ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α’ : Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΝ 19^ο ΑΙΩΝΑ (1815-1871)

Α.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων:

• Μεγάλη Ιδέα
• Ευρωπαϊκή Συμφωνία
• Δόγμα Μονρόε
• Αρχή της Δεδηλωμένης
• Εργοστασιακό σύστημα

10 μ.

Α.2. Αντιστοιχίστε:

                Α

1. Συνέδριο Βιέννης

2. Ιερή Συμμαχία

3. Σύμβαση των Στενών

4. Πρωτόκολλο Ανεξαρτησίας

5. Συνθήκη Παρισίων

6. Συνθήκη Χουνκιάρ Ισκελεσί

7. Χάτι Χουμαγιούν

          Β

α. 18/02/1856

β. 30/03/1856

γ. 3/02/1830

δ. 26/09/1815

ε. 13/07/1841

στ. 1/11/1814

ζ. 08/07/1833

7 μ.

Α.3. Τι γνωρίζετε για τα φιλελεύθερα κινήματα του 19^ου αιώνα;

10 μ.

Α.4. Ποια τα αποτελέσματα από την επικράτηση της Επανάστασης της 3^ης Σεπτέμβρη 1843;

13 μ.

Α.5. Πότε συγκλήθηκε η Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου και τι ψηφίστηκε;

10 μ.

Β. 1 Αντλώντας στοιχεία από το πιο κάτω κείμενο και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις:

α. Να αναφέρετε τους όρους του πρωτοκόλλου του Λονδίνου της 10ης/22α ς Μαρτίου 1829 και των πρωτοκόλλων της 3ης Φεβρουαρίου 1830 και να επισημάνετε τις μεταξύ τους διαφορές.

15 μ.

β. Να προσδιορίσετε τις επιδιώξεις τόσο των τριών Μεγάλων Δυνάμεων όσο και των Ελλήνων, τις οποίες εξυπηρετούσε η υπογραφή των πρωτοκόλλων της 3ης Φεβρουαρίου 1830. [Εξετάσεις 2007]

10 μ.

Κείμενο

Τα πρωτόκολλα της 3ης Φεβρουαρίου 1830

[...] Στις 22 Ιανουαρίου / 3 Φεβρουαρίου 1830, η Διάσκεψη του Λονδίνου, ύστερα από αγγλική πρόταση, διακήρυξε την πολιτική ανεξαρτησία της Ελλάδος, με το άρθρο 1 πρωτοκόλλου που υπογράφεται από τους πληρεξουσίους της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας, Άμπερντην, Μονμορανσύ Λαβάλ και Λίβεν. Το άρθρο 1 του πρωτοκόλλου της 3ης Φεβρουαρίου 1830 όριζε: «Η Ελλάς θέλει σχηματίσει εν Κράτος ανεξάρτητον, και θέλει χαίρει όλα τα δίκαια, πολιτικά, διοικητικά και εμπορικά, τα προσπεφυκότα εις εντελή ανεξαρτησίαν».

Η πανηγυρική αυτή διακήρυξη της πολιτικής ανεξαρτησίας της Ελλάδος συνιστούσε διεθνή αναγνώριση ελληνικού κράτους, άρα ίδρυσή του και έναρξη της υπάρξεώς του από την άποψη της διεθνούς κοινωνίας. Η πρόοδος, σχετικά με τους αντίστοιχους ορισμούς του πρωτοκόλλου της 10/22 Μαρτίου 1829, ήταν μεγάλη και είχε σπουδαιότητα κρίσιμη. Αντίθετα, οι ορισμοί του πρωτοκόλλου εκείνου για τα σύνορα του ελληνικού κράτους αθετούνταν μερικώς με ό,τι όριζε πολύ δυσμενέστερα για την Ελλάδα το άρθρο 2 του νέου πρωτοκόλλου.

[...]

Με το άρθρο αυτό* εκπληρωνόταν ο αρχικά διακηρυγμένος σκοπός της επεμβάσεως των τριών συμμάχων στον ελληνοτουρκικό αγώνα, δηλαδή η αποκατάσταση της ειρήνης και η εξασφάλιση της ναυτιλίας και του εμπορίου στην περιοχή.

Η εκπλήρωση του σκοπού αυτού εξαίρεται και στο «Συμπέρασμα» του πρωτοκόλλου, όπου «αι τρεις Δυνάμεις συγχαίρουν αλλήλας» για το «κλείσιμο», ύστερα από τόσο μακρές και δύσκολες διαπραγματεύσεις, του Ελληνικού ζητήματος και διατυπώνουν την ελπίδα ότι η συνεργασία τους θα συνεχισθή σε παρόμοιες περιστάσεις και δεν θα παύση να συμβάλη στην εμπέδωση της παγκόσμιας ειρήνης.

Οι Δυνάμεις έβλεπαν στο πρωτόκολλο την οριστική διευθέτηση ενοχλητικού ζητήματος. Οι Έλληνες αντίθετα έβλεπαν σ’ αυτό, και ιδιαίτερα στο πρώτο άρθρο του, απλώς την απαρχή του ελεύθερου πολιτικού βίου του Έθνους. Και πραγματικά, με το πρωτόκολλο του Λονδίνου της 3ης Φεβρουαρίου του 1830 τερματιζόταν η Ελληνική Επανάσταση, αλλά και άρχιζε να υπάρχη επίσημα στη διεθνή κοινωνία το Ελληνικό Κράτος.

Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Εκδοτική Αθηνών, 1978, τόμος ΙΒ΄, σελ.

536-537 * (άρθρο 4)

Β.2. Αντλώντας στοιχεία από το κείμενο που ακολουθεί και αξιοποιώντας τις ιστορικές σας γνώσεις να αναφέρετε τις συνθήκες υπό τις οποίες εκδηλώθηκε η Βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία κατά τον 19ο αιώνα. [Εξετάσεις 2008]

25  μ.

ΚΕΙΜΕΝΟ

Στα 1851, στη Μεγάλη Βρετανία δέκα πόλεις ξεπερνούν τις 100.000 κατοίκους […]. Το Λονδίνο φτάνει τα 2,3 εκατομμύρια […]. Το Μάντσεστερ ξεπερνά τις 400.000 κατοίκους, η Γλασκόβη τις 300.000 και το Μπίρμινχαμ τις 200.000.

Το Μάντσεστερ αναδεικνύεται στην πρώτη πόλη της βαμβακοβιομηχανίας:

Στα 1835, η περιοχή του Μάντσεστερ […] συγκεντρώνει το 80% των εργατών της βαμβακοβιομηχανίας και στα 1846, το 85%. Η πόλη αυτή διαθέτει πολλά πλεονεκτήματα. Βρίσκεται κοντά στο Λίβερπουλ, απ’ όπου γίνονται οι εισαγωγές του βαμβακιού. Επιπλέον περιβάλλεται […] από ένα πλούσιο κοίτασμα άνθρακα, που εκτείνεται από το Όρμσκιρκ μέχρι το Μπάρι και το Άστον. Η ανθρακοπαραγωγή δεν υπολογίζεται εύκολα, αλλά οπωσδήποτε ξεπερνά κατά πολύ τις επτακόσιες έως εννιακόσιες χιλιάδες τόνους, που καταναλώνει μόνον η πόλη του Μάντσεστερ.

[…]

Η Μεγάλη Βρετανία δεν διαθέτει μόνον την πιο ανεπτυγμένη οικονομία. Επιπλέον, όλη η διαδικασία ανάπτυξης συνδέθηκε εξαρχής με την αποικιοκρατική επέκταση και το θαλάσσιο εμπόριο. ΄Ηδη υιοθετεί τη λογική της εξειδίκευσης και του διεθνούς καταμερισμού της εργασίας, που προκύπτει από την ίδια τη δομή των εξαγωγών της και τη διάρθρωση, προπάντων, των εισαγωγών της.

Η προώθηση των εξαγωγών, στα πλαίσια της βρετανικής οικονομίας σημειώνει γιγάντια άλματα. Κατά τις δεκαετίες του 1820 και 1830, εξάγει το ένα πέμπτο της παραγωγής της, στα 1851 ξεπερνά το ένα τέταρτο, στα 1861 το ένα τρίτο, στα 1871 τα δύο πέμπτα.

Michel Beaud, Ιστορία του Καπιταλισμού από το 1500 ως σήμερα,

μετ. Μ. Βερέττας, εκδ. Μαλλιάρης Παιδεία, Αθήνα 1987

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

·       Α.1.  Μεγάλη Ιδέα Βιβλίο, σελ.31, 34, 244.

Ευρωπαική Συμφωνία: σύστημα ασφαλείας που υιοθέτησαν οι μεγάλες πολιτικές και στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης μετά το συνέδριο της Βιέννης με βασικό στόχο την εδραίωση των απολυταρχικών καθεστώτων και τη δίωξη-καταστολή κάθε φιλελεύθερου κινήματος.

        Δόγμα Μονρόε

ΑΠ: σελ. 13: « Ένα από τα πρώτα κινήματα........∆όγμα Μονρόε»»

·         Αρχή της δεδηλωμένης

ΑΠ: σελ. 36-37: «Χρειάστηκε νέο Σύνταγμα........αρχές και προγράμματα» και Σελ. 241: «Θεμελιώδης αρχή.......της Βουλής»

Εργοστασιακό σύστημα  

το παραγωγικό σύστημα στο οποίο η παραγωγή αγαθών πραγματοποιείται με τη χρησιμοποίηση μηχανών

Α.3. Σχ. Βιβλ. σελ. 13 "Στο κλίμα των μεγάλων ανατροπών ... κοινά στοιχεία", "Φιλελεύθερα κινήματα την ίδια εποχή ... του Συντάγματος".

Α.4. Σχ. Βιβλ. σελ. 35-36 " Με την επικράτηση της... πλειοψηφία του Κοινοβουλίου".

Α.5. Σχ. Βιβλ. " Στο τέλος του 1821 ...παλινόρθωσης στην Ευρώπη".

Β.1. Σχ. Βιβλ. "Η έκβαση της επαναστασης ...εθνική ευχή", σελ 30-31

Β.2. Από το βιβλίο ιστορίας σελίδα 41 “ Η βιομηχανική Επανάσταση στην Αγγλία” o λόγος για τον οποίο …. σε καθεστώς ακώλυτης λειτουργίας της αγοράς”

Όλα τα παραπάνω επιβεβαιώνει και το παράθεμα που μέσα από τα αποσπάσματα του κάνει λόγο για τις προϋποθέσεις βιομηχανικής ανάπτυξης που το Μάντσεστερ πληρούσε αλλά και τα πλεονεκτήματα της Μ. Βρετανίας που συνολικά “γέννησαν” και προώθησαν την βιομηχανική επανάσταση μ’ όλα τα επακόλουθά της. Σε σχέση με το Μάντσεστερ ως πρώτο πλεονέκτημα αναφέρεται ο πληθυσμός του, αφού είναι από εκείνες τις πόλεις της Αγγλίας που ξεπερνούν τις 100.000 κατοίκους. Αυτό εξασφάλιζε ως βάση το διαθέσιμο και πολλές φορές φθηνό εργατικό δυναμικό απαραίτητο συστατικό ανάπτυξης βιομηχανικής. Αυτό αποδεικνύεται και από το ότι το 1835 στην πόλη συγκεντρώθηκε το 80% των εργατών της βαμβακοβιομηχανίας και το 1846 το 85%. 

Τονίζεται έτσι η συνεισφορά των γεωργικών αποθεμάτων στην εξέλιξη ενώ υπαινίσσεται και η προσφορά των τεχνολογικών επιτευγμάτων στην εξέλιξη κλάδων όπως κλωστοϋφαντουργία, βαμβακοβιομηχανία κ.λ.π. Θετικό στοιχείο υπήρξε ταυτόχρονα για την συγκεκριμένη πόλη και η γεωγραφική της θέση. Πολύ κοντά στο Λίβερπουλ που ήταν πηγή παραγωγής βαμβακιού αλλά και κοντά σε πόλεις που ήταν κοιτίδες εξόρυξης άνθρακα είχε την δυνατότητα το Μάντσεστερ να “απολαμβάνει” πλήθος πρώτων υλών που κινούσαν τη βιομηχανία της περιοχής και της εποχής.

Τόσο στο Μάντσεστερ, όσο και σ ‘ όλη τη Βρετανία υπήρχαν οι βάσεις, οι προϋποθέσεις όπως στο ιστορικό κείμενο και η πηγή αποδεικνύουν να γεννηθεί και να εδραιωθεί η βιομηχανική επανάσταση. Υπήρχε όμως ταυτόχρονα και το μέσο, ο τρόπος η παραγωγή να διοχετευθεί και να φέρει πλούτο αφού ήταν άμεση και εύκολη η μεταφορά μέσω των θαλάσσιων δρόμων στους οποίους οι Βρετανοί ως νησιώτες είχαν παραδοσιακά επενδύσει. Εμπόριο, βιομηχανική επανάσταση, θάλασσα, πλούτος αποικιοκρατία συνδέονται άμεσα και σε συνδυασμό με τις εξελίξεις στον τομέα της εργασίας που αναγκαστικά γεννά η βιομηχανική επανάσταση δίνουν ώθηση στη Βρετανία. Αυτό δημιουργεί άλμα στις εξαγωγές μεταξύ 1820 και 1871,φέρνει πλούτο, και καθιστά την Βρετανία κυρίαρχη δύναμη της εποχής της σε όλα τα επίπεδα.

ΙΣΤΟΡΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ (με απαντήσεις)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ’ : Ο ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

Α.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων:

• Ψυχρός Πόλεμος
• Δόγμα Τρούμαν [Εξετάσεις 2011]  
• Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992) [Εξετάσεις 2012]  

9 μ.

Α.2.  Να επιβεβαιώσετε ή να απορρίψετε τις ακόλουθες προτάσεις (Σ/Λ):

α. Στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ μετέχουν ως μόνιμα μέλη πέντε χώρες, χωρίς τη σύμφωνη γνώμη των οποίων δε μπορεί να ληφθεί απόφαση. 

β. Η «συμφωνία ποσοστών» συνήφθη στη Μόσχα το 1945 ανάμεσα στον Τσόρτσιλ και στον Στάλιν.

γ. Η διάλυση τη Σοβιετικής Ένωσης το 1991 σήμανε και το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.

δ. Στις εκλογές του Νοεμβρίου 1952 επικράτησε το κόμμα του «Ελληνικού Συναγερμού» υπό το στρατάρχη Αλέξανδρο Παπάγο. [Εξετάσεις 2008]

ε. Η Ελλάδα έγινε πλήρες μέρος της ΕΟΚ την 1^η Ιανουαρίου 1981.

στ. Οι Συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου (1959) αναγνώριζαν την ανεξαρτησία της Κύπρου, αλλά παραχωρούσαν στην τουρκική μειονότητα πολλές εξουσίες. [Εξετάσεις 2005]

6 μ.

Α.3. Ποια ήταν η εξέλιξη του Κυπριακού προβλήματος μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και έως τις ημέρες μας. [Εξετάσεις ΟΕΦΕ 2012]

14 μ.

Α.4. α) Πώς και γιατί η Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα μετεξελίχθηκε σε Ευρωπαϊκή Ένωση; [Εξετάσεις ΟΕΦΕ 2011]

6 μ.

β) Η σημασία της συγκρότησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

6 μ.

Α.5. Καταγράψτε τις συνέπειες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου. [Εξετάσεις ΟΕΦΕ 2010]

9 μ.

Β.1. Αντλώντας στοιχεία από τα κείμενα που σας δίνονται και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να αναφερθείτε στις διαφωνίες και τις ρυθμίσεις των συμμάχων – νικητών του Βʹ Παγκοσμίου Πολέμου από το 1945 ως το 1949 σχετικά με το μέλλον της Ανατολικής Ευρώπης (μονάδες 10) και της Γερμανίας (μονάδες 15). Μονάδες 25 [Εξετάσεις 2012]

ΚΕΙΜΕΝΟ Α

[Εγκαθίδρυση φιλοσοβιετικών καθεστώτων στην Ανατολική Ευρώπη]

[…] Σταδιακά, σε διαφορετικά χρονικά σημεία σε κάθε χώρα της Ανατολικής Ευρώπης, οι Σοβιετικοί εγκατέστησαν φιλικές προς αυτούς κυβερνήσεις, […] σταθεροποιώντας κομμουνιστικά καθεστώτα: στη Ρουμανία τον Νοέμβριο του 1946, στην Πολωνία τον Ιανουάριο του 1947, στην Ουγγαρία τον Αύγουστο του 1947 […]. Στα τέλη του 1947, μόνον στην Τσεχοσλοβακία (όπου στις ελεύθερες εκλογές του Μαΐου 1946 το κομμουνιστικό κόμμα έλαβε το 38% των ψήφων) εξακολουθούσε να επιβιώνει κυβέρνηση με τη συμμετοχή αστικών πολιτικών δυνάμεων, και εκεί όμως κρίσιμα υπουργεία και τομείς της διοίκησης (οι ένοπλες δυνάμεις, οι δυνάμεις ασφαλείας) ελέγχονταν από τους κομμουνιστές. Ε. Χατζηβασιλείου,

Εισαγωγή στην ιστορία του μεταπολεμικού κόσμου, [Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία 5], Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη, 92008, σ. 84.

ΚΕΙΜΕΝΟ Β

[Το συμμαχικό Συμβούλιο Ελέγχου στη Γερμανία]

[…] Για τη Γερμανία που ακόμα αντιστεκόταν, η απόφαση των τριών ήταν η χωρίς όρους παράδοση. Στην κατεχόμενη Γερμανία κυριαρχία θα ασκούσαν οι δυνάμεις κατοχής των τριών μεγάλων νικητών με όργανο το Συμβούλιο Ελέγχου. Οι αποφάσεις του συμβουλίου έπρεπε να λειτουργούν με ομοφωνία, διαφορετικά κάθε ζώνη επιρροής θα λειτουργούσε με τις δικές της αποφάσεις. Ο Ρούζβελτ θεώρησε σκόπιμο να ανατεθεί και μια ζώνη επιρροής στους Γάλλους. Ο Στάλιν αντέδρασε στην πρόταση αυτή, διότι δεν ήθελε ακόμα ένα μέλος στο Συμβούλιο Ελέγχου, όμως μπροστά στην επιμονή των δύο άλλων και επειδή είχε εξασφαλίσει τον έλεγχο της Πολωνίας, αποφάσισε να υποχωρήσει.

Θ. Βερέμης, Εφημ. Η Καθημερινή, Κυριακή 10 Ιουλίου 2011, σ. 26.

ΚΕΙΜΕΝΟ Γ

[Διενέξεις των Συμμάχων για το μέλλον της Γερμανίας]

Το κύριο αντικείμενο της διένεξης των Σοβιετικών με τους Δυτικούς έμοιαζε να είναι η Γερμανία […]. Από τις αρχές του 1946 οι απόψεις των πρώην συμμάχων για το θέμα εμφανίζονται διαμετρικά αντίθετες. Η ΕΣΣΔ, που είχε υποστεί τα πάνδεινα από τη γερμανική εισβολή και φοβόταν μήπως οι Αμερικανοί αξιοποιήσουν τη στρατιωτική υπεροχή που τους πρόσφερε η αποκλειστική κατοχή ατομικών όπλων με σκοπό να διαλύσουν το «προλεταριακό κράτος» (κάτι που κανένας δεν σκεφτόταν σοβαρά στις Ηνωμένες Πολιτείες), επιδόθηκε συστηματικά στη διάλυση των εργοστασίων της ζώνης που έλεγχε, για να ενισχύσει τη δική της οικονομική ανόρθωση και να πετύχει τη μακρόχρονη εξασθένηση του παλιού της εχθρού. Απεναντίας οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί, που πίστευαν ότι μια Γερμανία φτωχή, δυσαρεστημένη και απογυμνωμένη από ηγετικά στελέχη θα πιανόταν πιο εύκολα στο δόκανο του κομμουνισμού, έδωσαν γρήγορα τέλος στην πολιτική της αποβιομηχάνισης και των αντιναζιστικών εκκαθαρίσεων.

S. Berstein και P. Milza, Ιστορία της Ευρώπης, τ. 3: Διάσπαση και Ανοικοδόμηση της Ευρώπης, 1919 έως σήμερα, Αθήνα: Αλεξάνδρεια, 1997, σ. 175-176.

Β.2. Αντλώντας στοιχεία από τα ακόλουθα παραθέματα και με βάση τις ιστορικές σας γνώσεις, να καταγράψετε:

α) τις εγγενείς αδυναμίες του Καταστατικού Χάρτη τη Κοινωνίας των Εθνών

13 μ

β) και τις βασικές αρχές στις οποίες στηρίχτηκε ο καταστατικός χάρτης του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. [Εξετάσεις ΟΕΦΕ 2010]

12 μ

Κείμενο Α΄

Με την κήρυξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου, έγινε φανερό ότι η Κοινωνία των Εθνών είχε αποτύχει τον κύριο στόχο της, τη διατήρηση της ειρήνης. Η Κοινωνία των Εθνών δεν είχε δική της στρατιωτική δύναμη και εξαρτιόταν από τις εισφορές των μελών της. Τα μέλη της δεν ήταν πρόθυμα να επιβάλουν οικονομικές ή στρατιωτικές κυρώσεις. Το ηθικό της κύρος ήταν ανεπαρκές.

Αρκετές Μεγάλες 5υνάμεις δεν πρόσφεραν στήριξη στην Κοινωνία των Εθνών: η κρίσιμης σημασίας ένταξη των Ηνωμένων Πολιτειών δεν έγινε ποτέ. Η Γερμανία υπήρξε μέλος μόνο για επτά χρόνια από το 1926, ενώ η ΕΣΣ5 για μόλις πέντε χρόνια (από το 1934). Η Ιαπωνία και η Ιταλία αποσύρθηκαν τη δεκαετία του ’30. Στη συνέχεια, η Κοινωνία των Εθνών εξαρτιόταν κυρίως από τη Βρετανία και τη Γαλλία, που δικαιολογημένα δίσταζαν να αναλάβουν δυναμική δράση. Για τις κυβερνήσεις, που είχαν συνηθίσει να διατηρούν την ανεξαρτησία τους, ήταν πραγματικά δύσκολο να συνεργαστούν στο νέο αυτό οργανισμό.

(Περιφερειακό Κέντρο Πληροφόρησης των Ηνωμένων Εθνών, www.unric.org)

Κείμενο Β΄

Κύριοι σκοποί του (Οργανισμού) είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων μεταξύ των εθνών, βασισμένων στην ισότητα και την αυτοδιάθεση των λαών, η διεθνής συνεργασία για την επίλυση διεθνών προβλημάτων οικονομικής, κοινωνικής, πολιτιστικής και ανθρωπιστικής φύσεως, καθώς και για την ανάπτυξη και το σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών για οποιονδήποτε άνθρωπο. Το 1990 ο ΟΗΕ περιλάμβανε 160 κράτη μέλη.

…..

Οι ιδρυτές του ΟΗΕ προσπάθησαν να αποσυνδέσουν το νέο οργανισμό από την αποτυχημένη Κοινωνία των Εθνών και, πράγματι, υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ του συμφώνου της ΚΤΕ και του χάρτη του ΟΗΕ. Οπωσδήποτε όμως οι συντάκτες του Χάρτη έλαβαν υπόψη τους τη συσσωρευμένη εμπειρία από την ΚΤΕ.

(Ελένη Ξυπολίτου, «ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών)», Παγκόσμια Ιστορία Εκπαιδευτική Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια, τ. 24. Εκδοτική Αθηνών 1992. σ.139-140.)

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α.1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων:

• Ψυχρός Πόλεμος     σχολικό βιβλίο: σελ.140 «Το νέο διεθνές σύστημα ... Πόλεμος.».

• Δόγμα Τρούμαν [Εξετάσεις 2011]  

σχολικό βιβλίο: σελ.143 «Ο Αμερικανός ... Η.Π.Α.».

• Συνθήκη του Μάαστριχτ (1992) [Εξετάσεις 2012]  

σχολικό βιβλίο σελ. 162 : «Μετά από μια περίοδο … να ενισχύσει την οικονομία».

Α.2. 1-Σ/2-Λ/3-Σ/4-Σ/5-Σ/6-Σ

Α.3. Σχολικό βιβλίο, σ. 164-165, το ομώνυμο κεφάλαιο: «το Κυπριακό μετά την τουρκική εισβολή», ως εισαγωγή στην απάντηση μπορεί να χρησιμοποιηθούν λίγες προηγούμενες σειρές: «στις 15 Ιουλίου 1974... Κυπρίους». (σ. 164)

Α.4. α) Εισαγωγικά στοιχεία από τη σύσταση των ευρωπαϊκών κοινοτήτων, αναλυτικά ό, τι καταγράφεται από «το 1954 απέτυχε... πολιτική ενότητα», σελ. 155. β) κεφ. «Η ευρωπαϊκή Ένωση», σελ. 156.

Α.5. Σχολικό Βιβλίο, σελ. 145, «Ο εμφύλιος πόλεμος τελείωσε το καλοκαίρι … επουλωθούν».

Β.1. Απόσπασμα σχολικού βιβλίου σελ.142-143 «Όταν το 1945 … Ανατολικό Βερολίνο».

Από το παράθεμα :

Κείμενο Α

Σχετικά με την Ανατολική Ευρώπη.

Σταδιακά σε διαφορετικά χρονικά σημεία σε κάθε χώρα της Ανατολικής Ευρώπης οι Σοβιετικοί εγκατέστησαν φιλικές κυβερνήσεις προς αυτούς σε χώρες όπως :

 Ρουμανία (Νοε 1946)

 Πολωνία (Ιαν 1947)

 Ουγγαρία (Αυγ 1947)

 Τσεχοσλοβακία (Τέλη 1947)

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Τσεχοσλοβακία το κομμουνιστικό κόμμα έλαβε το 38% των ψήφων. Υπήρχε κυβέρνηση με τη συμμετοχή και άλλων πολιτικών δυνάμεων, κύρια αστικών.

Από το σχολικό βιβλίο σχετικά με τη Γερμανία σελ. 136-137 «Το εδαφικό καθεστώς … στην Ε.Σ.Σ.Δ.».

Με βάση το Κείμενο Β όσον αφορά τη Γερμανία:

1. άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας που ακόμη αντιστεκόταν

2. την κυριαρχία της κατεχόμενης Γερμανίας θα ασκούσαν οι δυνάμεις των τριών μεγάλων νικητών υπό ένα όργανο το Συμβούλιο Ελέγχου των τριών Δυνάμεων

3. οι αποφάσεις του συμβουλίου έπρεπε να λειτουργούν ομόφωνα ή κάθε ζώνη να λειτουργεί με τις δικές της αποφάσεις

4. κύρια διαφωνία Ρούσβελτ – Στάλιν σχετικά με την παραχώρηση ζώνης επιρροής στους Γάλλους. Τελικά θα υποχωρήσει, αφού έχει εξασφαλίσει τον έλεγχο της Πολωνίας.

Κείμενο Γ

Όσον αφορά το μέλλον της Γερμανίας :

1. κύριο αντικείμενο της διένεξης Σοβιετικών με όλους τους Δυτικούς, η Γερμανία.

2. εκφράζονται διαμετρικά αντίθετες απόψεις ήδη από το 1946.

3. η Ε.Σ.Σ.Δ. φοβόταν την αξιοποίηση της στρατιωτικής υπεροχής των Αμερικανών (βλ. ατομικά όπλα με σκοπό να διαλύσουν το κομουνιστικό κράτος /«προλεταριακό κράτος»).

4. έτσι η Ε.Σ.Σ.Δ. επιδόθηκε συστηματικά στη διάλυση των υποδομών της Γερμανίας στη ζώνη που έλεγχε με στόχο να ενισχύσει τη δική της οικονομική ανόρθωση.

5. απεναντίας οι Αμερικανοί και οι Βρετανοί στηρίζουν τη Γερμανία, διότι πίστευαν ότι μια Γερμανία φτωχή και δυσαρεστημένη θα ευνοούσε την εγκαθίδρυση κομμουνιστικού καθεστώτος. Έτσι γρήγορα έδωσαν τέλος στην πολιτική της αποβιομηχάνισης της Γερμανίας (βλ. στόχος της Ε.Σ.Σ.Δ.) και των εκκαθαρίσεων των ναζί.

Β.2.  α) (Για την απάντηση εκτός από τα παραθέματα έχουν χρησιμοποιηθεί τα στοιχεία του σχολ. Βιβλίου σ. 86,104-105.)

Στις συνθήκες ειρήνης του πρώτου παγκοσμίου πολέμου προβλέφθηκαν εγγυήσεις για τις μειονότητες, αντίθετες προς την αρχή της εθνικής κυριαρχίας και ανεξαρτησίας. Η κατάσταση οδήγησε σε προστριβές και συγκρούσεις ιδιαίτερα από τη στιγμή που οι ηττημένοι άρχισαν να ξεφεύγουν από τον έλεγχο της Γαλλίας και της Βρετανίας. Έτσι δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την πολιτική της αναθεώρησης των συνθηκών, που προωθήθηκε από χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία, η Ουγγαρία, η Βουλγαρία, δηλαδή χώρες δυσαρεστημένες από το εδαφικό καθεστώς, το οποίο είχε προσδιοριστεί από τις συνθήκες του πρώτου παγκοσμίου πολέμου.

Εξάλλου η αποτελεσματικότητα της ναζιστικής προπαγάνδας στη Γερμανία επέδρασε καταλυτικά στην κατάρρευση της Κοινωνίας των Εθνών, καθώς το σύστημα της συλλογικής ασφάλειας που προοριζόταν να εγγυηθεί τη διασφάλιση της ειρήνης αποδείχθηκε ανίσχυρο να αναχαιτίσει τις εκβιαστικές πρωτοβουλίες των ισχυρών αυταρχικών δυνάμεων στην ευρύτερη έκταση του πλανήτη.

Η ΚΤΕ μη έχοντας αυτόνομη στρατιωτική και οικονομική δύναμη, καθώς δηλαδή εξαρτιόταν από τις ενισχύσεις των μελών της σε αυτά τα επίπεδα, πράγμα που τονίζεται από το πρώτο παράθεμα, δεν μπορούσε να επιβληθεί. Το στοιχείο αυτό έπληττε δραματικά το κύρος της και προδίκαζε την αναποτελεσματικότητά της. Σύμφωνα με το κείμενο, που προαναφέρθηκε, η αναποτελεσματικότητα επιβεβαιώθηκε από τη στάση των μεγάλων δυνάμεων απέναντι στην Κοινωνία των Εθνών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της πηγής, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν εντάχθηκαν ποτέ, η Γερμανία συμμετείχε για επτά μόλις χρόνια από το 1926, η Σοβιετική Ένωση μόνο για πέντε χρόνια από το 1934, η Ιταλία και η Ιαπωνία αποχώρησαν κατά τη δεκαετία του ’30. Έτσι απέμειναν μόνο η Γαλλία και η Βρετανία, που δεν έδειξαν διάθεση δυναμικής παρέμβασης. Εξάλλου γενικότερα η διακρατική συνεργασία δεν ήταν εύκολη υπόθεση για την εποχή αυτή.

Το αμέσως επόμενο αποτέλεσμα, που δεν μπόρεσε να αποτραπεί από την Κοινωνία των Εθνών, ήταν η κήρυξη του β’ παγκοσμίου πολέμου.

β) (Για την απάντηση εκτός από τα παραθέματα έχουν χρησιμοποιηθεί τα στοιχεία του σχολ. Βιβλίου σ. 141-142)

Για τους λαούς που είχαν πληγεί από το β’ παγκόσμιο πόλεμο ήταν άμεση η ανάγκη αποτελεσματικότερης διασφάλισης της ειρήνης, της τάξης και της δικαιοσύνης. Έτσι τον Απρίλιο – Ιούνιο του 1945 συγκλήθηκε η ιδρυτική διάσκεψη του νέου Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στον Άγιο Φραγκίσκο των Η.Π.Α. με συμμετοχή 50 χωρών που πολέμησαν εναντίον του Άξονα. Ανάμεσα τους ήταν και η Ελλάδα.

Ο Ο.Η.Ε. αποτελούσε μια απόπειρα συγκρότησης ενός συστήματος συλλογικής ασφάλειας. Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ αποτελεί υποχρεωτικό διεθνές δίκαιο και βασίζεται στην αρχή της κυρίαρχης ισότητας μεταξύ των κρατών. Απαγορεύει τη χρήση βίας, με εξαίρεση την περίπτωση της αυτοάμυνας.

Σύμφωνα με το παράθεμα αναλυτικότερα οι σκοποί του ΟΗΕ είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης, η σύναψη φιλικών δεσμών των εθνών, που θα πρέπει να σέβονται την αυτοδιάθεση και την ισότητα. Προβλέπεται επίσης η συνεργασία για την επίλυση παγκόσμιων οικονομικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και ανθρωπιστικών προβλημάτων. Κατοχυρώνεται ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών για κάθε άνθρωπο του πλανήτη.

Η σχέση των σκοπών του ΟΗΕ και της ΚΤΕ είναι προφανής, καθώς και η συγγένεια του συμφώνου της πρώτης και του καταστατικού χάρτη της δεύτερης, ενώ η οργάνωση του ΟΗΕ αξιοποίησε την πολύτιμη εμπειρία της ΚΤΕ, χωρίς όμως να αποφευχθούν και οι δυσκολίες στη διαχείριση ευαίσθητων θεμάτων, όπως συνέβη με το Κυπριακό. Να ληφθεί υπόψη εξάλλου ότι σήμερα στον ΟΗΕ συνεργάζονται 160 κράτη, όπως αναφέρεται στο σχετικό παράθεμα.