2. Να αναγνωρίσετε το είδος των τεκμηρίων στα παρακάτω κείμενα:
Α1. Ποιος θα πλύνει σήμερα τα πιάτα;
Οι αρσενικοί ας πάψουν να ονειρεύονται τη γλυκιά τηλεοπτική αποχαύνωση. Επιστρέφοντας
στο σπίτι, θα πλύνουν τα πιάτα και θα βάλουν πλυντήριο. Ο νόμος πρέπει να υποχρεώνει τους
συζύγους να μοιράζονται εξίσου τις δουλειές του σπιτιού, εφόσον εργάζονται και οι δύο. Αυτό
απαιτεί το κόμμα των Πρασίνων
στη Γερμανία, υποστηρίζοντας ότι έτσι συμβάλλει στην
ενίσχυση της ισότητας ανάμεσα στα δύο φύλα.
Ωστόσο, η προσπάθεια να ρυθμιστούν οι ιδιωτικές σχέσεις διά νόμου συνιστά αναδρομή σε
μεσαιωνικές πρακτικές. Ανεξάρτητα όμως από αυτό, αν οι Πράσινοι ήθελαν πράγματι να
απελευθερώσουν τη γυναίκα από την εθιμική προσδοκία να φροντίζει το σπίτι, θα έπρεπε να
νομοθετήσουν πως σε καμιά περίπτωση οι παντρεμένες γυναίκες -και όχι μόνο οι εργαζόμενες-
δεν είναι υποχρεωμένες να κάνουν τις δουλειές του σπιτιού. Όσοι αρσενικοί έχουν αντίρρηση
ας ... βρωμίσουν.
Αυτό που επαγγέλλονται οι βουλευτές των Πρασίνων αποκαθιστά φαινομενικά τη
δικαιοσύνη, περιορίζει όμως την ελευθερία των συζύγων. Φαινομενικά, γιατί αφορά μόνο τις
εργαζόμενες -κάτι που αντιτίθεται στον οικουμενισμό του Διαφωτισμού- και θεσμοθετεί έμμεσα
την υποχρέωση των μη εργαζομένων γυναικών να κάνουν τις δουλειές του σπιτιού,
διαιωνίζοντας την υποτέλειά τους. Άρα, οι Πράσινοι ενδιαφέρονται να αποκαταστήσουν την
ισότητα μεταξύ των συζύγων μόνο στον επαγγελματικό στίβο. Αν τα καθήκοντα των γυναικών
στο σπίτι περιοριστούν, αυτές θα αποδίδουν καλύτερα στην επιχείρηση. Αυτό μπορεί να
ευνοήσει την καριέρα τους, ευνοεί όμως και την απόδοση του κεφαλαίου -για όσους θυμούνται
τους κλασικούς οικονομολόγους. Μήπως τα λεγόμενα “προοδευτικά” κόμματα της Ευρώπης
τελούν σε πλήρη σύγχυση;
(Άρθρο, ελαφρά συντομευμένο και διασκευασμένο, του Π. Γαλιατσάτου, σε μόνιμη στήλη με τίτλο “Μια ιστορία”,
στην εφημερίδα “Τα Νέα” )

3. Να βρεθούν οι τρόποι και τα μέσα πειθούς στις παρακάτω παραγράφους:
Α. Εάν υποθέσουμε ότι ο γονιός από την πρώτη τρυφερή ηλικία κάθεται μαζί με το παιδί του
και ανακαλύπτει ταυτόχρονα με αυτό τον καινούριο ψηφιακό κόσμο, τότε δεν έχει τίποτα
να φοβηθεί αφού μπορεί να παρέμβει άμεσα, διδάσκοντάς του ταυτόχρονα τους κανόνες
δικτυακής συμπεριφοράς και ασφάλειας, οι οποίοι δεν είναι πολύ διαφορετικοί από τους
ίδιους κανόνες στην καθημερινότητα. Η απλή λογική υποδεικνύει ότι όπως δεν αφήνεις ένα
δεκάχρονο να κάνει βόλτες μόνο του στην Ομόνοια τα μεσάνυχτα, κατά τον ίδιο τρόπο δεν
του επιτρέπεις να πλοηγείται παντού στο δίκτυο. Διδάσκουμε στα παιδιά να μην μιλούν σε
αγνώστους. Το ίδιο ισχύει και για το Ίντερνετ. Δυστυχώς, όμως, δύο παράγοντες
παραπλανούν τους γονείς: Ο πρώτος είναι ότι η τεχνολογία θεωρείται ασφαλής ως
παράγωγο της επιστήμης. Ο δεύτερος είναι ότι ο υπολογιστής είναι εξίσου καλή μπέιμπι
σίτερ με την τηλεόραση.
Β. Η συνέπεια ήταν να εκτιναχθεί ο πληθυσμός της γης από το 1 δισ. πριν από 150 περίπου
χρόνια στα 6 δισ. στο τέλος του 20ού αιώνα, ενώ ταυτόχρονα η άγρια εκμετάλλευση των
συντελεστών του φυσικού περιβάλλοντος έχει οδηγήσει σε μια δύσκολα αντιμετωπίσιμη
οικολογική κρίση. Εμφανείς όψεις αυτής της κρίσης αποτελούν, μεταξύ άλλων, φαινόμενα
όπως η υπερθέρμανση του πλανήτη ως αποτέλεσμα της ανθρώπινης δράσης, η εξάντληση
των μη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, η έλλειψη πρώτων υλών όπως το νερό, η
αποψίλωση των δασών, η διόγκωση των απορριμμάτων και των αποβλήτων, η
ερημοποίηση της υπαίθρου, η χρήση ρυπογόνων πυρηνικών μέσων (ενίοτε και όπλων).
Γ. Ο λαϊκισμός, στην τρέχουσα πολιτική και δημοσιογραφική χρήση του όρου, συνδέεται με
κάθε μορφή δημαγωγίας και κολακείας του λαϊκού στοιχείου. Αυτό πραγματοποιείται
παράλληλα με την παράκαμψη των θεσμών: «Όχι θεσμοί, μονάχα λαός», όπως είχε πει
επιγραμματικά σπουδαία μορφή της νεότερης πολιτικής μας ιστορίας σε προεκλογικό λόγο
πριν από δέκα χρόνια. Η αντίληψη αυτή είναι συνυφασμένη με την πολιτική παράδοση του
λαϊκισμού (ποπουλισμού) έτσι όπως εκδηλώθηκε τον 19ο και τον 20ό αιώνα, κυρίως σε
περιοχές με μεγάλο αγροτικό πληθυσμό Ρωσία, Ανατολική Ευρώπη, Λατινική Αμερική,
μεταξύ άλλων. Ο λαϊκισμός είναι κίνημα που εκθειάζει τον λαό και ό,τι πηγάζει από αυτόν,
θεωρώντας τον μοναδική πηγή νομιμότητας. Βασίζεται σε μια «φυλετική» αντίληψη της
πολιτικής σύμφωνα με την οποία δεν έχουν σημασία οι κανόνες ή οι αρχές αλλά ο λαός, η
βούλησή του και κατ' επέκτασιν η παράταξη ή η κυβέρνηση, που του αποδίδονται ως κατ'
εξοχήν «δικές του».
Δ. Στην εποχή της γνώσης, της τεχνογνωσίας και της πληροφορίας όλα αλλάζουν, και το
ζητούμενο είναι να αποφευχθεί κάθε αδυναμία προσαρμογής του πανεπιστημίου σε αυτή τη
νέα αναδυόμενη κοινωνία. Γιατί σε αυτή τη νέα κοινωνία της καλπάζουσας γνώσης ο κάθε
πολίτης θα πρέπει να επικαιροποιεί τη γνώση του. Η διά βίου εκπαίδευση ήδη δεν είναι
σχήμα λόγου αλλά εξελίσσεται σε οδυνηρή και αναγκαία πραγματικότητα, αποτέλεσμα του
εξοντωτικού για τις ανθρώπινες δυνατότητες ρυθμού της τεχνολογικής εξέλιξης. Ο μεγάλος
κοσμολόγος Χόκινγκ τονίζει ότι με τους ρυθμούς παραγωγής γνώσης που αναπτύσσουμε θα
δημοσιεύονται τρία συγγράμματα ανά λεπτό και δεν θα υπάρχει χρόνος να διαβάσει κανείς
ούτε ένα από αυτά. Άλλη εκτίμηση αναφέρεται στην πολυπλοκότητα των υπολογιστών που
ήδη διπλασιάζεται κάθε 15-18 μήνες.
Ε. Κάποιοι ανθρωπολόγοι χαρακτηρίζουν το ποδόσφαιρο «συναισθηματική πληγή» ή «χολέρα
του ντελίριου». Όμως ο περισσότερος κόσμος θεωρεί ότι πρόκειται για το ωραιότερο σπορ-
θέαμα, χωρίς να αγνοεί τα προβλήματά του. Προβλήματα, τα οποία χειροτερεύουν από την
παγκοσμιοποίηση, που εκμεταλλεύεται την οικονομική πλευρά του. Για το φετινό πρωτάθλημα οι σπόνσορες πλήρωσαν περισσότερα από 400 εκατ. ευρώ. Τα δε δικαιώματα
για την τηλεόραση και τα κινητά τηλέφωνα πουλήθηκαν σε περίπου 170 χώρες για ένα δισ.
ευρώ. Η Διεθνής Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (FIFA) απέκτησε έτσι προϋπολογισμό
μεγαλύτερο από της Γαλλίας. Οι σπόνσορες με τη σειρά τους γεμίζουν τον πλανήτη με τα
προϊόντα-φετίχ τους: παπούτσια, φανέλες, μπάλες, κατασκευασμένα κατά κανόνα στις
φτωχότερες περιοχές του κόσμου από εργάτες που υφίστανται άγρια εκμετάλλευση και τα
οποία κατόπιν πουλιούνται χρυσά στις πλούσιες χώρες. Μια φανέλα στην Ευρώπη κοστίζει
περίπου 70 ευρώ, ποσό που αντιπροσωπεύει μισθό πολλών μηνών για το παιδί-εργάτη που
την κατασκευάζει στην Ινδία.
ΣΤ.Γνωρίζουμε πια καλά ότι αυτός ο μικρός πλανήτης δεν είναι απλά η κατοικία μας, είναι το
σπιτικό μας, είναι η «μητρίδα» μας και ακόμη περισσότερο η Γη – πατρίδα μας. Μπορούμε
να φύγουμε, να ταξιδέψουμε, να αποικίσουμε άλλους πλανήτες. Όμως εδώ στο σπίτι μας
έχουμε τα φυτά μας, τα ζώα μας, τους νεκρούς μας. Η ζωή μας η ίδια βρίσκεται εδώ. Και
πρέπει να προστατέψουμε και να σώσουμε τη Γη – πατρίδα μας.
Ζ. Η είδηση δεν συγκίνησε κανέναν. Οι εφημερίδες, τα κόμματα και οι πασών αποχρώσεων
προοδευτικοί ήταν απασχολημένοι με το να αναλύουν το μήνυμα των εκλογών και έτσι δεν
βρήκαν την ευκαιρία ούτε να αναλύσουν ούτε να καταγγείλουν ότι στην Κωνσταντινούπολη
παιδάκια 10 – 12 ετών ράβουν τα τζιν Benetton με μεροκάματο 200 δρχ. την ημέρα.
Κανένας δε φώναξε για σκάνδαλο, γιατί φαίνεται ότι η Αριστερά στην εποχή της
παγκοσμιοποίησης δεν έχει τίποτε να πει για την παγκοσμιοποίηση της εκμετάλλευσης των
παιδιών. Το θέμα – αν δεν της φαίνεται φυσιολογικό – δεν την απασχολεί. Στην εποχή μας
σκάνδαλο είναι ότι πέφτει το χρηματιστήριο και όχι ότι κάθε λεπτό πεθαίνουν 25 παιδιά από
ασιτία. Ότι 250 εκατομμύρια αγοράκια και κοριτσάκια σε όλον τον κόσμο ηλικίας 5 – 14
χρόνων δουλεύουν 14 – 16 ώρες την ημέρα δένοντας κόμπους σε χαλιά, στρίβοντας φύλλα
καπνού, κόβοντας σπίρτα. Ότι παιδάκια παραμορφώνουν τα χέρια τους ράβοντας μπάλες,
κόβοντας διαμάντια, παραμορφώνουν τα πόδια τους δουλεύοντας σε υαλουργίες, σε
νταμάρια ή κάνοντας τους βαστάζους στις αγορές (...) ότι παιδάκια ξεφορτώνουν τούβλα
στο Νεπάλ για 70 δρχ. σε κάθε 100 διαδρομές μεταξύ του φορτηγού και του γιαπιού.
Η. Όσοι βρίσκονται σ’ αυτή την αίθουσα γνωρίζουν ότι πάντοτε, με όλες μου τις δυνάμεις και
με αίσθημα ευθύνης υπηρέτησα τη θέση που μου εμπιστεύθηκε η Πολιτεία. Η πορεία μου
στα δημόσια πράγματα της χώρας καθώς και τα αποτελέσματα της δράσης μου
επιβεβαιώνουν του λόγου το αληθές. Όλοι θα συμφωνήσουν ότι η παρουσία μου στην
πολιτική γονιμοποίησε θετικά αυτό που ονομάζουμε «πολιτική συνέπεια και ήθος».
Θ. Άλλος χαρακτηριστικός αριθμός είναι τα ποσοστά των αποφοίτων της μέσης εκπαίδευσης.
Εκτός από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, δύο μονάχα νομοί έχουν ποσοστό μεγαλύτερο
από το 10%, που σημαίνει πως μόνο ένας στους δέκα κατοίκους έχει αποφοιτήσει από τα
παλιά Γυμνάσια ή τα σημερινά Λύκεια. Και ένας τελευταίος αριθμός: οι γυναίκες
αναλφάβητες αποτελούσαν το 79,2% του συνολικού πληθυσμού των αναλφάβητων,
τοποθετώντας έτσι τη χώρα μας ανάμεσα στις 5 χώρες που η αναλογία αυτή ξεπερνά το
75%.
Ι. Ο Ηράκλειτος είχε διαγνώσει πως στο Σύμπαν (και στην ανθρώπινη κοινωνία) όλα είναι και
δεν είναι ενότητα (συνάψεις όλα και ουχ όλα), πως ο πόλεμος είναι κοινός και δίκιο είναι η
έρις, κι όλα γίνονται με την έριδα και από ανάγκη (...τον πόλεμον εόντα ξυνόν και δίκην
έριν και γινόμενα πάντα κατ’ έριν και χρεών). Και βέβαια, ο πολιτισμός έσπευσε να
επιβεβαιώσει τη ρήση του μεγάλου Εφέσιου.

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ ΚΑΙΣΑΡΗ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ

1. Αφού διαβάσετε τα αποσπάσματα που ακολουθούν, να σημειώσετε τον τρόπο ή
τους τρόπους πειθούς που μετέρχεται ο συγγραφέας σε κάθε περίπτωση (λογική,
συναίσθημα, ήθος πομπού, αυθεντία, επίθεση στον αντίπαλο):

Α. Ο θόρυβος θεωρείται ένας ακόμα βλαπτικός παράγοντας υγείας του σύγχρονου
ανθρώπου. Ιδιαίτερα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές προκαλεί αποδεδειγμένα
διαταραχή της ψυχικής υγείας και έχει συνδεθεί με παθήσεις στο ακουστικό σύστημα.
Κυρίως επιδρά στην ομαλή ψυχική και πνευματική ανάπτυξη των παιδιών.
Β. Ο άνθρωπος σήμερα, ή καλύτερα η ύπαρξη του ανθρώπου, έχει διχοτομηθεί, έχει
σχιστεί στα δύο, και ανάμεσα σε αυτά τα διχοτομημένα της ύπαρξης του χαίνει ένα
χάος, που βρίσκεται ανάμεσα στην εξωτερικά αναπτυγμένη τελειότητα και την
εσωτερική αδυναμία και πτώχευση του ανθρώπου. Από το χάσμα αυτό ανεβαίνει ο
φόβος, το άγχος και η αγωνία, που επισκιάζουν κατά αινιγματώδη τρόπο τον κόσμο των
χιλίων ασφαλειών.
Γ. Ο Περικλής δίδασκε στους Αθηναίους ότι η ελευθερία είναι το θεμέλιο της ευτυχίας,
σπεύδοντας να συμπληρώσει ότι της ελευθερίας θεμέλιο είναι η ευψυχία.
Δ. Είναι πράγματι πολύ λίγοι εκείνοι που νοιάζονται, και θεωρητικά και έμπρακτα, για την
τύχη της χώρας τους, για την ανάπτυξη της δημοκρατίας, για την προάσπιση των
ελευθεριών των πολιτών, για την οικονομική και πολιτιστική ανάπτυξη του τόπου,
γενικότερα για τη μοίρα της ανθρωπότητας και τα μεγάλα προβλήματα που
αντιμετωπίζει, όπως είναι ο ανταγωνισμός των εξοπλισμών, η εκμετάλλευση των
αδυνάτων, η πείνα και η αθλιότητα, η καταστροφή του περιβάλλοντος, η έξαρση της
βίας. Έχει χαθεί ο καθένας στον εαυτό του και στα προβλήματα του και, έχοντας
αναγάγει σε υπέρτατη επιδίωξη την αποφυγή κάθε ενόχλησης, δεν μπορεί να δει πού
τον οδηγεί ο δρόμος που ακολουθεί και ούτε άλλωστε τον ενδιαφέρει. Η ανευθυνότητα
δεν έχει προηγούμενο.
Ε. Ο αληθινός πνευματικός άνθρωπος, όχι μόνο στοχάζεται για τον εαυτό του και τους
άλλους, μα και κάτι περισσότερο: δρα για τους άλλους. Όσο σοφός, όσο «ευλογημένος»
κι αν είναι, άμα παραμένει αδρανής, καταντά άχρηστος. Για τους απλούς πολίτες, έλεγε
θαυμάσια ο Θουκυδίδης: «Εκείνους που απέχουν απ' τις υποθέσεις της πολιτείας, δεν
τους θεωρούμε φιλήσυχους, αλλ' άχρηστους». Όταν λοιπόν οι απλοί πολίτες που
απέχουν απ' το χρέος τους είναι «αχρείοι», τι είναι οι πνευματικοί άνθρωποι, οι
«οδηγοί», που αδρανούν; Σ' αυτούς προπάντων εφαρμόζεται το περιλάλητο του
Λάιμπνιτς: «Ό, τι δε δρα, δεν υπάρχει».
ΣΤ. Ως δημοσιογράφος, για να εκτελώ ορθά και εποικοδομητικά το έργο μου, είχα πάντοτε
ένα γνώμονα, μια αρχή: την αλήθεια και τη δικαιοσύνη.
Ζ. Ο πνευματικός άνθρωπος που δέχεται το ρόλο του ουραγού της αγέλης, που
παραδέχεται «να περιαχθεί» σε κατάσταση ανδρεικέλου, που απαρνιέται το
σπουδαιότερο και ευγενικότερο μέρος της αποστολής του, παύει να είναι πνευματικός
ηγέτης. Αυτοδικάζεται σε συνεργό και σε ενεργούμενο των βιαστών ή, το πολύ – πολύ,
σε αυτοηδονιζόμενο νάρκισσο…

Τρόποι πειθούς:

1. Επίκληση στην λογική:
Υλοποιείται με την επιστράτευση επιχειρημάτων και τεκμηρίων ώστε ο δέκτης να λειτουργήσει λογικά και να αποδεχθεί τις θέσεις του πομπού

Μέσα υλοποίησης:
επιχειρήματα και τεκμήρια

Επιχείρημα:
Το επιχείρημα είναι μια σειρά προτάσεων ή κρίσεων (προκείμενες ή υποθέσεις) που χρησιμεύουν ως βάση για να καταλήξουμε λογικά σε μια άλλη πρόταση (συμπέρασμα), η οποία αποτελεί το λογικό επακόλουθο των προκείμενων. Οι κοινοί όροι είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για την κατασκευή ενός συλλογισμού. Άρα, τα μέρη ενός επιχειρήματος είναι οι προκείμενες προτάσεις και το συμπέρασμα.

Τεκμήρια:
Τα τεκμήρια αποτελούν συγκεκριμένα στοιχεία που οδηγούν στην εξαγωγή συμπεράσματος.
Τα παραδείγματα, τα στατιστικά δεδομένα, τα πραγματικά γεγονότα, οι αυθεντίες, τα γνωμικά, τα δεδομένα επιστημονικής έρευνας.


2. Επίκληση στο συναίσθημα:
Ο ρήτορας επιδιώκει να διεγείρει τις διαθέσεις του δέκτη, να κινητοποιήσει τα συναισθήματά του ώστε να δεχτεί τα λεγόμενα του πομπού. Επομένως, πρέπει να λάβει υπόψη του την ταυτότητα του ακροατηρίου, τη διάθεση του ακροατηρίου, τα αίτια που προκαλούν τα όποια συναισθήματα ( οργή, μίσος, αγάπη, οίκτο κλπ)

Μέσα υλοποίησης:
Περιγραφή (πχ χαρακτηριστικά ενός προσώπου)
Αφήγηση (πχ γεγονότα, εμπειρίες)
Χιούμορ και ειρωνεία ( σατιρίζει τις θέσεις του αντιπάλου)
Συγκινησιακή γλώσσα (μεγαλοστομία, σχήματα λόγου, χρήση του α ή β προσώπου,
λέξεις με ιδεολογική ή συναισθηματική φόρτιση)

3. Επίκληση στο ήθος του πομπού:

Ο ρήτορας/ ο πομπός στην προσπάθειά του να κερδίσει την εμπιστοσύνη του δέκτη, μιλά για το πρόσωπό του προβάλλοντας την ακεραιότητά του, την εντιμότητά του

Μέσα υλοποίησης:

Αυτό το επιτυγχάνει με την ομιλία του σε α πρόσωπο ενικού, με τη χρήση λέξεων αντιπροσωπευτικών για το ήθος του, με την παράθεση πεπραγμένων περιστατικών ( ιδιωτικής και δημόσιας ζωής) που πιστοποιούν τις ηθικές αρετές του

4. Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου:
Ο πομπός στην προσπάθειά του να πείσει το ακροατήριο για μια άποψη και να αναδείξει το ήθος του καταφεύγει σε προσωπική επίθεση στο ήθος του αντιπάλου. Οι αιτίες αυτής της στάσης του είναι οι ακόλουθες: απουσία λογικών επιχειρημάτων, εμπάθειες, συμπλέγματα κατωτερότητας κλπ. Βέβαια, η στρατηγική αυτή είναι κατακριτέα αφού δεν αποδεικνύεται η ορθότητα των ισχυρισμών του πομπού και δεν συνάδει με την ηθική αρχή του σεβασμού προς κάποιο πρόσωπο αφού πολλές φορές γίνεται λόγος και για την ιδιωτική ζωή του αντιπάλου

Μέσα υλοποίησης:
Χρήση λέξεων δηλωτικών των ελαττωμάτων του, αναφορά σε αποτυχίες, σε ατομικές αποφάσεις που αποδεικνύουν το ηθικό έλλειμμα, σε λανθασμένες επιλογές

5. Επίκληση στην αυθεντία:

Ο πομπός επικαλείται την επίσημη άποψη μιας αυθεντίας με στόχο να πείσει για την ορθότητα των απόψεών του

Μέσα υλοποίησης:
Αυτούσια παράθεση των απόψεων της αυθεντίας( του επιστήμονα),δηλαδή, απόδοση της ταυτόσημης άποψης ή νοηματική απόδοση των απόψεων μιας αυθεντίας, δηλαδή, αναφορά παρόμοιας θέσης
































ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΙ

Συλλογισμός: είναι ο συγκεκριμένος τρόπος της σκέψης, η διαδικασία ή η μέθοδος με την οποία οργανώνονται οι προτάσεις ενός επιχειρήματος.

Προσοχή: κατανοούμε, λοιπόν, ότι το επιχείρημα είναι μια σειρά συλλογισμών που σκοπό έχουν να αποδείξουν τη σοβαρότητα ή τη βασιμότητα μιας θέσης

Τα είδη των συλλογισμών:
Αν βασιστούμε στην πορεία σκέψης των συλλογισμών τα είδη στα οποία διακρίνονται οι συλλογισμοί είναι:
ο παραγωγικός, ο επαγωγικός, ο αναλογικός

Θα αναλύσουμε τα δυο πιο βασικά είδη των συλλογισμών:

1) Ο παραγωγικός συλλογισμός ή παραγωγική μέθοδος:
Έχοντας ως αφετηρία μια γενική θέση, μια γενικά αποδεκτή αρχή- πρόταση, επιχειρούμε να την εφαρμόσουμε σε μια συγκεκριμένη περίπτωση για να καταλήξουμε σε ένα ειδικό συμπέρασμα

Τα τμήματα του παραγωγικού τρόπου σκέψης είναι:
Γενική- μείζων αρχή: διατύπωση της γενικής αρχής/ παραδοχής( επιστημονική, ηθική, πολιτική)
Ελάσσων προκείμενη: η πρόταση στην οποία διατυπώνουμε τη συγκεκριμένη περίπτωση/ το δεδομένο που μεσολαβεί
Ειδικό συμπέρασμα: είναι η ειδική πρόταση στην οποία καταλήγει
Επισήμανση:
Η αλήθεια του γενικού αποδεικνύει την αλήθεια του ειδικού
Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγουμε είναι τις περισσότερες φορές ασφαλές

Παράδειγμα ( σε παράγραφο):
Το ξεκίνημα του 21 αιώνα μας φέρνει αντιμέτωπους με ποικίλα προβλήματα, την έκταση και τις συνέπειες των οποίων είναι δύσκολο να προβλέψει κανείς. Το δεύτερο ήμισυ του 20ού αιώνα επεφύλαξε πολλές εκπλήξεις στο χώρο της ανάπτυξης των νέων τεχνολογιών και στην πρόοδο της επιστήμης. Η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και της γνώσης έχει επιφέρει θεαματικές αλλαγές στην κοινωνική δομή και οργάνωση πολλών κρατών. Η « κοινωνία της πληροφορίας» κατέστησε αναγκαίο τον επαναπροσδιορισμό των μεθόδων και των τεχνικών της εργασίας και έθεσε σε νέα βάση το θέμα κατάκτησης της γνώσης. Σήμερα δεν έχει τόσο αξία η γνώση αυτή καθεαυτή, αφού εξελίσσεται με ταχύτατους ρυθμούς και παλιώνει προτού καν γίνει κτήμα των πολλών.

Απάντηση σε ενδεχόμενο ερώτημα εύρεσης της συλλογιστικής πορείας που
ακολουθήθηκε στο απόσπασμα:
Η συλλογιστική πορεία είναι παραγωγική. Από μια γενική παρατήρηση « μας φέρνει αντιμέτωπους με ποικίλα προβλήματα» καταλήγουμε σε ένα ειδικό συμπέρασμα: « Σήμερα.......................πολλών»

2) Ο επαγωγικός συλλογισμός ή η επαγωγική μέθοδος:
Ξεκινάμε από το ειδικό( συγκεκριμένες παρατηρήσεις, μετρήσεις, στατιστικά
δεδομένα κλπ) για να καταλήξουμε σε ένα γενικό συμπέρασμα

Επισήμανση:
Η αλήθεια του μέρους αποδεικνύει την αλήθεια του όλου
Καταλήγουμε σε πιθανά συνήθως συμπεράσματα

Τα τμήματα του επαγωγικού συλλογισμού είναι:
Προκείμενες προτάσεις
Συμπέρασμα

Παράδειγμα ( σε παράγραφο):
Το πρόβλημα ξεκινά από τη στιγμή που ο άνθρωπος, εγωκεντρικά και αλαζονικά, άρχισε να θεωρεί τη φύση μέσο για την ικανοποίηση των ολοένα αυξανόμενων αναγκών του. Μεθυσμένος από την εμφανή υπεροχή του, χειραγωγείται από την εξέλιξη των διανοητικών του προϊόντων ( επιστήμη- τεχνολογία) και στο βωμό της δήθεν ανάπτυξης θυσιάζει αξίες ανυπέρβλητες, συμπεριλαμβανομένης και της φύσης. Έτσι, κατέληξε μητροκτόνος, ορφανός από μητέρα αλλά και ορφανός από ψυχική αντοχή και δύναμη, ζωντάνια και καθαρότητα.

Απάντηση σε ενδεχόμενο ερώτημα εύρεσης της συλλογιστικής πορείας που ακολουθήθηκε στο απόσπασμα:
Η συλλογιστική πορεία είναι επαγωγική. Από ειδικές διαπιστώσεις ( τη φύση μέσο για ......της φύσης) καταλήγουμε σε ένα γενικότερο συμπέρασμα ( Έτσι,.....καθαρότητα).

Οι διαφορές των συλλογισμών:
Ο παραγωγικός συλλογισμός καταλήγει σε ασφαλή συμπεράσματα
Ο επαγωγικός συλλογισμός οδηγεί σε πιθανά συμπεράσματα



























Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΙΘΩ

Ι.2. α) να αναγνωρίσετε τον βασικό τρόπο πειθούς που εφαρμόζεται στο καθένα από τα κείμενα και να δικαιολογήσετε τους χαρακτηρισμούς σας,

ΚΕΙΜΕΝΟ Α
Το να απολαμβάνεις την τέχνη σημαίνει ότι έχεις αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητες του εγκεφάλου σου, επομένως έχεις δοξάσει τη φύση σου. Συχνά υπάρχουν άνθρωποι που περνούν μια ολόκληρη ζωή χρησιμοποιώντας τον εγκέφαλό τους -τη φύση τους δηλαδή- για να κάνουν μόνο υπολογισμούς. Τι θα φάμε σήμερα, πόσο θα κερδίσουμε, πόσα αντίτυπα θα πουλήσει το βιβλίο μου, πόσο όμορφος είμαι, πόσα σπίτια έχω ... Ο εγκέφαλος περιορίζεται σε υπολογισμούς αυτού του είδους, γίνεται όργανο πρωτόγονο, άχρηστο, μέσον για να πάει ο άνθρωπος στη χώρα της δυστυχίας.
(Από συνέντευξη του διάσημου Άγγλου φυσικού Ρότζερ Πένροουζ στον Θ. Λάλα, στην εφημερίδα “Το Βήμα”, 4.4.99)

ΚΕΙΜΕΝΟ Β
- Πόσο αναγκαίο είναι αυτό το “περιττό” της τέχνης στη ζωή μας; - Είναι η ανάσα μας, το οξυγόνο μας. Το μη απαραίτητο ορίζει τον άνθρωπο. Είναι η ψυχή μας, είναι η απόδειξη της πνευματικότητάς μας αυτό. Είναι αυτό που σηκώνει τον άνθρωπο όρθιο στα πόδια του.
(Από συνέντευξη του Β. Φωτόπουλου στην Β. Κοσκινιώτου στην εφημερίδα “Το Βήμα”, 7.3.99, με τίτλο “Το μη απαραίτητο ορίζει τον άνθρωπο”)

ΙΙ.Α.1.4. Να αντιστοιχίσετε τα κείμενα της στήλης Α με το είδος των τεκμηρίων που περιέχουν, όπως παρουσιάζονται στη στήλη Β. Ένα ή περισσότερα από αυτά τα κείμενα είναι πιθανό να αντιστοιχούν σε περισσότερα από ένα στοιχεία της στήλης Β΄. Ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρειαστεί.
Α: ΚΕΙΜΕΝΑ Β: ΕΙΔΟΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ
α) Όπως λέει ένα λαϊκό γνωμικό, η ευφυΐα γεννιέται, δεν γίνεται. Και πώς μπορεί να το αντικρούσει κανείς, όταν σκέφτεται εκείνο τα εξαιρετικά χαρισματικό παιδί, τον Αμαντέους Μότσαρτ, το οποίο, σε ηλικία 6 ετών, το 1762, έπαιζε κλειδοκύμβαλο, βιολί και εκκλησιαστικό όργανο και είχε ήδη συνθέσει μικρά μουσικά κομμάτια; Παιδί- θαύμα ήταν και ο
Μπλεζ Πασκάλ, ο οποίος στα δέκα χρόνια του γνώριζε τέλεια
την ευκλείδεια γεωμετρία και στα 16 του εφεύρε τον
υπολογιστή.

β) Ο Πιερ Πάολο Παζολίνι είπε ότι η τηλεόραση έχει τεράστια
ευθύνη στο μούδιασμα των πνευματικών και ηθικών
ικανοτήτων των σύγχρονων ανθρώπων, επειδή είναι όργανο
εξουσίας και καθαυτό εξουσία η ίδια. Επειδή δεν είναι μόνο
ένας χώρος μέσα από τον οποίο περνούν τα μηνύματα, μα και
ένα κέντρο επεξεργασίας των μηνυμάτων αυτών.

γ) Να κλείσουμε την τηλεόραση, γιατί ευθύνεται για την
κατάρρευση των ανθρώπινων σχέσεων. Σε πειράματα που
έγιναν πρόσφατα έβαλαν μια τηλεόραση μέσα στο κλουβί όπου
ζούσε μια οικογένεια πιθήκων. Ύστερα από λίγες μόνο
εβδομάδες ο πατέρας καθόταν όλο και περισσότερο μπροστά
στην οθόνη, η μητέρα άρχισε να αδιαφορεί για τα μικρά της,
ακολουθώντας το παράδειγμα του αρσενικού και τα μικρά
άρχισαν να εμφανίζουν συμπτώματα κατάθλιψης.

δ) Να κλείσουμε την τηλεόραση γιατί δεν είμαστε φτιαγμένοι
γι’ αυτήν. Δεν είμαστε φτιαγμένοι για να παρακολουθούμε
τόση ώρα μια πηγή παλλομένου φωτός. Είναι σαν να
καθόμαστε όλη την ημέρα με τα μάτια καρφωμένα στον ήλιο.
Προκαλεί εγκεφαλικές αλλοιώσεις και καταστρέφει τα μάτια.



Α) Αυθεντία


Β) Αλήθεια


Γ) Παράδειγμα


Δ) Δεδομένο -
αποτέλεσμα
έρευνας


Ε) Στατιστικά
στοιχεία





ΙΙ.Γ.2. Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με εκείνα της στήλης Β (ένα περισσεύει.)

Α: ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
Β: ΤΡΟΠΟΙ
ΠΕΙΘΟΥΣ
- Όσοι βρίσκονται σ’ αυτή την αίθουσα γνωρίζουν ότι πάντοτε, με όλες μου τις δυνάμεις και με αίσθημα ευθύνης υπηρέτησα τη θέση που μου εμπιστεύθηκε η Πολιτεία.
- Αντισταθείτε. Κρατήστε ψηλά το κεφάλι. Τώρα η φωνή σας μπορεί να ακουστεί. Τέλος στη “σιωπή των αμνών”.
- Φυσικά δεν περιμένουμε από εσάς απάντηση σ’ αυτά τα
ερωτήματα, εφόσον πάντοτε είχατε ένδεια ιδεών και φτώχεια επιχειρημάτων.
- Ο Ηράκλειτος είχε διαγνώσει πως στο Σύμπαν (και στην
ανθρώπινη κοινωνία) όλα είναι και δεν είναι ενότητα, πως ο πόλεμος είναι κοινός και δίκιο είναι η έρις, κι όλα γίνονται με την έριδα και από ανάγκη Και βέβαια, ο πολιτισμός έσπευσε να επιβεβαιώσει τη ρήση του μεγάλου Εφέσιου. α) Επίκληση στο
συναίσθημα του
δέκτη
β) Επίκληση στο
ήθος του πομπού
γ) Επίκληση στην
αυθεντία
δ) Επίθεση στο ήθος του αντιπάλου
ε) Επίκληση στο
ήθος του δέκτη

ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ – ΜΕΣΑ ΠΕΙΘΟΥΣ
H ΠΕΙΘΩ επιδιώκεται με ΕΠΙΚΛΗΣΗ στη λογική, στο συναίσθημα, στην
αυθεντία, στο ήθος.
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΙΚΗ
Μέσα πειθούς :
�� Επιχειρήματα
• συλλογισμοί
• προτάσεις κρίσεως
• ερωτηματικές προτάσεις ή
ρητορικά ερωτήματα
�� Τεκμήρια
• αποδείξεις
• παραδείγματα
• στατιστικά στοιχεία
• πορίσματα ερευνών
• εμπειρικές αλήθειες
• παραθέματα
• μαρτυρίες
• γεγονότα (ιστορικά κ.ά.)
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ
Μέσα πειθούς :
�� Περιγραφή
• εικόνα
�� Αφήγηση
- Χρήση συγκινησιακού – μεταφορικού
λόγου (λέξεις συναισθηματικά
φορτισμένες, ειρωνεία, σαρκασμός,
χιούμορ, υπερβολή, μεταφορά,
λογοπαίγνιο, δισημία, συνειρμός)
- Χρήση ρητορικών ερωτημάτων
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΥΘΕΝΤΙΑ
Μέσα πειθούς :
�� Αναφορά σε λόγια μιας
προσωπικότητας
�� Αποφθέγματα
�� Ρητά
�� Γνωμικά
�� Παροιμίες
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΠΟΜΠΟΥ
Μέσα πειθούς :
�� Αξιόπιστος λόγος
�� Έπαινοι
�� Εγκώμια
�� Λανθάνων αξιολογικός
χαρακτηρισμός
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΣΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΔΕΚΤΗ
Μέσα πειθούς :
�� Άμεσος ή λανθάνων αξιολογικός
χαρακτηρισμός
Τρόπος πειθούς :
ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΟ ΗΘΟΣ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΑΛΟΥ
Μέσα πειθούς :
�� Κριτικές
�� Κατηγορητήρια


ΤΡΟΠΟΙ ΠΕΙΘΟΥΣ
Με την επίκληση στη λογική επιχειρείται να προβληματιστεί, να πεισθεί λογικά ο
δέκτης, ούτως ώστε να κινητοποιηθεί, να αναλάβει δράση, να αλλάξει τρόπο ζωής,
να… (στόχος του συγγραφέα). Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση επιχειρημάτων
ή/και τεκμηρίων.
Με την επίκληση στο συναίσθημα επιχειρείται να ευαισθητοποιηθεί ο δέκτης για
το σοβαρό πρόβλημα που θίγεται, να βιώσει συναισθήματα ενοχής, ντροπής,
φόβου, δυσπιστίας, απογοήτευσης κτλ. ή χαράς, ικανοποίησης, θάρρους,
εμπιστοσύνης, ενθουσιασμού κτλ., ούτως ώστε να ανησυχήσει, να προβληματιστεί,
να κινητοποιηθεί, να … (στόχος του συγγραφέα). Αυτό επιτυγχάνεται με τη χρήση
συγκινησιακού μεταφορικού λόγου στην περιγραφή ή/και την αφήγηση. Μπορεί
επίσης να χρησιμοποιηθεί το ρητορικό ερώτημα, το οποίο κεντρίζει το
συναισθηματικό κόσμο του δέκτη.
Με την επίκληση στην αυθεντία επιχειρείται να τεκμηριωθεί η αξιοπιστία των
απόψεων του συγγραφέα, να ενισχυθεί η επιχειρηματολογία του, να φωτιστεί ένα
δυσερμήνευτο ζήτημα μέσα από τη σοφία μιας προσωπικότητας ή μιας
καταξιωμένης κοινωνικής ομάδας (π.χ. επιστημονική αυθεντία) ή ακόμη και μέσα
από τη λαϊκή σοφία.
Με την επίκληση στο ήθος του πομπού επιχειρείται να κερδηθεί η εμπιστοσύνη
στο πρόσωπο του πομπού, ώστε οι θέσεις – εισηγήσεις του να γίνουν αποδεκτές.
Αυτό επιτυγχάνεται π.χ. με λανθάνοντα αξιολογικό χαρακτηρισμό, ώστε ο πομπός
να ταυτιστεί με ένα θετικό πρότυπο συμπεριφοράς και να αποκτήσει κύρος.
Με την επίκληση στο ήθος του δέκτη επιχειρείται να αισθανθεί ο δέκτης την
ευθύνη απέναντι σε όσα του προβάλλονται και να αποδεχτεί τις απόψεις –
εισηγήσεις του πομπού. Αυτό επιτυγχάνεται με άμεσο ή έμμεσο (λανθάνοντα)
αξιολογικό χαρακτηρισμό, ο οποίος ανάγει το δέκτη σε ξεχωριστή προσωπικότητα,
ηθικά και κοινωνικά αποδεκτή, ώστε να τον ταυτίσει με ένα θετικό πρότυπο
συμπεριφοράς και να τον ωθήσει να προσπαθήσει να το αποδείξει με τη στάση του.
(π.χ. Οι καλές μητέρες φροντίζουν τα παιδιά τους με γάλα Χ, Ο δημοκρατικός
πολίτης θα συμφωνούσε μαζί μου ότι …).
Με την επίθεση στο ήθος του αντιπάλου επιχειρείται να αντικρουστούν τα
αντίθετα επιχειρήματα που (τυχόν) προβάλλονται, με την καταρράκωση του
κύρους αυτού που τα αντιπροσωπεύει.


ΟΡΙΣΜΟΙ – ΕΝΝΟΙΕΣ
Επιχείρημα ονομάζεται ένα οργανωμένο σύνολο λογικών προτάσεων – κρίσεων
(προκείμενες) από τις οποίες προκύπτει ένα λογικό συμπέρασμα. Είναι δυνατόν μία από
τις προτάσεις αυτές να εκφέρεται με ερώτηση (ρητορικό ερώτημα).
Συλλογισμός ονομάζεται η διαδικασία ή η μέθοδος με την οποία καταστρώνεται ένα
επιχείρημα.
Ένας ολοκληρωμένος συλλογισμός αποτελείται από τρία βασικά μέρη:
Τη μείζονα προκείμενη, την ελάσσονα προκείμενη και το συμπέρασμα.
Προκείμενες είναι προτάσεις, κρίσεις, υποθέσεις, ερωτήματα
Συμπέρασμα είναι πρόταση / περίοδος στην αποδοχή της οποίας καταλήγουν οι
προκείμενες. Είναι δηλαδή το λογικό επακόλουθο των προκείμενων.
☺ Οι συλλογισμοί της λογικής έχουν μορφή καθαρά τυπική, στεγνή και σύντομη,
περιέχουν μόνο προτάσεις-κρίσεις. Τα επιχειρήματα σ’ ένα κείμενο έχουν
ανάπτυξη, σύνταξη και διατύπωση πολυποίκιλη. (Π σ. 14)
► Το επιχείρημα, λοιπόν, εμπεριέχει συλλογισμό ή σειρά συλλογισμών για τη στήριξη
ή την ανατροπή μιας θέσης.