Διδαγμένο κείμενο
Τί δέ; Τόδε οὐκ εἰκός, ἦν δ’ ἐγώ, καὶ ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, μήτε τοὺς ἀπαιδεύτους καὶ ἀληθείας ἀπείρους ἱκανῶς ἄν ποτε πόλιν ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τοὺς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν διὰ τέλους, τοὺς μὲν ὅτι σκοπὸν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα πράττειν ἃ ἂν πράττωσιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ, τοὺς δὲ ὅτι ἑκόντες εἶναι οὐ πράξουσιν, ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι ἀπῳκίσθαι;
Ἀληθῆ, ἔφη.
Ἡμέτερον δὴ ἔργον, ἦν δ’ ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι ἀφικέσθαι πρὸς τὸ μάθημα ὃ ἐν τῷ πρόσθεν ἔφαμεν εἶναι μέγιστον, ἰδεῖν τε τὸ ἀγαθὸν καὶ ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μὴ ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.
Τὸ ποῖον δή;
Τὸ αὐτοῦ, ἦν δ’ ἐγώ, καταμένειν καὶ μὴ ἐθέλειν πάλιν καταβαίνειν παρ’ ἐκείνους τοὺς δεσμώτας μηδὲ μετέχειν τῶν παρ’ ἐκείνοις πόνων τε καὶ τιμῶν, εἴτε φαυλότεραι εἴτε σπουδαιότεραι.
Πλάτωνος Πολιτεία 519b-d


A. Να μεταφράσετε το κείμενο που σας δίνεται.
Μονάδες 10

Β. Να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις:
Β1. «Τί δέ;… ἔτι ἀπῳκίσθαι;»: Στο απόσπασμα αυτό ο Σωκράτης απευθύνεται στους σύγχρονούς
του και δηλώνει εμμέσως ότι κανείς από αυτούς δεν είναι ικανός να κυβερνήσει
σωστά την πόλη. Ποιες κατηγορίες ανθρώπων κατονομάζει ο φιλόσοφος και γιατί
τους θεωρεί ανίκανους να κυβερνήσουν;
Μονάδες 15

Β2. «τὸ ἀγαθόν»:
α. Πώς αντιλαμβάνεται ο Πλάτωνας την έννοια του ἀγαθοῦ;
Μονάδες 6
β. Πώς συμβολίζεται αυτό τὸ ἀγαθὸν μέσα στην «Αλληγορία του Σπηλαίου» και μέσα
από ποια διαδικασία μπορεί κανείς να φτάσει στην κατάκτησή του;
Μονάδες 9
Β3. Τι γνωρίζετε για τη διαλεκτική μέθοδο του Σωκράτη;
Μονάδες 10
Β4. ἀπῳκίσθαι, ἔφαμεν, ἀναβῆναι, ἴδωσι, ἐπιτρέπειν:
Για καθεμία από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου να σχηματίσετε δύο ομόρριζα της
Νέας Ελληνικής, απλά ή σύνθετα.
Μονάδες 10

Γ. Αδίδακτο κείμενο
Προσήκειν δὲ ἔγωγε νομίζω, ὅταν μὲν νομοθετῶμεν, τοῦθ’ ἡμᾶς σκοπεῖν, ὅπως καλῶς ἔχοντας καὶ συμφέροντας νόμους τῇ πολιτείᾳ θησόμεθα, ἐπειδὰν δὲ νομοθετήσωμεν, τοῖς νόμοις τοῖς κειμένοις πείθεσθαι, τοὺς δὲ μὴ πειθομένους κολάζειν, εἰ δεῖ τὰ τῆς πόλεως καλῶς ἔχειν. Σκέψασθε γάρ, ὦ Ἀθηναῖοι, ὅσην πρόνοιαν περὶ σωφροσύνης ἐποιήσατο ὁ Σόλων ἐκεῖνος, ὁ παλαιὸς νομοθέτης, καὶ ὁ Δράκων καὶ οἱ κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους νομοθέται. Πρῶτον μὲν γὰρ ἐνομοθέτησαν περὶ τῆς σωφροσύνης τῶν παίδων τῶν ἡμετέρων, καὶ διαρρήδην ἀπέδειξαν ἃ χρὴ τὸν παῖδα τὸν ἐλεύθερον
ἐπιτηδεύειν
καὶ ὡς δεῖ αὐτὸν τραφῆναι, ἔπειτα δεύτερον περὶ τῶν
μειρακίων,
τρίτον δ’ ἐφεξῆς περὶ τῶν ἄλλων ἡλικιῶν, οὐ μόνον περὶ τῶν ἰδιωτῶν,
ἀλλὰ
καὶ περὶ τῶν ῥητόρων. Καὶ τούτους τοὺς νόμους ἀναγράψαντες ὑμῖν παρακατέθεντο,
καὶ ὑμᾶς αὐτῶν ἐπέστησαν φύλακας.
Αἰσχίνου, Κατὰ Τιμάρχου 6-7

Γ1. Να μεταφράσετε το κείμενο που σας δίνεται.
Μονάδες 20

Γ2. α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
i. τῆς πόλεως: την αιτιατική και κλητική του ενικού.
ii. τῶν ῥητόρων: την κλητική ενικού και τη δοτική του πληθυντικού.iii. παλαιός, πρῶτον: να τα αντικαταστήσετε και στους άλλους βαθμούς.
Μονάδες 5
β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις του
κειμένου:
i. νομίζω: να αντικατασταθεί σε όλους τους χρόνους στην ίδια φωνή.
ii. τραφῆναι: να αντικατασταθεί σε όλους τους χρόνους της παθητικής διάθεσης
στον ίδιο τύπο.
iii. ἐπέστησαν: να αντικατασταθεί σε όλες τις εγκλίσεις.
Μονάδες 5

Γ3. α. Να προσδιορίσετε τη συντακτική θέση των παρακάτω λέξεων του κειμένου:
σκοπεῖν, ὁ νομοθέτης, ἅ, αὐτόν.
Μονάδες 2
β. Να αναγνωρίσετε τον συντακτικό ρόλο των πλάγιων ερωτηματικών προτάσεων
του κειμένου.
Μονάδες 3
γ. Να συντάξετε αναλυτικά την τελευταία περίοδο του κειμένου.
Μονάδες 5

                                                           Απαντήσεις
Α. Τι λοιπόν; Αυτό δεν είναι φυσικό, είπα εγώ, και δεν προκύπτει αναγκαστικά από όσα
έχουν ειπωθεί πρωτύτερα, ότι δηλαδή ούτε οι απαίδευτοι και όσοι δε γνωρίζουν την αλή-
θεια θα μπορούσαν ποτέ να κυβερνήσουν ικανοποιητικά μια πόλη, ούτε κι εκείνοι που
τους αφήνουν να ασχολούνται μέχρι το τέλος της ζωής τους με την παιδεία; Οι πρώτοι
επειδή δεν έχουν στη ζωή τους έναν σκοπό, στον οποίο στοχεύοντας πρέπει να πράττουν
τα πάντα όσα κάνουν και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή τους, οι άλλοι επειδή δε
θα πράξουν με τη θέλησή τους, επειδή θεωρούν ότι, αν και είναι ακόμη ζωντανοί, έχουν
εγκατασταθεί στα νησιά των Μακάρων;
Αλήθεια, είπε.
Δικό μας λοιπόν έργο, είπα εγώ, των ιδρυτών της Πολιτείας, είναι να εξαναγκάσουμε
τις εξαιρετικές φύσεις να φτάσουν στη γνώση για την οποία είπαμε προηγουμένως ότι
είναι η ανώτερη, να δουν δηλαδή το αγαθό και να ανέβουν εκείνη την ανηφορική οδό και,
αφού ανέβουν και το δουν αρκετά, να μην τους επιτρέπουμε αυτό που τώρα τους επιτρέ-
πεται.
Ποιο δηλαδή;
Το να μένουν συνεχώς εκεί, είπα εγώ, και να μη θέλουν να κατεβαίνουν πάλι κοντά σε
εκείνους τους δεσμώτες ούτε να μοιράζονται με εκείνους τους κόπους και τις τιμές, είτε
αυτές είναι ταπεινότερες είτε σπουδαιότερες.

Β1. Απευθυνόμενος στους συμπολίτες του ο Σωκράτης δηλώνει ότι δεν υπάρχει κανείς ανάμεσά
τους που να μπορεί να ασκήσει ικανοποιητικά τη διακυβέρνηση της πόλης. Συγκεκριμένα,
κατονομάζει δύο μεγάλες κατηγορίες ανθρώπων, τους αμόρφωτους και τους πεπαιδευμέ-
νους. Όσον αφορά την πρώτη κατηγορία, η διαπίστωση του Σωκράτη μοιάζει εύλογη και
απολύτως φυσιολογική. Οι απαίδευτοι και όσοι δεν έχουν γνωρίσει την αλήθεια στερού-
νται ενός βασικού και απαραίτητου προσόντος για την άσκηση ορθής πολιτικής, της παι-
δείας. Είναι άνθρωποι επιφανειακοί, δίχως ιδιαίτερη ποιότητα και προοπτική. Μάλιστα
ο φιλόσοφος τους κατηγορεί ότι δεν έχουν κάποιον συγκεκριμένο και ουσιαστικό στόχο
στην άσκηση της πολιτικής τους. Αντιθέτως, τέτοιου είδους άνθρωποι μπορούμε να πούμε
ότι κινούνται βάσει ιδιοτελών κινήτρων, προσπαθούν να εξυπηρετήσουν τα ατομικά τους
συμφέροντα, ενώ από το πρόγραμμά τους απουσιάζει παντελώς η ιδέα της προώθησης της
συλλογικής προόδου. Γίνεται λοιπόν εύκολα αντιληπτό ότι τέτοιου είδους πολιτικοί δεν
μπορούν εκ των πραγμάτων να προσφέρουν κάτι το ουσιαστικό στον πολιτικό χώρο και
γι’ αυτόν τον λόγο ο Σωκράτης θεωρεί ότι δεν έχουν καμία θέση στη διακυβέρνηση της
ιδανικής «Πολιτείας».
Μεγαλύτερη εντύπωση προκαλεί η μομφή του Σωκράτη εναντίον των μορφωμένων της
εποχής του, στους οποίους εντάσσονται φυσικά και οι φιλόσοφοι. Η βασική αντίρρησή
του έγκειται στο γεγονός ότι οι τελευταίοι είναι τελείως απρόθυμοι να ασχοληθούν με τα
πρακτικά και καθημερινά ζητήματα της πολιτικής. Ζουν απομονωμένοι στον κόσμο των
πνευματικών απολαύσεων και είναι παραδομένοι στη μακαριότητα που τους προσφέρει
η επαφή με την αλήθεια και τη γνώση. Έχουν παραιτηθεί από οτιδήποτε το εγκόσμιο και
έχουν συμβιβαστεί με την ιδέα ότι η φυσική τους παρουσία στον κόσμο των αισθητών
πραγμάτων μόνο τυπική είναι. Η στάση τους αυτή απορρέει και από τη μακαριότητα που
τους παρέχει η πνευματική αναζήτηση, αλλά και από μια κεκτημένη απροθυμία να ασχο-
ληθούν με πρακτικά και καθημερινά ζητήματα, τα οποία πολλές φορές φθείρουν ή και
εξουθενώνουν ηθικά το άτομο.
Αυτό που πρέπει να συμβεί, κατά τον Σωκράτη, είναι να ευαισθητοποιηθούν οι πε-
παιδευμένοι - φιλόσοφοι και να αναλάβουν το έργο εκείνο για το οποίο μόνο αυτοί είναι
καταλλήλως προετοιμασμένοι, το επίπονο έργο της διακυβέρνησης. Μόνο αυτοί μπορούν
να οδηγήσουν το σκάφος της Πολιτείας στην ευδαιμονία, γιατί είναι οι μοναδικοί που
γνωρίζουν την αλήθεια. Η διακυβέρνησή τους θα στηρίζεται στην αδιαμφισβήτητη σοφία
τους και το αποτέλεσμα θα είναι ένα αξιοκρατικό μοντέλο διοίκησης, που δε θα αφήνει
κανένα περιθώριο αναταραχής, καθώς όλοι θα υποτάσσονται εκούσια στην πνευματικά
ανώτερη αρχηγεσία.

Β2. α. Ο Πλάτωνας δεν δίνει μια σαφή ερμηνεία γι’ αυτόν τον όρο που είναι από τους βα-
σικότερους στο φιλοσοφικό του σύστημα, παρά αρκείται σε ορισμένους υπαινιγμούς.
Αγαθόν πάντως είναι: i. το εἶναι και ό,τι διατηρεί το εἶναι· ii. η τάξη, ο κόσμος και η
ενότητα που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα· iii. ό,τι παρέχει την αλήθεια και
την επιστήμη. Η έκφραση αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν φαίνεται να δηλώνει την ύψιστη αρχή και
την πηγή του όντος και της γνώσης. Πάντως ήδη στην αρχαιότητα το Πλάτωνος ἀγαθὸν
ήταν παροιμιακή έκφραση για κάτι το ασαφές και σκοτεινό (σχολικό βιβλίο, ερμηνευ-
τικά σχόλια 12ης ενότητας, σελ. 120).

β. Το ἀγαθὸν της Αλληγορίας του Σπηλαίου συμβολίζεται με τον ήλιο, που βρίσκεται έξω
από το σπήλαιο, στον κόσμο των Ιδεών. Η διαδικασία που απαιτείται για να κατακτή-
σει κανείς το ἀγαθὸν είναι επίπονη, σκληρή και μακρόχρονη. Καταρχάς ο φιλόσοφος θα
πρέπει να συνειδητοποιήσει την πλάνη στην οποία τον βυθίζει ο κόσμος των αισθήσεων,
να σπάσει τα «δεσμά» του και να ξεκινήσει τη μακρά πνευματική και εσωτερική διαδι-
κασία της φιλοσοφικής αναζήτησης. Ο δρόμος είναι ανηφορικός και γεμάτος δυσκολίες.
Η κατάκτηση της αρετής και της γνώσης είναι ένα ζήτημα διαρκούς εσωτερικής πάλης.
Ακόμη κι όταν ο φιλόσοφος βγει από το «σκοτάδι» της σπηλιάς, το «φως» του κόσμου
των ιδεών είναι τόσο εκτυφλωτικό που μπορεί να τον οδηγήσει πίσω στην επιφανειακή
ασφάλεια του σπηλαίου. Μόνο όποιος είναι οπλισμένος με πραγματική πίστη και επι-
μονή θα μπορέσει να διακρίνει αρχικά τις Ιδέες όλων των πραγμάτων και στο τέλος να
αντικρύσει και τον ίδιο τον Ήλιο, γεγονός που θα σημάνει και την πνευματική ολοκλή-
ρωση του φιλοσόφου.

Β3. «Τα όπλα του ήταν η διαλεκτική και η μαιευτική… στην πρώτη αλήθεια των πραγμάτων
» (σχολικό βιβλίο, σελ. 35).

Β4. ἀπῳκίσθαι: οικολογία, κάτοικος • ἔφαμεν: κακόφημος, απόφαση • ἀναβῆναι: βατήρας,
προσβασιμότητα • ἴδωσι: είδωλο, ενόραση • ἐπιτρέπειν: τροπολογία, ανατρεπτικός.


Γ1. Εγώ βέβαια νομίζω ότι αρμόζει, όταν νομοθετούμε, να εξετάζουμε τούτο, δηλαδή πώς θα
ψηφίσουμε νόμους που να είναι καλοί και συμφέροντες στην πόλη, και όταν νομοθετήσου-
με, να υπακούμε στους ισχύοντες νόμους, να τιμωρούμε όσους δεν υπακούν, επειδή πρέ-
πει η πόλη μας να ευτυχεί. Αναλογιστείτε λοιπόν, Αθηναίοι, πόσο προνόησε όσον αφορά
τη σωφροσύνη εκείνος ο Σόλωνας, ο παλιός νομοθέτης, και ο Δράκοντας και οι νομοθέτες
εκείνης της εποχής. Πρώτα, λοιπόν, νομοθέτησαν σχετικά με τη φρόνηση των παιδιών
μας και ρητά υπέδειξαν όσα είναι ανάγκη να ασχολείται το ελεύθερο παιδί και πώς πρέπει να
ανατραφεί, έπειτα κατά δεύτερο λόγο (νομοθέτησαν) για τους έφηβους, τρίτο στη σειρά
για τις άλλες ηλικίες, όχι μόνο για τους ιδιώτες αλλά και για τους δημόσιους άντρες. Κι
αφού χάραξαν πάνω σε πλάκες αυτούς τους νόμους, τους άφησαν ως παρακαταθήκη σε
εσάς και σας έβαλαν εσάς ως φύλακες αυτών.

Γ2. α. i. τὴν πόλιν, ὦ πόλι.
ii. ὦ ῥῆτορ, τοῖς ῥήτορσιν.
iii. παλαίτερος, παλαίτατος • (πρό), πρότερον.
β. i. νομίζω, ἐνόμιζον, νομιῶ, ἐνόμισα, νενόμικα, ἐνενομίκειν.
ii. τρέφεσθαι, θρέψεσθαι και τραφήσεσθαι, τραφῆναι, τεθράφθαι.
iii. ἐπέστησαν, ἐπιστήσωσι(ν), ἐπιστήσαιεν και ἐπιστήσειαν, ἐπιστησάντων και ἐπιστησάτωσαν.

Γ3. α. σκοπεῖν: τελικό απαρέμφατο ως υποκείμενο του απρόσωπου προσήκειν • ὁ νομοθέτης:
παράθεση στο ὁ Σόλων • ἅ: σύστοιχο αντικείμενο του απαρεμφάτου ἐπιτηδεύειν
(= ἃ ἐπιτηδεύματα) • αὐτόν: υποκείμενο του απαρεμφάτου τραφῆναι, σε αιτιατική,
επειδή έχουμε ετεροπροσωπία, η οποία στην απρόσωπη σύνταξη (όπως εδώ) είναι υπο-
χρεωτική.

β. ὅπως… θησόμεθα: πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας ως επεξήγηση στο
προηγούμενο τοῦτο (τοῦθ’) • ὅσην πρόνοιαν… νομοθέται: πλάγια ερωτηματική πρό-
ταση μερικής άγνοιας ως αντικείμενο του ρήματος σκέψασθε • ἃ χρή… ἐπιτηδεύειν:
πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας ως αντικείμενο του ρήματος ἀπέδειξαν
• (καί) ὡς δεῖ αὐτὸν τραφῆναι: πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας ως δεύ-
τερο αντικείμενο του ρήματος ἀπέδειξαν (με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο καὶ συνδέεται
παρατακτικά με την προηγούμενη).

γ. Η τελευταία περίοδος του κειμένου περιλαμβάνει δύο κύριες προτάσεις, που συνδέο-
νται μεταξύ τους παρατακτικά με τον συμπλεκτικό σύνδεσμο καί (ο πρώτος καὶ είναι
μεταβατικός).
1η πρόταση: ρήμα το παρακατέθεντο, σε οριστική, επειδή δηλώνει πραγματικό γεγο-
νός· ως υποκείμενα εννοούνται ὁ Σόλων, ὁ Δράκων καὶ οἱ νομοθέται· τοὺς νόμους:
αντικείμενο της μετοχής ἀναγράψαντες αλλά και του ρήματος· ὑμῖν: έμμεσο αντικεί-
μενο του ρήματος, τούτους: κατηγορηματικός προσδιορισμός στο τοὺς νόμους· η με-
τοχή ἀναγράψαντες είναι χρονική, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του ρήματος
(δηλώνει πράξη προτερόχρονη στο παρελθόν σε σχέση με το ρήμα).
2η πρόταση: ρήμα το ἐπέστησαν (η οριστική δηλώνει πραγματικό γεγονός), υποκείμε-
νο εννοείται το ίδιο της προηγούμενης πρότασης, ὑμᾶς: αντικείμενο, φύλακας: κατηγο-
ρούμενο του αντικειμένου, αὐτῶν: γενική αντικειμενική στο φύλακας (= ἵνα φυλάττητε
αὐτούς).

πηγή: ΕΛΛΗΝΟΕΚΔΟΤΙΚΗ

Πλάτωνος: «Πολιτεία» (Ενότητα 12)

Τί δε; Τόδε οὐκ εἰκός, ἦν δ' ἐγώ, καί ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, μήτε τούς ἀπαιδεύτους καί
ἀληθείας ἀπείρους ἱκανῶς ἄν ποτε πόλιν ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τούς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν
διά τέλους, τούς μέν ὅτι σκοπόν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα
πράττειν ἅ ἄν πράττωσιν ἰδίᾳ τε καί δημοσίᾳ, τούς δέ ὅτι ἑκόντες εἶναι οὐ πράξουσιν, ἡγούμενοι ἐν
μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι ἀπῳκίσθαi;
Ἀληθῆ, ἔφη.
Ἡμέτερον δή ἔργον, ἦν δ' ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι ἀφικέσθαι
πρός τό μάθημα ὅ ἐν τῷ πρόσθεν ἔφαμεν εἶναι μέγιστον, ἰδεῖν τε τό ἀγαθόν καί ἀναβῆναι ἐκείνην
τήν ἀνάβασιν, καί ἐπειδάν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μή ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὅ νῦν ἐπιτρέπεται.
Τό ποῖον δή;
Τό αὐτοῦ, ἦν δ' ἐγώ, καταμένειν καί μή ἐθέλειν πάλιν καταβα(νειν παρ' ἐκείνους τούς
δεσμώτας μηδέ μετέχειν τῶν παρ' ἐκείνοις πόνων τε καί τιμῶν, εἴτε φαυλότεραι εἴτε σπουδαιότεραι.
ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÅÉÓ
1. Να μεταφράσετε το χωρίο: «Ἡμέτερον δή ἔργον … σπουδαιότεραι.»
(Ìï íÜ äåò 10)
2. « ἰδεῖν τε τό ἀγαθόν καί ἀναβῆναι ἐκείνην τήν ἀνάβασιν»: Ποιο είναι το περιεχόμενο της έννοιας
«ἀγαθόν» στο φιλοσοφικό σύστημα του Πλάτωνα και πώς είναι δυνατή η πρόσβαση σε αυτό;
(Ìï íÜ äåò 15)
3. Γιατί σύμφωνα με τον Πλάτωνα κάποιοι πεπαιδευμένοι δεν θα μπορούσαν να κυβερνήσουν
ικανοποιητικά την πόλη; Παρατηρείται κάτι ανάλογο στις μέρες μας;
(Ìï íÜ äåò 15)
4. Τι γνωρίζετε για τη σωκρατική αμφισβήτηση;
(Ìï íÜ äåò 10)
5. Να δοθεί στην αρχαία ελληνική γλώσσα ένας λεκτικός όρος (συνώνυμoς ή αντώνυμος) με
τον τύπο που δίνεται (Προσοχή: Η συνώνυμη ή αντώνυμη λέξη πρέπει να γραφεί στον ίδιο
γραμματικό τύπο με τη λέξη που σας έχει δοθεί): ἀληθείας (Α), ἱκανῶς (Σ), πόλιν (Σ),
πράττειν (Σ), ἑκόντες (Α), ἡγούμενοι (Σ), ζῶντες (Α), ἐθέλειν (Σ).
(Ìï íÜ äåò 10)

1. - Δικό μας, λοιπόν, έργο, είπα εγώ, των ιδρυτών της πολιτείας, είναι να αναγκάσουμε τις εξαιρετι-
κές φύσεις να φτάσουν στο μάθημα που αναγνωρίσαμε πριν ότι είναι το σπουδαιότερο / ανώτε-
ρο, δηλαδή να δουν το αγαθό και να ανέβουν εκείνη την ανηφορική οδό και αφού ανέβουν και δουν
αρκετά να μην τους επιτρέπουμε αυτό που τώρα τους επιτρέπεται.
-Και ποιο είναι αυτό;

-Να μένουν, είπα εγώ, συνεχώς στον ίδιο τόπο και να μη θέλουν να κατεβαίνουν πάλι κοντά σ’
εκείνους τους δεσμώτες, ούτε να μετέχουν στους κόπους και τις τιμές, που έχουν καθιερώσει
εκείνοι, είτε είναι ταπεινότερες είτε σπουδαιότερες.
2. Οι φιλόσοφοι που οραματίζονται τη δημιουργία της ιδεώδους πολιτείας πρέπει να στρέ-
ψουν τους προικισμένους ανθρώπους στο μέγιστο μάθημα, στη σύλληψη δηλαδή και κα-
τανόηση της ιδέας του Αγαθού, στην κατάκτηση της γνώσης. Το «αγαθόν» κατέχει κυρίαρ-
χη θέση σ’ όλο το φιλοσοφικό οικοδόμημα του Πλάτωνα, αλλά ο φιλοσοφος δε έδωσε μια
σαφή ερμηνεία γι’ αυτό. «Ἀγαθόν» πάντως είναι:
• Το είναι και ό,τι διατηρεί το είναι.
• Η τάξη, ο κόσμος, η ενότητα, που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα.
• Ό,τι παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη.
• Η ύψιστη αρχή, η πηγή του όντος και της γνώσης.
• Το αληθινό φως της ψυχής και του νου.
Το «Πλάτωνος αγαθόν» ήταν πάντως στην αρχαιότητα μια παροιμιακή έκφραση για κάτι
ασαφές και σκοτεινό.
Ο Πλάτων με ένα ετυμολογικό σχήμα και με τη μεταφορική χρήση των λέξεων ἀναβῆναι,
ἀνάβασιν, ἀναβάντες υπογραμμίζει τη δυσκολία της προσπάθειας για την έξοδο απ’ το σκο-
τεινό σπήλαιο και την κατάκτηση του αγαθού. Θα είναι επίμονη, αγωνιώδης η προσπάθεια
θέασης του ήλιου, που συμβολίζει το αγαθό. Οι αναβαθμοί, λοιπόν, από το σκοτάδι του
σπηλαίου προς το φως του ήλιου είναι, κατά τον Πλάτωνα, οι εξής: πρώτα οι δεσμώτες:
ατενίζοντας τις σκιές των πραγμάτων, βρίσκονται στον κόσμο της δόξας (=γνώμης) ή της ει-
κασίας, αφού πιστεύουν ότι η μόνη πραγματικότητα είναι ό,τι βλέπουν ή ό,τι ακούνε. Κατόπιν
ο ελευθερωμένος δεσμώτης αντικρίζει τα ίδια τα αισθητά πράγματα, έχει δηλαδή μια πρώτη
αβέβαιη προεπιστημονική γνώση, την πίστη. Από τη βαθμίδα αυτή ανέρχεται στον χώρο της
επιστημονικής γνώσης, την οποία ο Πλάτων ονομάζει διάνοια, αφού βλέπει τα πράγματα στο
φως του ήλιου. Τέλος, κάποιοι φιλόσοφοι κατορθώνουν να κοιτάξουν κατάματα τον ίδιο τον
ήλιο, τη φωτοπηγή (Κ. Τσάτσος) και να φτάσουν στην καθαρή νόηση και στη θέα του αγαθού.
Τότε θα έχουν κατακτήσει το μέγιστον μάθημα, γιατί αυτό αποτελεί και το έσχατο τέρμα,
δηλαδή τον υψηλότερο αναβαθμό.
3. Οι πεπαιδευμένοι δε θα μπορούσαν να κυβερνήσουν ικανοποιητικά την πόλη, γιατί ζουν στη μα-
καριότητα των πνευματικών τους ενασχολήσεων. Σύμφωνα με τον Πλάτωνα, είναι προσηλω-
μένοι σ’ όλη τους τη ζωή στις πνευματικές αναζητήσεις και δεν έχουν τη διάθεση να αναμει-
χθούν στα κοινά και στα πρακτικά προβλήματα της ζωής. Μπορεί να έχουν τις προUποθέσεις,
δεν έχουν όμως συνείδηση της κοινωνικής τους ευθύνης. Διέπονται από μια εγωιστική μακαρι-
ότητα, που δεν τους αφήνει να μεταδώσουν αυτά που γνωρίζουν, αφού νομίζουν ότι έχουν με-
ταφερθεί στα νησιά των Μακάρων με το γόνιμο έδαφος και τα χρυσά λουλούδια, όπου διαμέ-
νουν οι επιφανείς. Αυτοί μαγεμένοι απ’ τη θέα του φωτός δε σκέπτονται τους άλλους δε-
σμώτες και έτσι γίνονται απόκοσμοι και ζουν μοναχικά, μακριά απ’ την καθημερινή ζωή που
απαιτεί θυσίες και αγώνες. Αυτοί αδιαφορούν για την εξουσία και τις τιμές. Δεν επιθυμούν να
κατέβουν στην πολιτική κονίστρα και να ασχοληθούν με τα κοινά και τα καθημερινά, πρακτικά
προβλήματα.

Και στη σύγχρονη πολιτική ζωή υπάρχουν φωτισμένοι πνευματικοί άνθρωποι, που δεν
επιθυμούν να έχουν ενεργό πολιτικό ρόλο, αλλά ζουν πιο διακριτικά γιατί, δε θέλουν να τους
θεωρήσουν αρχομανείς, ματαιόδοξους, ιδιοτελείς, δημαγωγούς κι ακόμη δεν επιθυμούν να τους
κατηγορήσουν για ηθική διαφθορά και κατ’ επέκταση να τους στιγματίσουν. Θέλουν να διατη-
ρήσουν την αξιοπρέπεια τους και παράλληλα να αποφύγουν τη ψυχική φθορά που συνεπά-
γεται η ζωή και η δράση των πολιτικών, που συχνά βρίσκονται στο στόχαστρο των πολιτικών
τους αντιπάλων και του λαού. Αυτοί οι άνθρωποι δηλαδή δεν αντέχουν το πολιτικό παρασκή-
νιο αλλά ίσως και να φοβούνται μήπως δεν ανταποκριθούν στο ρόλο τους και στις προσδοκίες
του λαού.
4. Ο Σωκράτης δεν ήταν άθεος, ήταν όμως είρωνας και έκανε την ειρωνεία όπλο της σκέψης, ό-
πλο της αναζήτησης και της φιλοσοφικής έρευνας. Ίσως στην αμφισβήτηση να έμοιαζε πράγμα-
τι με τους σοφιστές. Κι αυτοί αρνούνταν να δεχτούν ως δεδομένες τις παραδεδεγμένες αλήθει-
ες. Αλλά η αμφισβήτησή τους κατέληγε στην άρνηση: αφού δεν μπορεί κανείς να ανακαλύψει
την αλήθεια, αλήθεια δεν υπάρχει, κι αν υπάρχει, καμιά σημασία δεν έχει, διότι δεν μας επηρε-
άζει. Απέναντι στην αμφισβήτηση αυτή, που γρήγoρα καταλήγει τραγική αλλά και τερατώδης,
ο Σωκράτης αντιπαραθέτει μια θετική αμφισβήτηση: αμφισβητώντας τις παραδοσιακές ιδέες
και αρχές, αναζητά τη βαθύτερη αλήθεια των πραγμάτων. Πολύ περισσότερο, αναζητά την
πρώτη αλήθεια, την αναλλοίωτη, που δεν επηρεάζεται από τις συνθήκες, που δεν εξαρτάται
από τον άνθρωπο.
5. Ψεύδους, ἐπαρκῶς, ἄστυ, ποιεῑν, ἄκοντες, οἰόμενοι, ἀποθνῄσκοντες, βούλεσθαι.
ΑΓΝΩΣΤΟ
Γνούς δε ὁ Ἀλκιβιάδης πείθει αὖθις Ἔνδιον καί τούς ἄλλους ἐφόρους μή ἀποκνῆσαι τόν
πλοῡν, λέγων ὅτι φθήσονταί τε πλεύσαντες πρίν τήν τῶν νεῶν ξυμφοράν Χίους αἰσθέσθαι, και
αὐτός ὅτι, ἤν προσβάλῃ Ἰωνίᾳ, ῥᾳδίως πείσει τάς πόλεις ἀφίστασθαι, τήν τῶν Ἀθηναίων
ἀσθένειαν λέγων καί τήν τῶν Λακεδαιμονίων προθυμίαν˙ πιστότερος γάρ ἄλλων φανεῑσθαι.
Ἐνδίῳ τε αὐτῷ ἰδίᾳ ἔλεγε καλόν εἶναι δι’ ἐκείνου ἀποστῆσαί τε Ἰωνίαν καί βασιλέα ξύμμαχον
ποιῆσαι Λακεδαιμονίοις, καί μη Ἄγιδος τό ἀγώνισμα τοῡτο γενέσθαι˙ ἐτύγχανε γάρ τῷ Ἄγιδι
αὐτός διάφορος ὤν. Και ὁ μέν πείσας τούς τε ἄλλους ἐφόρους και Ἔνδιον ἀνήγετο ταῑς πέντε
ναυσί μετά Χαλκιδέως τοῡ Λακεδαιμονίου καί διά τάχους τόν πλοῡν ἐποιοῡντο.
Θουκυδίδη θ’ , 12
ἀποκνῶ =από φόβο αποφεύγω κάτι
εἰμί διαφορός τινι = διαφωνώ με κάποιον
ÐÁÑÁÔÇÑÇÓÅÉÓ
1. Να μεταφραστεί το κείμενο στη νεοελληνική γλώσσα. (Ìï íÜ äåò 20)

2. α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για κάθε μια από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου :
γνούς: το δεύτερο ενικό πρόσωπο Προστακτικής στον Αόριστο β΄.
ἀφίστασθαι: να γραφεί το δεύτερο ενικό πρόσωπο σε όλες τις εγκλίσεις στον ίδιο χρόνο και φωνή
προσβάλῃ: το δεύτερο ενικό Οριστικής Αορίστου β΄.
ἀποστῆσαι: το δεύτερο ενικό Προστακτικής στον ίδιο χρόνο και φωνή.
ἐποιοῡντο: το τρίτο πληθυντικό Ευκτικής Ενεστώτα μέσης φωνής. (Ìï íÜ äåò 5)
β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
τόν πλοῡν: τη δοτική ενικού.
βασιλέα: τη δοτική ενικού.
τῶν νεῶν: την αιτιατική πληθυντικού.
Ἄγιδος: την αιτιατική ενικού.
τάχους: τη δοτική πληθυντικού. (Ìï íÜ äåò 5)
3. α. Να γίνει συντακτική αναγνώριση των λέξεων : ἀποκνῆσαι, ἄλλων, γενέσθαι, ὤν,
τοῡ Λακεδαιμονίου. (Ìï íÜ äåò 5)
β. ἤν προσβάλῃ : Να αναγνωριστεί συντακτικά η πρόταση. (Ìï íÜ äåò 5)

1. Αφού ο Αλκιβιάδης κατάλαβε (αυτά), πείθει πάλι τον Ένδιο και τους άλλους εφόρους να μην αναβά-
λουν από φόβο την αποστολή πλοί ληροφορηθούν την καταστροφή των πλοίων, και ότι αυτός ο
ίδιος, όταν φτάσει στην Ιωνία, εύκολα θα πείσει τις πόλεις να αποστατήσουν, εξηγώντας (σε αυτές )
την αδυναμία των Αθηναίων και την προθυμία των Λακεδαιμονίων˙ γιατί (έλεγε ότι) θα φανεί πιο πι-
στευτός από τους άλλους. Και στον ίδιο τον Ένδιο έλεγε ιδιαιτέρως πως ήταν σπουδαίο με τη μεσο-
λάβηση εκείνου (του Αλκιβιάδη) να κινήσει σε αποστασία την Ιωνία και να κάνει το βασιλιά (των Πε-
ρσών) σύμμαχο των Λακεδαιμονίων και να μην ανήκει το κατόρθωμα αυτό στον Άγη ˙ γιατί έτυχε ο
ίδιος (ο Αλκιβιάδης) να έχει (πολιτικές) διαφορές με τον Άγη. Και αυτός (ο Αλκιβιάδης), αφού έπεισε
και τους άλλους εφόρους και τον Ένδιο, απέπλευσε με τα πέντε πλοία μαζί με τον Χαλκιδέα, το Λα-
κεδαιμόνιο, και έπλεαν ( όσο μπορούσαν) πιο γρήγορα.
2. α. γνῶθι / ἀφίστασαι, ἀφιστῇ, ἀφισταῑο, ἀφίστασο / προσέβαλες / ἀπόστησον / ποιοῑντο.
β. τῷ πλῷ, τῷ βασιλεῑ, τάς ναῡς, τον Ἄγιν, τοῑς τάχεσι.
3. α. ἀποκνῆσαι = τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο πείθει.
ἄλλων = γενική συγκριτική από το πιστότερος.
γενέσθαι = τελ. απαρέμφατο, υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση καλόν εἶναι.
ὤν = κατηγορηματική μετοχή από το ἐτύγχανε.
τοῡ Λακεδαιμονίου = παράθεση στο Χαλκιδέως.
β. ἤν προσβάλῃ = Εξαρτημένος Υποθετικός λόγος που δηλώνει το Προσδοκώμενο.
Ευθύς Λόγος : Υπόθεση : ἤν προσβάλω

Α Ρ Χ Α Ι Α Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Α Γ ΄ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ

Πλάτωνος, Πολιτεία 514Β‐515Α, 519Β‐520Α
Ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ τειχίον φέροντας ἀνθρώπους σκεύη τε παντοδαπὰ
ὑπερέχοντα τοῦ τειχίου καὶ ἀνδριάντας καὶ ἄλλα ζῷα λίθινά τε καὶ ξύλινα καὶ
παντοῖα εἰργασμένα, οἷον εἰκὸς τοὺς μὲν φθεγγομένους, τοὺς δὲ σιγῶντας τῶν
παραφερόντων.
Ἄτοπον, ἔφη, λέγεις εἰκόνα καὶ δεσμώτας ἀτόπους.
Ὁμοίους ἡμῖν, ἦν δ’ ἐγώ.
Τί δέ; Τόδε οὐκ εἰκός, ἦν δ’ ἐγώ, καὶ ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, μήτε τοὺς
ἀπαιδεύτους καὶ ἀληθείας ἀπείρους ἱκανῶς ἄν ποτε πόλιν ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τοὺς ἐν
παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν διὰ τέλους, τοὺς μὲν ὅτι σκοπὸν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν
ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα πράττειν ἃ ἂν πράττωσιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ, τοὺς
δὲ ὅτι ἑκόντες εἶναι οὐ πράξουσιν, ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι
ἀπῳκίσθαι;
Ἀληθῆ, ἔφη.
Ἡμέτερον δὴ ἔργον, ἦν δ’ ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι
ἀφικέσθαι πρὸς τὸ μάθημα ὃ ἐν τῷ πρόσθεν ἔφαμεν εἶναι μέγιστον, ἰδεῖν τε τὸ
ἀγαθὸν καὶ ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μὴ
ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.
Τὸ ποῖον δή;
Τὸ αὐτοῦ, ἦν δ’ ἐγώ, καταμένειν καὶ μὴ ἐθέλειν πάλιν καταβαίνειν παρ’ ἐκείνους
τοὺς δεσμώτας μηδὲ μετέχειν τῶν παρ’ ἐκείνοις πόνων τε καὶ τιμῶν, εἴτε φαυλότεραι
εἴτε σπουδαιότεραι.
Ἔπειτ’, ἔφη, ἀδικήσομεν αὐτούς, καὶ ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατὸν αὐτοῖς ὂν
ἄμεινον;
Ἐπελάθου, ἦν δ’ ἐγώ, πάλιν, ὦ φίλε, ὅτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει, ὅπως ἕν τι γένος ἐν
πόλει διαφερόντως εὖ πράξει, ἀλλ’ ἐν ὅλῃ τῇ πόλει τοῦτο μηχανᾶται ἐγγενέσθαι,
συναρμόττων τοὺς πολίτας πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ, ποιῶν μεταδιδόναι ἀλλήλοις τῆς
ὠφελίας ἣν ἂν ἕκαστοι τὸ κοινὸν δυνατοὶ ὦσιν ὠφελεῖν καὶ αὐτὸς ἐμποιῶν τοιούτους
ἄνδρας ἐν τῆ πόλει, οὐχ ἵνα ἀφιῇ τρέπεσθαι ὅπῃ ἕκαστος βούλεται, ἀλλ’ ἵνα
καταχρῆται αὐτὸς αὐτοῖς ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς πόλεως.
Π α ρ α τ η ρ ή σ ε ι ς
Α. Να μεταφράσετε το παρακάτω απόσπασμα : «Ὅρα τοίνυν παρὰ τοῦτο τὸ
τειχίον … ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι ἀπῳκίσθαι;».
Μονάδες 10
Β.1 Η αλληγορία είναι ένας εκφραστικός τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας άλλα
λέγει και άλλα εννοεί. Αφού λάβετε υπόψη σας το παραπάνω σχόλιο, να προσ‐
διορίσετε το περιεχόμενο των όρων : βελτίστας φύσεις και ἀγαθόν. Στην απά‐
ντησή σας να σχολιάσετε και τις λέξεις ‐ όρους που χρησιμοποιεί ο Πλάτων, για
να χαρακτηρίσει το ἀγαθόν, την πορεία προς αυτό και την προσέγγισή του. Τι
αποκαλύπτουν για τη φύση του;
Μονάδες 15
Β.2 Ποιος είναι ο ρόλος του νόμου στην ιδεώδη Πολιτεία του Πλάτωνα, όπως προκύ‐
πτει από τα δεδομένα του κειμένου; Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας τεκ‐
μηριωμένα.
Μονάδες 15
Β.3 Ποια είναι η αγωγή των φυλάκων κατά τον Πλάτωνα;
Μονάδες 10
Β.4 Να γράψετε δύο ομόρριζες λέξεις της νέας ελληνικής γλώσσας, απλές ή σύνθε‐
τες, για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου :
φθεγγομένους, ἀπῳκίσθαι, συναρμόττων, πειθοῖ, ἀφιῇ.
Μονάδες 10

Τούτων μὲν ἕνεκα τοῦτον τὸν τρόπον ζῆν προειλόμην⋅ τῶν δὲ λημμάτων τῶν παρὰ
τῆς πόλεως ἀπεσχόμην, δεινὸν ἡγησάμενος, εἰ δυνάμενος ἐκ τῶν ἰδίων τρέφειν ἐμαυτὸν
ἐμποδὼν τῳ γενήσομαι τῶν ἐντεῦθεν ζῆν ἠναγκασμένων λαβεῖν τὸ διδόμενον ὑπό τῆς
πόλεως, καὶ διὰ τὴν ἐμὴν παρουσίαν ἐνδεής τις γενήσεται τῶν ἀναγκαίων⋅ ὑπὲρ ὧν
ἐπαίνου τυγχάνειν ἄξιος ἦν μᾶλλον ἢ διαβολῆς. Νῦν δ΄ εἰς πολλὴν ἀπορίαν καθέστηκα, τί
δρῶν ἀρέσαι δυνηθείην ἂν τοῖς τοιούτοις. Εἰ γὰρ ἅπαντα τὸν χρόνον ἔργον ποιούμενος,
ὅπως μηδένα μήτ΄ ἀδικήσω μήτ΄ ἐνοχλήσω μήτε λυπήσω, δι΄ αὐτὰ ταῦτα λυπῶ τινας, τί
ποιῶν ἂν χαριζοίμην;
Ισοκράτη, Περί Αντιδόσεως, 152‐153
ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
προαιροῦμαι & τελ. απαρ.: προτιμώ να... – λῆμμα (λαμβάνω): ωφέλεια, κέρδος ‐
ἐμποδὼν γίγνομαί τινι & τελ. απαρ.: εμποδίζω κάποιον να – διαβολὴ (διαβάλλω):
συκοφαντία – εἰς ἀπορίαν καθίσταμαι: βρίσκομαι σε αδιέξοδο, σε δύσκολη θέση ‐ ἔργον
ποιοῦμαι: φροντίζω, χαρίζομαί τινι: γίνομαι ευχάριστος.
Β. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ (Μονάδες 20)
Γ. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1α) Να γραφεί η ίδια πτώση στον άλλο αριθμό: ἐμαυτόν, τῳ, ἐνδεής, τοῖς τοιούτοις
β) ἐνδεής, μᾶλλον, πολλήν: να γραφεί ο ίδιος τύπος στους άλλους βαθμούς
γ) ἡγησάμενος, λαβεῖν, ἀπεσχόμην, προειλόμην, δρῶν: να γραφεί το β΄ενικό της
ευκτικής και της προστακτικής του ίδιου χρόνου στη φωνή που βρίσκονται οι τύποι.
(Μονάδες 10)
2α) Να χαρακτηριστούν συντακτικά οι παρακάτω μετοχές (να δικαιολογήσετε την
απάντησή σας) και να αναλυθούν σε αντίστοιχες δευτερεύουσες προτάσεις.
ποιῶν:
ἡγησάμενος:
β) Να βρεθεί ο τελευταίος υποθετικός λόγος του κειμένου, να δηλωθεί το είδος του και να
μετατραπεί κατά τρόπο που να δηλώνει το μη πραγματικό.
γ) Να αναγνωρισθούν συντακτικά οι λέξεις
τρέφειν:
τῶν ἠναγκασμένων:
τυγχάνειν:
(Μονάδες 10)

Απαντήσεις στα Α ρ χ α ί α Ε λ λ η ν ι κ ά κ α τ ε ύ θ υ ν σ η ς
( δ ι δ α γ μ έ ν ο κ ε ί μ ε ν ο ) Γ΄ λυκείου
Α. Φαντάσου, λοιπόν, παράλληλα σ’ αυτόν το μικρό τοίχο ανθρώπους να
μεταφέρουν αντικείμενα κάθε είδους που προεξέχουν από το μικρό τοίχο και
αγάλματα και άλλα ομοιώματα λίθινα και ξύλινα και από κάθε είδους υλικό
κατασκευασμένα, και από αυτούς που τα κρατούν και τα παρουσιάζουν από
μακριά άλλοι, όπως είναι φυσικό, να μιλούν, κι άλλοι να σιωπούν.
Αλλόκοτη εικόνα αναφέρεις, είπε, και αλλόκοτους δεσμώτες.
Όμοιους μ’ εμάς, είπα εγώ.
Τι λοιπόν [λες]; Αυτό εδώ δεν είναι φυσικό, είπα εγώ, και αναγκαίο συμπέρα‐
σμα με βάση τα όσα έχουν ειπωθεί προηγουμένως, ότι δηλαδή ούτε οι απαίδευτοι
και εκείνοι που δεν έχουν γνωρίσει την αλήθεια θα μπορούσαν να κυβερνήσουν
ποτέ ικανοποιητικά μια πόλη, ούτε εκείνοι που τους έχουν αφήσει να απασχο‐
λούνται με την παιδεία ως το τέλος της ζωής τους, οι μεν [οι πρώτοι, δηλαδή οι
απαίδευτοι], γιατί δεν έχουν έναν συγκεκριμένο σκοπό στη ζωή τους, προς τον
οποίο καταβάλλοντας προσπάθεια πρέπει να κάνουν όλα ανεξαίρετα όσα τυχόν
κάνουν και στην ιδιωτική και στη δημόσια ζωή, οι δε [οι δεύτεροι, δηλαδή οι φιλό‐
σοφοι], επειδή δε θα αναμειχθούν στην πρακτική ζωή με τη θέλησή τους, γιατί
νομίζουν ότι έχουν εγκατασταθεί μακριά στα νησιά των μακαρίων παρότι είναι
ακόμη ζωντανοί;
Β.1 Βελτίστας φύσεις: Φύσις είναι αυτό που ο άνθρωπος δεν μπορεί να κατασκευάσει
ο ίδιος, αλλά το βρίσκει να προϋπάρχει. Μπορεί βέβαια με την τέχνη να το
συμπληρώσει, αλλά δεν είναι σε θέση να το αλλάξει ουσιωδώς. Φύσις επομένως,
σε σχέση με τον άνθρωπο είναι τα χαρίσματα και τα ελαττώματα που έχει ως
κτήμα του, τα οποία ωστόσο μπορούν να καλλιεργηθούν και να βελτιωθούν,
χωρίς βέβαια να αλλάξουν. Για τον Πλάτωνα η φύση παίζει καθοριστικό ρόλο
στην εκλογή του άριστου βίου. Στο κείμενο γίνεται λόγος για εξαιρετικές,
προικισμένες φυσιογνωμίες, για χαρισματικούς ανθρώπους, τους οποίους η
πολιτεία πρέπει να εντοπίσει, να αξιοποιήσει όλα τα έμφυτα προσόντα και
χαρίσματά τους, παρέχοντας την κατάλληλη παιδεία, και να θέσει αυτές τις
προσωπικότητες στην υπηρεσία της κοινωνίας, να τους κάνει δηλαδή φύλακες ‐
άρχοντες.
Ἀγαθόν: Κατά τον Πλάτωνα, η ύψιστη γνώση, το μέγιστον μάθημα είναι η θέαση
του ἀγαθοῦ. Ο Πλάτων δε δίνει μια σαφή ερμηνεία για αυτόν τον όρο που είναι
από τους βασικότερους στο φιλοσοφικό του σύστημα παρά αρκείται σε
ορισμένους υπαινιγμούς. Αγαθόν πάντως είναι :
􀀹 το εἶναι και ό,τι διατηρεί το εἶναι,
􀀹 η τάξη, ο κόσμος και η ενότητα που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα,
􀀹 ό,τι παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη (Πολιτεία 509a).
Η έκφραση αὐτὸ τὸ ἀγαθόν φαίνεται να δηλώνει την ύψιστη αρχή και την πηγή
του όντος και της γνώσης. Πάντως ήδη στην αρχαιότητα το Πλάτωνος ἀγαθόν
ήταν παροιμιακή έκφραση για κάτι το ασαφές και σκοτεινό.
Ο Πλάτων για να χαρακτηρίσει το ἀγαθόν, την πορεία προς αυτό και την
προσέγγισή του χρησιμοποιεί τους όρους : μέγιστον μάθημα, ἀναβῆναι, ἀνάβασιν,
ἀναβάντες, ἴδωσι, ἀφικέσθαι, ἰδεῖν.
Οι λέξεις αυτές αποκαλύπτουν τα εξής για τη φύση του Aγαθού :
􀀹 το Aγαθό είναι η μεγαλύτερη αξία, το μέγιστον μάθημα, το οποίο πρέπει να
διδαχθούν οι άνθρωποι και κυρίως όσοι θέλουν να κυβερνήσουν μια πολιτεία,
􀀹 ο άνθρωπος μπορεί να προσεγγίσει το Aγαθό, να φτάσει στη θέασή του· αυτό
δηλώνουν οι λέξεις : ἴδωσι, ἰδεῖν,
􀀹 η πορεία για την κατάκτησή του είναι δύσκολη και επίπονη, αυτό το συμπε‐
ραίνουμε από τη χρήση των λέξεων : ἀναβῆναι, ἀνάβασιν, ἀναβάντες. Πολύ
συχνά στον Πλάτωνα λέξεις που σημαίνουν το ἄνω και την ανάβαση χρησι‐
μοποιούνται μεταφορικώς για την παιδεία και τα αγαθά που προσφέρει,
􀀹 είναι δυνατή η άφιξη στον κόσμο των Ιδεών : ἀφικέσθαι.
Η Ιδέα του Αγαθού σχετίζεται με την έννοια του Θεού στο χριστιανισμό, χωρίς
όμως να ταυτίζεται με αυτή. (A. E. Taylor, Πλάτων. Ο άνθρωπος και το έργο του).
Β.2 Η ιδεώδης Πολιτεία αποτελεί ένα θεωρητικό οικοδόμημα, όπου δεσπόζουν οι
έννοιες της δικαιοσύνης και της αρμονίας ανάμεσα στα μέλη της. Σε μια τέτοια
πολιτεία, ο νόμος αποβλέπει στο κοινό καλό, στην ευτυχία και την ευημερία του
συνόλου των πολιτών και όχι στην ευδαιμονία και την ευπραγία μιας κοινωνικής
ομάδας· δεν κάνει διακρίσεις υπέρ μιας κοινωνικής ομάδας, αλλά ενδιαφέρεται
για το σύνολο. Ο νόμος στο κείμενο προσωποποιείται (νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει ‐
μηχανᾶται ‐ συναρμόττων ‐ ποιῶν ‐ ἐμποιῶν ‐ οὐχ ἵνα ἀφιῇ ‐ ἀλλ’ ἵνα καταχρῆται)
και δίνει την εντύπωση ενός προσώπου που με το κύρος και την ισχύ του γίνεται
ο κύριος ρυθμιστής των λειτουργιών του κράτους και των ενεργειών των
πολιτών· είναι ο ιδεώδης κυβερνήτης για το καλό του συνόλου και διατηρεί το
γνώρισμα της αμεροληψίας. Αρχικά, συνενώνει τους πολίτες σε ένα αρμονικό
σύνολο, χρησιμοποιώντας ως μέσα την πειθώ και τον εξαναγκασμό, τη βία
(συναρμόττων τοὺς πολίτας πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ). Ο άριστος νομοθέτης κατά τον
Πλάτωνα (βλ. Νόμοι 722b) συνδυάζει την πειθώ με τη βία, η οποία αφορά τον
ἄπειρον παιδείας ὄχλον. Είναι απαραίτητο τα δύο αυτά μέσα (πειθώ ‐ βία) να
συνδυάζονται, όπου ο λόγος και η παιδεία δεν επιδρά. Στη συνέχεια, καθορίζει
τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών, αφού τους κάνει να μεταδίδουν ο ένας στον
άλλο την ωφέλεια που μπορεί ο καθένας να συνεισφέρει στο κοινό καλό (ποιῶν
μεταδιδόναι ἀλλήλοις τῆς ὠφελίας … ὠφελεῖν). Το πνεύμα της αμοιβαιότητας και
της μεταδοτικότητας μεταξύ των πολιτών προϋποθέτει τη σαφή γνώση των
ορίων δράσης κάθε κοινωνικής ομάδας καθώς και τη συνεργατική αλληλέγγυα
συμπεριφορά μεταξύ των πολιτών. Ο νόμος αναπτύσσει σε όλους την κοινωνική
συνείδηση, ώστε ο καθένας να προσφέρει αυτά που μπορεί για το κοινωνικό
σύνολο. Για να λειτουργήσει σωστά η πολιτεία θα πρέπει κάθε πολίτης να
γνωρίζει τον κοινωνικό και πολιτικό του ρόλο. Δεν πρέπει να έχει ατομοκεντρική
συμπεριφορά, αλλά η παρουσία και δράση του πρέπει να έχει κοινωνικοκεντρικό
χαρακτήρα. Δεν μπορεί να ενδιαφέρεται μόνο για το άτομό του, αλλά πρέπει να
προσφέρει και στους άλλους. Τέλος, καθορίζει και τις σχέσεις μεταξύ πολιτών
και νόμου, αφού περιορίζει την ελεύθερη βούληση των πολιτών, ορίζει τη δράση
τους και τις ενέργειές τους και τους κατευθύνει σ’ ένα συγκεκριμένο στόχο, στη
συνοχή και την ενότητα της πόλης (αὐτὸς ἐμποιῶν τοιούτους ἄνδρας ἐν τῇ πόλει,
οὐχ ἵνα ἀφιῇ τρέπεσθαι ὅπῃ ἕκαστος βούλεται, ἀλλ’ ἵνα καταχρῆται αὐτὸς αὐτοῖς
ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς πόλεως).
Β.3 Το ενδιαφέρον του νομοθέτη επικεντρώνεται στην ορθή αγωγή των φυλάκων,
που έχουν επιλεγεί με κριτήρια την καλή σωματική τους διάπλαση και την οξύ‐
νοια. Στο πρώτο στάδιο επιδιώκεται η εξισορρόπηση γυμναστικής και μουσικής
αγωγής. Γυμναστική σημαίνει: φροντίδα για την ευεξία του σώματος, απλές
ασκήσεις, υγιεινός τρόπος διαβίωσης. Μουσική είναι η ενασχόληση με τις καλές
τέχνες: μουσική, χορός, τραγούδι, ανάγνωση, καλλιέργεια της εικαστικής ευαι‐
σθησίας. Ο νομοθέτης φυσικά επαγρυπνεί για τη μορφή και το περιεχόμενο της
καλλιτεχνικής έκφρασης.
Ένας δεύτερος κύκλος εκπαίδευσης (από τα 20 ως τα 30) περιλαμβάνει κυρίως
τις μαθηματικές επιστήμες: αριθμητική, γεωμετρία, στερεομετρία, αστρονομία,
αρμονική. Κορωνίδα της εκπαιδευτικής πορείας είναι η πενταετής (από τα 30 ως
τα 35) σπουδή της διαλεκτικής (φιλοσοφία) που οδηγεί στην ύψιστη μορφή γνώ‐
σης, δηλαδή στην αναζήτηση της ουσίας όλων των πραγμάτων και στη θέαση
του Αγαθού.
Β.4 φθεγγομένους : δίφθογγος, φθόγγος
ἀπῳκίσθαι : αποικία, οικιστής
συναρμόττων : αρμόδιος, προσαρμογή
πειθοῖ : πειθαναγκασμός, πειθήνιος
ἀφιῇ : άφεση, κάθετος

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ
Γι΄ αυτούς τους λόγους επέλεξα (προτίμησα) να ζω κατ΄ αυτόν τον τρόπο· Και από τις ωφέλειες που
απορρέουν από την πόλη απείχα, γιατί θεώρησα φοβερό, αν, ενώ μπορώ να αυτοσυντηρούμαι, θα
εμποδίσω να πάρει το χρηματικό βοήθημα που δίνεται (χορηγείται) από την πόλη κάποιος από
αυτούς που είναι αναγκασμένοι να ζουν απ΄ αυτό και εξαιτίας της δικής μου παρουσίας θα
στερηθεί κανείς τα αναγκαία· Γι΄ αυτά άξιζα περισσότερο τον έπαινο παρά τη συκοφαντία. Τώρα
όμως έχω βρεθεί σε πολύ δύσκολη θέση για το ποιο πράγμα αν έκανα θα μπορούσα να γίνω
αρεστός σ΄ αυτούς που είναι τέτοιοι. Γιατί, αν ενώ όλο τον καιρό φρόντιζα πώς να μην αδικήσω
κανένα ούτε να ενοχλήσω ούτε να λυπήσω εξαιτίας αυτών ακριβώς λυπώ μερικούς, τι αν έκανα θα
ήμουν ευχάριστος (θα τους ευχαριστούσα);
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1α) Να μεταφερθούν στον άλλο αριθμό
ἐμαυτόν
ἡμᾶς αὐτούς
τῳ
τισί(ν)
ἐνδεής
ἐνδεεῖς
τοῖς τοιούτοις
τῷ τοιούτῳ
β) ἐνδεής, μᾶλλον, πολλήν: να γραφεί ο ίδιος τύπος στους άλλους βαθμούς
Θετικός ἐνδεής μάλα πολλήν
Συγκριτικός ἐνδεέστερος μᾶλλον πλείονα/είω
Υπερθετικός ἐνδεέστατος μάλιστα πλείστην
γ) ἡγησάμενος, λαβεῖν, ἀπεσχόμην, προειλόμην, δρῶν: να γραφεί το β΄ενικό
της ευκτικής και της προστακτικής του ίδιου χρόνου στη φωνή που βρίσκονται οι
τύποι.
Ευκτ. ἡγήσαιο λάβοις ἀπόσχοιο προέλοιο δρῴης
Προστ. ἥγησαι λαβέ ἀπόσχου προελοῦ δρᾶ
2α) Να χαρακτηριστούν συντακτικά οι παρακάτω μετοχές (να δικαιολογήσετε την απάντησή σας)
και να αναλυθεί η πρώτη σε αντίστοιχη δευτερεύουσα πρόταση.
ποιῶν: υποθετική μετοχή (βρίσκεται σε πρόταση με δυνητική ευκτική) = εἰ ποιοίην / ποιοῖμι
ἡγησάμενος: αιτιολογική μετοχή (πρόκειται για δοξαστικό ρήμα) = ἐπειδή ἡγησάμην
β) Να βρεθεί ο τελευταίος υποθετικός λόγος του κειμένου, να δηλωθεί το είδος του και να
μετατραπεί κατά τρόπο που να δηλώνει το μη πραγματικό.
Εἰ δι΄ αὐτὰ ταῦτα λυπῶ τινας (υπόθεση), τί ποιῶν ἂν χαριζοίμην (απόδοση); Υποθετικός λόγος του
πραγματικού
Εἰ δι΄ αὐτὰ ταῦτα ἐλύπουν τινας (υπόθεση), τί ποιῶν ἂν ἐχαριζόμην (απόδοση); Μη πραγματικό
γ) Να αναγνωρισθούν συντακτικά οι λέξεις
τρέφειν: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο της μετοχής δυνάμενος
τῶν ἠναγκασμένων: επιθετική μετοχή σε θέση γενικής διαιρετικής στο τῳ (δεύτερος τύπος της
αόριστης αντωνυμίας)
τυγχάνειν: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο στο ἄξιος ἦν
(Μονάδες 10)

ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Α. Πλάτωνος Πολιτεία, 519D - 520Α
Ἔπειτ', ἔφη, ἀδικήσομεν αὐτοὺς, καὶ ποιήσομεν χεῖρον ζῆν, δυνατὸν
αὐτοῖς ὄν ἄμεινον;
Ἐπελάѳου, ἦν δ' ἐγώ, πάλιν, ὦ φίλε, ὅτι νόμῳ οὐ τοῦτο μέλει, ὅπως ἕν τι
γένος ἐν πόλει διαφερόντως εὖ πράξει, ἀλλ' ἐν ὅλῃ τῇ πόλει τοῦτο μηχανᾶται
ἐγγενέσѳαι, συναρμόττων τοὺς πολίτας πειѳοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ, ποιῶν
μεταδιδόναι ἀλλήλοις τῆς ὠφελίας ἥν ἄν ἕκαστοι δυνατοὶ ὦσιν ὠφελεῖν καὶ
αὐτὸς ἐμποιῶν τοιούτους ἄνδρας ἐν τῇ πόλει, οὐχ ἵνα ἀφιῇ τρέπεσѳαι ὅπῃ
ἕκαστος βούλεται ἀλλ' ἵνα καταχρῆται αὐτὸς αὐτοῖς ἐπὶ τὸν σύνδεσμον τῆς
πόλεως.
Ἀληѳῆ, ἔφη· ἐπελαѳόμην γάρ.
Σκέѱαι τοίνυν, εἶπον, ὦ Γλαύκων, ὅτι οὐδ' ἀδικήσομεν τοὺς παρ' ἡμῖν
φιλοσόφους γιγνομένους, ἀλλὰ δίκαια πρὸς αὐτοὺς ἐροῦμεν,
προσαναγκάζοντες τῶν ἄλλων ἐπιμελεῖσѳαί τε καὶ φυλάττειν.
Ασκήσεις
1. Να μεταφράσετε το κείμενο. 10 Μονάδες
2. «συναρμόττων τοὺς πολίτας πειѳοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ»: Ο Πλάτων κάνει εδώ
λόγο για κοινωνική αρμονία, η οποία επιτυγχάνεται με την πειθώ και τη βία.
Πώς κρίνετε τη θέση αυτή του φιλοσόφου; 30 Μονάδες
3. ἄμεινον, ἐπελάѳου, ἀληѳῆ, ἀδικήσομεν, ἐπιμελεῖσѳαι: Να γράψετε ένα
αντώνυμο στην α. ε. για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου
10 Μονάδες
4. Ποια είναι η αγωγή των φυλάκων της πλατωνικής πολιτείας; 10 Μονάδες
ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
Ἰσοκράτους Περὶ εἰρήνης, 45 -46
Ἀλλ' ὅμως αύτοὺς ἀγαπῶμεν, ὥσѳ' ὑπὲρ μὲν τῶν παίδων τῶν ἡμετέρων,
εἰ περί τινας ἐξαμάρτοιεν, οὐκ ἄν ἐѳελήσαιμεν δίκας ὑποσχεῖν, ὑπὲρ δὲ τῆς
ἐκείνων ἁρπαγῆς καὶ βίας καὶ παρανομίας μελλόντων τῶν εγκλημάτων ἐφ' ἡμᾶς
ἥξειν οὐκ ἔστιν ὅπως ἀγανακτοῦμεν ἀλλὰ καὶ χαίρομεν, ὅταν ἀκούσωμεν
αὐτοὺς τοιοῦτον τι διαπεπραγμένους. εἰς τοῦτο δὲ μωρίας ἐληλύѳαμεν, ὥστ'
αὐτοὶ μὲν ἐνδεεῖς τῶν καѳ' ἡμέραν ἐσμὲν, ξενοτροφεῖν δ' ἐπικεχειρήκαμεν, καὶ
τοὺς συμμάχους τοὺς ἡμετέρους αὐτῶν ἰδίους λυμαινόμεѳα και δασμολογοῦμεν,
ἵνα τοῖς ἁπάντων ἀνѳρώπων κοινοῖς ἐχѳροῖς τὸν μισѳὸν ἐκπορίζωμεν.
Ασκήσεις
1. Να μεταφράσετε το κείμενο 20 Μονάδες
2. α) ὑποσχεῖν: Να γράψετε το β΄ ενικό και β΄ πληθυντικό πρόσωπο στην
ευκτική και προστακτική του ίδιου χρόνου και της ίδιας φωνής. β)
ἐξαμάρτοιεν: Να αντικατασταθεί εγκλιτικά ο τύπος (όχι απαρέμφατο και
μετοχή). γ) ἐνδεεῖς, ἁπάντων: Να κλίνετε το πρώτο επίθετο στο γένος που σας
δίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό και το δεύτερο επίθετο στις πλάγιες
πτώσεις ενικού και πληθυντικού αριθμού του θηλυκού γένους. 10 Μονάδες
3. α) εἰ περί τινας ἐξαμάρτοιεν, οὐκ ἄν ἐѳελήσαιμεν: Να χαρακτηρίσετε τον
υποθετικό λόγο και να τον μετετρέψετε σε υποθετικό λόγο που να δηλώνει το
αντίθετο του πραγματικού και την αόριστη επανάληψη στο παρόν και στο
μέλλον. β) δίκας, ἐκείνων, ἥξειν, τι, διαπεπραγμένους, μωρίας, ἐνδεεῖς,
ἐχѳροῖς: Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.
10 Μονάδες

Α Ρ Χ Α Ι Α Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Α Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ ΄ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ
Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑ, 519B – D, 519D – 520A.
(Το διδαγμένο κείμενο και η μετάφρασή του δε δίδονται για λόγους οικονομίας του χώρου).
Β. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Δημοσθένης «Προοίμιο Β΄».
Οὐχί ταὐτά γιγνώσκειν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, παρίσταταί μοι, ὅταν τε τό τῆς πολιτείας ὄνομ' ὑμῶν ἀκούσω, καί
ὅταν τόν τρόπον ὅν προσφέρονταί τινες ὑμῶν τοῖς ὑπέρ ταύτης λέγουσιν ἴδω. Τήν μέν γάρ πολιτείαν
δημοκρατίαν, ὥσπερ ἅπαντες ἴστε, ὀνομάζετε, τῶν δέ τἀναντία ταύτῃ λεγόντων ἐνίους ἥδιον ἀκούοντας ὁρῶ. ὅ
καί θαυμάζω τίς ποθ' ἡ πρόφασις. Πότερον προῖκα λέγειν ταῦτ' αὐτούς οἴεσθε; ἀλλ' οἱ τῶν ὀλιγαρχιῶν, ὑπέρ ὧν
οὗτοι λέγουσιν, κύριοι καί πλείω σιωπῆς μᾶλλον ἄν δοῖεν. Ἀλλά βελτίω ταῦτ' εἶναι τῶν ἑτέρων ὑπειλήφατε;
βελτίων ἄρ' ὑμῖν ὀλιγαρχία δημοκρατίας φαίνεται. Ἀλλ' αὐτούς εἶναι βελτίους ἡγεῖσθε; καί τίς ἄν ὑφ' ὑμῶν
χρηστός νομίζοιτ' εἰκότως, ἐναντία τῇ καθεστώσῃ πολιτείᾳ δημηγορῶν; οὐκοῦν λοιπόν ἁμαρτάνειν ὑμᾶς, ὅταν
οὕτως ἔχητε τήν γνώμην. Τοῦτο τοίνυν φυλάττεσθε μή πάσχειν, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, ὅπως μή ποτέ τοῖς
ἐπιβουλεύουσιν λαβήν δώσετε, εἶτα τότ' αἰσθήσεσθ' ἡμαρτηκότες, ἡνίκ' οὐδ' ὁτιοῦν ὑμῖν πλέον ἔσται.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Α. Από το διδαγμένο κείμενο να μεταφράσετε το απόσπασμα: "Τόδε οὐκ εἰκός ... εἴτε σπουδαιότεραι".
Β. 1. Να προσδιορίσετε την έννοια που ο φιλόσοφος αποδίδει στο «ἀγαθόν» και να εντοπίσετε τους όρους που
χρησιμοποιεί για να χαρακτηρίσει το ίδιο το αγαθό και την πορεία για την προσέγγισή του.
2. «… νόμῳ, οὐ τοῦτο μέλει … μηχανᾶται ἐγγενέσθαι … »: Ποιοι είναι σύμφωνα με τον Πλάτωνα το βασικό
μέλημα του νόμου για τη διατήρηση της ισορροπίας στο κοινωνικό σύνολο και με ποια μέσα αυτό
πραγματώνεται;
3. Πότε και πού ιδρύθηκε από τον Πλάτωνα η Ακαδημία; Τι γνωρίζουμε για τα μαθήματα που διδάσκονταν σε
αυτή και πότε σταμάτησε να λειτουργεί;
4. «ἐπελάθου», «καταχρῆται», «ἀναγκάσαι», «ἀπῳκίσθαι»: Για κάθε μία από τις λέξεις που σας δίνονται να
γράψετε δύο λέξεις ετυμολογικά συγγενείς.
Γ. Να μεταφράσετε το αδίδακτο κείμενο.
Δ. α. Ἴστε, δοῖεν, πάσχειν: Να αντικαταστήσετε χρονικά τους τύπους.
β. Να γράψετε για τους παρακάτω τύπους ό,τι ζητάται:
1. ἥδιον: τους άλλους βαθμούς του επιρρήματος.
2. βελτίους: αιτιατική ενικού και ονομαστική πληθυντικού.
3. ἐνίους: γενική και δοτική ενικού και πληθυντικού.
Ε. α. Οὐχί ταὐτά γιγνώσκειν ... λέγουσιν ἴδω: Να μετατραπεί ο ευθύς λόγος σε πλάγιο με φράση εξάρτησης: "Οὗτος
λέγει ..."
β. ὑμῶν (ἀκούσω), δημοκρατίαν, ταύτῃ, προῖκα: Να αναγνωριστούν συντακτικά οι λέξεις.
Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ
Β. 1. Ο Πλάτωνας δε δίνει μια σαφή ερμηνεία για την έννοια του αγαθού που αποτελεί έναν από τους βασικότερους
όρους στο φιλοσοφικό του σύστημα παρά αρκείται σε ορισμένους υπαινιγμούς. Για το λόγο αυτό το
Πλάτωνος ἀγαθόν κατά την αρχαιότητα υπήρξε παροιμιακή έκφραση για κάτι το ασαφές και σκοτεινό. Όπως
όμως συνολικά προκύπτει από τη μελέτη του έργου του μεγάλου φιλοσόφου το Ἀγαθόν είναι: α. το εἶναι και
ό,τι διατηρεί το εἶναι⋅ β. η τάξη, ο κόσμος και η ενότητα που διαπερνά και συνέχει την πολλαπλότητα⋅ γ. ό,τι
παρέχει την αλήθεια και την επιστήμη. Ἀγαθόν αποτελεί για τον Πλάτωνα η ύψιστη αρχή, η πηγή του όντος
και της γνώσης. Είναι το «μέγιστον μάθημα» γι’ αυτό και του αποδίδεται η ύψιστη αξία. Η ιδέα του αγαθού
για το φιλόσοφο είναι ανώτερη από κάθε άλλη και τοποθετείται πάνω από τον κόσμο των ιδεών, επειδή
θεωρείται η πραγματική αιτία της ύπαρξης. Εντούτοις η θέαση του αγαθού και η προσέγγισή του είναι εφικτή
(«ἀφικέσθαι», «ἴδωσιν», «ἰδεῖν») στον άνθρωπο που βρίσκεται στο δρόμο της γνώσης. Η πορεία προς το αγαθό
είναι επίπονη, κοπιώδης και δύσκολη («ἀναβῆναι», «ἀνάβασιν», «ἀναβάντες»). Η ανάβαση για την κατάκτηση
της υψηλότερης ιδέας προϋποθέτει τόσο φυσικές αρετές, δυνατότητες δηλαδή και χαρακτηριστικά που ο
άνθρωπος αποκτά από τη φύση, όσο και προσωπικό αγώνα, επιμονή, προσήλωση στην ιδέα αυτή.
2. Νόμος θεωρείται κάθε γραπτός κανόνας που θεσπίζεται από τους ίδιους τους ανθρώπους και ρυθμίζει τόσο τις
σχέσεις μεταξύ των πολιτών, όσο και τις σχέσεις μεταξύ πολιτών - κράτους στοχεύοντας στην ομαλή συμβίωση
των πολιτών και την ομαλή λειτουργία της κοινωνίας. Σύμφωνα με το κείμενο ο νόμος αποβλέπει στην ευτυχία
του συνόλου κι όχι στην ευδαιμονία μιας κοινωνικής ομάδας ή συγκεκριμένων μονάχα ατόμων. Η συνεισφορά
του νόμου συνοψίζεται στις τρεις βασικές λειτουργίες του. Ειδικότερα ο νόμος επιδιώκει τη συγκρότηση των
πολιτών σε ένα ενιαίο και αρμονικό σύνολο⋅ συνάμα κάνει τους πολίτες να αναπτύσσουν την κοινωνική
αλληλεγγύη προκαλώντας τους τη συναίσθηση της ευθύνης ότι όλοι οφείλουν να προσφέρουν στο κοινωνικό
σύνολο ανάλογα με τις ικανότητες καθενός. Τέλος ο νόμος διαπαιδαγωγεί τους πολίτες με στόχο τη διατήρηση
της κοινωνικής συνοχής. Τα μέσα που χρησιμοποιεί για την επίτευξη του στόχου του είναι η πειθώ και ο
εξαναγκασμός. Αρχικά, λοιπόν, ο νόμος προσπαθεί να πείσει τους πολίτες για την ορθότητα αυτού που τους
επιβάλλεται, ενώ στην περίπτωση που αυτό δεν πραγματοποιηθεί, εξαναγκάζει τους πολίτες να υπακούσουν
προβάλλοντας ως δικαιολογία το συλλογικό όφελος. Η μέθοδος του εξαναγκασμού μπορεί να αντιβαίνει τις
δημοκρατικές αρχές, ωστόσο για τον Πλάτωνα παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη λύση, διότι χωρίς την
αναγκαστική επιβολή της βούλησης του νόμου δεν μπορεί να λειτουργήσει ομαλά μια κοινωνία ούτε να
επιτευχθεί η ευδαιμονία της πολιτείας. Συνεπώς, οι απρόθυμοι φιλόσοφοι θα πρέπει να εξαναγκάζονται στο
βωμό του κοινού καλού να στερηθούν την ευδαιμονία τους και να ασχοληθούν ενεργά με τη διοίκηση της
πόλης.
3. Βλ. σχολικό βιβλίο, Αρχαία Ελληνικά Φιλοσοφικός λόγος, σελ. 41 - 42: Η ίδρυση της Ακαδημίας. «Μετά την
επιστροφή του ... ἀγεωμέτρητος μηδείς εἰσίτω».
4. ἀπῳκίσθαι: άποικος, οικισμός.
ἐπελάθου: λήθη, αληθής.
καταχρῆται: χρηστικός, χρήση.
ἀναγκάσαι: ανάγκη, καταναγκασμός.
Γ. ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΔΙΔΑΚΤΟΥ
Δε μου έρχεται στο μυαλό, άνδρες Αθηναίοι, ότι καταλαβαίνω αυτά, και όταν ακούσω από σας το όνομα του
πολιτεύματος και όταν δω τον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται κάποιοι από σας σ' αυτούς που μιλούν υπέρ
αυτού. Γιατί, όπως ακριβώς όλοι γνωρίζετε, ονομάζετε το πολίτευμα δημοκρατία, όμως βλέπω ότι μερικοί ακούνε
πιο ευχάριστα εκείνους που μιλούν εναντίον αυτού. Γι' αυτό καί απορώ ποια είναι τέλος πάντων η αιτία. Ποιο
από τα δύο νομίζετε ότι τα λένε αυτοί δωρεάν; Αλλά οι κύριοι των ολιγαρχιών, για το συμφέρον των οποίων
αυτοί μιλάνε, θα έδιναν και πολύ περισσότερα απ' ό,τι για τη σιωπή. Αλλά νομίζετε ότι αυτά είναι καλύτερα από
τα άλλα; Άραγε φαίνεται σε σας η ολιγαρχία καλύτερη από τη δημοκρατία; Αλλά νομίζετε ότι αυτοί είναι
καλύτεροι; Και ποιος θα θεωρούνταν εύλογα από σας ενάρετος, αν μιλούσε στην εκκλησία του δήμου εναντίον
του υπάρχοντος πολιτεύματος; Υπολείπεται λοιπόν να σφάλετε εσείς, όταν έχετε αυτή τη γνώμη. Προσέχετε,
λοιπόν, να μην πάθετε αυτό, άνδρες Αθηναίοι, πώς δηλαδή δε θα δώσετε ποτέ λαβή σ' αυτούς που
επιβουλεύονται, έπειτα τότε θα καταλάβετε ότι έχετε κάνει λάθος όταν δε θα υπάρχει τίποτα περισσότερο για
σας.
Δ. α. ΧΡΟΝΙΚΗ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΗ
Ενεστώτας ἴστε διδοῖεν πάσχειν
Παρατατικός ᾔδετε / (ᾔδειτε) / ᾖστε - -
Μέλλοντας εἰδήσετε / εἴσεσθε δώσοιεν πείσεσθαι
Αόριστος ἔγνωτε δοῖεν / δοίησαν παθεῖν
Παρακείμενος ἐγνώκατε δεδώκοιεν / δεδωκότες εἶεν πεπονθέναι
Υπερσυντέλικος ἐγνώκετε - -
β. 1. Θετικός: ἡδέως, Συγκριτικός: ἥδιον, Υπερθετικός: ἥδιστα
2. Αιτιατική ενικού: βελτίονα / βελτίω, Ονομαστική Πληθυντικού: βελτίονες / βελτίους
3. Γενική Ενικού: -, Δοτική Ενικού: -, Γενική Πληθυντικού: ἐνίων, Δοτική Πληθυντικού: ἐνίοις
Ε. α. Οὗτος λέγει τοῖς ἀνδράσι Ἀθηναίοις ὡς οὐχ ταὐτά γιγνώσκειν παρίσταται αὐτῷ, ὅταν τε τό τῆς πολιτείας
ὄνομα αὐτῶν ἀκούσῃ, καί ὅταν τόν τρόπον ὅν προσφέρονταί τινες αὐτῶν τοῖς ὑπέρ ταύτης λέγουσιν ἴδῃ.
ή Οὗτος λέγει τοῖς ἀνδράσι Ἀθηναίοις οὐχ ταὐτά γιγνώσκειν παρίστασθαι αὐτῷ, ὅταν τε τό τῆς πολιτείας
ὄνομα αὐτῶν ἀκούσῃ, καί ὅταν τόν τρόπον ὅν προσφέρονταί τινες αὐτῶν τοῖς ὑπέρ ταύτης λέγουσιν ἴδῃ.
β. ὑμῶν: έμμεσο αντικείμενο του ρήματος "ἀκούσω"
δημοκρατίαν: κατηγορούμενο του αντικειμένου "τήν πολιτείαν"
ταύτῃ: ονοματικός ετερόπτωτος προσδιορισμός ως δοτική αντικειμενική στο "τἀναντία"
προῖκα: επιρρηματικός προσδιορισμός του τρόπου στο "λέγειν".

Α Ρ Χ Α Ι Α Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Α Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Η Σ Κ Α Τ Ε Υ Θ Υ Ν Σ Η Σ Γ ΄ Λ Υ Κ Ε Ι Ο Υ
Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Πλάτωνας, Πολιτεία, 615C – 616A
(Το διδαγμένο κείμενο και η μετάφρασή του δε δίνονται λόγω οικονομίας του χώρου).
Β. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Πλάτωνος Ἀλκιβιάδης Β΄, 6
Χαλεπόν, ὦ Σώκρατες, ἐστίν ἀντιλέγειν πρός τά καλῶς εἰρημένα⋅ ἐκεῖνο δ’ οὖν ἐννοῶ, ὅσων κακῶν αἰτία ἡ ἄγνοια
τοῖς ἀνθρώποις, ὁπότε, ὡς ἔοικε, λελήθαμεν ἡμᾶς αὐτούς διά ταύτην καί πράττοντες καί τό γ’ ἔσχατον εὐχόμενοι ἡμῖν
αὐτοῖς τά κάκιστα. Ὅπερ οὖν οὐδείς ἄν οἰηθείη, ἀλλά τοῦτό γε πᾶς ἄν οἴοιτο ἱκανός εἶναι, αὐτός αὑτῷ τά βέλτιστα
εὔξασθαι, ἀλλ’ οὐ τά κάκιστα. Τοῦτο μέν γάρ ὡς ἀληθῶς κατάρᾳ τινί ἀλλ’ οὐκ εὐχῇ ὅμοιον ἄν εἴη.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Α. Να μεταφράσετε το απόσπασμα του διδαγμένου κειμένου: «ἐπειδή ἐγγύς τοῦ στομίου … ἄγοιντο».
Β. 1. Με ποιες φιλοδοξίες ταξίδεψε ο Πλάτων στη Σικελία και τι αποκόμισε τελικά από τα ταξίδια του;
Β. 2. Πώς συνδέεται η τιμωρία του τυράννου και γενικά ο μύθος του Ηρός με το διάλογο «Πολιτεία»;
Β. 3. «ἐθεασάμεθα γάρ καί τοῦτο τῶν δεινῶν θεαμάτων»: Πώς μπορεί να εξηγηθεί το γεγονός ότι ενώ ο Πλάτων επικρίνει
τις ποιητικές αφηγήσεις για τον Άδη, παραθέτει και ο ίδιος αφηγήσεις για «δεινά θεάματα»;
Β. 4. α. Ποιες σημασίες έχει η λέξη «τύραννος»;
β. ἥκω, ἀποκτείνω, θεῶμαι: Να γράψετε ένα τουλάχιστον συνώνυμο της αρχαίας ελληνικής για κάθε λέξη.
Γ. 1. Να μεταφράσετε στο τετράδιό σας το αδίδακτο κείμενο.
Γ. 2. α. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
εἰρημένα: β΄ ενικό προστακτικής του ίδιου χρόνου και φωνής.
λελήθαμεν: ίδιος τύπος στο μέλλοντα της ίδιας φωνής.
οἰηθείη: β΄ ενικό οριστικής του ίδιου χρόνου και φωνής.
εὔξασθαι: ίδιος τύπος στον παρακείμενο της ίδιας φωνής.
εἴη: γ΄ ενικό προστακτικής ίδιου χρόνου και ίδιας φωνής.
β. Να γράψετε τους ζητούμενους τύπους για καθεμιά από τις παρακάτω λέξεις του κειμένου:
καλῶς: οι υπόλοιποι βαθμοί του επιρρήματος.
ταύτην: ονομαστική πληθυντικού του ίδιου γένους.
ὅπερ: δοτική πληθυντικού του ίδιου γένους.
οὐδείς: ονομαστική πληθυντικού του ίδιου γένους.
πᾶς: ίδια πτώση του αντίθετου αριθμού.
Γ. 3. α. Να προσδιορίσετε τη συντακτική θέση των παρακάτω λέξεων:
ἀντιλέγειν, πράττοντες, τό ἔσχατον, κατάρᾳ.
β. • «ὅσων κακῶν … ἀνθρώποις»: Να αναγνωρίσετε το είδος της δευτερεύουσας πρότασης, να δικαιολογήσετε τον
τρόπο εισαγωγής και εκφοράς της και να δηλώσετε το συντακτικό της ρόλο.
• «Χαλεπόν … εἰρημένα»: Να τρέψετε την περίοδο στον πλάγιο λόγο με φράση εξάρτησης: Οὗτος ἔλεγε …
Α Π Α Ν Τ Η Σ Ε Ι Σ
Β. 1. Βλ. Σχολικό εγχειρίδιο, «Αρχαία Ελληνικά – Φιλοσοφικός λόγος» Ο.Ε.Δ.Β., σελ. 40 – 41: «Στα χρόνια 398 – 390 …
συνεχή πραξικοπήματα που ακολούθησαν.»
Β. 2. Ο Πλάτωνας στην «Πολιτεία» διαπραγματεύεται το θέμα της δικαιοσύνης στην ανθρώπινη ψυχή και στις ανθρώπινες
κοινωνίες καθώς και το θέμα της οργάνωσης της ιδεώδους πολιτείας. Στο τέλος του έργου του, το δέκατο βιβλίο του,
παρουσιάζει τον εσχατολογικό μύθο του Ηρός στον οποίο αναφέρεται στην απόδοση δικαιοσύνης και στην τιμωρία
των ανθρώπινων ψυχών, τις οποίες θεωρεί αθάνατες. Οι δίκαιοι ανταμείβονται για την ενάρετη ζωή τους, ενώ οι
κακοί, οι άδικοι, οι τύραννοι και οι εγκληματίες πληρώνουν στο δεκαπλάσιο για τις απεχθείς πράξεις τους. Ο
Πλάτωνας επιλέγει να παρουσιάσει την τιμωρία του τυράννου Αρδιαίου όχι μόνο γιατί είχε διαπράξει «ανίατα»
εγκλήματα, αλλά γιατί θέλει να απαντήσει στο Θρασύμαχο και στο Γλαύκωνα. Αυτοί είχαν υποστηρίξει την άποψη
ότι οι τύραννοι είναι οι άνθρωποι που μπορούν να είναι οι πιο ευτυχισμένοι, γιατί έχουν τη δυνατότητα να
αποκτούν τα πάντα στη ζωή τους και να μένουν ατιμώρητοι καθώς διαθέτουν την απόλυτη εξουσία. Αντίθετα, ο
Πλάτωνας υποστηρίζει ότι οι τύραννοι ούτε στην επίγεια ζωή είναι ευτυχισμένοι, αλλά ακόμα κι αν δε
λογοδοτήσουν για τις πράξεις τους σ’ αυτή τη ζωή, μετά το θάνατό τους οι τιμωρίες που υφίστανται είναι όχι μόνο
σκληρές αλλά χειρότερες και ατελεύτητες. Είναι φανερό λοιπόν ότι ο φιλόσοφος αφηγείται το μύθο προκειμένου να
εξάρει την αξία της δικαιοσύνης και να προβάλει τη θέση ότι οι δίκαιοι θα ανταμειφθούν και οι άδικοι θα
τιμωρηθούν. Για τις μεταθανάτιες τιμωρίες η πλατωνική φιλοσοφία της ποινής έχει ανταποδοτική χροιά. Επιδιώκει
να διδάξει και να κατευθύνει τους ακροατές του στο δρόμο της ηθικής και της δικαιοσύνης, οι οποίοι όσο πιο
ουσιαστική παιδεία έχουν τόσο πιο σταθεροί θα είναι στη δικαιοσύνη, αλλά και να νουθετήσει τις ψυχές που θα
ξανάρχονται στη νέα επίγεια πορεία τους να αποφεύγουν τον τυραννικό τρόπο ζωής. Επομένως, αποσκοπεί στον
παραδειγματισμό των πολιτών, θέλοντας το παράδειγμα της τιμωρίας του Αρδιαίου να λειτουργήσει αποτρεπτικά
για τους υπόλοιπους. Επίσης, μέσω του μύθου του αποδοκιμάζει έντονα τα τυραννικά καθεστώτα και τους
τυράννους οι οποίοι δεν έχουν θέση στην πλατωνική πολιτεία. Τους θεωρεί ως τους κατώτερους τύπους ανθρώπων
στην αξιολογική κλίμακα με πρώτους τους φιλοσόφους – βασιλείς, γι’ αυτό και οι τελευταίοι είναι ανάγκη να
αναλάβουν την εξουσία. Αποτελεί λοιπόν η αφήγηση ένα ηθικό και πολιτικό δίδαγμα αλλά και ένα μήνυμα
αισιοδοξίας εφόσον αποδίδεται δικαιοσύνη στους ενάρετους και τιμωρία στους αδίκους. Ο Πλάτωνας, τέλος,
επιδιώκει την αρμονική συνύπαρξη των ατόμων σε μια πολιτεία που μοναδικό σκοπό της έχει την ευδαιμονία των
πολιτών.
Β. 3. Ο Πλάτωνας, στο Γ΄ βιβλίο της Πολιτείας του, επικρίνει τις μυθικές διηγήσεις του Ομήρου και του Ησιόδου για όσα
συμβαίνουν στον Άδη, επειδή πιστεύει ότι οι πολίτες πρέπει να φοβούνται περισσότερο τη δουλεία παρά το θάνατο.
Κατά το φιλόσοφο το ζητούμενο για την πολιτεία είναι να γαλουχήσει γενναίους πολεμιστές, οι οποίοι θα
συμμετέχουν με αυταπάρνηση στον πόλεμο. Στο σημείο, όμως, αυτό της πλατωνικής πολιτείας διαπιστώνουμε
ασυνέπεια του Πλάτωνα καθώς στο μύθο του Ηρός περιγράφει σκηνές του Άδη και μάλιστα ιδιαίτερα φρικτές.
Προσεκτικότερη εξέταση του θέματος αποδεικνύει ότι δεν υπάρχει αντίφαση ή ασυνέπεια εκ μέρους του Πλάτωνα.
Υπεισέρχεται βέβαια και ο ίδιος στον πειρασμό μιας ακόμα ποιητικής αφήγησης γιατί είναι ποιητής και με αυτό τον
τρόπο αισθητοποιεί τον Κάτω κόσμο. Επίσης, στοχεύει να δώσει μια καινούρια άποψη για την περιοχή του Άδη και
ζητά να αντικαταστήσει τη Νέκυια του Ομήρου με καινούργιες μυθικές αντιλήψεις εναρμονισμένες με τις νέες
φιλοσοφικές αντιλήψεις για τη ζωή. Όπως παρατηρεί και ο Κ. Γεωργούλης «Ο Πλάτωνας αισθάνεται ότι αυτός
ανοίγει καινούρια εποχή, καινούρια άποψη της ζωής και του σύμπαντος. Γι’ αυτό του χρειάζεται καινούριο πλαίσιο,
καινούρια μυθολογία. Όλος ο παλαιός μυθολογικός κόσμος, ο κληροδοτημένος από την παράδοση, πρέπει να πέσει,
και στη θέση του να στηθεί καινούργια μυθολογία… Για να μπορέσει λοιπόν να παρουσιάσει τον εσχατολογικό μύθο
με τον οποίο θα δοθεί απάντηση στις ανησυχίες που εξεφράστηκαν στο πρώτο βιβλίο σχετικά με το θάνατο, έπρεπε
να προηγηθεί η διάλυση του παλαιού μυθολογικού περιβάλλοντος.» Ακόμα ο Πλάτωνας δεν επικρίνει τον Όμηρο για
την αναφορά των εικόνων απ’ τον Άδη αλλά για το απαισιόδοξο περιεχόμενό τους, επειδή περιγράφει μια τραγική
μετά θάνατον ζωή για όλους. Από την άλλη, ο φιλόσοφος δεν αναλώνεται σε περιγραφές δεινών θεαμάτων.
Αντίθετα, επιλέγει μόνο ένα από τα δεινά θεάματα, τη σκληρή τιμωρία του τυράννου Αρδιαίου, την περίπτωση ενός
«ἀνιάτως εἰς πονηρίαν ἔχοντος» και περιγράφει με ωμό τρόπο τα σκληρά βασανιστήρια που υφίσταται η ψυχή αυτού
του νεκρού. Αναφέρει όμως ρητά ότι οι τιμωρίες αφορούν μόνο στους κακούς και άδικους ανθρώπους. Επομένως, η
παρουσίαση ενός μόνο δεινού θεάματος είναι εξαίρεση για λόγους παραδειγματισμού («σημαίνοντες ὧν ἕνεκα») και
γιατί θέλει να τονίσει ότι η δικαιοσύνη τελικά αποδίδεται στον επάνω ή Κάτω κόσμο. Ο Πλάτωνας δε διακατέχεται
από τρομολαγνεία, δε στοχεύει στην καλλιέργεια του φόβου στις ψυχές των ανθρώπων, αλλά είναι συνεπής με τον
εαυτό του. Ο μύθος του Ηρός είναι ο μύθος της ελευθερίας της βούλησης, ο μύθος της ευθύνης, της ελπίδας και της
σωτηρίας για τους ηθικούς, δικαίους και ενάρετους ανθρώπους.
Β. 4. α. Αρχικά ο όρος δεν είχε αρνητική σημασία. Τύραννος ήταν αυτός που με τη βοήθεια του δήμου καταλάμβανε την
εξουσία. Ιδιαίτερα στα χρόνια πριν απ’ τον Τρωικό πόλεμο δήλωνε το βασιλιά, τον απόλυτο άρχοντα, και με
αυτή τη σημασία χρησιμοποιείται απ’ τον Αισχύλο («ο Δίας είναι των θεών τύραννος») και απ’ το Σοφοκλή
(Οἰδίπους τύραννος). Αργότερα η λέξη αλλάζει σημασία και δηλώνει αυτόν που κρατάει την εξουσία με τη βία
και στη συνέχεια το σφετεριστή της εξουσίας, τον άδικο και βίαιο άρχοντα, που καταπιέζει τους υπηκόους του.
β. ἥκω: ἀφικνοῦμαι, βαίνω, πορεύομαι.
ἀποκτείνω: φονεύω, ἀναιρῶ, διαφθείρω.
θεῶμαι: ὁρῶ, θεωρῶ, θαυμάζω.
Γ. 1. Μετάφραση Αδίδακτου
Δύσκολο είναι, Σωκράτη, να φέρνει (κανείς) αντίρρηση σε όσα έχουν λεχθεί σωστά⋅ εκείνο, λοιπόν, σκέφτομαι,
δηλαδή πόσων κακών αιτία είναι στους ανθρώπους η άγνοια αφού, όπως φαίνεται, εξαιτίας της χωρίς να το
καταλάβουμε και πράττουμε και, το χειρότερο, ευχόμαστε για μας τους ίδιους τα μεγαλύτερα δεινά. Αυτό ακριβώς
λοιπόν κανείς δε θα το φανταζόταν, αλλά σε αυτό ο καθένας θα φανταζόταν ότι είναι ικανός, δηλαδή να ευχηθεί ο
ίδιος για τον εαυτό του τα καλύτερα και όχι τα χειρότερα. Γιατί αυτό πραγματικά θα ήταν όμοιο με κάποια κατάρα
και όχι με ευχή.
Γ. 2. α. εἰρημένα: εἴρησο
λελήθαμεν: λήσομεν
οἰηθείη: ᾠήθης
εὔξασθαι: ηὖχθαι
εἴη: ἔστω
β. καλῶς: Συγκρ.: κάλλιον, Υπερθ.: κάλλιστα
ταύτην: αὗται
ὅπερ: οἷσπερ
οὐδείς: οὐδένες
πᾶς: πάντες
Γ. 3. α. ἀντιλέγειν: τελικό απαρέμφατο, ως Υποκείμενο στην απρόσωπη έκφραση «χαλεπόν (ἐστί)», ετεροπροσωπία.
πράττοντες: κατηγορηματική μετοχή από το ρήμα λελήθαμεν, συνημμένη στο εννοούμενο υποκείμενο του
ρήματος λελήθαμεν, ὑμεῖς.
τό ἔσχατον: προεξαγγελτική παράθεση στη φράση «εὐχόμενοι ἡμῖν αὐτοῖς τά κάκιστα».
κατάρᾳ: δοτική αντικειμενική απ’ το «ὅμοιον».
β. • «ὅσων κακῶν … ἀνθρώποις»: Δευτερεύουσα ονοματική πλάγια ερωτηματική πρόταση μερικής άγνοιας.
Εισάγεται με την αναφορική αντωνυμία ὅσων (της ὅσος – η – ον), εκφέρεται με οριστική (ἐστί: εννοείται) γιατί
δηλώνει το πραγματικό και εξαρτάται από ρήμα αρκτικού χρόνου (ἐννοῶ: Ενεστώτας). Η δευτερεύουσα
χρησιμοποιείται ως επεξήγηση στο ουδέτερο της δεικτικής αντωνυμίας «ἐκεῖνο» της κύριας πρότασης.
• Οὗτος ἔλεγε τῷ Σωκράτει ὅτι χαλεπόν εἴη ἀντιλέγειν πρός τά καλῶς εἰρημένα ή
Οὗτος ἔλεγε τῷ Σωκράτει χαλεπόν εἶναι ἀντιλέγειν πρός τά καλῶς εἰρημένα.

Πλάτωνος Πολιτεία
Ε Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Σ Ε Ι Σ Α Γ Ω Γ Η Σ (σς 92-93, 96-102)
1. Ποια υπήρξε η στάση του Πλάτωνα απέναντι στους ολιγαρχικούς των
Αθηνών στα τέλη του 5ου αι. π.Χ.;
2. Πώς δημιουργήθηκε η πεποίθηση στον φιλόσοφο ότι όλα τα πολιτεύματα
της εποχής του ήταν διεφθαρμένα;
3. Τι γνωρίζετε για τη συγγραφή της Πολιτείας και τη διαίρεσή της σε βιβλία;
4. Ποια είναι τα πρόσωπα του διαλόγου και με ποια αφορμή έλαβε αυτός
χώρα;
5. Ποιο είναι το θέμα του διαλόγου Πολιτεία;
6. Ποιες είναι οι τρεις κοινωνικές τάξεις στην πλατωνική Πολιτεία και τι
γνωρίζετε για αυτές;
7. Περιγράψτε τους τρόπους εκπαίδευσης των φυλάκων έως ότου αυτοί
καταστούν φύλακες-άρχοντες.
8. Πώς, κατά τον Πλάτωνα, ένας φιλόσοφος είναι ικανός να διοικήσει την
πόλη και να δώσει λύσεις σε πρακτικά προβλήματα;
9. Ποιες αρχές ενσαρκώνει η ιδεώδης Πολιτεία; Τι διασφαλίζει η δικαιοσύνη
στο άτομο;
10. Ποιες απόψεις για τη δικαιοσύνη καταβάλλονται στην αρχή του διαλόγου;
Ποια είναι η θέση του Σωκράτη;
11. Εξηγήστε την πλατωνική-σωκρατική γνώμη για τη δικαιοσύνη: «ο καθένας
οφείλει … πεφυκυῖα εἴη (433a)».
12. Να περιγράψετε τις βαθμίδες εκφυλισμού της ιδεώδους Πολιτείας.

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΑΡΧΑΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

Α. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ
ΠΛΑΤΩΝΟΣ «Πολιτεία» (Ενότητα 12)

Τί δέ; τόδε οὐκ εἰκός, ἦν δ’ ἐγώ, καὶ ἀνάγκη ἐκ τῶν προειρημένων, μήτε τοὺς ἀπαιδεύτους καὶ ἀληθείας ἀπείρους ἱκανῶς ἄν ποτε πόλιν ἐπιτροπεῦσαι, μήτε τοὺς ἐν παιδείᾳ ἐωμένους διατρίβειν διὰ τέλους, τοὺς μὲν ὅτι σκοπὸν ἐν τῷ βίῳ οὐκ ἔχουσιν ἕνα, οὗ στοχαζομένους δεῖ ἅπαντα πράττειν ἃ ἂν πράττωσιν ἰδίᾳ τε καὶ δημοσίᾳ, τοὺς δὲ ὅτι ἑκόντες εἶναι οὐ πράξουσιν, ἡγούμενοι ἐν μακάρων νήσοις ζῶντες ἔτι ἀπῳκίσθαι;
᾿Αληθῆ, ἔφη.
῾Ημέτερον δὴ ἔργον, ἦν δ’ ἐγώ, τῶν οἰκιστῶν τάς τε βελτίστας φύσεις ἀναγκάσαι ἀφικέσθαι πρὸς τὸ μάθημα ὃ ἐν τῷ πρόσθεν ἔφαμεν εἶναι μέγιστον, ἰδεῖν τε τὸ ἀγαθὸν καὶ ἀναβῆναι ἐκείνην τὴν ἀνάβασιν, καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ἱκανῶς ἴδωσι, μὴ ἐπιτρέπειν αὐτοῖς ὃ νῦν ἐπιτρέπεται.
Τὸ ποῖον δή;
Τὸ αὐτοῦ, ἦν δ’ ἐγώ, καταμένειν καὶ μὴ ἐθέλειν πάλιν καταβαίνειν παρ’ ἐκείνους τοὺς δεσμώτας μηδὲ μετέχειν τῶν παρ’ ἐκείνοις πόνων τε καὶ τιμῶν, εἴτε φαυλότεραι εἴτε σπουδαιότεραι.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Να μεταφράσετε το απόσπασμα: «Τι δε; Τόδε ουκ εικός…απωκίσθαι.»
25 μ
Β. Εισαγωγή
1. Ποιες είναι οι θεμελιώδεις αρετές που ενσαρκώνει η ιδεώδης πολιτεία του Πλάτωνα και για ποιο λόγο;
10μ.
Γ. Ερμηνευτικές
1. Γιατί ο Σωκράτης πιστεύει πως, ούτε οι απαίδευτοι ούτε οι «πεπαιδευμένοι» μπορούν να διοικήσουν ικανοποιητικά την πολιτεία;
10μ.
Δ. Λεξιλογικές
1. Για κάθε μια από τις λέξεις της αρχαίας ελληνικής να γράψετε δυο λέξεις που να ανήκουν στην ίδια γλωσσική οικογένεια.
ἒχω, ἀναβαίνω, δεσμώτης.
5μ.

ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, κἄν μεγάλην πόλιν οἰκῶσι κἄν μικρὰν, φύσει καὶ νόμοις διοικεῖται. Τούτων δ’ ἡ μὲν φύσις ἐστὶν ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον καὶ κατ’ ἄνδρα ἴδιον τοῦ ἔχοντος, οἱ δὲ νόμοι καινὸν καὶ τεταγμένον καὶ ταὐτὸ πᾶσιν. Ἡ μὲν οὖν φύσις, ἄν ᾖ πονηρὰ πολλάκις φαῦλα βούλεται• διόπερ τοὺς τοιούτους ἐξαμαρτάνοντας εὑρήσετε. Οἱ δὲ νόμοι τὸ δίκαιον καὶ τὸ καλὸν καὶ τὸ συμφέρον βούλονται καὶ τοῦτο ζητοῦσι καί, ἐπειδὰν εὑρεθῇ, κοινὸν τοῦτο πρόσταγμα ἀπεδείχθη, πᾶσιν ἴσον καὶ ὅμοιον, καὶ τοῦτο ἔστι νόμος, ᾧ πάντας πείθεσθαι προσήκει διὰ πολλά, καὶ μάλισθ’ ὅτι πᾶς ἔστι νόμος εὕρημα μὲν καὶ δῶρον θεῶν, δόγμα δ’ ἀνθρώπων φρονίμων, πόλεως δὲ συνθήκη κοινή, καθ’ ἥν πᾶσι προσήκει ζῆν τοῖς ἐν τῇ πόλει.
(Δημοσθένους κατά Αριστογείτονος Α 15-17)



ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ
φύσις= χαρακτήρας
ἄτακτον καὶ ἀνώμαλον = ακαθόριστος και ιδιόρρυθμος
τεταγμένον = καθορισμένο
κοινὸν πρόσταγμα ἀπεδείχθη = καθίσταται κοινή εντολή
προσήκει = ταιριάζει

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Να μεταφραστεί το παραπάνω κείμενο.
20μ.
Β. 1. πόλιν, φύσις, συμφέρον, δῶρον = να κλιθούν τα ουσιαστικά στους δυο αριθμούς.
6μ.
2. α. Να συμπληρώσετε τον παρακάτω πίνακα:
Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός
μικράν
μεγάλην
β. Να γράψετε και τα επιρρήματα των παραπάνω επιθέτων
Θετικός Συγκριτικός Υπερθετικός






4μ.
Γ. 1. βούλεται, εὑρήσετε, πείθεσθαι = να γίνει χρονική αντικατάσταση των ρημάτων.
6μ.
2. ἐξαμαρτάνοντας = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ ενικό πρόσωπο, του δευτέρου αορίστου του ρήματος (προσοχή στην πρόθεση).
4μ.
Δ. 1. ἄν ᾖ πονηρὰ πολλάκις φαῦλα βούλεται: Να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον τρέψετε στην Απλή σκέψη του λέγοντος και στο Μη πραγματικό. 6μ.
2. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τους υπογραμμισμένους τύπους του κειμένου. 4μ.



Καλή Επιτυχία!

















ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ
1. Να μεταφραστεί το κείμενο
Μετάφραση:
Όλη η ζωή των ανθρώπων, Αθηναίοι, ακόμη κι αν κατοικούν σε μεγάλη πόλη, κι αν σε μικρή, διευθύνεται από το χαρακτήρα και από τους νόμους. Αυτών (εν. των ανθρώπων )όμως ο χαρακτήρας είναι ακαθόριστος και ιδιόρρυθμος και ξεχωριστός σε κάθε κάτοχό του, ενώ οι νόμοι είναι κάτι καινούριο και καθορισμένο και το ίδιο για όλους. Ο χαρακτήρας λοιπόν, από τη μια, αν είναι κακός πολλές φορές επιθυμεί κακά πράγματα. Γι’ αυτό το λόγο αυτού του είδους οι άνθρωποι θα ανακαλύψετε ότι σφάλλουν. Οι νόμοι από την άλλη επιθυμούν τη δικαιοσύνη και το ωραίο και το ωφέλιμο και αυτό αναζητούν και, όταν αυτό εντοπισθεί, καθίσταται κοινή εντολή, για όλους ίση και η ίδια, και αυτό το πράγμα είναι ο νόμος, στον οποίο όλοι ταιριάζει να υπακούουν για πολλούς λόγους και κυρίως, διότι ο νόμος είναι μια θεϊκή ανακάλυψη και ένα θεϊκό δώρο, πεποίθηση των συνετών ανθρώπων, κοινή συμφωνία μιας πόλης, σύμφωνα με την οποία όλοι οι πολίτες ταιριάζει να ζουν.
(Δημοσθένους κατά Αριστογείτονος Α 15-17)


Δ. ἄν ᾖ πονηρὰ πολλάκις φαῦλα βούλεται: Να αναγνωρίσετε το είδος του υποθετικού λόγου και να τον τρέψετε στην Απλή σκέψη του λέγοντος και στο Μη πραγματικό.
Απάντηση
Απλή σκέψη του λέγοντος: εἰ εἴη πονηρὰ πολλάκις φαῦλα ἄν βούλοιτο.
Μη πραγματικό: εἰ ἦν πονηρὰ πολλάκις φαῦλα ἄν ἐβούλετο.
5. Να αναγνωρίσετε συντακτικά τους υπογραμμισμένους τύπους του κειμένου.
τῶν ἀνθρώπων: γενική υποκειμενική στο ουσιαστικό βίος.
πᾶσιν: δοτική αντικειμενική στην αντωνυμία ταὐτὸ που δηλώνει ταυτότητα.
ἐξαμαρτάνοντας: κατηγορηματική μετοχή εξαρτώμενη από το ρήμα εὑρήσετε• αναφέρεται στο αντικείμενο του ρήματος (τοὺς τοιούτους).
ᾧ: αντικείμενο στο τελικό απαρέμφατο πείθεσθαι.