορώ κάποιον .
γράφω νόμον : προτείνω νόμο .
ἀπογράφομαι : μπαίνει το όνομά μου στη λίστα των κατηγορουμένων .
___________________
“Κατὰ Ἀγοράτου ἐνδείξεως” :
τιμωρῶ τινα : τιμωρώ κάποιον .
τιμωρῶ τινι , ἀρήγω , βοηθῶ τινι : βοηθώ κάποιον .
εὔνους τινί : ευνοϊκός σε κάποιον .
ὁ κηδεστής : ο συγγενής,ο κουνιάδος (εδώ) .
ἐπὶ τῶν τριάκοντα : στην εποχή των Τριάντα τυράννων .
ἀποστερῶ τινά τινος : στερώ από κάποιον κάτι .
εἰμὶ ἐνδεής τινος , ἀπορῶ τινος : στερούμαι κάτι .
ἐξαρχῆς : από την αρχή .
ᾧ τρόπῳ : με ποιον τρόπο .
ἄρχομαι + τελικό απαρέμφατο : αρχίζω να…
ἄρχω + γενική : εξουσιάζω κάποιον .
τὰ πράγματα (τὰ) ἐν τῇ πόλει ἀσθενέστερα γίγνεται : η πολιτική κατάσταση χειροτερεύει
(αττική σύνταξη) .
οὐ πολλῷ χρόνῳ ὕστερον , μετ'οὐ πολὺν χρόνον : λίγο καιρό μετά .
λόγοι περὶ εἰρήνης γίγνονται πρός τινα : γίνονται διαπραγματεύσεις ειρήνης με κάποιον .
εἰμὶ ἐμποδῶν τινι : είμαι εμπόδιο σε κάποιον .
ἐκποδῶν γίγνομαι : βγαίνω από τη μέση .
ποιοῦμαί τινα ἐκποδῶν : βγάζω κάποιον από τη μέση .
ἁμῶς : με κάποιο τρόπο .
διαπράττομαί τι : κατορθώνω,πετυχαίνω κάτι .
ἕτοιμός εἰμι + τελικό απαρέμφατο : είμαι πρόθυμος να…
ἀνέχομαι + κατηγορηματική μετοχή ή τελικό απαρέμφατο : ανέχομαι να…
ἐλαττῶ τινα , κακὰ ἐργάζομαί τινι : βλάπτω κάποιον .
αἱροῦμαι + 2 αιτιατικές : εκλέγω κάποιον ως…
ἐν ἀπορίᾳ : σε δύσκολη (δυσμενή) κατάσταση .
ἔχομαι ἐν ἀπορίᾳ : βρίσκομαι σε δύσκολη θέση .
ποιοῦμαι εἰρήνων : κάνω ειρήνη .
ἡ γνώμη , ἡ διάνοια : ο νους .
τὸ ψιμύθιον : είδος πούδρας .
νομίζω τι : πιστεύω κάτι .
νομίζω + απαρέμφατο : θεωρώ , εκτιμώ ότι…
εὖ πράττω : ευτυχώ .
ἀπογράφομαι : μπαίνει το όνομά μου στη λίστα των κατηγορουμένων .
οἴομαι + ειδικό απαρέμφατο : νομίζω , φαντάζομαι πως…
ἀποκτείνω τινά : σκοτώνω κάποιον .
σχεδόν , ὀλίγου δεῖν : σχεδόν .
ἐπίσταμαι + ειδική πρόταση : γνωρίζω καλά ότι…
σύνοιδά τινι : γνωρίζω καλά , συναισθάνομαι .
αἴτιός εἰμί τινος : είμαι υπεύθυνος για κάτι .
ποιῶ τινα φυγάδα , ἐξελαύνω τινά : εξορίζω κάποιον .
ἐξελαύνομαι ὑπό τινος , ἐκπίπτω,φεύγω : εξορίζομαι από κάποιον .
τοὺς μέν...τοὺς δέ : άλλους μεν…άλλους δε .
ἐνθένδε (επίρρημα) : από εδώ .
ἐνθάδε (επίρρημα) : εδώ , σ’ αυτό το μέρος .
ἔνθα (επίρρημα) : από εκεί .
ἐνθάπερ (επίρρημα) : εδώ ακριβώς .
κατέρχομαι ἔκ τινος τόπου : κατεβαίνω από κάπου .
ὡς δὲ ἀληθῆ λέγω : και για το ότι λέω την αλήθεια .
ὁμολογῶ : παραδέχομαι .
ὁμολογῶ τινι : συμφωνώ με κάποιον .
ὁμολογία : συμφωνία .
μάρτυρας παρέχω : παρουσιάζω μάρτυρες .
πολλὰ καὶ δεινά : πολλά και φοβερά .
εὔνους εἰμί τινι : είμαι ευνοϊκός σε κάποιον .
νυνί (επίρρημα) : τώρα δα .
εἰκότως (επίρρημα) : δικαιολογημένα .
ἀποκτείνω τινὰ ἐπὶ τῶν "30" : σκοτώνω κάποιον στην εποχή των Τριάντα τυράννων .
ἀγαθός εἰμι περὶ τὸ πλῆθος : είμαι ευνοϊκός απέναντι στο πλήθος .
μηνυτὴς κατά τινος γίγνομαι : γίνομαι μηνυτής εναντίον κάποιου .
ζημιῶ τινα μεγάλα : προκαλώ σε κάποιον μεγάλη βλάβη .
καθ'ὅσον : όσο .
ἐξ'ἀρχῆς : από την αρχή .
καταλύεται ἡ δημοκρατία : καταργείται η δημοκρατία .
ἐπισκήπτω τινί : παραγγέλλω σε κάποιον .
καταψηφίζομαί τινος : καταδικάζω κάποιον με την ψήφο μου .
ἀποψηφίζομαι : αθωώνω κάποιον με την ψήφο μου .
ἐκ τοιούτου τρόπου : με τον εξής τρόπο .
ἐπιτίθεμαί τινι : επιτίθεμαι σε κάποιον .
ἐφ'οἷς : με ποιους όρους (στο κείμενο) .
ἀντιλέγω ὡς , ἀντιφωνῶ : φέρω αντιρρήσεις λέγοντας ότι…
άγανακτῶ σφόδρα : αγανακτώ υπερβολικά .
καθαίρω - διαιρῶ τὰ τείχη : γκρεμίζω τα τείχη .
τὰ τείχη κατασκάπτεται : τα τείχη γκρεμίζονται (αττική σύνταξη) .
οὐ φημί + τελικό απαρέμφατο , ἀνένομαι , ἀπόφημι : αρνούμαι να…
ἔξαρνος γίγνομαί τι : αρνούμαι κάτι .
καθίσταμαί τινα εἰς κίνδυνον : θέτω κάποιον σε κίνδυνο .
ἡ διαβολή , ἡ λοιδορία : η συκοφαντία .
ἐπιβουλεύω ἐπιβουλήν : κάνω επιβουλή, μηχανορραφία .
ὁ ἐπιτήδειος : ο κατάλληλος .
αἰσθάνομαι ἔκ τινος : καταλαβαίνω από κάτι .
ἐπιθυμῶ τινος : επιθυμώ κάτι .
ἐπιθυμῶ + τελικό απαρέμφατο : επιθυμώ να…
τὸ τεκμήριον : η απόδειξη .
τὰ ψηφίσματα γίγνεται ἐπ'εὐνοίᾳ : οι αποφάσεις (τα ψηφίσματα) παίρνονται προς εύνοια
(αττική σύνταξη) .
συλλέγομαι : συγκεντρώνομαι, κάνω συγκέντρωση .
ἡ παρασκευή : η προετοιμασία .
ἀπέχομαι , οἴχομαι : φεύγω .
ἀνίσταμαι ἀπὸ τοῦ βωμοῦ : σηκώνομαι από το βωμό .
ἐν κεφαλαίοις : συνοψίζοντας , περιληπτικά .
δέω-ῶ : δένω .
δοῦμαι ὑπό τινος : δένομαι από κάποιον .
συλλήβδην (επίρρημα) : γενικά .
ἕτι (επίρρημα) : ακόμα .
εἰσάγω τινὰ εἰς τὴν βουλήν : καταγγέλλω κάποιον στη βουλή .
ἀναγιγνώσκω τινί τι : διαβάζω κάτι σε κάποιον .
τελευτῶ τὸν βίον : πεθαίνω .
κυέω-ῶ : κυοφορώ , είμαι έγγυος .
ἡ οὐσία , ἡ ἰδία : η περιουσία .
ἡ ζημία : η τιμωρία .
ἡ τιμωρία : η βοήθεια , η εκδίκηση .
ὁ φονεύς , ὁ ἀνδροφόνος : ο δολοφόνος .
ἀξιοῦμαι θανάτου , ἄξιος θανάτου εἰμί , τιμῶμαι θανάτου : αξίζω το θάνατο , καταδικάζομαι
σε θάνατο .
καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον , καταψηφίζομαί τινος θάνατον , τιμῶ θανάτου : καταδικά-
ζω κάποιον σε θάνατο .
_______________________
“ Ὑπὲρ τοῦ ἀδυνάτου” :
οὐ πολλοῦ δέω : δε χρειάζομαι πολύ…
χάριν ἔχω τινί : χρωστώ χάρη σε κάποιον .
ὁ ἀγών , ὁ κίνδυνος : δίκη , δικαστικός αγώνας .
ἡ πρόφασις : αιτία , αφορμή .
ἐπιδείκνυμι , ἐνδείκνυμι : αποδεικνύω , φέρω αποδείξεις .
καίτοι : κι όμως .
ἀπέχομαί τινος : απέχω .
τιμωροῦμαι τινα : εκδικούμαι κάποιον .
τιμωρῶ τινι , ἀρήγω τινί , βοηθῶ τινι , ἀμύνω τινί : βοηθώ κάποιον .
πώποτε : ποτέ ως τώρα .
χρῶμαί τινι φίλῳ : έχω κάποιο φίλο .
χρῶμαι συμφορᾷ , ἐν συμφορᾷ ἐμπέπτωκα : πέφτω σε συμφορά .
τὸ δυστύχημα : ελάττωμα , βλάβη .
τὰ ἐπιτηδεύματα : οι αρετές .
ἰάομαι-ῶμαι : θεραπεύω , εξουδετερώνω (σκεπάζω) .
διὰ βραχέων λόγων : σύντομα .
τῷ σώματι δύναμαι : σωματικά είμαι δυνατός .
τὸ τεκμήριον : η απόδειξη .
σύνειμί τινι , συγγίγνομαί τινι : συναναστρέφομαι κάποιον .
ὁ βίος : οι πόροι ζωής , η περιουσία .
θεραπεύω τινά , γηροτροφῶ τινα : γεροκομώ κάποιον .
βραχέα ὠφελῶ : παρέχω μικρή ωφέλεια (μικρά κέρδη) .
κτάομαι-ῶμαι : αποκτώ .
ὁ ἐλεεινός : ο αξιολύπητος .
προσγίγνομαι : προσθέτομαι .
ἡ ἀντίδοσις : η ανταλλαγή της περιουσίας .
ὁ πονηρός , ὁ ἀσθενέστατος : ο άθλιος (οικονομικά) .
μιμνῄσκομαί τινος πρός τινα : υπενθυμίζω κάτι σε κάποιον .
ὡς ἀλυπότατα : με όσο το δυνατό λιγότερους πόνους .
ἡ ῥαστῴνη : ευκολία , ανακούφιση .
ἡ ὕβρις : η αλαζονεία .
ὁ ὑβριστής : ο αλαζόνας , ο θρασύς .
ὀχέομαι-οῦμαι : ιππεύω , ανεβαίνω στο άλογο .
οἱ ἠττημένοι : οι δανεισμένοι .
διαφέρω τινός τι : υπερτερώ , ξεπερνώ κάποιον σε κάτι .
κληρῶ : εκλέγω (με κλήρο) .
δήπου : βέβαια .
εὖ ποιῶ : καλά κάνω .
εὖ ποιῶ τινα : ευεργετώ κάποιον .
ἀμφισβητῶ τινος : διεκδικώ κάτι , ισχυρίζομαι ότι κάτι μου ανήκει .
διαγιγνώσκω : διακρίνω , καταλαβαίνω .
ἔξεστι(ν) , ἔστι(ν) , ἐγχωρεῖ τινι + τελικό απαρέμφατο : είναι δυνατό…
οἱ ἀπόρως διακείμενοι , οἱ πένητες : οι άποροι, οι φτωχοί .
τὰ ἀναγκαῖα , τὰ ἐπιτήδεια : τα απαραίτητα για τη ζωή .
πιστεύω τινί : έχω εμπιστοσύνη σε…
οἱ χρώμενοι νέαις ταῖς διανοίαις : αυτοί που έχουν νεανικά μυαλά .
ωνέομαι-οῦμαι : αγοράζω .
πιπράσκω : πουλώ .
ἐξωνοῦμαι : εξαγοράζω .
ἐξαμαρτάνω τινός : πέφτω σε σφάλμα .
ἐπιτιμῶ τινι : ψέγω , κατακρίνω κάποιον .
ὑπάρχω τινός : κάνω αρχή .
περιγίγνομαί τινος : είμαι πιο δυνατός από κάποιον , υπερέχω σε σχέση με κάποιον .
παίζω : χωρατεύω .
σπουδάζω περί τινος : μιλώ σοβαρά .
κωμῳδῶ,σκώπτω : διακωμωδώ , περιπαίζω .
ἐπιβουλεύω τί τινι : σχεδιάζω κακό εναντίον κάποιου .
ὁ δημιουργός : ο τεχνίτης .
ἐθίζομαι,εἴωθα + τελικό απαρέμφατο : συνηθίζω, έχω τη συνήθεια .
φοιτῶ παρά τινα : συχνάζω .
τὸ σκυτοτομεῖον : το εργαστήρι του τσαγκάρη .
ὁ σκυτεύς : ο τσαγκάρης .
ἁμουγέπου:κάπου , σε κάποιο μέρος .
ἀκριβῶς : με λεπτομέρειες .
ἡ διάνοια , ὁ νοῦς : η γνώμη .
μεταλαμβάνω τινός , ἀπολαύω τινός : απολαμβάνω κάτι .
κοινῇ : με κοινή απόφαση .
αἱ ἀρχαί : τα δημόσια αξιώματα .
προνοοῦμαί τινος , φροντίζω , κήδομαι : φροντίζω για κάποιον .
τίθεμαι τὴν ψῆφον : ψηφίζω,αποφασίζω .
καθίσταμαι εἰς ἀγῶνα : μπλέκομαι σε δίκη .
ὁ πολυπράγμων : αυτός που ανακατεύεται σε πολλά .
ὁ φιλαπεχθήμων : ο φιλόνικος,ο καβγατζής .
γίγνομαι ἐν δυνάμει : αποκτώ πολιτική δύναμη – επιρροή .
πολιτεύομαι : ζω ως πολίτης .
ἀδεώς : χωρίς φόβο,με ασφάλεια .
ὑπέχω εὐθύνας : λογοδοτώ .
πειρῶμαι + τελικό απαρέμφατο : προσπαθώ να…
ἐπιχειρῶ + τελικό απαρέμφατο : προσπαθώ να…
πειρῶμαί τινος : δοκιμάζω κάποιον ή κάτι .
νῦν : τώρα .
νυνί : τώρα δα .
ἀναλίσκω , δαπανῶ : ξοδεύω .
καταλείπω τινί τι : αφήνω σε κάποιον κάτι .
ἡ πρόσοδος : το έσοδο .
τελευτῶ , ἀποθνῄσκω , ἀπογίγνομαι : πεθαίνω .
ἄτοπόν ἐστι(ν) : είναι παράλογο .
ἀφαιροῦμαι τι , ἀπορῶ τινος : στερούμαι κάτι .
κτῶμαι οὐσίαν : έχω περιουσία .
κωλύω τινά : εμποδίζω κάποιον .
Λυσίας συμπληρωματικό :
οὕτω διάκειμαι : κρατώ τέτοια στάση .
δοκεῖ μοι (απρόσωπο) : μου φαίνεται καλό .
δοκεῖ μοι (σε πολιτικά συμφραζόμενα) : αποφασίζω .
δοκέω-ῶ (προσωπικό) : φαίνομαι .
ἐστὶ έν ἐμή : είναι στο χέρι μου , εξαρτάται από μένα .
ἐν νῷ ἔχω , ἐν νῷ ἐστί : έχω κατά νου .
εἰκότως : φυσικά .
νομίζω : κρίνω βάσει δεδομένων .
οἴομαι : φαντάζομαι .
φυλάττω : προσέχω .
δίδωμι τινί τι : δίνω σε κάποιον κάτι .
προσέχω τὸν νοῦν : έχω στο νου μου .
λυπέω-ῶ : στενοχωρώ .
πιστεύω : έχω εμπιστοσύνη .
ἡγοῦμαι + απαρέμφατο : νομίζω ότι…
πολλῷ χρόνῳ : για πολύ καιρό .
γαμέω-ῶ : παντρεύομαι .
φημὶ + απαρέμφατο : ισχυρίζομαι ότι…
μέλλω + απαρέμφατο μέλλοντα : πρόκειται να…
πέμπω τινί : στέλνω κάποιον να… ή στέλνω μήνυμα .
μάχομαί τινι : αρχίζω μάχη εναντίον κάποιου .
ΛΥΣΙΑΣ:
ΓΕΝΙΚΟ ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ :
τὸ πλῆθος : οι πολλοί,το δημοκρατικό πολίτευμα .
μισοῦμαι ὑπὸ τινος : είμαι μισητός από κάποιον .
μηνυτής γίγνομαι κατά τινος : γίνομαι κατήγορος κάποιου .
οὐκ ἔχω ὅ,τι : δε γνωρίζω γιατί, δεν έχω τι (να πω) .
ἀναβαίνω : ανεβαίνω στο βήμα .
τὸ πράγμα : η υπόθεση .
ἐξαιτοῦμαί τινα : παρακαλώ κάποιον .
ἀντιβολῶ τινα : ικετεύω κάποιον .
καταγιγνώσκω τινός τι : κατηγορώ,καταδικάζω κάποιον για κάτι .
λαμβάνω τινὰ+κατηγορηματική μετοχή : συλλαμβάνω κάποιον να…
μάχομαι μετά τινος : πολεμώ μαζί με κάποιον .
στρατεύομαι μετά τινος : εκστρατεύω μαζί με κάποιον .
ὁ πολέμιος : ο εχθρός .
τὸ ἁμάρτημα : το αδίκημα .
οὔπω : όχι ακόμα .
ὀλίγου (δεῖν) : σχεδόν .
ὀλίγου παρεδόθη : λίγο έλειψε να παραδοθεί .
ἐλεῶ τινα : λυπούμαι , ευσπλαχνίζομαι κάποιον .
ἀξιῶ + τελικό απαρέμφατο : θεωρώ σωστό (δίκαιο) να…
παρέχω ἐμαυτὸν τοιοῦτον : δείχνω τέτοια διαγωγή , αναδεικνύω τον εαυτόν έτσι .
ἀπάγομαι ὑπό τινος : οδηγούμαι στη φυλακή από κάποιον .
θαυμάζω : απορώ .
καταλέγω : συγκαταλέγω , συμπεριλαμβάνω , στρατολογώ , απαριθμώ .
συνάγω : απαριθμώ .
ὁ κατάλογος : λίστα , κατάλογος .
καταδιαιτῶμαι δίαιτάν τινος : καταδικάζω κάποιον ως διαιτητής .
ἡ πίστις : η εμπιστοσύνη .
ἦ πουνῦν : τώρα βέβαια .
προθυμοῦμαι : είμαι πρόθυμος .
παραχρῆμα (επίρρημα) : αμέσως .
ἡ ἐξουσία : εξουσία , δύναμη , αρμοδιότητα .
χρῶμαι μιᾷ γνώμῃ : έχω την ίδια γνώμη .
τὰ θηρία : τα άγρια ζώα .
βοσκήματα : τα ήμερα ζώα .
κρατοῦμια : εξουσιάζομαι , νικιέμαι .
διαμάχομαι περί τινος : αγωνίζομαι (συνέχεια) για κάτι .
οἰκῶ τὴν ἀλλοτρίαν : κατοικώ ξένη χώρα .
συλλέγομαι : συγκεντρώνομαι .
πανταχόθεν : από παντού .
κτῶμαι + 2 αιτιατικές : αποκτώ κάτι ως…
ἐκβάλλω τὴν δυναστείαν (Ε.Φ.) : ανατρέπω τη μοναρχία .
ἐκπίπτω ἐκ τῶν πραγμάτων (Μ.Φ.) : πέφτω από την εξουσία .
ἡ ψυχή : το φρόνημα .
ὁρίζω : καθορίζω , προσδιορίζω .
ὁ λόγος : η λογική .
ὁ,ἡ ἀπαθής : ο αβλαβής .
ἐξόν : ενώ είναι δυνατόν .
τὰ φύσει πεφυκότα : τα φυσικά εμπόδια .
ψεύδομαι τῆς ἐλπίδος : διαψεύδομαι στην ελπίδα μου .
ἀτιμάζομαι : ντροπιάζομαι, προσβάλλομαι .
ὁ,ἡ ἀπειρος : αμέτρητος,αναρίθμητος .
ἡ πεζὴ στρατιά : το πεζικό στράτευμα .
ἡ διατριβή : η καθυστέρηση .
ἡ πολλὴ διατριβή : η μεγάλη καθυστέρηση .
κατὰ τὸ στενότατόν τινος : μέσα από το πιο στενό μέρος κάποιου .
ποιοῦμαι ὁδόν : κατασκευάζω δρόμο .
ὁ πλοῦς : θαλάσσιο ταξίδι .
διὰ τῆς γῆς : από τη γη .
διὰ τῆς θαλάττης : από τη θάλασσα .
ζεύγνυμι,συνάπτω τί τινι : ενώνω , συνδέω , γεφυρώνω .
διορρύτω : ανοίγω χαντάκι - διώρυγα , σκάβω .
ὑφίσταμαι : αντιστέκομαι , αντιμετωπίζω .
διαφθείρομαι ὑπὸ χρημάτων : διαφθείρομαι από τα χρήματα .
ἕργον ἐστί(ν) , ἄπορόν ἐστι(ν) , χαλεπόν ἐστι(ν) : είναι δύσκολο .
καταφρονῶ τινος : περιφρονώ κάποιον .
ὑπερορῶ τι : περιφρονώ κάτι .
μετέχω τινός : παίρνω μέρος , συμμετέχω σε κάτι .
διατειχίζω τι : χτίζω τείχος κάπου .
ἀγαπῶ τινι,στέργω ἐπί τινι : αρκούμαι σε κάτι .
διανοοῦμαι : σκέφτομαι , σκοπεύω .
γίγνομαι ὑπὸ τοῖς βαρβάροις : υποτάσσομαι στους βαρβάρους .
παραινῶ τινί τι,διακελεύομαι : συμβουλεύω κάποιον για κάτι .
ἡ ἀρχή : η εξουσία .
καίνω , ἀποκτείνω , ἀναιρῶ τινα : φονεύω,σκοτώνω,λεηλατώ .
περιορῶ + αιτιατική + κατηγορηματική μετοχή : ανέχομαι κάποιον να…
ὁ ἀπόρθητος : ο ακυρίευτος .
ἡ ἐπιστήμη περὶ τὸν πόλεμον : η εμπειρία στα πολεμικά .
ὁ τρόπος : η συνήθεια .
προορῶμαι : προβλέπω , προνοώ .
ὁ ἐπιὼν καιρός : η μελλοντική ευκαιρία .
ἕως ἔτι ἔξεστιν : όσο ακόμη είναι δυνατό .
ἡ τιμωρία : εκδίκηση,βοήθεια .
ποιῶ τι φανερὸν (δῆλον) : καθιστώ κάτι φανερό .
χρῆν , ἐχρῆν : έπρεπε .
πράττω ἕνεκα τῆς πόλεως , ποιῶ συμφέροντα τῇ πόλει : ενεργώ για το συμφέρον της πόλης .
πείθω τινὰ χρήμασι : πείθω κάποιον με χρήματα .
μαρτυρῶ τινι : καταθέτω ως μάρτυς για χάρη κάποιου .
οἱ ἐξ Ἀρείου πάγου : οι Αρεοπαγίτες .
παρακαλῶ τινα , ἐξαιτοῦμαί τινα : προσκαλώ κάποιον .
διαγιγνώσκω περὶ τοῦ πράγματος : αποφασίζω για την υπόθεση .
ἡ φυγή : η εξορία .
φεύγω : εξορίζομαι .
ἡ κάθοδος : επάνοδος από την εξορία .
κάτειμι , κατέρχομαι : επιστρέφω στην πατρίδα μου από την εξορία .
ἐκκηρύσσομαι : εξορίζομαι με προκήρυξη .
ὦ βουλή : οι βουλευτές .
δοκιμάζομαι : υφίσταμαι δοκιμασία , (για να αναλάβω δημόσιο αξίωμα) .
τὸ βουλευτήριον : η βουλή .
ἀποφαίνω : φανερώνω , ανακαλύπτω .
ὁ ἀνεπιτήδειος + απαρέμφατο της αναφοράς : ο ακατάλληλος να…
μεταπορεύομαι ἰδίαν ἔχθραν : επιδιώκω να ικανοποιήσω προσωπική έχθρα .
ἐπαίρομαι + δοτική : περηφανεύομαι για κάτι .
λαγχάνω : εκλέγομαι με κλήρο .
ἄπορόν ἐστι , ἔργον ἐστί , χαλεπόν ἐστι : είναι δύσκολο .
ὁ διώκων : ο κατήγορος .
ὁ φεύγων : ο κατηγορούμενος .
κατηγορῶ δεινότερα : διατυπώνω φοβερότερες κατηγορίες .
ἐπιλείπει ὁ χρόνος : τελειώνει ο χρόνος .
ἐξαμαρτάνω τι εἴς τινα : διαπράττω αδικία σε βάρος κάποιου .
ποιοῦμαι παράδειγμά τινα+απαρέμφατο του αποτελέσματος:παραδειγματίζω κάποιον ώστε να…
τιμῶ θανάτου , καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον :καταδικάζω κάποιον σε θάνατο .
ὁ ἄκριτος : ο χωρίς δίκη .
δίκην δίδωμι : τιμωρούμαι .
δίκην λαμβάνω : τιμωρώ .
δίδωμι τὴν προσήκουσαν δίκην : τιμωρούμαι όπως μου αρμόζει .
ἄγω εἰς δίκας , καθίστημί τινα εἰς ἀγῶνα , προτίθημι κρίσιν τινί : εισάγω κάποιον σε δίκη .
ὀκνῶ τὶ τινος : διστάζω κάτι από κάτι / κάποιο .
ὁ,ἡ ἀνήκεστος : αθεράπευτος .
ὁ,ἡ ἀνάμεστος : ο πολύ γεμάτος .
ἡ πατρικὴ ἔχθρα : το πατροπαράδοτο μίσος .
ἡγοῦμαι τῆς φύσεως : διακρίνω το χαρακτήρα κάποιου .
ἡ ἀπόνοια : η μωρία , η απελπισία .
προΐεμαι : αφήνω,εγκαταλείπω .
εὖ φρονῶ , φρόνιμόν τι ἔχω : είμαι συνετός .
_______________________
“ Ὑπὲρ τοῦ Ἐρατοσθένους φόνου Ἀπολογία ” :
περὶ πολλοῦ ἂν ποιοῦμαι : με ενδιαφέρει πολύ .
εὖ γὰρ οἶδ' ὅτι : γιατί ξέρω καλά ότι…
ἡ αὑτὴ γνώμη : η ίδια γνώμη .
ἀγανακτῶ ἐπί τινι : αγανακτώ για κάτι .
ἡγοῦμαι + 2 αιτιατικές : θεωρώ κάτι ως…(η μία αιτιατική κατηγορούμενο της άλλης) .
οὐκ ἂν εἴη ὅστις οὐκ : δεν υπάρχει κάποιος που να μην…
ἔστιν ὅστις : κάποιος .
οὔκ ἐστιν ὅστις : κανείς .
οὔκ ἐστιν ὅστις οὐκ : ο καθένας .
οἱ ἐπιτηδεύοντες : αυτοί που ασχολούνται .
ἡ ζημία : η τιμωρία , το πρόστιμο .
τιμωρία ἀποδίδοταί τινι πρός τινα : επιβάλλεται τιμωρία από κάποιον σε κάποιον .
τὴν αὑτὴν διάνοιαν ἔχω : έχω την ίδια γνώμη .
ὀλιγώρως διάκειμαι : αδιαφορώ .
ἐν ἀμελείᾳ κατατίθημι : ολιγωρώ .
συγγνώμης τυγχάνω : συγχωρούμαι .
μοιχεύω τινά : έχω παράνομη σχέση με κάποιον .
γίγνομαι πλούσιος ἐκ πένητος : γίνομαι από φτωχός πλούσιος .
οὐδεμία ἔχθρα ἐστί τινι : δεν υπάρχει κανένα μίσος απέναντι σε κάποιον .
παιδίον μοι γίγνεται : αποκτώ παιδί .
προσέχω τὸν νοῦν : δίνω προσοχή στα λεγόμενα .
ἡ οἰκονόμος : η νοικοκυρά .
ἡ γυναικωνῖτις : ο χώρος του σπιτιού , όπου έμεναν οι γυναίκες .
ἡ ἀνδρωνῖτις : ο χώρος του σπιτιού , όπου έμεναν οι άνδρες .
ἡ κλῖμαξ : η σκάλα .
ὑποπτεύω : υποπτεύομαι , υπονοώ .
προϊόντος δὲ τοῦ χρόνου : με το πέρασμα του χρόνου .
ἀπροσδοκήτως : απροειδοποίητα , ξαφνικά . συνώνυμο : αἰφνιδίως .
τὸ παιδίον βοᾷ : το παιδί κλαίει .
παύομαι + κατηγορηματική μετοχή : σταματώ να…
πειρῶ τινα : “χουφτώνω” κάποιον .
μεθύω : μεθώ .
ἐφέλκομαι τὴν κλεῖν : τραβώ το σύρτη .
ἐπειδὴ δὲ ἦν πρὸς ἡμέραν : όταν ξημέρωσε…
ψοφέω-ῶ : χτυπώ , κάνω θόρυβο .
ταῦτα οὕτως ἔχει : αυτά είναι έτσι (αττική σύνταξη) .
οἴχομαι ἔξω σιωπῇ : βγαίνω έξω σιωπηλά .
ὑβρίζω εἴς τινα : προσβάλλω κάποιον , ατιμάζω .
φοιτῶ παρά τινα : συχνάζω σε κάποιον .
διακονῶ τινι : υπηρετώ κάποιον .
εἰμὶ μεστὸς ὑποψίας : είμαι γεμάτος υποψίες (-ία) .
ἀναμιμνῄσκομαι ὅτι : θυμούμαι ότι…
ἔξαρνός εἰμι : τα αρνούμαι (όλα) .
λαμβάνω πίστιν παρά τινος : παίρνω υπόσχεση από κάποιον .
δίδωμι πίστιν τινί : δίνω υπόσχεση σε κάποιον .
πάντα εἴρηταί τινι : κάποιος τα λέει όλα (αττική σύνταξη) .
διαγίγνονται ἡμέραι (τρεῖς) : περνούν μέρες (τρεις) .
ἡλίου δεδυκότος : με τη δύση του ήλιου .
ἀπαντῶ τινι + κατηγορηματική μετοχή , περιτυγχάνω τινί : συναντώ κάποιον .
ἀποκρίνομαί τινι : απαντώ σε κάποιον .
ὑπολαμβάνω : παίρνω το λόγο .
ἐπεγείρω τινά : ξυπνώ κάποιον .
ὁ κύριος νόμος : ο έγκυρος νόμος .
ἡ παιδίσκη : η υπηρέτρια .
βίᾳ : με τη βία , βιαίως .
ἡ ἐλάττων ζημία : η μικρότερη τιμωρία .
καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον : καταδικάζω κάποιον σε θάνατο .
οἱ ἀλλότριοι : οι ξένοι .
οἱ οἰκεῖοι : οι ντόπιοι .
ὁ τιθέμενος τὸν νόμον : αυτός που θεσπίζει το νόμο .
δίκην δίδωμί τινι : τιμωρούμαι .
δίκην λαμβάνω παρά τινος : τιμωρώ .
ἐν ὑμῖν ἐστι : από εσάς εξαρτάται .
ἡμῖν ποιητέον ἐστί(ν) - δεῖ ἡμᾶς πράττειν : πρέπει να γίνει από εμάς– πρέπει εμείς να το κάνουμε.
εἰ δὲ μή : διαφορετικά (ελλειπτική υποθετική πρόταση) .
ἅπτομαί τινος : ασχολούμαι με κάτι , αγγίζω κάτι .
κατηγορῶ τινος ὡς... : κατηγορώ κάποιον για…
τὰ γεγενημένα ἔργα - οἱ εἰρημένοι λόγοι : τα έργα που έχουν γίνει-τα λόγια που έχουν ειπωθεί .
πρόοιδα : γνωρίζω εκ των προτέρων .
ἀνάβητέ μοι τούτων μάρτυρες : παρουσιάστε (φέρτε) μου μάρτυρες γι΄ αυτά .
ἐκβάλλω τινὰ ἐκ τῆς πόλεως : διώχνω κάποιον από την πόλη .
ἐπιβουλεύω θάνατόν τινι : σχεδιάζω για κάποιον το θάνατο .
οἷα τὰ ἄθλα πρόκειται τῶν τοιούτων ἁμαρτημάτων : ποια βραβεία (έπαθλα) προορίζονται γι΄αυτά τα αδικήματα .
οἱ κείμενοι νόμοι : οι θεσπισμένοι νόμοι .
ἐξαλείφω (τοὺς νόμους) : “σβήνω”-καταργώ τους νόμους .
κατὰ τοὺς νόμους : σύμφωνα με τους νόμους .
παρὰ τοὺς νόμους : σε αντίθεση με τους νόμους .
μέντοι (επίρρημα) : ωστόσο .
γράφω : προτείνω ή καταγγέλλω εγγράφως .
ἡ γραφή : η έγγραφη κατηγορία .
γράφομαι : κατηγορούμαι .
γράφομαί τινα : κατηγορώ κάποιον .
γράφω νόμον : προτείνω νόμο .
ἀπογράφομαι : μπαίνει το όνομά μου στη λίστα των κατηγορουμένων .
___________________
“Κατὰ Ἀγοράτου ἐνδείξεως” :
τιμωρῶ τινα : τιμωρώ κάποιον .
τιμωρῶ τινι , ἀρήγω , βοηθῶ τινι : βοηθώ κάποιον .
εὔνους τινί : ευνοϊκός σε κάποιον .
ὁ κηδεστής : ο συγγενής,ο κουνιάδος (εδώ) .
ἐπὶ τῶν τριάκοντα : στην εποχή των Τριάντα τυράννων .
ἀποστερῶ τινά τινος : στερώ από κάποιον κάτι .
εἰμὶ ἐνδεής τινος , ἀπορῶ τινος : στερούμαι κάτι .
ἐξαρχῆς : από την αρχή .
ᾧ τρόπῳ : με ποιον τρόπο .
ἄρχομαι + τελικό απαρέμφατο : αρχίζω να…
ἄρχω + γενική : εξουσιάζω κάποιον .
τὰ πράγματα (τὰ) ἐν τῇ πόλει ἀσθενέστερα γίγνεται : η πολιτική κατάσταση χειροτερεύει
(αττική σύνταξη) .
οὐ πολλῷ χρόνῳ ὕστερον , μετ'οὐ πολὺν χρόνον : λίγο καιρό μετά .
λόγοι περὶ εἰρήνης γίγνονται πρός τινα : γίνονται διαπραγματεύσεις ειρήνης με κάποιον .
εἰμὶ ἐμποδῶν τινι : είμαι εμπόδιο σε κάποιον .
ἐκποδῶν γίγνομαι : βγαίνω από τη μέση .
ποιοῦμαί τινα ἐκποδῶν : βγάζω κάποιον από τη μέση .
ἁμῶς : με κάποιο τρόπο .
διαπράττομαί τι : κατορθώνω,πετυχαίνω κάτι .
ἕτοιμός εἰμι + τελικό απαρέμφατο : είμαι πρόθυμος να…
ἀνέχομαι + κατηγορηματική μετοχή ή τελικό απαρέμφατο : ανέχομαι να…
ἐλαττῶ τινα , κακὰ ἐργάζομαί τινι : βλάπτω κάποιον .
αἱροῦμαι + 2 αιτιατικές : εκλέγω κάποιον ως…
ἐν ἀπορίᾳ : σε δύσκολη (δυσμενή) κατάσταση .
ἔχομαι ἐν ἀπορίᾳ : βρίσκομαι σε δύσκολη θέση .
ποιοῦμαι εἰρήνων : κάνω ειρήνη .
ἡ γνώμη , ἡ διάνοια : ο νους .
τὸ ψιμύθιον : είδος πούδρας .
νομίζω τι : πιστεύω κάτι .
νομίζω + απαρέμφατο : θεωρώ , εκτιμώ ότι…
εὖ πράττω : ευτυχώ .
ἀπογράφομαι : μπαίνει το όνομά μου στη λίστα των κατηγορουμένων .
οἴομαι + ειδικό απαρέμφατο : νομίζω , φαντάζομαι πως…
ἀποκτείνω τινά : σκοτώνω κάποιον .
σχεδόν , ὀλίγου δεῖν : σχεδόν .
ἐπίσταμαι + ειδική πρόταση : γνωρίζω καλά ότι…
σύνοιδά τινι : γνωρίζω καλά , συναισθάνομαι .
αἴτιός εἰμί τινος : είμαι υπεύθυνος για κάτι .
ποιῶ τινα φυγάδα , ἐξελαύνω τινά : εξορίζω κάποιον .
ἐξελαύνομαι ὑπό τινος , ἐκπίπτω,φεύγω : εξορίζομαι από κάποιον .
τοὺς μέν...τοὺς δέ : άλλους μεν…άλλους δε .
ἐνθένδε (επίρρημα) : από εδώ .
ἐνθάδε (επίρρημα) : εδώ , σ’ αυτό το μέρος .
ἔνθα (επίρρημα) : από εκεί .
ἐνθάπερ (επίρρημα) : εδώ ακριβώς .
κατέρχομαι ἔκ τινος τόπου : κατεβαίνω από κάπου .
ὡς δὲ ἀληθῆ λέγω : και για το ότι λέω την αλήθεια .
ὁμολογῶ : παραδέχομαι .
ὁμολογῶ τινι : συμφωνώ με κάποιον .
ὁμολογία : συμφωνία .
μάρτυρας παρέχω : παρουσιάζω μάρτυρες .
πολλὰ καὶ δεινά : πολλά και φοβερά .
εὔνους εἰμί τινι : είμαι ευνοϊκός σε κάποιον .
νυνί (επίρρημα) : τώρα δα .
εἰκότως (επίρρημα) : δικαιολογημένα .
ἀποκτείνω τινὰ ἐπὶ τῶν "30" : σκοτώνω κάποιον στην εποχή των Τριάντα τυράννων .
ἀγαθός εἰμι περὶ τὸ πλῆθος : είμαι ευνοϊκός απέναντι στο πλήθος .
μηνυτὴς κατά τινος γίγνομαι : γίνομαι μηνυτής εναντίον κάποιου .
ζημιῶ τινα μεγάλα : προκαλώ σε κάποιον μεγάλη βλάβη .
καθ'ὅσον : όσο .
ἐξ'ἀρχῆς : από την αρχή .
καταλύεται ἡ δημοκρατία : καταργείται η δημοκρατία .
ἐπισκήπτω τινί : παραγγέλλω σε κάποιον .
καταψηφίζομαί τινος : καταδικάζω κάποιον με την ψήφο μου .
ἀποψηφίζομαι : αθωώνω κάποιον με την ψήφο μου .
ἐκ τοιούτου τρόπου : με τον εξής τρόπο .
ἐπιτίθεμαί τινι : επιτίθεμαι σε κάποιον .
ἐφ'οἷς : με ποιους όρους (στο κείμενο) .
ἀντιλέγω ὡς , ἀντιφωνῶ : φέρω αντιρρήσεις λέγοντας ότι…
άγανακτῶ σφόδρα : αγανακτώ υπερβολικά .
καθαίρω - διαιρῶ τὰ τείχη : γκρεμίζω τα τείχη .
τὰ τείχη κατασκάπτεται : τα τείχη γκρεμίζονται (αττική σύνταξη) .
οὐ φημί + τελικό απαρέμφατο , ἀνένομαι , ἀπόφημι : αρνούμαι να…
ἔξαρνος γίγνομαί τι : αρνούμαι κάτι .
καθίσταμαί τινα εἰς κίνδυνον : θέτω κάποιον σε κίνδυνο .
ἡ διαβολή , ἡ λοιδορία : η συκοφαντία .
ἐπιβουλεύω ἐπιβουλήν : κάνω επιβουλή, μηχανορραφία .
ὁ ἐπιτήδειος : ο κατάλληλος .
αἰσθάνομαι ἔκ τινος : καταλαβαίνω από κάτι .
ἐπιθυμῶ τινος : επιθυμώ κάτι .
ἐπιθυμῶ + τελικό απαρέμφατο : επιθυμώ να…
τὸ τεκμήριον : η απόδειξη .
τὰ ψηφίσματα γίγνεται ἐπ'εὐνοίᾳ : οι αποφάσεις (τα ψηφίσματα) παίρνονται προς εύνοια
(αττική σύνταξη) .
συλλέγομαι : συγκεντρώνομαι, κάνω συγκέντρωση .
ἡ παρασκευή : η προετοιμασία .
ἀπέχομαι , οἴχομαι : φεύγω .
ἀνίσταμαι ἀπὸ τοῦ βωμοῦ : σηκώνομαι από το βωμό .
ἐν κεφαλαίοις : συνοψίζοντας , περιληπτικά .
δέω-ῶ : δένω .
δοῦμαι ὑπό τινος : δένομαι από κάποιον .
συλλήβδην (επίρρημα) : γενικά .
ἕτι (επίρρημα) : ακόμα .
εἰσάγω τινὰ εἰς τὴν βουλήν : καταγγέλλω κάποιον στη βουλή .
ἀναγιγνώσκω τινί τι : διαβάζω κάτι σε κάποιον .
τελευτῶ τὸν βίον : πεθαίνω .
κυέω-ῶ : κυοφορώ , είμαι έγγυος .
ἡ οὐσία , ἡ ἰδία : η περιουσία .
ἡ ζημία : η τιμωρία .
ἡ τιμωρία : η βοήθεια , η εκδίκηση .
ὁ φονεύς , ὁ ἀνδροφόνος : ο δολοφόνος .
ἀξιοῦμαι θανάτου , ἄξιος θανάτου εἰμί , τιμῶμαι θανάτου : αξίζω το θάνατο , καταδικάζομαι
σε θάνατο .
καταγιγνώσκω τινὸς θάνατον , καταψηφίζομαί τινος θάνατον , τιμῶ θανάτου : καταδικά-
ζω κάποιον σε θάνατο .
_______________________
“ Ὑπὲρ τοῦ ἀδυνάτου” :
οὐ πολλοῦ δέω : δε χρειάζομαι πολύ…
χάριν ἔχω τινί : χρωστώ χάρη σε κάποιον .
ὁ ἀγών , ὁ κίνδυνος : δίκη , δικαστικός αγώνας .
ἡ πρόφασις : αιτία , αφορμή .
ἐπιδείκνυμι , ἐνδείκνυμι : αποδεικνύω , φέρω αποδείξεις .
καίτοι : κι όμως .
ἀπέχομαί τινος : απέχω .
τιμωροῦμαι τινα : εκδικούμαι κάποιον .
τιμωρῶ τινι , ἀρήγω τινί , βοηθῶ τινι , ἀμύνω τινί : βοηθώ κάποιον .
πώποτε : ποτέ ως τώρα .
χρῶμαί τινι φίλῳ : έχω κάποιο φίλο .
χρῶμαι συμφορᾷ , ἐν συμφορᾷ ἐμπέπτωκα : πέφτω σε συμφορά .
τὸ δυστύχημα : ελάττωμα , βλάβη .
τὰ ἐπιτηδεύματα : οι αρετές .
ἰάομαι-ῶμαι : θεραπεύω , εξουδετερώνω (σκεπάζω) .
διὰ βραχέων λόγων : σύντομα .
τῷ σώματι δύναμαι : σωματικά είμαι δυνατός .
τὸ τεκμήριον : η απόδειξη .
σύνειμί τινι , συγγίγνομαί τινι : συναναστρέφομαι κάποιον .
ὁ βίος : οι πόροι ζωής , η περιουσία .
θεραπεύω τινά , γηροτροφῶ τινα : γεροκομώ κάποιον .
βραχέα ὠφελῶ : παρέχω μικρή ωφέλεια (μικρά κέρδη) .
κτάομαι-ῶμαι : αποκτώ .
ὁ ἐλεεινός : ο αξιολύπητος .
προσγίγνομαι : προσθέτομαι .
ἡ ἀντίδοσις : η ανταλλαγή της περιουσίας .
ὁ πονηρός , ὁ ἀσθενέστατος : ο άθλιος (οικονομικά) .
μιμνῄσκομαί τινος πρός τινα : υπενθυμίζω κάτι σε κάποιον .
ὡς ἀλυπότατα : με όσο το δυνατό λιγότερους πόνους .
ἡ ῥαστῴνη : ευκολία , ανακούφιση .
ἡ ὕβρις : η αλαζονεία .
ὁ ὑβριστής : ο αλαζόνας , ο θρασύς .
ὀχέομαι-οῦμαι : ιππεύω , ανεβαίνω στο άλογο .
οἱ ἠττημένοι : οι δανεισμένοι .
διαφέρω τινός τι : υπερτερώ , ξεπερνώ κάποιον σε κάτι .
κληρῶ : εκλέγω (με κλήρο) .
δήπου : βέβαια .
εὖ ποιῶ : καλά κάνω .
εὖ ποιῶ τινα : ευεργετώ κάποιον .
ἀμφισβητῶ τινος : διεκδικώ κάτι , ισχυρίζομαι ότι κάτι μου ανήκει .
διαγιγνώσκω : διακρίνω , καταλαβαίνω .
ἔξεστι(ν) , ἔστι(ν) , ἐγχωρεῖ τινι + τελικό απαρέμφατο : είναι δυνατό…
οἱ ἀπόρως διακείμενοι , οἱ πένητες : οι άποροι, οι φτωχοί .
τὰ ἀναγκαῖα , τὰ ἐπιτήδεια : τα απαραίτητα για τη ζωή .
πιστεύω τινί : έχω εμπιστοσύνη σε…
οἱ χρώμενοι νέαις ταῖς διανοίαις : αυτοί που έχουν νεανικά μυαλά .
ωνέομαι-οῦμαι : αγοράζω .
πιπράσκω : πουλώ .
ἐξωνοῦμαι : εξαγοράζω .
ἐξαμαρτάνω τινός : πέφτω σε σφάλμα .
ἐπιτιμῶ τινι : ψέγω , κατακρίνω κάποιον .
ὑπάρχω τινός : κάνω αρχή .
περιγίγνομαί τινος : είμαι πιο δυνατός από κάποιον , υπερέχω σε σχέση με κάποιον .
παίζω : χωρατεύω .
σπουδάζω περί τινος : μιλώ σοβαρά .
κωμῳδῶ,σκώπτω : διακωμωδώ , περιπαίζω .
ἐπιβουλεύω τί τινι : σχεδιάζω κακό εναντίον κάποιου .
ὁ δημιουργός : ο τεχνίτης .
ἐθίζομαι,εἴωθα + τελικό απαρέμφατο : συνηθίζω, έχω τη συνήθεια .
φοιτῶ παρά τινα : συχνάζω .
τὸ σκυτοτομεῖον : το εργαστήρι του τσαγκάρη .
ὁ σκυτεύς : ο τσαγκάρης .
ἁμουγέπου:κάπου , σε κάποιο μέρος .
ἀκριβῶς : με λεπτομέρειες .
ἡ διάνοια , ὁ νοῦς : η γνώμη .
μεταλαμβάνω τινός , ἀπολαύω τινός : απολαμβάνω κάτι .
κοινῇ : με κοινή απόφαση .
αἱ ἀρχαί : τα δημόσια αξιώματα .
προνοοῦμαί τινος , φροντίζω , κήδομαι : φροντίζω για κάποιον .
τίθεμαι τὴν ψῆφον : ψηφίζω,αποφασίζω .
καθίσταμαι εἰς ἀγῶνα : μπλέκομαι σε δίκη .
ὁ πολυπράγμων : αυτός που ανακατεύεται σε πολλά .
ὁ φιλαπεχθήμων : ο φιλόνικος,ο καβγατζής .
γίγνομαι ἐν δυνάμει : αποκτώ πολιτική δύναμη – επιρροή .
πολιτεύομαι : ζω ως πολίτης .
ἀδεώς : χωρίς φόβο,με ασφάλεια .
ὑπέχω εὐθύνας : λογοδοτώ .
πειρῶμαι + τελικό απαρέμφατο : προσπαθώ να…
ἐπιχειρῶ + τελικό απαρέμφατο : προσπαθώ να…
πειρῶμαί τινος : δοκιμάζω κάποιον ή κάτι .
νῦν : τώρα .
νυνί : τώρα δα .
ἀναλίσκω , δαπανῶ : ξοδεύω .
καταλείπω τινί τι : αφήνω σε κάποιον κάτι .
ἡ πρόσοδος : το έσοδο .
τελευτῶ , ἀποθνῄσκω , ἀπογίγνομαι : πεθαίνω .
ἄτοπόν ἐστι(ν) : είναι παράλογο .
ἀφαιροῦμαι τι , ἀπορῶ τινος : στερούμαι κάτι .
κτῶμαι οὐσίαν : έχω περιουσία .
κωλύω τινά : εμποδίζω κάποιον .
Λυσίας συμπληρωματικό :
οὕτω διάκειμαι : κρατώ τέτοια στάση .
δοκεῖ μοι (απρόσωπο) : μου φαίνεται καλό .
δοκεῖ μοι (σε πολιτικά συμφραζόμενα) : αποφασίζω .
δοκέω-ῶ (προσωπικό) : φαίνομαι .
ἐστὶ έν ἐμή : είναι στο χέρι μου , εξαρτάται από μένα .
ἐν νῷ ἔχω , ἐν νῷ ἐστί : έχω κατά νου .
εἰκότως : φυσικά .
νομίζω : κρίνω βάσει δεδομένων .
οἴομαι : φαντάζομαι .
φυλάττω : προσέχω .
δίδωμι τινί τι : δίνω σε κάποιον κάτι .
προσέχω τὸν νοῦν : έχω στο νου μου .
λυπέω-ῶ : στενοχωρώ .
πιστεύω : έχω εμπιστοσύνη .
ἡγοῦμαι + απαρέμφατο : νομίζω ότι…
πολλῷ χρόνῳ : για πολύ καιρό .
γαμέω-ῶ : παντρεύομαι .
φημὶ + απαρέμφατο : ισχυρίζομαι ότι…
μέλλω + απαρέμφατο μέλλοντα : πρόκειται να…
πέμπω τινί : στέλνω κάποιον να… ή στέλνω μήνυμα .
μάχομαί τινι : αρχίζω μάχη εναντίον κάποιου .
ΛΥΣΙΟΥ ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Α\ Η ΦΥΣΙΚΗ ΡΗΤΟΡΕΙΑ Το τάλαντο
- Φυσική ευγλωττία: μπορεί εύκολα να γοητεύσει και να πείσει. Οι Ομηρικοί αγορητές
Όμηρος: η ευγλωττία σπάνιο θεϊκό χάρισμα.
Ο ιδανικός ομηρικός ήρωας πρέπει να είναι μύθων τε ρητήρ έργων τε πρηκτήρ (να διαπρέπει με το λόγο στην αγορά όπως με τα ανδραγαθήματα στον πόλεμο).
Από το Νέστορα στον Περικλή
Στοιχεία φυσικής ρητορείας υπάρχουν σε: -έργα ποιητών: Σόλων, Πίνδαρος
- αγορεύσεις ιστορικών προσώπων στο έργο του Ηροδότου
Το φυσικό τάλαντο (φυσική ευγλωττία) δε γνωρίζει κοινωνικές διακρίσεις. Στους ομηρικούς ρητορικούς αγώνες διαπρέπουν οι ηγεμόνες των Αχαιών και των Τρώων, ιδιαίτερα ο Νέστωρ αλλά και ο ασήμαντος Θερσίτης.
Σπουδαίοι φυσικοί ρήτορες: Θεμιστοκλής
Περικλής — έχει θεωρητικές γνώσεις ρητορικής τεχνικής
Β\ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΕΙΑΣ
Κόραξ και Τισίας, οι Συρακόσιοι
Συστηματική ρητορική απαιτεί - «επιστήμην»: ακριβή γνώση των κανόνων
- «μελέτην» : άσκηση
466 π.Χ., Σικελία: καταλύονται οι τυραννίδες, επικρατούν τα δημοκρατικά πολιτεύματα.
Ξεκινούν αστικές δίκες για την ανάκτηση των περιουσιών που είχαν σφετερισθεί οι τύραννοι. - Αναπτύσσεται η δικανική ρητορεία.
Κόραξ, Τ(ε)ισίας δημιουργοί και διδάσκαλοι της συστηματικής ρητορικής:
- Διαιρούν το ρητορικό λόγο σε μέρη
- Κάνουν χρήση των «εικότων», των πιθανών δηλ. των λογικών επιχειρημάτων.
Τισίας: πιθανόν έγραψε το πρώτο εγχειρίδιο ρητορικής τέχνης με τίτλο «Τέχνη». Γ'. ΡΗΤΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ Η Αθήνα και οι σοφιστές
Μέσα 5ου αι. π.Χ., επίκεντρο της συστηματικής ρητορικής η Αθήνα γιατί εκεί ευνοούσαν: -η δημοκρατία (λαϊκές συνελεύσεις, δικαστήρια)
- οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι
- το μέγεθος της πόλης
- η διαμονή εκεί των σοφιστών: Πρωταγόρας, Πρόδικος δίδασκαν στοιχεία Γραμματικής και τεχνικής του λόγου
Ο Γοργίας από τους Λεοντίνους της Σικελίας
427 π.Χ.: ο Γοργίας φτάνει στην Αθήνα.
Καλλιέργησε την πολιτική και ιδιαίτερα την επιδεικτική ρητορεία.
Μελέτησε τη σημασία που έχει στην πειστικότητα του λόγου ο «καιρός», η τρέχουσα πολιτική, κοινωνική και ψυχολογική συγκυρία, δηλ. η κατάλληλη περίσταση.
«Γοργίεια» σχήματα: πάρισα, ομοιοτέλευτα, παρηχήσεις, αντιθέσεις ρητορική του η οποία προσεγγίζει τα όρια του ποιητικού λόγου.
διανθίζουν τη
Η πλατωνική κριτική
Ο Πλάτων αποδοκιμάζει τη ρητορική από ηθική και παιδαγωγική άποψη στους διαλόγους του «Γοργίας» και «Φαίδρος».
Απόψεις σοφιστών για τη ρητορεία
Γοργίας: αρνείται ότι υπάρχει αντικειμενική γνώση, άρα αντικειμενική αλήθεια και ηθική.
Πρωταγόρας: πιστεύει ότι για κάθε ζήτημα υπάρχουν δύο λόγοι αντίθετοι μεταξύ τους με την απαίτηση να είναι και οι δύο συγχρόνως εξίσου αληθινοί - δισσοί λόγοι.
Ρητορική — πειθούς δημιουργός: δεν ενδιαφέρεται να ανακαλύψει και να διδάξει τα αληθινά και τα δίκαια, αφού αυτά σύμφωνα με τις αντιλήψεις δεν υπάρχουν, αλλά να εκθέσει τα «εικότα».
Μαθητές των σοφιστών: με τη ρητορική — στρεψοδικούν στα δικαστήρια
— δημαγωγούν στις συνελεύσεις
— συχνά συντάσσουν ένα λόγο για τον κατηγορούμενο κι ένα για τον κατήγορο στην ίδια δίκη
Πλάτων: δε χαρακτηρίζει τη ρητορική επιστήμη (αφού δεν έχει καθορισμένο αντικείμενο να διδάξει) ούτε τέχνη (αφού δεν έχει αξιόπιστη μέθοδο).
Είναι εμπειρία, ικανότητα, όργανο απάτης. Ο Ισοκράτης, μια αντίπαλη φωνή
Υποστηρίζει την παιδευτική αξία της διδασκαλίας του.
Ρητορεία: γενική πνευματική καλλιέργεια που καταρτίζει ανθρώπους της δράσεως «φιλοσοφίαν»
Ε'. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΑΤΤΙΚΟΥ ΡΗΤΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
Οι πολιτικοί λόγοι στην εκκλησία του δήμου
Τρία είδη ρητορικών λόγων:
1. συμβουλευτικοί
2. δικανικοί
3. επιδεικτικοί (πανηγυρικοί) Συμβουλευτικοί
Πολιτικοί λόγοι που εκφωνούνται στις συνελεύσεις του λαού. Παρέχονται συμβουλές για το μέλλον.
Ο ρήτορας προτρέπει ή αποτρέπει το λαό με σκοπό την επίτευξη του συμφέροντος ή την αποφυγή πολιτικών σφαλμάτων.
Εκφωνούνται στην Εκκλησία του Δήμου:
- Αποφάσιζε για τα πιο σοβαρά θέματα του κράτους.
- Δικαίωμα λόγου και ψήφου είχαν όλοι οι Αθηναίοι πολίτες από το εικοστό έτος της ηλικίας
- Συνεδρίαζε σαράντα φορές το χρόνο, αλλά και εκτάκτως.
- Χώρος συνεδριάσεων: Πνύκα, Αγορά, το θέατρο του Διονύσου
- Ψηφοφορία με ανάταση των χεριών (χειροτονία)
— απόλυτη ελευθερία συμβουλής
Οι Ρήτορες είχαν: — μεγάλη επιρροή στην πολιτική ζωή
— την ευθύνη των εισηγήσεών τους
Σημαντικότερος ρήτορας συμβουλευτικών λόγων: Δημοσθένης
Λόγοι στα δικαστήρια - Δικανικοί
Αφορούν πράξεις που τελέστηκαν στο παρελθόν. Είναι απολογίες ή κατηγορίες
Άρειος Πάγος: το αρχαιότερο δικαστήριο στην Αθήνα
Από το 462 π.Χ. εκδικάζει μόνο φόνους εκ προμελέτης και μικρότερης σημασίας υποθέσεις. Βουλή - Εκκλησία του Δήμου: εκδικάζουν ορισμένες σοβαρές υποθέσεις
Ηλιαία: το κυριότερο δικαστήριο του Αθηναϊκού κράτους.
- Δικαστήριο ενόρκων
- Μέλη του: μετά από κλήρωση, μπορούσαν να γίνουν όλοι οι γνήσιοι Αθηναίοι πολίτες άνω των τριάντα ετών, αν δεν εκκρεμούσε κατηγορία εναντίον τους.
- 6.000 δικαστές (Ηλιασταί) - οι 1.000 αναπληρωματικοί
- Δίκαζε σε τμήματα των 201, 401, 501 κτλ. (ο περιττός αριθμός αποκλείει την ισοψηφία)
- Δικαστική αποζημίωση: 2-3 οβολοί κατά δικάσιμη μέρα
- Κλεψύδρα: περιορίζει το χρόνο των αγορεύσεων
- Μυστική ψηφοφορία
Λογογράφοι
- Έμπειροι δικανικοί ρήτορες οι οποίοι, επί πληρωμή, έγραφαν τα κείμενα των λόγων που ήταν υποχρεωμένοι οι διάδικοι να αποστηθίσουν και να απαγγείλουν στο δικαστήριο.
- Έπρεπε να γνωρίζουν τους νόμους αλλά και την ψυχολογία των λαϊκών δικαστών.
Επιφανέστερος λογογράφος δικανικών λόγων: Λυσίας Το επιδεικτικό γένος
Οι εκφωνούμενοι σε γιορτές και συγκεντρώσεις λόγοι (περιλαμβάνονται και οι επιτάφιοι).
- Εγκωμιάζουν ή επικρίνουν πράξεις και πρόσωπα του παρόντος με αναδρομές στο παρελθόν και προβλέψεις για το μέλλον.
- Ο ρήτορας επιδεικνύει τη ρητορική του δεινότητα. Επιζητά τις επευφημίες των ακροατών. Επιφανέστερος εκπρόσωπος του επιδεικτικού γένους: Ισοκράτης
ΣΤ\ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΡΗΤΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
Διάρθρωση του ρητορικού λόγου α'προοίμιον
γ'πίστις (απόδειξη) δ'επίλογος
α' Προοίμιον
- Η αρχή του ρητορικού λόγου.
- Σύντομα ο ρήτορας ενημερώνει τον ακροατή επί του θέματος.
- Προσπαθεί να εξασφαλίσει την εύνοια και την προσοχή του ακροατή.
- Ακολουθεί η πρόθεσις: σύντομη έκθεση του θέματος.
β'Διήγησις
- Εκτίθενται τα σχετικά με το θέμα γεγονότα που κρίνει ο αγορητής ότι είναι άγνωστα ή ανεπαρκώς ή εσφαλμένως γνωστά στον ακροατή.
- Διήγηση με σαφήνεια και πειστικότητα.
- Τονίζει τα ευνοϊκά στοιχεία και μειώνει τη σημασία όσων είναι ασύμφορα.
γ' Πίστις
- Το ουσιαστικότερο μέρος του ρητορικού λόγου.
— άτεχνες: είναι αντικειμενικά πειστήρια που δεν οφείλονται στην τεχνική δεξιότητα του ρήτορα (νόμοι, διαθήκες, συμβόλαια κτλ.).
- Αποδείξεις
— έντεχνες: αποδείξεις που ο ίδιος ο ρήτορας επινοεί:
1. Ενθυμήματα: βραχυλογικοί συλλογισμοί που αναλόγως των δεδομένων στα οποία στηρίζονται δίνουν πιθανά ή και ασφαλή συμπεράσματα, αν τα περιστατικά στα οποία αναφέρονται είναι ακριβή.
Η βραχυλογία του ενθυμήματος υπηρετεί την κομψότητα του λόγου, την οικονομία του χρόνου και δεν εκνευρίζει τον ακροατή.
κοινοί τόποι: τα ενθυμήματα που στηρίζονται σε γενικά παραδεκτές απόψεις και τρόπους σκέψεως.
2. Παραδείγματα: ιστορικά (πραγματικά) - πλαστά (παραβολές)
3. Γνώμες: αποφθέγματα για ζητήματα γενικού χαρακτήρα
4. Ήθη: Ο ρήτορας προσπαθεί να επιβάλει την εικόνα του έντιμου ανθρώπου και πολίτη, ώστε οι λόγοι του να γίνονται πειστικότεροι. Αντίθετα προσπαθεί να μειώσει ηθικά τον αντίπαλο και έτσι να εξουδετερώσει την πειστικότητα των επιχειρημάτων
του.
5. Πάθη: Ο ρήτορας προσπαθεί να διεγείρει στις ψυχές των ακροατών τα πάθη που τον συμφέρουν ή να μεταγγίσει τα πάθη που κυριαρχούν στη δική του ψυχή.
δ' Επίλογος
η ανάμνηση: επιτυγχάνεται με σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών θέσεων του λόγου.
Επιδιώκεται:
Η ΡΗΤΟΡΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
Α\ Η ΦΥΣΙΚΗ ΡΗΤΟΡΕΙΑ Το τάλαντο
- Φυσική ευγλωττία: μπορεί εύκολα να γοητεύσει και να πείσει. Οι Ομηρικοί αγορητές
Όμηρος: η ευγλωττία σπάνιο θεϊκό χάρισμα.
Ο ιδανικός ομηρικός ήρωας πρέπει να είναι μύθων τε ρητήρ έργων τε πρηκτήρ (να διαπρέπει με το λόγο στην αγορά όπως με τα ανδραγαθήματα στον πόλεμο).
Από το Νέστορα στον Περικλή
Στοιχεία φυσικής ρητορείας υπάρχουν σε: -έργα ποιητών: Σόλων, Πίνδαρος
- αγορεύσεις ιστορικών προσώπων στο έργο του Ηροδότου
Το φυσικό τάλαντο (φυσική ευγλωττία) δε γνωρίζει κοινωνικές διακρίσεις. Στους ομηρικούς ρητορικούς αγώνες διαπρέπουν οι ηγεμόνες των Αχαιών και των Τρώων, ιδιαίτερα ο Νέστωρ αλλά και ο ασήμαντος Θερσίτης.
Σπουδαίοι φυσικοί ρήτορες: Θεμιστοκλής
Περικλής — έχει θεωρητικές γνώσεις ρητορικής τεχνικής
Β\ Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ ΡΗΤΟΡΕΙΑΣ
Κόραξ και Τισίας, οι Συρακόσιοι
Συστηματική ρητορική απαιτεί - «επιστήμην»: ακριβή γνώση των κανόνων
- «μελέτην» : άσκηση
466 π.Χ., Σικελία: καταλύονται οι τυραννίδες, επικρατούν τα δημοκρατικά πολιτεύματα.
Ξεκινούν αστικές δίκες για την ανάκτηση των περιουσιών που είχαν σφετερισθεί οι τύραννοι. - Αναπτύσσεται η δικανική ρητορεία.
Κόραξ, Τ(ε)ισίας δημιουργοί και διδάσκαλοι της συστηματικής ρητορικής:
- Διαιρούν το ρητορικό λόγο σε μέρη
- Κάνουν χρήση των «εικότων», των πιθανών δηλ. των λογικών επιχειρημάτων.
Τισίας: πιθανόν έγραψε το πρώτο εγχειρίδιο ρητορικής τέχνης με τίτλο «Τέχνη». Γ'. ΡΗΤΟΡΕΙΑ ΚΑΙ ΣΟΦΙΣΤΙΚΗ Η Αθήνα και οι σοφιστές
Μέσα 5ου αι. π.Χ., επίκεντρο της συστηματικής ρητορικής η Αθήνα γιατί εκεί ευνοούσαν: -η δημοκρατία (λαϊκές συνελεύσεις, δικαστήρια)
- οι πολυλόγοι και φιλόλογοι Αθηναίοι
- το μέγεθος της πόλης
- η διαμονή εκεί των σοφιστών: Πρωταγόρας, Πρόδικος δίδασκαν στοιχεία Γραμματικής και τεχνικής του λόγου
Ο Γοργίας από τους Λεοντίνους της Σικελίας
427 π.Χ.: ο Γοργίας φτάνει στην Αθήνα.
Καλλιέργησε την πολιτική και ιδιαίτερα την επιδεικτική ρητορεία.
Μελέτησε τη σημασία που έχει στην πειστικότητα του λόγου ο «καιρός», η τρέχουσα πολιτική, κοινωνική και ψυχολογική συγκυρία, δηλ. η κατάλληλη περίσταση.
«Γοργίεια» σχήματα: πάρισα, ομοιοτέλευτα, παρηχήσεις, αντιθέσεις ρητορική του η οποία προσεγγίζει τα όρια του ποιητικού λόγου.
διανθίζουν τη
Η πλατωνική κριτική
Ο Πλάτων αποδοκιμάζει τη ρητορική από ηθική και παιδαγωγική άποψη στους διαλόγους του «Γοργίας» και «Φαίδρος».
Απόψεις σοφιστών για τη ρητορεία
Γοργίας: αρνείται ότι υπάρχει αντικειμενική γνώση, άρα αντικειμενική αλήθεια και ηθική.
Πρωταγόρας: πιστεύει ότι για κάθε ζήτημα υπάρχουν δύο λόγοι αντίθετοι μεταξύ τους με την απαίτηση να είναι και οι δύο συγχρόνως εξίσου αληθινοί - δισσοί λόγοι.
Ρητορική — πειθούς δημιουργός: δεν ενδιαφέρεται να ανακαλύψει και να διδάξει τα αληθινά και τα δίκαια, αφού αυτά σύμφωνα με τις αντιλήψεις δεν υπάρχουν, αλλά να εκθέσει τα «εικότα».
Μαθητές των σοφιστών: με τη ρητορική — στρεψοδικούν στα δικαστήρια
— δημαγωγούν στις συνελεύσεις
— συχνά συντάσσουν ένα λόγο για τον κατηγορούμενο κι ένα για τον κατήγορο στην ίδια δίκη
Πλάτων: δε χαρακτηρίζει τη ρητορική επιστήμη (αφού δεν έχει καθορισμένο αντικείμενο να διδάξει) ούτε τέχνη (αφού δεν έχει αξιόπιστη μέθοδο).
Είναι εμπειρία, ικανότητα, όργανο απάτης. Ο Ισοκράτης, μια αντίπαλη φωνή
Υποστηρίζει την παιδευτική αξία της διδασκαλίας του.
Ρητορεία: γενική πνευματική καλλιέργεια που καταρτίζει ανθρώπους της δράσεως «φιλοσοφίαν»
Ε'. ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΑΤΤΙΚΟΥ ΡΗΤΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
Οι πολιτικοί λόγοι στην εκκλησία του δήμου
Τρία είδη ρητορικών λόγων:
1. συμβουλευτικοί
2. δικανικοί
3. επιδεικτικοί (πανηγυρικοί) Συμβουλευτικοί
Πολιτικοί λόγοι που εκφωνούνται στις συνελεύσεις του λαού. Παρέχονται συμβουλές για το μέλλον.
Ο ρήτορας προτρέπει ή αποτρέπει το λαό με σκοπό την επίτευξη του συμφέροντος ή την αποφυγή πολιτικών σφαλμάτων.
Εκφωνούνται στην Εκκλησία του Δήμου:
- Αποφάσιζε για τα πιο σοβαρά θέματα του κράτους.
- Δικαίωμα λόγου και ψήφου είχαν όλοι οι Αθηναίοι πολίτες από το εικοστό έτος της ηλικίας
- Συνεδρίαζε σαράντα φορές το χρόνο, αλλά και εκτάκτως.
- Χώρος συνεδριάσεων: Πνύκα, Αγορά, το θέατρο του Διονύσου
- Ψηφοφορία με ανάταση των χεριών (χειροτονία)
— απόλυτη ελευθερία συμβουλής
Οι Ρήτορες είχαν: — μεγάλη επιρροή στην πολιτική ζωή
— την ευθύνη των εισηγήσεών τους
Σημαντικότερος ρήτορας συμβουλευτικών λόγων: Δημοσθένης
Λόγοι στα δικαστήρια - Δικανικοί
Αφορούν πράξεις που τελέστηκαν στο παρελθόν. Είναι απολογίες ή κατηγορίες
Άρειος Πάγος: το αρχαιότερο δικαστήριο στην Αθήνα
Από το 462 π.Χ. εκδικάζει μόνο φόνους εκ προμελέτης και μικρότερης σημασίας υποθέσεις. Βουλή - Εκκλησία του Δήμου: εκδικάζουν ορισμένες σοβαρές υποθέσεις
Ηλιαία: το κυριότερο δικαστήριο του Αθηναϊκού κράτους.
- Δικαστήριο ενόρκων
- Μέλη του: μετά από κλήρωση, μπορούσαν να γίνουν όλοι οι γνήσιοι Αθηναίοι πολίτες άνω των τριάντα ετών, αν δεν εκκρεμούσε κατηγορία εναντίον τους.
- 6.000 δικαστές (Ηλιασταί) - οι 1.000 αναπληρωματικοί
- Δίκαζε σε τμήματα των 201, 401, 501 κτλ. (ο περιττός αριθμός αποκλείει την ισοψηφία)
- Δικαστική αποζημίωση: 2-3 οβολοί κατά δικάσιμη μέρα
- Κλεψύδρα: περιορίζει το χρόνο των αγορεύσεων
- Μυστική ψηφοφορία
Λογογράφοι
- Έμπειροι δικανικοί ρήτορες οι οποίοι, επί πληρωμή, έγραφαν τα κείμενα των λόγων που ήταν υποχρεωμένοι οι διάδικοι να αποστηθίσουν και να απαγγείλουν στο δικαστήριο.
- Έπρεπε να γνωρίζουν τους νόμους αλλά και την ψυχολογία των λαϊκών δικαστών.
Επιφανέστερος λογογράφος δικανικών λόγων: Λυσίας Το επιδεικτικό γένος
Οι εκφωνούμενοι σε γιορτές και συγκεντρώσεις λόγοι (περιλαμβάνονται και οι επιτάφιοι).
- Εγκωμιάζουν ή επικρίνουν πράξεις και πρόσωπα του παρόντος με αναδρομές στο παρελθόν και προβλέψεις για το μέλλον.
- Ο ρήτορας επιδεικνύει τη ρητορική του δεινότητα. Επιζητά τις επευφημίες των ακροατών. Επιφανέστερος εκπρόσωπος του επιδεικτικού γένους: Ισοκράτης
ΣΤ\ ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΡΗΤΟΡΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ
Διάρθρωση του ρητορικού λόγου α'προοίμιον
γ'πίστις (απόδειξη) δ'επίλογος
α' Προοίμιον
- Η αρχή του ρητορικού λόγου.
- Σύντομα ο ρήτορας ενημερώνει τον ακροατή επί του θέματος.
- Προσπαθεί να εξασφαλίσει την εύνοια και την προσοχή του ακροατή.
- Ακολουθεί η πρόθεσις: σύντομη έκθεση του θέματος.
β'Διήγησις
- Εκτίθενται τα σχετικά με το θέμα γεγονότα που κρίνει ο αγορητής ότι είναι άγνωστα ή ανεπαρκώς ή εσφαλμένως γνωστά στον ακροατή.
- Διήγηση με σαφήνεια και πειστικότητα.
- Τονίζει τα ευνοϊκά στοιχεία και μειώνει τη σημασία όσων είναι ασύμφορα.
γ' Πίστις
- Το ουσιαστικότερο μέρος του ρητορικού λόγου.
— άτεχνες: είναι αντικειμενικά πειστήρια που δεν οφείλονται στην τεχνική δεξιότητα του ρήτορα (νόμοι, διαθήκες, συμβόλαια κτλ.).
- Αποδείξεις
— έντεχνες: αποδείξεις που ο ίδιος ο ρήτορας επινοεί:
1. Ενθυμήματα: βραχυλογικοί συλλογισμοί που αναλόγως των δεδομένων στα οποία στηρίζονται δίνουν πιθανά ή και ασφαλή συμπεράσματα, αν τα περιστατικά στα οποία αναφέρονται είναι ακριβή.
Η βραχυλογία του ενθυμήματος υπηρετεί την κομψότητα του λόγου, την οικονομία του χρόνου και δεν εκνευρίζει τον ακροατή.
κοινοί τόποι: τα ενθυμήματα που στηρίζονται σε γενικά παραδεκτές απόψεις και τρόπους σκέψεως.
2. Παραδείγματα: ιστορικά (πραγματικά) - πλαστά (παραβολές)
3. Γνώμες: αποφθέγματα για ζητήματα γενικού χαρακτήρα
4. Ήθη: Ο ρήτορας προσπαθεί να επιβάλει την εικόνα του έντιμου ανθρώπου και πολίτη, ώστε οι λόγοι του να γίνονται πειστικότεροι. Αντίθετα προσπαθεί να μειώσει ηθικά τον αντίπαλο και έτσι να εξουδετερώσει την πειστικότητα των επιχειρημάτων
του.
5. Πάθη: Ο ρήτορας προσπαθεί να διεγείρει στις ψυχές των ακροατών τα πάθη που τον συμφέρουν ή να μεταγγίσει τα πάθη που κυριαρχούν στη δική του ψυχή.
δ' Επίλογος
η ανάμνηση: επιτυγχάνεται με σύντομη ανακεφαλαίωση των βασικών θέσεων του λόγου.
Επιδιώκεται:
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 1 -3
• Ακούω > ακοή, άκουσμα, ακουστικός, υπήκοος, ωτακουστής, ακουστικός, ακουστός, ανήκουστος, βαρήκοος, κρυφακούω, παρακούω, ακουστά. Συν.: αισθάνομαι, άκροώμαι, πυνθάνομαι.
• Αναγκάζω > εξαναγκασμός, αναγκαστικός, εξαναγκάζω, καταναγκάζω, αναγκαστικά. Συν : βιάζω, έπειγω, πιέζω. Αντ: πείθω.
• Άξιόω-ώ > αξίωμα, αξίωση, αξιωματικός, απαξιώνω. Συν: τιμώ. Αντ: άπαξιώ.
• Βάλλω > αναβολέας, αναβολή, αντικαταβολή, αποβολή, βέλος, αδιάβλητος, αναβλητικός, ανυπέρβλητος, αμφιβάλλω, αντιπαραβάλλω. Συν:
ί'ημι, πλήττω, ρίπτω
• Βούλομαι > βούλημα, βούληση, αβούλητος. Συν: έθέλω, επιθυμώ.
• Δείκνυμι > απόδειξη, δείγμα, δείκτης, ένδειξη, υπόδειγμα, αναπόδεικτος, δείχνω, ενδεικτικός. Συν: δηλώ, ελέγχω, σημαίνω.
• Ήγουμαι > ηγέτης, ηγεμόνας, ηγεσία, ηγετικός, εισηγητής, ανεκδιήγητος, αφηγούμαι, εισηγούμαι. Συν : άρχω, εξουσιάζω, οδηγώ. Αντ.: έπομαι.
• Ιππεύω > ίππος, ιππέας, ίππευση, έφιππος.
• 'Ίστημι > στάθμη, στάση, στήθος, στήλη, σταθερός, στατικός
• Οΐδα > ιστορία, είδηση, εξιστόρηση, συνείδηση, ειδήμων, ιστορικός.
Συν: αισθάνομαι, γιγνώσκω.
• Πιστεύω > πίστη, πιστός, διαπίστευση.
• Ποιέω-ώ > ποίημα, ποίηση, ποιητής, ποιητικός, μεταποιώ, παραποιώ.
Συν: δρώ, πράττω, τελώ.
• Πράττω > πράγμα, πράξη, πράκτορας, άπρακτος, πρακτικός, διαπράττω, εισπράττω. Συν: δρώ, εργάζομαι. Αντ: άπρακτώ, άργώ, κάθημαι.
• Τυγχάνω > τύχη, συνέντευξη, επίτευγμα, ατυχής, ευτυχής, δυστυχής, τυχαίος, τυχερός, τυχαία.
Φαίνω > απόφαση, έμφαση, επίφαση, επιφανής, καταφανής, προφανής, φανερά. Συν: άποδείκνυμι, δηλώ, δοκεΐ.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 4 - 8
• Αλείφω > άλειμμα, αλοιφή, απάλειψη, εξάλειψη, επάλειψη, πασαλείβω. Συν: επιχρίω
• Άμαρτάνω > αμάρτημα, αμαρτία, αμαρτωλός, αναμάρτητος. Συν: άστοχώ, σφάλλομαι. Αντ: εύστοχώ, τυγχάνω.
• Ατιμάζω > ανατίμηση, αποτίμηση, ατιμία, ατίμωση, ανεκτίμητος, άτιμος, διατιμώ, εκτιμώ, προτιμώ. Συν: καταφρονώ. Αντ: τιμώ.
• Βαίνω > αναβάτης, ανέβασμα, αποβάθρα, βαθμίδα, άβατος, αδιάβατος, βάσιμος, βατός, ανεβαίνω, αντιβαίνω, αποβαίνω, βεβαιώνω, βάδην. Συν: βαδίζω, στείχω, οδεύω.
• Βουλεύω > βούλευμα, βουλευτήριο, βουλευτής, βουλή, βουλευτικός, συμβουλευτικός, επιβουλεύομαι, συμβουλεύομαι. Συν: διαλογίζομαι, διδάσκω, ενθυμούμαι. (^^'^
• Γράφω < γράμμα, γραμματέας, γραμματεία, γραμματική, γραφέας, γραφή, απερίγραπτος, γραμμικός, γραπτός, γραφικός, περιγράφω, καταγράφω, απερίγραπτος, γραμμικός, γραπτός, γραφικός, περιγράφω, καταγράφω, παραγράφω • Δίδωμι > δόση, δοτική, απόδοση, μετάδοση, τροφοδοσία, δοσοληψία, χρηματοδότηση, δώρο, δωσίλογος, ανέκδοτος, προδοτικός, μεταδοτικός, ανταποδίδω, παραδίδω, ενδίδω, εξουσιοδοτώ, λογοδοτώ. Συν: παρέχω, προσφέρω
• Δοκιμάζω > δοκιμασία, δοκιμαστήριο, δοκιμαστής, αδοκίμαστος, δοκιμαστικός, αποδοκιμάζω, επιδοκιμάζω. Συν.: εξετάζω, ερευνώ, πειρώμαι.
• Έπιθυμέω-ώ > επιθυμία, ανεπιθύμητος, επιθυμητός. Συν.: βούλομαι, εθέλω
• "Ερχομαι - Εΐμι > διέλευση, οδός, προσέλευση, προσηλυτισμός, άνοδος, έξοδος, ανέρχομαι, διέρχομαι. Συν.: άφικνουμαι, βαίνω, ήκω
• Ζημιόω-ώ > ζημιά, ζημίωμα, αποζημίωση, επιζήμιος, αποζημιώνω. Συν.: βλάπτω, κακουργώ, λωβώμαι.
• Ίκνέομαι-οΟμαι > άφιξη, ικέτης, ίχνος, ανέφικτος, εφικτός, ικανός.
• Λύω > λύση, λύτρα, αναλυτής, διαλύτης, λυτός, ξυπόλητος, καταλυτικός,
αναλύω, διαλύω, παραλύω
• Μαρτυρέω-ώ > μάρτυς, μαρτυρία, μαρτύριο, μαρτυρικός, διαμαρτυρία, καταμαρτυρώ. Συν.: βεβαιώ, ομολογώ.
• Όμολογέω-ώ > ομολογία, εξομολόγηση, ομολογητής, καθομολογώ. Συν.: ομονοώ, όμοφρονώ .
• Όράω-ώ > όραση, όραμα, οραματιστής, οφθαλμός, αυτόπτης, ορατός, αόρατος, εποφθαλμιώ, οφθαλμοφανώς. Συν.: εξετάζω, θεωρώ, σκοπώ.
• Πάσχω > πάθηση, πένθος, πάθος, πάθημα, παθητικός, πολυπαθής, συμπάσχω, πενθώ
• Πέμπω > πομπή, πομπός, αναπέμπω, παραπέμπω, εκπέμπω. Συν.: στέλλω
• Σκοπέω-ώ > σκέψη, σκόπελος, σκοπιά, απερίσκεπτος, σκεπτικός, σκόπιμος, αποσκοπώ, σκέπτομαι, απερίσκεπτα, σκόπιμα. Συν.: βουλεύομαι, ένθυμέομαι-ουμαι.
• Τολμάω-ώ > τόλμη, τόλμημα, τολμηρός, αποτολμώ, τολμηρά
• Χρήομαι-ώμαι > κατάχρηση, χρήμα, άχρηστος, χρήσιμος, χρηστικός, χρηστός, αχρηστεύω, καταχρώμαι, χρησιμοποιώ
• Ψεύδομαι > διάψευση, ψέμα, ψεύδος, ψεύτης, ψευδής, ψεύτικος, αδιάψευστος,
ψεύτικα. Συν: απατώ, εξαπατώ, ψευδολογώ.
(
• Ψηφίζω > ψήφος, ψήφισμα, καταψήφιση, συμψηφίζω, δημοψήφισμα.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 9 - 13
• Άκροάομαι-ώμαι > ακρόαμα, ακροαματικότητα, ακρόαση, ακροαστικά, ακροατήριο. Συν. : ακούω.
• Άπολογέομαι-οΟμαι > απολογία, απολογητής, απολογητικός, απολογητικά. Συν. : δικαιολογουμαι.
• Βιόω-ώ > βίος, βίωμα, επιβίωση, βιώσιμος, αναβιώνω, συμβιώνω, διαβιώνω.
• Συν. : ζώ, διαιτώμαι.
• Βοηθέω-ώ > βοήθεια, βοήθημα, βοηθός, βοηθητικός, αβοήθητος, βοηθητικά. Συν. : επικουρώ, λυσιτελώ, άμύνω.
• Γίγνομαι > γενιά, γέννηση, γένος, γενέθλια, αγενής, αγέννητος, πρόγονος, απόγονος
• Δοκέω-ώ > δόγμα, δόξα, δογματικός, προσδοκώ. Συν.γιγνώσκω, ηγούμαι, νομίζω, οί'ομαι.
• Δύναμαι > δύναμη, δυνατός, δυναμίτης, δυνάστης, αδύνατος, δυνάμωμα, αποδυναμώνω, ενδυναμώνω, δυναμικά. Συν.: οΐός τ είμι..
• Ειμί > ουσία, απουσία, εξουσία, παρουσία, ουσιαστικός, ουσιώδης, όντως, παρών, απών, απουσιάζω, παρουσιάζω, εξουσιάζω. Συν. : γίγνομαι.
• Κατηγορέω-ώ > κατηγορία, κατηγόρημα, κατηγορητήριο, κατηγορηματικός, κατηγορητέος, κατηγορηματικά. Συν. : αίτιώμαι, εγκαλώ.
• Κινδυνεύω > κίνδυνος, κινδύνευμα, ακίνδυνος, επικίνδυνος, διακινδυνεύω, παρακινδυνευμένος.
Λέγω > λέξη, λόγος, πολυλογάς, ρήμα, ρήση, ρήτρα, αντίρρηση, έπος, καλλιέπεια, ανείπωτος, απόρρητος, άρρητος, λεκτικός, λογικός, ρητός, απολογούμαι, λογίζομαι, λογικεύομαι. Συν.: άγορεύω, δημηγορώ, φάσκα, φημί.
Λείπω > διάλειμμα, έλλειμμα, έλλειψη, αδιάλειπτος, λειψός, παραλείπω, εγκαταλείπω, αδιαλείπτως.
Νέμω > νόμος, διανομέας, νομικός, νόμιμος, διανέμω, κατανέμω, νομιμοποιώ, νομίμως.
Νομίζω > νόμισμα, νομισματικός. Συν.: δοκώ, ηγούμαι, οίομαι.
Παρασκευάζω > παρασκεύασμα, παρασκευαστής, προπαρασκευάζω, διασκευάζω, ανασκευάζω, κατασκευάζω. Συν.: ετοιμάζω, εύτρεπίζω.
Στρατεύω > στρατιά, στράτευμα, στράτευση, εκστρατεία, στρατεύσιμος, αντιστρατεύομαι.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 18 - 19
• Άμελέω-ώ> αμέλεια, ανεμελιά, αμελητέος, ανέμελος, παραμελώ. Συν.: ραθυμώ. Αντ.: επιμελούμαι, κήδομαι, φροντίζω.
• Βλάπτω > βλάβη, βλαπτικότητα, φρενοβλάβεια, αβλαβής, βλαπτικός, επιβλαβής, βλαπτικά. Συν.: αδικώ, κακουργώ, λυμαίνομαι Αντ.: λυσιτελώ, ωφελώ..
• Έθέλω > θέληση, θέλημα, εθελοντής, εθελοντικός, εθελούσιος, εθελοτυφλώ, άθελα. Συν.: βούλομαι, επιθυμώ, ποθώ, ορέγομαι.
• Εργάζομαι > εργαλείο, εργάτης, εργασία, εργατικός, ακατέργαστος, επεξεργάζομαι, κατεργάζομαι, συνεργάζομαι. Συν.: δρώ, ποιώ, πράττω. Αντ.: αδρανώ, αργώ.
• Κομάω-ώ > κόμη, κομήτης κόμμωση, κομμωτής, κομμωτήριο, συγκομιδή, κομψός, κομψά.
• Μισέω-ώ > μίσος, μισητός, μισαλλοδοξώ. Συν.: αποστρέφομαι, έχθαίρω. Αντ.: αγαπώ, ασπάζομαι, φιλώ.
• Πολιτεύω > πολιτεία, πολίτευμα, πολιτευτής, αντιπολίτευση, πολιτειακός, πολιτικός, πολιτεύομαι, πολιτικολογώ, πολιτικοποιούμαι.
• Τελέω-ώ > αποτέλεσμα, επιτέλεση, τελετή, τελεστήριο, αποτελώ, συντελώ.
• Φιλέω-ώ > φιλία, φίλημα, φίλτρο, προσφιλής, φιλικά.
• χωρέω-ώ > αναχώρηση, αποχώρηση, συγχώρηση, εκχωρώ, παραχωρώ, καταχωρώ.
• Ώφελέω-ώ > ωφέλεια, ωφέλημα, επωφελής, ωφέλιμος, ανωφέλητος, επωφελούμαι, ωφέλιμα, ωφελιμιστικά, επωφελώς.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 20 - 21
• Αίρω > αιώρα, ανταρσία, αντάρτης, έπαρση, αρτηρία, μετέωρος, επαίρομαι, άρδην.
• Αισθάνομαι > αίσθημα, αισθηματίας, αίσθηση, αναισθητικό, διαίσθηση, αισθητήριος, αισθητικός, αισθητός, ευαίσθητος, ανεπαίσθητα, αισθητά, αντιαισθητικός, ευαισθητοποιώ, αναίσθητος. Συν: γιγνώσκω. Αντ: άγνοώ
• "Αχθομαι > άχθος, αχθοφόρος, σεισάχθεια, επαχθής. Συν: άγανακτώ, αθυμώ. Αντ: άγάλλομαι, χαίρω, ήδομαι.
• Έπιχειρέω-ώ > επιχείρημα, επιχείρηση, επιχειρηματίας, επιχειρηματικός.
• Παύω > παύλα, παύση, πάψιμο, ακατάπαυστος, ανάπαυση. Συν: περαίνω. Αντ: άρχομαι.
• Τιθημι > θέμα, θέση, θεσμός, θήκη, θησαυρός, θεματικός, πρόσθετος, σύνθετος, αθετώ, διαθέτω, εκθέτω, ταξιθέτης.
• Ακούω > ακοή, άκουσμα, ακουστικός, υπήκοος, ωτακουστής, ακουστικός, ακουστός, ανήκουστος, βαρήκοος, κρυφακούω, παρακούω, ακουστά. Συν.: αισθάνομαι, άκροώμαι, πυνθάνομαι.
• Αναγκάζω > εξαναγκασμός, αναγκαστικός, εξαναγκάζω, καταναγκάζω, αναγκαστικά. Συν : βιάζω, έπειγω, πιέζω. Αντ: πείθω.
• Άξιόω-ώ > αξίωμα, αξίωση, αξιωματικός, απαξιώνω. Συν: τιμώ. Αντ: άπαξιώ.
• Βάλλω > αναβολέας, αναβολή, αντικαταβολή, αποβολή, βέλος, αδιάβλητος, αναβλητικός, ανυπέρβλητος, αμφιβάλλω, αντιπαραβάλλω. Συν:
ί'ημι, πλήττω, ρίπτω
• Βούλομαι > βούλημα, βούληση, αβούλητος. Συν: έθέλω, επιθυμώ.
• Δείκνυμι > απόδειξη, δείγμα, δείκτης, ένδειξη, υπόδειγμα, αναπόδεικτος, δείχνω, ενδεικτικός. Συν: δηλώ, ελέγχω, σημαίνω.
• Ήγουμαι > ηγέτης, ηγεμόνας, ηγεσία, ηγετικός, εισηγητής, ανεκδιήγητος, αφηγούμαι, εισηγούμαι. Συν : άρχω, εξουσιάζω, οδηγώ. Αντ.: έπομαι.
• Ιππεύω > ίππος, ιππέας, ίππευση, έφιππος.
• 'Ίστημι > στάθμη, στάση, στήθος, στήλη, σταθερός, στατικός
• Οΐδα > ιστορία, είδηση, εξιστόρηση, συνείδηση, ειδήμων, ιστορικός.
Συν: αισθάνομαι, γιγνώσκω.
• Πιστεύω > πίστη, πιστός, διαπίστευση.
• Ποιέω-ώ > ποίημα, ποίηση, ποιητής, ποιητικός, μεταποιώ, παραποιώ.
Συν: δρώ, πράττω, τελώ.
• Πράττω > πράγμα, πράξη, πράκτορας, άπρακτος, πρακτικός, διαπράττω, εισπράττω. Συν: δρώ, εργάζομαι. Αντ: άπρακτώ, άργώ, κάθημαι.
• Τυγχάνω > τύχη, συνέντευξη, επίτευγμα, ατυχής, ευτυχής, δυστυχής, τυχαίος, τυχερός, τυχαία.
Φαίνω > απόφαση, έμφαση, επίφαση, επιφανής, καταφανής, προφανής, φανερά. Συν: άποδείκνυμι, δηλώ, δοκεΐ.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 4 - 8
• Αλείφω > άλειμμα, αλοιφή, απάλειψη, εξάλειψη, επάλειψη, πασαλείβω. Συν: επιχρίω
• Άμαρτάνω > αμάρτημα, αμαρτία, αμαρτωλός, αναμάρτητος. Συν: άστοχώ, σφάλλομαι. Αντ: εύστοχώ, τυγχάνω.
• Ατιμάζω > ανατίμηση, αποτίμηση, ατιμία, ατίμωση, ανεκτίμητος, άτιμος, διατιμώ, εκτιμώ, προτιμώ. Συν: καταφρονώ. Αντ: τιμώ.
• Βαίνω > αναβάτης, ανέβασμα, αποβάθρα, βαθμίδα, άβατος, αδιάβατος, βάσιμος, βατός, ανεβαίνω, αντιβαίνω, αποβαίνω, βεβαιώνω, βάδην. Συν: βαδίζω, στείχω, οδεύω.
• Βουλεύω > βούλευμα, βουλευτήριο, βουλευτής, βουλή, βουλευτικός, συμβουλευτικός, επιβουλεύομαι, συμβουλεύομαι. Συν: διαλογίζομαι, διδάσκω, ενθυμούμαι. (^^'^
• Γράφω < γράμμα, γραμματέας, γραμματεία, γραμματική, γραφέας, γραφή, απερίγραπτος, γραμμικός, γραπτός, γραφικός, περιγράφω, καταγράφω, απερίγραπτος, γραμμικός, γραπτός, γραφικός, περιγράφω, καταγράφω, παραγράφω • Δίδωμι > δόση, δοτική, απόδοση, μετάδοση, τροφοδοσία, δοσοληψία, χρηματοδότηση, δώρο, δωσίλογος, ανέκδοτος, προδοτικός, μεταδοτικός, ανταποδίδω, παραδίδω, ενδίδω, εξουσιοδοτώ, λογοδοτώ. Συν: παρέχω, προσφέρω
• Δοκιμάζω > δοκιμασία, δοκιμαστήριο, δοκιμαστής, αδοκίμαστος, δοκιμαστικός, αποδοκιμάζω, επιδοκιμάζω. Συν.: εξετάζω, ερευνώ, πειρώμαι.
• Έπιθυμέω-ώ > επιθυμία, ανεπιθύμητος, επιθυμητός. Συν.: βούλομαι, εθέλω
• "Ερχομαι - Εΐμι > διέλευση, οδός, προσέλευση, προσηλυτισμός, άνοδος, έξοδος, ανέρχομαι, διέρχομαι. Συν.: άφικνουμαι, βαίνω, ήκω
• Ζημιόω-ώ > ζημιά, ζημίωμα, αποζημίωση, επιζήμιος, αποζημιώνω. Συν.: βλάπτω, κακουργώ, λωβώμαι.
• Ίκνέομαι-οΟμαι > άφιξη, ικέτης, ίχνος, ανέφικτος, εφικτός, ικανός.
• Λύω > λύση, λύτρα, αναλυτής, διαλύτης, λυτός, ξυπόλητος, καταλυτικός,
αναλύω, διαλύω, παραλύω
• Μαρτυρέω-ώ > μάρτυς, μαρτυρία, μαρτύριο, μαρτυρικός, διαμαρτυρία, καταμαρτυρώ. Συν.: βεβαιώ, ομολογώ.
• Όμολογέω-ώ > ομολογία, εξομολόγηση, ομολογητής, καθομολογώ. Συν.: ομονοώ, όμοφρονώ .
• Όράω-ώ > όραση, όραμα, οραματιστής, οφθαλμός, αυτόπτης, ορατός, αόρατος, εποφθαλμιώ, οφθαλμοφανώς. Συν.: εξετάζω, θεωρώ, σκοπώ.
• Πάσχω > πάθηση, πένθος, πάθος, πάθημα, παθητικός, πολυπαθής, συμπάσχω, πενθώ
• Πέμπω > πομπή, πομπός, αναπέμπω, παραπέμπω, εκπέμπω. Συν.: στέλλω
• Σκοπέω-ώ > σκέψη, σκόπελος, σκοπιά, απερίσκεπτος, σκεπτικός, σκόπιμος, αποσκοπώ, σκέπτομαι, απερίσκεπτα, σκόπιμα. Συν.: βουλεύομαι, ένθυμέομαι-ουμαι.
• Τολμάω-ώ > τόλμη, τόλμημα, τολμηρός, αποτολμώ, τολμηρά
• Χρήομαι-ώμαι > κατάχρηση, χρήμα, άχρηστος, χρήσιμος, χρηστικός, χρηστός, αχρηστεύω, καταχρώμαι, χρησιμοποιώ
• Ψεύδομαι > διάψευση, ψέμα, ψεύδος, ψεύτης, ψευδής, ψεύτικος, αδιάψευστος,
ψεύτικα. Συν: απατώ, εξαπατώ, ψευδολογώ.
(
• Ψηφίζω > ψήφος, ψήφισμα, καταψήφιση, συμψηφίζω, δημοψήφισμα.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 9 - 13
• Άκροάομαι-ώμαι > ακρόαμα, ακροαματικότητα, ακρόαση, ακροαστικά, ακροατήριο. Συν. : ακούω.
• Άπολογέομαι-οΟμαι > απολογία, απολογητής, απολογητικός, απολογητικά. Συν. : δικαιολογουμαι.
• Βιόω-ώ > βίος, βίωμα, επιβίωση, βιώσιμος, αναβιώνω, συμβιώνω, διαβιώνω.
• Συν. : ζώ, διαιτώμαι.
• Βοηθέω-ώ > βοήθεια, βοήθημα, βοηθός, βοηθητικός, αβοήθητος, βοηθητικά. Συν. : επικουρώ, λυσιτελώ, άμύνω.
• Γίγνομαι > γενιά, γέννηση, γένος, γενέθλια, αγενής, αγέννητος, πρόγονος, απόγονος
• Δοκέω-ώ > δόγμα, δόξα, δογματικός, προσδοκώ. Συν.γιγνώσκω, ηγούμαι, νομίζω, οί'ομαι.
• Δύναμαι > δύναμη, δυνατός, δυναμίτης, δυνάστης, αδύνατος, δυνάμωμα, αποδυναμώνω, ενδυναμώνω, δυναμικά. Συν.: οΐός τ είμι..
• Ειμί > ουσία, απουσία, εξουσία, παρουσία, ουσιαστικός, ουσιώδης, όντως, παρών, απών, απουσιάζω, παρουσιάζω, εξουσιάζω. Συν. : γίγνομαι.
• Κατηγορέω-ώ > κατηγορία, κατηγόρημα, κατηγορητήριο, κατηγορηματικός, κατηγορητέος, κατηγορηματικά. Συν. : αίτιώμαι, εγκαλώ.
• Κινδυνεύω > κίνδυνος, κινδύνευμα, ακίνδυνος, επικίνδυνος, διακινδυνεύω, παρακινδυνευμένος.
Λέγω > λέξη, λόγος, πολυλογάς, ρήμα, ρήση, ρήτρα, αντίρρηση, έπος, καλλιέπεια, ανείπωτος, απόρρητος, άρρητος, λεκτικός, λογικός, ρητός, απολογούμαι, λογίζομαι, λογικεύομαι. Συν.: άγορεύω, δημηγορώ, φάσκα, φημί.
Λείπω > διάλειμμα, έλλειμμα, έλλειψη, αδιάλειπτος, λειψός, παραλείπω, εγκαταλείπω, αδιαλείπτως.
Νέμω > νόμος, διανομέας, νομικός, νόμιμος, διανέμω, κατανέμω, νομιμοποιώ, νομίμως.
Νομίζω > νόμισμα, νομισματικός. Συν.: δοκώ, ηγούμαι, οίομαι.
Παρασκευάζω > παρασκεύασμα, παρασκευαστής, προπαρασκευάζω, διασκευάζω, ανασκευάζω, κατασκευάζω. Συν.: ετοιμάζω, εύτρεπίζω.
Στρατεύω > στρατιά, στράτευμα, στράτευση, εκστρατεία, στρατεύσιμος, αντιστρατεύομαι.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 18 - 19
• Άμελέω-ώ> αμέλεια, ανεμελιά, αμελητέος, ανέμελος, παραμελώ. Συν.: ραθυμώ. Αντ.: επιμελούμαι, κήδομαι, φροντίζω.
• Βλάπτω > βλάβη, βλαπτικότητα, φρενοβλάβεια, αβλαβής, βλαπτικός, επιβλαβής, βλαπτικά. Συν.: αδικώ, κακουργώ, λυμαίνομαι Αντ.: λυσιτελώ, ωφελώ..
• Έθέλω > θέληση, θέλημα, εθελοντής, εθελοντικός, εθελούσιος, εθελοτυφλώ, άθελα. Συν.: βούλομαι, επιθυμώ, ποθώ, ορέγομαι.
• Εργάζομαι > εργαλείο, εργάτης, εργασία, εργατικός, ακατέργαστος, επεξεργάζομαι, κατεργάζομαι, συνεργάζομαι. Συν.: δρώ, ποιώ, πράττω. Αντ.: αδρανώ, αργώ.
• Κομάω-ώ > κόμη, κομήτης κόμμωση, κομμωτής, κομμωτήριο, συγκομιδή, κομψός, κομψά.
• Μισέω-ώ > μίσος, μισητός, μισαλλοδοξώ. Συν.: αποστρέφομαι, έχθαίρω. Αντ.: αγαπώ, ασπάζομαι, φιλώ.
• Πολιτεύω > πολιτεία, πολίτευμα, πολιτευτής, αντιπολίτευση, πολιτειακός, πολιτικός, πολιτεύομαι, πολιτικολογώ, πολιτικοποιούμαι.
• Τελέω-ώ > αποτέλεσμα, επιτέλεση, τελετή, τελεστήριο, αποτελώ, συντελώ.
• Φιλέω-ώ > φιλία, φίλημα, φίλτρο, προσφιλής, φιλικά.
• χωρέω-ώ > αναχώρηση, αποχώρηση, συγχώρηση, εκχωρώ, παραχωρώ, καταχωρώ.
• Ώφελέω-ώ > ωφέλεια, ωφέλημα, επωφελής, ωφέλιμος, ανωφέλητος, επωφελούμαι, ωφέλιμα, ωφελιμιστικά, επωφελώς.
ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 20 - 21
• Αίρω > αιώρα, ανταρσία, αντάρτης, έπαρση, αρτηρία, μετέωρος, επαίρομαι, άρδην.
• Αισθάνομαι > αίσθημα, αισθηματίας, αίσθηση, αναισθητικό, διαίσθηση, αισθητήριος, αισθητικός, αισθητός, ευαίσθητος, ανεπαίσθητα, αισθητά, αντιαισθητικός, ευαισθητοποιώ, αναίσθητος. Συν: γιγνώσκω. Αντ: άγνοώ
• "Αχθομαι > άχθος, αχθοφόρος, σεισάχθεια, επαχθής. Συν: άγανακτώ, αθυμώ. Αντ: άγάλλομαι, χαίρω, ήδομαι.
• Έπιχειρέω-ώ > επιχείρημα, επιχείρηση, επιχειρηματίας, επιχειρηματικός.
• Παύω > παύλα, παύση, πάψιμο, ακατάπαυστος, ανάπαυση. Συν: περαίνω. Αντ: άρχομαι.
• Τιθημι > θέμα, θέση, θεσμός, θήκη, θησαυρός, θεματικός, πρόσθετος, σύνθετος, αθετώ, διαθέτω, εκθέτω, ταξιθέτης.
ΛΥΣΙΑΣ ΠΕΡΙ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ
ΑΣΚΗΣΕΙΣ §§ 18-20
1. Ποιες πληροφορίες αντλούµε από το κείµενο για την εξωτερική εµφάνιση του Μαντιθέου;
2. Να αναφέρετε στοιχεία από το κείµενο τα οποία πείθουν για την καλή στρατιωτική συµπεριφορά του Μαντιθέου.
3. Ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ. ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε µισεῖν οὐδένα, ἀλλ. ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν: Να αναλύσετε την αντίθεση που υπάρχει στην άποψη αυτή του Μαντιθέου.
4. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α µε τις αντίθετές τους στη στήλη Β.
βλάπτω
ἀναχωρῶ
φιλῶ
ἀµελῶ
κοσµίως
πολέµιος
ἀµπέχω ή ἀµπίσχω
πρῶτος
µείζων
ἐκδύω
µισῶ
ἀφικνοῦµαι
ὀνίνηµι, λυσιτελῶ, ὠφελῶ
ἐπιµέλοµαι
ἔσχατος
ἥττων
σύµµαχος, φίλος
ἀκόσµως
5. α) όψη, οδός: Να συνθέσετε τα ουσιαστικά µε τις προθέσεις:
πρός, σύν, κατά, επί
β) Να γράψετε µία πρόταση για κάθε σύνθετο ουσιαστικό µε τις υπογραµµισµένες προθέσεις.
§§ 20-21
1. Γιατί ο Μαντίθεος πήρε το λόγο στην Εκκλησία του Δήµου, αν και οι νέοι απέφευγαν να ανεβούν στο βήµα; (Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη και όσα ανέφερε ο Μαντίθεος στην § 10).
2. Πού οφείλεται η φιλοδοξία του Μαντιθέου και ποιο ήταν το στοιχείο που τον ώθησε περισσότερο στην ενασχόλησή του µε τις δηµόσιες υποθέσεις;
3. Να σχολιάσετε τη ρητορική ερώτηση µε την οποία ο Μαντίθεος κλείνει το λόγο του.
4. Να συνδέσετε τα επιτονισμένα ρήµατα µε τα παράγωγά τους.
δοκῶ, λέγω, αἴρω
ρήµα-δόξα-ρήτρα-άρση-ρήση-δόγµα-αορτή-ρήτορας-δοκίµιο-αντάρτης-αντίρρηση-δοκιµή-άδοξος-µετέωρος-ρητός
5. Να συνδέσετε τα ρήµατα της στήλης Α µε τα συνώνυµά τους στη στήλη Β.
Α ἄχθοµαι-αἴρω-λέγω-δοκῶ-ἐπιχειρῶ-ἐνθυµοῦµαι
Β ἀναλαµβάνω, ἐπιλαµβάνοµαι
νοµίζω, ὑπολαµβάνω, οἴοµαι, ἡγοῦµαι,
διανοοῦµαι, µνηµονεύω, λογίζοµαι
ἀνίστηµι, ἀνορθῶ, ἐγείρω
φηµί, φθέγγοµαι, ἀγορεύω
ἀγανακτῶ, ἀνιῶµαι, θλίβοµαι, λυποῦµαι
ΛΥΣΙΑΣ
ΠΕΡΙ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ
ΑΣΚΗΣΕΙΣ §§ 14-17
§§ 14-15
1. Πού απέβλεπε ο Μαντίθεος, όταν ο ίδιος παρείχε την οικονοµική βοήθεια των τριάντα δραχµών στους δύο άπορους συνδηµότες του;
2. Πώς εκδήλωναν τη φιλοπατρία τους όσοι από τους Αθηναίους πολίτες διέθεταν οικονοµική δύναµη;
3. Να επισηµάνετε τα σηµεία του κειµένου από τα οποία προκύπτει ο ανιδιοτελης χαρακτήρας του Μαντιθέου.
4. Να συνδέσετε τα ρήµατα της στήλης Α µε τα συνώνυµά τους στη στήλη Β.
α. µάχοµαι
β. ὀνειδίζω
γ. φοβοῦµαι
δ. νέµω
ε. σκοπῶ
στ. δεῖ
ζ. δέοµαι
η. βοηθῶ
θ. δίδωµι
ι. δύναµαι
ια. ἡγοῦµαι
πρέπει, προσήκει, χρή
ἱκετεύω, κελεύω
ἐπικουρῶ
παρέχω, προσφέρω
οἷός τ. εἰµί + απαρέµφατο
ὁδηγῶ / ἄρχω, κρατῶ / δοκῶ, κρίνω
βουλεύοµαι, λογίζοµαι, φρονῶ
διαµερίζω / βόσκω / ἀπολαύω, καρποῦµαι
δέδοικα, ὀκνῶ
ἐπιτιµῶ, ψέγω, αἰτιῶµαι
ἀγωνίζοµαι, πολεµῶ
5. α) Να συνδέσετε το ρήµα πέµπω µε τις προθέσεις: ἀνά-παρά-ἀπό-πρό-ἐκ-σύν-µετά-ἐκ
β) Να επιλέξετε τέσσερα από τα σύνθετα ρήµατα που σχηµατίσατε και να γράψετε στη νέα ελληνική µία πρόταση για το καθένα.
§§ 16-17
1. εἴ τινες ὑµῶν ὀργίζονται τοῖς τὰ µὲν τῆς πόλεως ἀξιοῦσι πράττειν, ἐκ δὲ τῶν κινδύνων ἀποδιδράσκουσιν: Ποιες συνέπειες επέφερε στην αρχαία Αθήνα η άρνηση στρατιωτικής υπηρεσίας και η επίδειξη δειλίας ενώπιον των πολεµικών κινδύνων;
2. προσελθὼν ἐγὼ τὸν ταξίαρχον ἐκέλευον ἀκληρωτὶ τὴν ἡµετέραν τάξιν πέµπειν: Τι υποδηλώνει για τον Μαντίθεο η παράκλησή του να αποσταλεί η φυλή του ἀκληρωτὶ σε επικίνδυνες επιχειρήσεις;
3. Ποιους αντιθετικούς συλλογισµούς χρησιµοποιεί ο Μαντίθεος για να ενισχύσει τη θέση του ενώπιον του δικαστηρίου;
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική τα αντίθετα των λέξεων:
πρότερον,ἰσχυρὸς,πλείων,ἀδίκως, δειλία βελτίων, πολέµιος,ἡµέρα
ΛΥΣΙΑ ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
§§ 9 - 13
§§ 9 – 10
1. ἐν µὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι, «ἐν δὲ ταῖς δοκιµασίαις: Τι εννοεί µε τις φράσεις αυτές ο Μαντίθεος και ποια είναι η σχέση τους µε την πορεία του λόγου του;
2. Γιατί ο Μαντίθεος συνδέει την οικονοµική του κατάσταση µε τις συµφορές της πόλης;
3. Ο θεσµός της προίκας στην κοινωνία της αρχαίας Αθήνας και η επικράτησή του µέχρι πριν λίγα χρόνια ποια στάση της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα φανερώνει; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας.
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα αντίθετο για τις παρακάτω λέξεις: βιόω-ῶ, φηµί, αἰσχρός, νεώτερος, ὁµολογῶ.
5. διατριβή: Ποια είναι η σηµασία της λέξης στην αρχαία και στη νέα ελληνικη; Να γράψετε µια πρόταση, όπου θα φαίνεται η σηµασία της στη νέα ελληνική.
6. Να συµπληρώσετε τα κενά µε σύνθετα ρήµατα και ουσιαστικά
οµόρριζα του ρ. βαίνω ακολουθώντας το παράδειγµα:
διά + βαίνω = διαβαίνω < διάβαση
ἀνά + βαίνω = ................................................................................................
ὑπέρ + βαίνω = ................................................................................................
ἀπό + βαίνω = ................................................................................................
ἐκ + βαίνω = ................................................................................................
πρός + βαίνω = ................................................................................................
µετά + βαίνω = ................................................................................................
παρά + βαίνω = ................................................................................................
κατά + βαίνω = ................................................................................................
§§ 11-12
1. Να εντοπίσετε το σηµείο του λόγου, όπου ο Μαντίθεος τονίζει ότι η ευπρεπής συµπεριφορά στην ιδιωτική ζωή αποτελεί εγγύηση για τη δηµόσια ζωή και να αξιολογήσετε το επιχείρηµά του αυτό.
2. Ποιες πληροφορίες σχετικά µε τη συµπεριφορά νεαρών Αθηναίων µπορούµε να συναγάγουµε από το συγκεκριµένο κείµενο;
3. λογοποιοῦντας καὶ ψευδοµένους περὶ ἐµοῦ: Ποιο αρνητικό κοινωνικό φαινόµενο θίγει ο Μαντίθεος και τι νοµίζετε ότι επιδιώκει µε την αναφορά του αυτή;
4. Να σχηµατίσετε στη νέα ελληνική προτάσεις µε τις ακόλουθες λέξεις: δοκιµασία, ακρόαση, τεκµήριο, πολέµιος, καθεστώς.
5. 5. Ποια είναι η σηµασία των παρακάτω ρηµάτων: ἀποδείκνυµι, ἐνδείκνυµι, ἐπιδείκνυµι ἐπιγίγνοµαι, προσγίγνοµαι, ἐκγίγνοµαι
6. Να συµπληρώσετε τα κενά ακολουθώντας το παράδειγµα:
κατά + φηµί = κατάφαση, καταφατικός
Π.χ. η απάντησή του ήταν καταφατική.
πρό + φηµί = ................................................................................................
α (στερ.) + φηµί = ................................................................................................
ἀπό + φηµί = ................................................................................................
ἀντί + φηµί = ................................................................................................
ἀνά + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + κατά + λαµβάνω = ..........................................................................................
Β. Να χρησιµοποιήσετε τις λέξεις που θα φτιάξετε σε σύντοµες προτάσεις
§§ 13
1. Σε ποιο ιστορικό γεγονός αναφέρεται ο Μαντίθεος στην § 13 και τι επιθυµεί να αποδείξει;
2. Σε ποιο σηµείο της § 13 η σκέψη του Μαντιθέου έχει γενικό κύρος;
3. Να εντοπίσετε τις λέξεις του κειµένου που είναι οµόρριζες µε τις παρακάτω: δόγµα, όψη, γηγενής, ευεξία, άβατος, δέηση, τύχη. (σε όλο το 9-13)
4. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α µε τις λέξεις της στήλης Β, µε τις οποίες έχει κοινό θέµα (σε σύνθεση ή µη), γράφοντας µπροστά από κάθε αριθµό της στήλης Α το ή τα γράµµατα από τη στήλη Β28.
Α Β
1. φηµὶ
2. ἡγοῦµαι
3. ὁρῶ
4. γίγνοµαι
5. οἶδα
α) εισηγητής
β) αυτόπτης
γ) γενεά
δ) προφήτης
ε) προγενέστερος
στ) κατάφαση
ζ) όραση
η) όραµα
θ) ηγούµενος
ι) ιστορία
ια) ηγεµόνας
ιβ) κάτοπτρο
ιγ) είδηση
ΑΣΚΗΣΕΙΣ
§§ 9 - 13
§§ 9 – 10
1. ἐν µὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι, «ἐν δὲ ταῖς δοκιµασίαις: Τι εννοεί µε τις φράσεις αυτές ο Μαντίθεος και ποια είναι η σχέση τους µε την πορεία του λόγου του;
2. Γιατί ο Μαντίθεος συνδέει την οικονοµική του κατάσταση µε τις συµφορές της πόλης;
3. Ο θεσµός της προίκας στην κοινωνία της αρχαίας Αθήνας και η επικράτησή του µέχρι πριν λίγα χρόνια ποια στάση της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα φανερώνει; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας.
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα αντίθετο για τις παρακάτω λέξεις: βιόω-ῶ, φηµί, αἰσχρός, νεώτερος, ὁµολογῶ.
5. διατριβή: Ποια είναι η σηµασία της λέξης στην αρχαία και στη νέα ελληνικη; Να γράψετε µια πρόταση, όπου θα φαίνεται η σηµασία της στη νέα ελληνική.
6. Να συµπληρώσετε τα κενά µε σύνθετα ρήµατα και ουσιαστικά
οµόρριζα του ρ. βαίνω ακολουθώντας το παράδειγµα:
διά + βαίνω = διαβαίνω < διάβαση
ἀνά + βαίνω = ................................................................................................
ὑπέρ + βαίνω = ................................................................................................
ἀπό + βαίνω = ................................................................................................
ἐκ + βαίνω = ................................................................................................
πρός + βαίνω = ................................................................................................
µετά + βαίνω = ................................................................................................
παρά + βαίνω = ................................................................................................
κατά + βαίνω = ................................................................................................
§§ 11-12
1. Να εντοπίσετε το σηµείο του λόγου, όπου ο Μαντίθεος τονίζει ότι η ευπρεπής συµπεριφορά στην ιδιωτική ζωή αποτελεί εγγύηση για τη δηµόσια ζωή και να αξιολογήσετε το επιχείρηµά του αυτό.
2. Ποιες πληροφορίες σχετικά µε τη συµπεριφορά νεαρών Αθηναίων µπορούµε να συναγάγουµε από το συγκεκριµένο κείµενο;
3. λογοποιοῦντας καὶ ψευδοµένους περὶ ἐµοῦ: Ποιο αρνητικό κοινωνικό φαινόµενο θίγει ο Μαντίθεος και τι νοµίζετε ότι επιδιώκει µε την αναφορά του αυτή;
4. Να σχηµατίσετε στη νέα ελληνική προτάσεις µε τις ακόλουθες λέξεις: δοκιµασία, ακρόαση, τεκµήριο, πολέµιος, καθεστώς.
5. 5. Ποια είναι η σηµασία των παρακάτω ρηµάτων: ἀποδείκνυµι, ἐνδείκνυµι, ἐπιδείκνυµι ἐπιγίγνοµαι, προσγίγνοµαι, ἐκγίγνοµαι
6. Να συµπληρώσετε τα κενά ακολουθώντας το παράδειγµα:
κατά + φηµί = κατάφαση, καταφατικός
Π.χ. η απάντησή του ήταν καταφατική.
πρό + φηµί = ................................................................................................
α (στερ.) + φηµί = ................................................................................................
ἀπό + φηµί = ................................................................................................
ἀντί + φηµί = ................................................................................................
ἀνά + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + κατά + λαµβάνω = ..........................................................................................
Β. Να χρησιµοποιήσετε τις λέξεις που θα φτιάξετε σε σύντοµες προτάσεις
§§ 13
1. Σε ποιο ιστορικό γεγονός αναφέρεται ο Μαντίθεος στην § 13 και τι επιθυµεί να αποδείξει;
2. Σε ποιο σηµείο της § 13 η σκέψη του Μαντιθέου έχει γενικό κύρος;
3. Να εντοπίσετε τις λέξεις του κειµένου που είναι οµόρριζες µε τις παρακάτω: δόγµα, όψη, γηγενής, ευεξία, άβατος, δέηση, τύχη. (σε όλο το 9-13)
4. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α µε τις λέξεις της στήλης Β, µε τις οποίες έχει κοινό θέµα (σε σύνθεση ή µη), γράφοντας µπροστά από κάθε αριθµό της στήλης Α το ή τα γράµµατα από τη στήλη Β28.
Α Β
1. φηµὶ
2. ἡγοῦµαι
3. ὁρῶ
4. γίγνοµαι
5. οἶδα
α) εισηγητής
β) αυτόπτης
γ) γενεά
δ) προφήτης
ε) προγενέστερος
στ) κατάφαση
ζ) όραση
η) όραµα
θ) ηγούµενος
ι) ιστορία
ια) ηγεµόνας
ιβ) κάτοπτρο
ιγ) είδηση
ΛΥΣΙΑ ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ
Αναίρεση της κατηγορίας
§§ 4 – 8
§§ 4-5
1. Με ποια στοιχεία της προσωπικής του ζωής προσπαθεί ο Μαντίθεος να επηρεάσει τους βουλευτές;
2. Ποιος είναι ο κύριος και πρωταρχικός σκοπός του ρήτορα στη διήγηση;
3. ἤλθοµεν πρὶν … πένθ. ἡµέραις: Από ποια σκοπιµότητα νοµίζετε ότι υπαγορεύεται η δήλωση αυτή του Μαντιθέου;
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική ένα συνώνυµο για τις παρακάτω λέξεις:
µαρτυρῶ = .................................... πράττω = .....................................
ἔρχοµαι = .................................... γιγνώσκω = .....................................
βούλοµαι = .................................... σκοπῶ = .....................................
ἐξαµαρτάνω = ....................................
5. Να συµπληρώσετε τις προτάσεις µε παράγωγα των ρηµάτων που δίδονται:
καθαιρέω-ῶ: Η ....................................... του στρατηγού
ἐξαιρέω-ῶ: Έχει .................................. ήθος, γι αυτό αποτελεί ...…………στη διαφθορά που επικρατεί.
δίδωµι (δω/δο-): Πληρώνω τις ....................................................
Το βιβλίο είναι ένα καλό ..............................
Όποιος προσφέρει δώρα λέγεται ..........................
γιγνώσκω: Η .............. είναι δύναµη
Έχει πλήρη .................... του γεγονότος
Είναι επιστήµων ............................. κύρους
§§ 6-7
6. Ο Μαντίθεος χαρακτηρίζει την εγγραφή στο σανίδιον ως µη αξιόπιστη. Πώς αιτιολογεί το χαρακτηρισµό;
7. ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον …. πιστεύτοιτε: Σε ποιο συµπέρασµα καταλήγει ο οµιλητής; Να διατυπώσετε αναλυτικά τα επιχειρήµατά του.
8. ῥᾴδιον ἦν, ἀναγκαῖον ἦν: Ποια είναι η σηµασία τους στην αποδεικτική διαδικασία;
9. Να γράψετε τη σηµασία των παρακάτω ρηµάτων:
ἀναδίδωµι ἀντιδίδωµι ἀποδίδωµι µεταδίδωµι διαδίδωµι ἐκδίδωµι ἐπιδίδωµι παραδίδωµι
10. Ποια είναι η σηµασία των ρηµάτων πυνθάνοµαι, µανθάνω και ἐπίσταµαι
§§ 8
11. ὥστε µηδὲν ... τὴν ἀπολογίαν: Να σχολιάσετε το συµπέρασµα στο οποίο κατέληξε ο Μαντίθεος σε συνδυασµό µε τα επιχειρήµατα που χρησιµοποίησε.
12. Με ποιο τρόπο ο Μαντίθεος αµβλύνει την κατηγορία του ιππέα;
13. Ποια εικόνα σχηµατίζετε για τον Μαντίθεο, από όσα αναφέρει στο απόσπασµα αυτό και από τον τρόπο µε τον οποίο τα παρουσιάζει;
14. Να σχηµατίσετε σύνθετα επίθετα ή ουσιαστικά µε α΄ συνθετικό το επίρρηµα εὖ και να γράψετε µε πέντε από αυτά προτάσεις στη νέα ελληνική:
εὖ + ἦθος = ευήθης = ο αφελής, ο ανόητος
εὖ + ἁλῶναι < ἁλίσκοµαι =........... εὖ + δαίµων = .....................................
εὖ + βουλή (σκέψη) =.................... εὖ + γλῶττα = .....................................
εὖ + γένος = .................................... εὖ + ἀκούω = .....................................
15. Να γράψετε παράγωγα ουσιαστικά από τα ρήµατα:
α) πέµπω: ........................ ........................ .................... ....................
β) δίδωµι: ........................ ........................ .................... ....................
γ) πάσχω: ........................ ........................ .................... ....................
δ) ἔχω: ........................ ........................ .................... ....................
Αναίρεση της κατηγορίας
§§ 4 – 8
§§ 4-5
1. Με ποια στοιχεία της προσωπικής του ζωής προσπαθεί ο Μαντίθεος να επηρεάσει τους βουλευτές;
2. Ποιος είναι ο κύριος και πρωταρχικός σκοπός του ρήτορα στη διήγηση;
3. ἤλθοµεν πρὶν … πένθ. ἡµέραις: Από ποια σκοπιµότητα νοµίζετε ότι υπαγορεύεται η δήλωση αυτή του Μαντιθέου;
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική ένα συνώνυµο για τις παρακάτω λέξεις:
µαρτυρῶ = .................................... πράττω = .....................................
ἔρχοµαι = .................................... γιγνώσκω = .....................................
βούλοµαι = .................................... σκοπῶ = .....................................
ἐξαµαρτάνω = ....................................
5. Να συµπληρώσετε τις προτάσεις µε παράγωγα των ρηµάτων που δίδονται:
καθαιρέω-ῶ: Η ....................................... του στρατηγού
ἐξαιρέω-ῶ: Έχει .................................. ήθος, γι αυτό αποτελεί ...…………στη διαφθορά που επικρατεί.
δίδωµι (δω/δο-): Πληρώνω τις ....................................................
Το βιβλίο είναι ένα καλό ..............................
Όποιος προσφέρει δώρα λέγεται ..........................
γιγνώσκω: Η .............. είναι δύναµη
Έχει πλήρη .................... του γεγονότος
Είναι επιστήµων ............................. κύρους
§§ 6-7
6. Ο Μαντίθεος χαρακτηρίζει την εγγραφή στο σανίδιον ως µη αξιόπιστη. Πώς αιτιολογεί το χαρακτηρισµό;
7. ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον …. πιστεύτοιτε: Σε ποιο συµπέρασµα καταλήγει ο οµιλητής; Να διατυπώσετε αναλυτικά τα επιχειρήµατά του.
8. ῥᾴδιον ἦν, ἀναγκαῖον ἦν: Ποια είναι η σηµασία τους στην αποδεικτική διαδικασία;
9. Να γράψετε τη σηµασία των παρακάτω ρηµάτων:
ἀναδίδωµι ἀντιδίδωµι ἀποδίδωµι µεταδίδωµι διαδίδωµι ἐκδίδωµι ἐπιδίδωµι παραδίδωµι
10. Ποια είναι η σηµασία των ρηµάτων πυνθάνοµαι, µανθάνω και ἐπίσταµαι
§§ 8
11. ὥστε µηδὲν ... τὴν ἀπολογίαν: Να σχολιάσετε το συµπέρασµα στο οποίο κατέληξε ο Μαντίθεος σε συνδυασµό µε τα επιχειρήµατα που χρησιµοποίησε.
12. Με ποιο τρόπο ο Μαντίθεος αµβλύνει την κατηγορία του ιππέα;
13. Ποια εικόνα σχηµατίζετε για τον Μαντίθεο, από όσα αναφέρει στο απόσπασµα αυτό και από τον τρόπο µε τον οποίο τα παρουσιάζει;
14. Να σχηµατίσετε σύνθετα επίθετα ή ουσιαστικά µε α΄ συνθετικό το επίρρηµα εὖ και να γράψετε µε πέντε από αυτά προτάσεις στη νέα ελληνική:
εὖ + ἦθος = ευήθης = ο αφελής, ο ανόητος
εὖ + ἁλῶναι < ἁλίσκοµαι =........... εὖ + δαίµων = .....................................
εὖ + βουλή (σκέψη) =.................... εὖ + γλῶττα = .....................................
εὖ + γένος = .................................... εὖ + ἀκούω = .....................................
15. Να γράψετε παράγωγα ουσιαστικά από τα ρήµατα:
α) πέµπω: ........................ ........................ .................... ....................
β) δίδωµι: ........................ ........................ .................... ....................
γ) πάσχω: ........................ ........................ .................... ....................
δ) ἔχω: ........................ ........................ .................... ....................
ΛΥΣΙΑ ΥΠΕΡ ΜΑΝΤΙΘΕΟΥ
Προοίµιο
§§ 1 - 3
1. χάριν εἶχον: Ποια εντύπωση επιθυµεί να δηµιουργήσει ο οµιλητής;
2. Με ποιες λέξεις διαγράφει ο Λυσίας το ήθος του πελάτη του;
3. Ποια σηµεία του προοιµίου επιβεβαιώνουν την αντίληψη του οµιλητή για τη µεταστροφή της γνώµης των βουλευτών; Να δικαιολογήσετε τις επιλογές σας.
4. Σε ποια συµπεράσµατα θα µπορούσαµε να οδηγηθούµε για την αθηναϊκή δηµοκρατία και τις προτεραιότητες που αυτή θέτει από το γεγονός της δοκιµασίας των αρχόντων;
5. βούλοµαι, βουλεύοµαι: Να γράψετε τη σηµασία των ρηµάτων.
6. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα συνώνυµο για τις παρακάτω λέξεις: πράττω, βιόω-ῶ, φαίνοµαι, δέοµαι, ἡγοῦµαι.
7. εὔνους < εὖ + νοῦς < εὔνοια: Να γράψετε στη νέα ελληνική πέντε λέξεις αλλάζοντας το α΄ συνθετικό, όπως στο παράδειγµα: εύνοια → υπόνοια.
8. φέρω: Να γράψετε στα νέα ελληνικά τρία παράγωγα ή σύνθετα από κάθε θέµα του ρήµατος: θ. φερ- / φορ- / ενεκ- / και ένα σύνθετο από το θ. φωρ.
Αναίρεση της κατηγορίας
§§ 4 – 8
§§ 4-5
1. Με ποια στοιχεία της προσωπικής του ζωής προσπαθεί ο Μαντίθεος να επηρεάσει τους βουλευτές;
2. Ποιος είναι ο κύριος και πρωταρχικός σκοπός του ρήτορα στη διήγηση;
3. ἤλθοµεν πριν … πένθ ἡµέραις: Από ποια σκοπιµότητα νοµίζετε ότι υπαγορεύεται η δήλωση αυτή του Μαντιθέου;
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική ένα συνώνυµο για τις παρακάτω λέξεις:
µαρτυρῶ = .................................... πράττω = .....................................
ἔρχοµαι = .................................... γιγνώσκω = .....................................
βούλοµαι = .................................... σκοπῶ = .....................................
ἐξαµαρτάνω = ....................................
5. Να συµπληρώσετε τις προτάσεις µε παράγωγα των ρηµάτων που δίδονται:
καθαιρέω-ῶ: Η ....................................... του στρατηγού
ἐξαιρέω-ῶ: Έχει .................................. ήθος, γι αυτό αποτελεί ...…………στη διαφθορά που επικρατεί.
δίδωµι (δω/δο-): Πληρώνω τις ....................................................
Το βιβλίο είναι ένα καλό ..............................
Όποιος προσφέρει δώρα λέγεται ..........................
γιγνώσκω: Η .............. είναι δύναµη
Έχει πλήρη .................... του γεγονότος
Είναι επιστήµων ............................. κύρους
§§ 6-7
6. Ο Μαντίθεος χαρακτηρίζει την εγγραφή στο σανίδιον ως µη αξιόπιστη. Πώς αιτιολογεί το χαρακτηρισµό;
7. ὥστε πολὺ ἂν δικαιότερον …. πιστεύτοιτε: Σε ποιο συµπέρασµα καταλήγει ο οµιλητής; Να διατυπώσετε αναλυτικά τα επιχειρήµατά του.
8. ῥᾴδιον ἦν, ἀναγκαῖον ἦν: Ποια είναι η σηµασία τους στην αποδεικτική διαδικασία;
9. Να γράψετε τη σηµασία των παρακάτω ρηµάτων:
ἀναδίδωµι ἀντιδίδωµι ἀποδίδωµι µεταδίδωµι διαδίδωµι ἐκδίδωµι ἐπιδίδωµι παραδίδωµι
10. Ποια είναι η σηµασία των ρηµάτων πυνθάνοµαι, µανθάνω και ἐπίσταµαι
§§ 8
11. ὥστε µηδεν ... την ἀπολογίαν: Να σχολιάσετε το συµπέρασµα στο οποίο κατέληξε ο Μαντίθεος σε συνδυασµό µε τα επιχειρήµατα που χρησιµοποίησε.
12. Με ποιο τρόπο ο Μαντίθεος αµβλύνει την κατηγορία του ιππέα;
13. Ποια εικόνα σχηµατίζετε για τον Μαντίθεο, από όσα αναφέρει στο απόσπασµα αυτό και από τον τρόπο µε τον οποίο τα παρουσιάζει;
14. Να σχηµατίσετε σύνθετα επίθετα ή ουσιαστικά µε α΄ συνθετικό το επίρρηµα εὖ και να γράψετε µε πέντε από αυτά προτάσεις στη νέα ελληνική:
εὖ + ἦθος = ευήθης = ο αφελής, ο ανόητος
εὖ + ἁλῶναι < ἁλίσκοµαι =........... εὖ + δαίµων = .....................................
εὖ + βουλή (σκέψη) =.................... εὖ + γλῶττα = .....................................
εὖ + γένος = .................................... εὖ + ἀκούω = .....................................
15. Να γράψετε παράγωγα ουσιαστικά από τα ρήµατα:
α) πέµπω: ........................ ........................ .................... ....................
β) δίδωµι: ........................ ........................ .................... ....................
γ) πάσχω: ........................ ........................ .................... ....................
δ) ἔχω: ........................ ........................ .................... ....................
§§ 9 - 13
§§ 9 – 10
1. ἐν µὲν τοῖς ἄλλοις ἀγῶσι, «ἐν δὲ ταῖς δοκιµασίαις: Τι εννοεί µε τις φράσεις αυτές ο Μαντίθεος και ποια είναι η σχέση τους µε την πορεία του λόγου του;
2. Γιατί ο Μαντίθεος συνδέει την οικονοµική του κατάσταση µε τις συµφορές της πόλης;
3. Ο θεσµός της προίκας στην κοινωνία της αρχαίας Αθήνας και η επικράτησή του µέχρι πριν λίγα χρόνια ποια στάση της κοινωνίας απέναντι στη γυναίκα φανερώνει; Να αιτιολογήσετε την άποψή σας.
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική από ένα αντίθετο για τις παρακάτω λέξεις: βιόω-ῶ, φηµί, αἰσχρός, νεώτερος, ὁµολογῶ.
5. διατριβή: Ποια είναι η σηµασία της λέξης στην αρχαία και στη νέα ελληνικη; Να γράψετε µια πρόταση, όπου θα φαίνεται η σηµασία της στη νέα ελληνική.
6. Να συµπληρώσετε τα κενά µε σύνθετα ρήµατα και ουσιαστικά
οµόρριζα του ρ. βαίνω ακολουθώντας το παράδειγµα:
διά + βαίνω = διαβαίνω < διάβαση
ἀνά + βαίνω = ................................................................................................
ὑπέρ + βαίνω = ................................................................................................
ἀπό + βαίνω = ................................................................................................
ἐκ + βαίνω = ................................................................................................
πρός + βαίνω = ................................................................................................
µετά + βαίνω = ................................................................................................
παρά + βαίνω = ................................................................................................
κατά + βαίνω = ................................................................................................
§§ 11-12
1. Να εντοπίσετε το σηµείο του λόγου, όπου ο Μαντίθεος τονίζει ότι η ευπρεπής συµπεριφορά στην ιδιωτική ζωή αποτελεί εγγύηση για τη δηµόσια ζωή και να αξιολογήσετε το επιχείρηµά του αυτό.
2. Ποιες πληροφορίες σχετικά µε τη συµπεριφορά νεαρών Αθηναίων µπορούµε να συναγάγουµε από το συγκεκριµένο κείµενο;
3. λογοποιοῦντας καὶ ψευδοµένους περὶ ἐµοῦ: Ποιο αρνητικό κοινωνικό φαινόµενο θίγει ο Μαντίθεος και τι νοµίζετε ότι επιδιώκει µε την αναφορά του αυτή;
4. Να σχηµατίσετε στη νέα ελληνική προτάσεις µε τις ακόλουθες λέξεις: δοκιµασία, ακρόαση, τεκµήριο, πολέµιος, καθεστώς.
5. 5. Ποια είναι η σηµασία των παρακάτω ρηµάτων: ἀποδείκνυµι, ἐνδείκνυµι, ἐπιδείκνυµι ἐπιγίγνοµαι, προσγίγνοµαι, ἐκγίγνοµαι
6. Να συµπληρώσετε τα κενά ακολουθώντας το παράδειγµα:
κατά + φηµί = κατάφαση, καταφατικός
Π.χ. η απάντησή του ήταν καταφατική.
πρό + φηµί = ................................................................................................
α (στερ.) + φηµί = ................................................................................................
ἀπό + φηµί = ................................................................................................
ἀντί + φηµί = ................................................................................................
ἀνά + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + λαµβάνω = ............................................................................................
πρό + κατά + λαµβάνω = ..........................................................................................
Β. Να χρησιµοποιήσετε τις λέξεις που θα φτιάξετε σε σύντοµες προτάσεις
§§ 13
1. Σε ποιο ιστορικό γεγονός αναφέρεται ο Μαντίθεος στην § 13 και τι επιθυµεί να αποδείξει;
2. Σε ποιο σηµείο της § 13 η σκέψη του Μαντιθέου έχει γενικό κύρος;
3. Να εντοπίσετε τις λέξεις του κειµένου που είναι οµόρριζες µε τις παρακάτω: δόγµα, όψη, γηγενής, ευεξία, άβατος, δέηση, τύχη. (σε όλο το 9-13)
4. Να συνδέσετε κάθε λέξη της στήλης Α µε τις λέξεις της στήλης Β, µε τις οποίες έχει κοινό θέµα (σε σύνθεση ή µη), γράφοντας µπροστά από κάθε αριθµό της στήλης Α το ή τα γράµµατα από τη στήλη Β28.
Α Β
1. φηµὶ
2. ἡγοῦµαι
3. ὁρῶ
4. γίγνοµαι
5. οἶδα
Β
α) εισηγητής
β) αυτόπτης
γ) γενεά
δ) προφήτης
ε) προγενέστερος
στ) κατάφαση
ζ) όραση
η) όραµα
θ) ηγούµενος
ι) ιστορία
ια) ηγεµόνας
ιβ) κάτοπτρο
ιγ) είδηση
ΑΣΚΗΣΕΙ §§ 14-17
§§ 14-15
1. Πού απέβλεπε ο Μαντίθεος, όταν ο ίδιος παρείχε την οικονοµική βοήθεια των τριάντα δραχµών στους δύο άπορους συνδηµότες του;
2. Πώς εκδήλωναν τη φιλοπατρία τους όσοι από τους Αθηναίους πολίτες διέθεταν οικονοµική δύναµη;
3. Να επισηµάνετε τα σηµεία του κειµένου από τα οποία προκύπτει ο ανιδιοτελης χαρακτήρας του Μαντιθέου.
4. Να συνδέσετε τα ρήµατα της στήλης Α µε τα συνώνυµά τους στη στήλη Β.
α. µάχοµαι
β. ὀνειδίζω
γ. φοβοῦµαι
δ. νέµω
ε. σκοπῶ
στ. δεῖ
ζ. δέοµαι
η. βοηθῶ
θ. δίδωµι
ι. δύναµαι
ια. ἡγοῦµαι
Β
πρέπει, προσήκει, χρή
ἱκετεύω, κελεύω
ἐπικουρῶ
παρέχω, προσφέρω
οἷός τ. εἰµί + απαρέµφατο
ὁδηγῶ / ἄρχω, κρατῶ / δοκῶ, κρίνω
βουλεύοµαι, λογίζοµαι, φρονῶ
διαµερίζω / βόσκω / ἀπολαύω, καρποῦµαι
δέδοικα, ὀκνῶ
ἐπιτιµῶ, ψέγω, αἰτιῶµαι
ἀγωνίζοµαι, πολεµῶ
5. α) Να συνδέσετε το ρήµα πέµπω µε τις προθέσεις: ἀνά-παρά-ἀπό-πρό-ἐκ-σύν-µετά-ἐκ
β) Να επιλέξετε τέσσερα από τα σύνθετα ρήµατα που σχηµατίσατε και να γράψετε στη νέα ελληνική µία πρόταση για το καθένα.
§§ 16-17
2. προσελθων ἐγὼτον ταξίαρχον ἐκέλευον ἀκληρωτι την ἡµετέραν τάξιν πέµπειν: Τι υποδηλώνει για τον Μαντίθεο η παράκλησή του να αποσταλεί η φυλή του ἀκληρωτὶ σε επικίνδυνες επιχειρήσεις;
3. Ποιους αντιθετικούς συλλογισµούς χρησιµοποιεί ο Μαντίθεος για να ενισχύσει τη θέση του ενώπιον του δικαστηρίου;
4. Να γράψετε στην αρχαία ελληνική τα αντίθετα των λέξεων:
πρότερον,ἰσχυρὸς,πλείων,ἀδίκως, δειλία βελτίων, πολέµιος,ἡµέρα
ΑΣΚΗΣΕΙΣ §§ 18-20
§§ 18-19
1. Ποιες πληροφορίες αντλούµε από το κείµενο για την εξωτερική εµφάνιση του Μαντιθέου;
2. Να αναφέρετε στοιχεία από το κείµενο τα οποία πείθουν για την καλή στρατιωτική συµπεριφορά του Μαντιθέου.
3. Ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ. ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε µισεῖν οὐδένα, ἀλλ. ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν: Να αναλύσετε την αντίθεση που υπάρχει στην άποψη αυτή του Μαντιθέου.
4. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α µε τις αντίθετές τους στη στήλη Β.
βλάπτω
ἀναχωρῶ
φιλῶ
ἀµελῶ
κοσµίως
πολέµιος
ἀµπέχω ή ἀµπίσχω
πρῶτος
µείζων
Β
ἐκδύω
µισῶ
ἀφικνοῦµαι
ὀνίνηµι, λυσιτελῶ, ὠφελῶ
ἐπιµέλοµαι
ἔσχατος
ἥττων
σύµµαχος, φίλος
ἀκόσµως
5. α) όψη, οδός: Να συνθέσετε τα ουσιαστικά µε τις προθέσεις:
πρός, σύν, κατά, επί
β) Να γράψετε µία πρόταση για κάθε σύνθετο ουσιαστικό µε τις υπογραµµισµένες προθέσεις.
§§ 20-21
1. Γιατί ο Μαντίθεος πήρε το λόγο στην Εκκλησία του Δήµου, αν και οι νέοι απέφευγαν να ανεβούν στο βήµα; (Στην απάντησή σας να λάβετε υπόψη και όσα ανέφερε ο Μαντίθεος στην § 10).
2. Πού οφείλεται η φιλοδοξία του Μαντιθέου και ποιο ήταν το στοιχείο που τον ώθησε περισσότερο στην ενασχόλησή του µε τις δηµόσιες υποθέσεις;
3. Να σχολιάσετε τη ρητορική ερώτηση µε την οποία ο Μαντίθεος κλείνει το λόγο του.
4. Να συνδέσετε τα επιτονισμένα ρήµατα µε τα παράγωγά τους.
δοκῶ, λέγω, αἴρω
ρήµα-δόξα-ρήτρα-άρση-ρήση-δόγµα-αορτή-ρήτορας-δοκίµιο-αντάρτης-αντίρρηση-δοκιµή-άδοξος-µετέωρος-ρητός
5. Να συνδέσετε τα ρήµατα της στήλης Α µε τα συνώνυµά τους στη στήλη Β.
Α ἄχθοµαι-αἴρω-λέγω-δοκῶ-ἐπιχειρῶ-ἐνθυµοῦµαι
Β ἀναλαµβάνω, ἐπιλαµβάνοµαι
νοµίζω, ὑπολαµβάνω, οἴοµαι, ἡγοῦµαι,
διανοοῦµαι, µνηµονεύω, λογίζοµαι
ἀνίστηµι, ἀνορθῶ, ἐγείρω
φηµί, φθέγγοµαι, ἀγορεύω
ἀγανακτῶ, ἀνιῶµαι, θλίβοµαι, λυποῦµαι
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)