Ενότητα 13η (519D-520A)
Μετάφραση
Και λοιπόν, είπε, θα τους αδικήσουμε και θα τους κάνουμε να ζουν
χειρότερα, ενώ είναι δυνατόν να ζουν καλύτερα;
Λησμόνησες πάλι, είπα εγώ, φίλε μου, ότι αυτό δεν ενδιαφέρει τον
νόμο, πώς δηλαδή μια κοινωνική τάξη στην πόλη θα ευτυχήσει
υπερβολικά, αλλά αναζητά τρόπο να συμβεί το παρακάτω σε ολόκληρη
την πόλη, ενώνοντας τους πολίτες με την πειθώ και τον εξαναγκασμό·
τους κάνει να μοιράζονται μεταξύ τους την ωφέλεια που ο καθένας τους
μπορεί να προσφέρει στο κοινό και ο ίδιος δημιουργεί τέτοιους πολίτες
στην πόλη, όχι για να αφήνει να τραβά ο καθένας όπου θέλει, αλλά για
να τους χρησιμοποιεί ο ίδιος και να δένει σε μια ενότητα την πόλη.
Πραγματικά, είπε· το είχα ξεχάσει.
Σκέψου λοιπόν, Γλαύκωνα, είπα, ότι δεν θα αδικήσουμε αυτούς
που στην πόλη μας θα γίνονται φιλόσοφοι, αλλά με το δίκαιο μας θα
ισχυρισθούμε ότι τους αναγκάζουμε και να φροντίζουν και να φυλάνε
τους άλλους.
Ερωτήσεις
1. Στην ενότητα αυτή εχέγγυο και ασφαλιστική δικλίδα για να
ευτυχήσει η πολιτεία είναι ο νόμος. Περιγράψτε τον τρόπο με τον
οποίο αυτός οδηγεί τους πολίτες προς την ευδαιμονία του συνόλου.
2. Γιατί τελικά είναι δίκαιο οι φιλόσοφοι να αναλάβουν το καθήκον της
επιμέλειας και της εκπαίδευσης των λοιπών μελών της πολιτείας;


Ενότητα 13η
Ο φιλόσοφος οφείλει να επιδοθεί στο έργο της αγωγής και της μύησης
των δεσμωτών στην αληθινή παιδεία χωρίς να αισθάνεται αδικημένος,
διότι τάχα στερείται τον ανώτερο φιλοσοφικό βίο. Η πρόσκαιρη ένσταση
του Γλαύκωνα φαίνεται ότι δεν έχει ισχύ. Ο Σωκράτης υπενθυμίζει στον
συνομιλητή του κάτι που ήδη έχει συμφωνηθεί, έναν βασικό άξονα της
νεότευκτης πολιτείας. Ο νόμος προνοεί για την ευημερία όλων των
κοινωνικών τάξεων, όχι μιας συγκεκριμένης. Οι φιλόσοφοι επομένως δεν
έχουν κάτι το ξεχωριστό σε σχέση με τις άλλες κοινωνικές τάξεις, βέβαια
όσον αφορά την ευπείθεια και την υπακοή στον νόμο. Στο χωρίο
μάλιστα εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι στον νομοθέτη (λανθάνει
πίσω από τη λέξη νόμος) επιτρέπεται η χρήση της πειθούς και του
εξαναγκασμού (πρβλ. και το χωρίο των Νόμων, 722b), ώστε να
επιτευχθεί η μεγίστη δυνατή κοινωνική ωφέλεια.
Η ωφέλεια αυτή έγκειται στην προσφορά της μιας κοινωνικής
τάξης στην άλλη. Η παρουσία και το έργο του κάθε πολίτη στο σώμα της
πολιτείας δικαιώνεται όταν το ατομικό όφελος τεθεί κάτω από το
συλλογικό. Ο Σωκράτης τονίζει ιδιαίτερα τη συμβολή του νόμου στη
δημιουργία της κοινής ωφέλειας και τονίζει ότι «(ο νόμος) δεν αφήνει να
τραβά ο καθένας όπου θέλει, αλλά χρησιμοποιεί ο ίδιος (τους πολίτες)
και δένει σε μια ενότητα την πόλη». Η παρατήρησή του βέβαια αφορά
πρωτίστως την κυρίαρχη τάξη της πολιτείας, τους φιλοσόφους. Η
συνεισφορά τους προς τις άλλες τάξεις όχι μόνον δεν συνιστά αδικία,
αλλά προβάλλει ως υποχρέωση. Στα καθήκοντά τους περιλαμβάνονται
πλέον η εκπαίδευση και η διασφάλιση της ζωής των υπολοίπων.

Ενότητα 12η (519B-D)
Μετάφραση
Τι λοιπόν; Αυτό εδώ δεν είναι φυσικό, είπα εγώ, και δεν προκύπτει
αναγκαστικά από τα προηγούμενα, δηλαδή ούτε οι απαίδευτοι και όσοι
δεν έχουν γνωρίσει την αλήθεια θα μπορούσαν να διοικήσουν με
ικανοποιητικό τρόπο την πόλη, ούτε όσοι αφήνονται να περνούν τη ζωή
τους έως το τέλος μέσα στην εκπαίδευση· οι πρώτοι επειδή στη ζωή τους
δεν έχουν κάποιον σκοπό, ο οποίος πρέπει να τους προσανατολίζει σε
οποιαδήποτε πράξη τους είτε ιδιωτική είτε δημόσια, και οι δεύτεροι
επειδή με τη θέλησή τους δεν θα προβούν σε καμία πρακτική ενασχόληση
νομίζοντας ότι έχουν εγκατασταθεί στα νησιά των μακάρων, ενώ ακόμη
ζουν;
Αλήθεια, είπε.
Δικό μας, λοιπόν, έργο είναι, είπα εγώ, εμείς οι ιδρυτές της πόλης να
αναγκάσουμε και τις καλύτερες φύσεις να επιδοθούν στο μάθημα, το
οποίο προηγουμένως ισχυρισθήκαμε ότι είναι το ανώτερο, και να δουν
δηλαδή το αγαθό και να επιχειρήσουν εκείνη την ανάβαση, και αφού
ανεβούν και χαρούν αρκετά το θέαμα, να μην τους επιτρέψουμε αυτό
που τώρα τους επιτρέπεται.
Και ποιο είναι αυτό;
Το να μένουν συνεχώς στο ψηλό μέρος, είπα εγώ, και να μη θέλουν
να κατεβούν πάλι κοντά σε εκείνους τους δεσμώτες ούτε να παίρνουν το
μερίδιό τους από τους κόπους και τις τιμές που έχουν θεσπισθεί ανάμεσα
σε εκείνους, είτε είναι ταπεινότερες είτε έχουν μεγαλύτερη αξία.
Ερωτήσεις
1. Ποιες κατηγορίες ανθρώπων, σύμφωνα με τον λόγο του φιλοσόφου,
δεν πρέπει να έχουν πρόσβαση στην εξουσία της πολιτείας και γιατί;
2. Ο Πλάτων θεωρεί επιτακτικό να ασχοληθούν με την πολιτική όλοι
όσοι απελευθερώθηκαν από την πλάνη του σπηλαίου και έφθασαν στη
θέα του Αγαθού. Να εντοπίσετε αυτήν την άποψη στην παρούσα
ενότητα.
3. Να σχολιάσετε το απόσπασμα του κειμένου: «καὶ ἐπειδὰν ἀναβάντες ...
ἐπιτρέπεται».



Ενότητα 12η
Μετά την περιγραφή του σπηλαίου ο Σωκράτης διευκρινίζει στον Γλαύκωνα
τις συνθήκες ζωής αλλά και την πνευματική κατάσταση των δεσμωτών. Για την
ερμηνεία της αλληγορίας ενδιαφέρον φυσικά έχει το δεύτερο. Οι αντιλήψεις
αλλά και η γνώση των ανθρώπων αυτών βασίζονται στην απάτη, στο ψεύδος·
ζουν κυριολεκτικά μέσα σε ἀφροσύνη. Υπάρχει όμως η δυνατότητα
απελευθέρωσης, η οποία θα προέλθει μέσα από τους ίδιους τους δεσμώτες. Εφ’
όσον ένας από αυτούς ελευθερωθεί και σιγά σιγά εξοικειωθεί με το αληθινό
φως έχοντας φθάσει στην άνω βαθμίδα (η θέαση του αληθινού φωτός, δηλαδή
του ἀγαθοῦ, δεν πραγματοποιείται με τους σωματικούς οφθαλμούς), αυτός θα
αναλάβει τη λύση του ζητήματος, της απελευθέρωσης των υπολοίπων. Η λύση
βέβαια πρόκειται να είναι επώδυνη, αφού κανείς από τους συνδεσμώτες δεν θα
τον πιστέψει ούτε και θα δείξει προθυμία να αρνηθεί ως ψεύτικη την έως τώρα
ζωή του. Ενδέχεται μάλιστα να τον φονεύσουν.
Στο σημείο αυτό ολοκληρώνεται ο μύθος και ο Σωκράτης προχωρεί στην
εφαρμογή του μέσα στο πολιτειακό σύστημα που μαζί με τον Γλαύκωνα
επεξεργάζεται. Δίνεται η εξήγηση· στη θέση των δεσμωτών βρίσκονται οι
σημερινοί άνθρωποι αφού οι νοητοί οφθαλμοί τους, οι οποίοι έχουν ως έδρα
τους την ψυχή, δεν είναι ικανοί να στραφούν από το σκότος (τρέχουσες
αντιλήψεις για το δίκαιο, την ισότητα κ.λ.π.) προς το αληθινό φως (το ἀγαθόν).
Το μέσο, ο μοχλός που θα στρέψει το ανθρώπινο πνεύμα στην αλήθεια είναι η
παιδεία. Ο Γλαύκων συμφωνεί. Ζητούμενο τώρα είναι η ποιότητα της
παρεχόμενης παιδείας. Στο χωρίο δεν γίνεται εκτενής αναφορά σε αυτήν αλλά
τονίζεται η θεμελιώδης συμβολή της στη διαμόρφωση μιας ικανής ψυχής να
θεάται τα υψηλά και όχι τα πράγματα που την δένουν με τον κόσμο (ηδονή,
φαγητό, ποτό). Ο Σωκράτης στη συνέχεια συσχετίζει την πεπαιδευμένη ψυχή με
τη διακυβέρνηση της πολιτείας.
Η διακυβέρνηση λοιπόν οφείλει να ανατεθεί σε ψυχή ανθρώπου
πεπαιδευμένου (ας προσεχθεί ότι ένας τέτοιος θα προέλθει από το κοινωνικό
σώμα, από το σύνολο των σημερινών πολιτών). Στην ενότητά μας γίνεται λόγος
για έναν κίνδυνο που παραμονεύει στην περίπτωση λανθασμένης ανάθεσης.
Προτείνονται δύο κατηγορίες πολιτών, οι αμόρφωτοι και ανίκανοι να δουν
την αλήθεια πολίτες και αυτοί που έχουν μορφωθεί και συνεχίζουν την
εκπαίδευσή τους συνεχώς και αδιαλείπτως, σαν να κατοικούν σε έναν άλλον
κόσμο, στις νήσους των μακάρων ηρώων. Ο Σωκράτης με σαφή τρόπο
αποδεικνύει γιατί είναι ακατάλληλοι και οι πρώτοι και οι δεύτεροι για την
ανάληψη της εξουσίας. Τότε τι θα γίνει;
Η απάντηση: Η λύση θα προέλθει με τον εξαναγκασμό εκείνων των
ανθρώπων που έχουν γνωρίσει το αγαθό (πρόκειται για τους φύλακες
παντελεῖς, των οποίων η εκπαίδευση έχει αναπτυχθεί στα προηγούμενα βιβλία
της Πολιτείας) αλλά δεν είναι αποφασισμένοι να το μεταδώσουν και στους
άλλους. Οι δύο οικιστές όμως, ο Σωκράτης και ο Γλαύκων, θα αναλάβουν να
τους μεταπείσουν ώστε να αναλάβουν το δύσκολο έργο, την απελευθέρωση των
υπολοίπων ανθρώπων από τα δεσμά τους, δηλαδή την εκπαίδευσή τους μέσα
στην αλήθεια και όχι το ψεύδος. Αυτές λοιπόν οι χαρισματικές προσωπικότητες
οφείλουν να θέσουν τον εαυτό τους και πάλι στα δεσμά (στην απαιδευσία και
το πνευματικό σκότος) αδιαφορώντας για τις απολαβές τους, αν δηλαδή θα
αποκομίσουν τιμές ισάξιες ή κατώτερες προς την προσωπικότητά τους. Η
ανιδιοτέλεια προβάλλει ως χαρακτηριστικό του άρχοντα φιλοσόφου.

Ενότητα 11η (514Α-515A)
Μετάφραση
Ύστερα από αυτά λοιπόν, είπα, παρομοίασε τη δική μας φύση
σχετικά με την παιδεία και την απαιδευσία με την ακόλουθη
περιπετειώδη εικόνα. Φαντάσου δηλαδή ανθρώπους δήθεν μέσα σε
υπόγειο μέρος όμοιο με σπηλιά, που έχει την είσοδό του ανοικτή προς το
φως, σε μάκρος, σε όλη την έκταση της σπηλιάς, να βρίσκονται μέσα σε
αυτό, από παιδιά, στα δεσμά και από τα πόδια και από τον τράχηλο
ώστε και να μένουν στην ίδια θέση αυτοί και να βλέπουν μόνο μπροστά
τους, χωρίς να μπορούν να γυρίζουν κυκλικά τα κεφάλια τους εξ αιτίας
των δεσμών. Γι’ αυτούς, λοιπόν, να φέγγει μια λάμψη από φωτιά από
ψηλά και από μακριά που καίει πίσω τους, και ανάμεσα στη φωτιά και
τους δεσμώτες επάνω στην επιφάνεια της γης να περνάει δρόμος κοντά
στον οποίο, φαντάσου, να έχει κτισθεί ένα χαμηλό τείχος, όπως ακριβώς
στήνονται τα παραπετάσματα από τους θαυματοποιούς μπροστά από
τους θεατές, πάνω από τα οποία παρουσιάζουν τα τεχνάσματά τους.
Τα φαντάζομαι, είπε.
Φαντάσου τώρα ανθρώπους κατά μήκος αυτού του τείχους να
μεταφέρουν κάθε είδους κατασκευάσματα που εξέχουν από το τείχος και
αγάλματα και άλλα ομοιώματα και πέτρινα και ξύλινα και
κατασκευασμένα από κάθε είδους υλικό, και όπως είναι φυσικό από
αυτούς που τα κρατούν και τα δείχνουν από μακριά άλλοι να μιλούν και
άλλοι να σωπαίνουν.
Παράξενη εικόνα περιγράφεις, είπε, και παράξενους δεσμώτες.
Όμοιους με εμάς, είπα εγώ.
Ερωτήσεις
1. Με ποιους προσδιορισμούς του χρόνου και του χώρου δηλώνεται η
δεινή κατάσταση των δεσμωτών;
2. Οι δεσμώτες που περιγράφονται στην ενότητα είναι όντως παράξενοι
και μακρινοί; Πώς λειτουργεί προς την κατεύθυνση αυτή η τελευταία
φράση του κειμένου;


Ενότητα 11η
Ο μύθος του σπηλαίου είναι η πιο γνωστή ίσως αλληγορία μέσα στην
Πολιτεία, ένα έργο το οποίο ο Πλάτων αφιερώνει στη διερεύνηση της
έννοιας της δικαιοσύνης. Η αναφορά στους δεσμώτες και το σπήλαιο
γίνεται στην αρχή του έβδομου βιβλίου, λίγο πριν ο Πλάτων
προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά του παντελοῦς φύλακος, αυτού δηλαδή
που είναι έτοιμος να γίνει άρχοντας φιλόσοφος. Ο φιλόσοφος είναι
ικανός να κυβερνήσει την πολιτεία και να την οδηγήσει στην ύψιστη
ιδέα, αυτήν του ἀγαθοῦ.
Στο τέλος του έκτου βιβλίου ο Σωκράτης και ο Γλαύκων έχουν
συμφωνήσει ότι η διάνοια -βρίσκεται μεταξύ της δόξης και του νοῦ-
επιτελεί σημαντικό ρόλο στην ενασχόληση της ψυχής με τη διαλεκτική
επιστήμη, αυτήν που οδηγεί στην ἀνυπόθετον ἀρχήν, δηλαδή στην
αλήθεια. Η διάνοια μαζί με την νόησιν, την πίστιν και την εἰκασίαν είναι
παθήματα (=φαινόμενα) της ψυχής, τα οποία καλλιεργούνται σε κάθε
άνθρωπο. Το έβδομο βιβλίο ξεκινά με την ανάλυση από τη μεριά του
Σωκράτη της σύστασης της ψυχής όσον αφορά την παιδεία της, τη
μόρφωσή της. Βεβαίως η αναφορά στην πεπαιδευμένη και την αμόρφωτη
ψυχή έχει ως σκοπό να τονίσει το έως τώρα εκπαιδευτικό πρόγραμμα
που ακολουθούν οι φύλακες της Πολιτείας και μάλιστα να διακρίνει
σαφέστερα τις ψυχικές ιδιότητες εκείνων που θα προκριθούν στη θέση
των αρχόντων βασιλέων. Υπό αυτό το πρίσμα μπορούμε να
προχωρήσουμε στην ερμηνεία της αλληγορίας.
Στην προκείμενη ενότητα κυριαρχεί η περιγραφή του σπηλαίου
και των δεσμωτών. Το ρήμα ἰδὲ οφείλουμε να το ερμηνεύσουμε όχι
κυριολεκτικά. Η θέασις στον Πλάτωνα γίνεται κυρίως με τον νου όχι με
τις αισθήσεις. Ασφαλώς πρόκειται για τη θέα ενός καινούργιου, για την
ώρα ασύλληπτου, πράγματος. Στην περιγραφή της σπηλιάς δεδομένα
είναι η είσοδός της που βρίσκεται σε βαθμίδα υψηλότερη αυτής των
δεσμωτών, η φλόγα πυρός κάπου ψηλά και πίσω, η επιφάνεια της γης με
τον δρόμο και το τειχίον και βεβαίως οι σχεδόν ακίνητοι δεσμώτες, οι
οποίοι είναι υποχρεωμένοι να βλέπουν (το ὁρᾶν εδώ λαμβάνεται
κυριολεκτικά) μόνον ευθεία και μπροστά. Η παρομοίωση του τείχους με
παραπετάσματα θαυματοποιών δεν είναι τυχαία. Υποδηλώνει εξ αρχής
το ψεύτικο, το απατηλό, όπως πράγματι είναι τα όσα βλέπουν από τη
θέση που βρίσκονται οι δεσμώτες άνθρωποι.
Ο Γλαύκων χαρακτηρίζει την όλη εικόνα παράξενη. Η λέξη αυτή
(ἄτοπον) δίνει την αφορμή στον Σωκράτη να επιχειρήσει τη σύγκριση
της εικόνας των δεσμωτών με τους ανθρώπους της εποχής του, αυτούς
που βρίσκονται, χωρίς να το γνωρίζουν, σε δεσμά.

Πλάτων Πολιτεία: Η αλληγορία του σπηλαίου

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Γ’  ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ»

ΕΝΟΤΗΤΑ 13

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΕΣ

1. Ο Γλαύκων υποβάλλει την ένσταση ότι αν αναγκάσουν τους φιλοσόφους να επιστρέψουν στο σπήλαιο, θα τους αδικήσουν, αφού θα τούς αναγκάσουν να ζουν χειρότερα, ενώ μπορούν να ζήσουν καλύτερα.

α) Τι απαντά ο Σωκράτης στον Γλαύκωνα; Είναι, κατά τη γνώμη σας, πειστικό το επιχείρημα του Σωκράτη;

β) Πώς κρίνετε εσείς την άποψη του Γλαύκωνα;

2. «πειθοῖ τε καὶ ἀνάγκῃ»: Πώς δικαιολογείται η χρήση βίας από το νόμο;

3. Στα σχόλια του βιβλίου σας αναφέρεται ότι ο άριστος νομοθέτης, κατά τον Πλάτωνα (Νόμοι 722b) συνδυάζει την πειθώ με τη βία, η οποία αφορά τὸν ἄπειρον παιδείας ὄχλον. Ποιες είναι οι δικές σας σκέψεις στο θέμα αυτό;

Είναι αναγκαίο να ασκείται βία;

4. Γιατί ο Σωκράτης (και ο Πλάτων) θεωρεί δίκαιο τον εξαναγκασμό των φιλοσόφων να φροντίζουν και να φυλάττουν τους άλλους;

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ

1. Να βρείτε ετυμολογικά συγγενείς λέξεις των παρακάτω, μέσα από το κείμενο:

α. προφήτης

β. ζωτικός

γ. νομιμότητα

δ. επιμελητής

ε. αφόρητος

στ. πειθήνιος

ζ. ανέκδοτο

η. εύχρηστος

2. ἐπελάθου: α) Να προσδιοριστεί κατά ζεύγη η σημασιολογική διαφορά των ακολούθων λέξεων: λαθεμένος – αλάθητος, λαθροθηρία – λαθροχειρία, λήθη – αλήθεια. β) Να γράψετε και άλλες λέξεις της ν.ε. απλές ή σύνθετες από το ρήμα λανθάνω.

3. Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με απλά ή σύνθετα θηλυκού γένους, με πρώτο συνθετικό πρόθεση και το δεύτερο το –τροπή:

α.  Έχει συσταθεί ειδική ……………… για αυτό το ζήτημα.

β. Έκανε πολλές …………………. στη διακόσμηση του χώρου.

γ. Άκουσε την ετυμηγορία για το έγκλημά που διέπραξε, απαθής, χωρίς ίχνος ……………. .

δ. Όταν η παρατήρηση λαμβάνει το χαρακτήρα ………………….., τότε αυτός που τη δέχεται δε δυσανασχετεί.

ε. Αν η αρρώστια παρουσιάσει …………………., τότε ο ασθενής εσπευσμένα πρέπει να μεταφερθεί στο νοσοκομείο.

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Γ’  ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ»

ΕΝΟΤΗΤΑ 13

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

4. σκέψαι: να προσδιορίσετε την ακριβή σημασία του ρήματος στις ακόλουθες φράσεις:

α. Σκεφτόμαστε να μετακομίσουμε σε άλλη γειτονιά.

β. Κάτι θα σκεφτείτε για να βγείτε από το αδιέξοδο.

γ. Συχνά σκέφτομαι με νοσταλγία τα μαθητικά μου χρόνια.

δ. Για σκέψου να κέρδιζες ένα τεράστιο ποσό στο λαχείο!

ε. Σκέφτηκες ποτέ πόσα παιδιά πεθαίνουν από ασιτία σε ολόκληρό τον κόσμο;

5. Αντιστοιχίστε τα αντίθετα:

1.       χεῖρον

2.       δυνατόν

3.       ἐπελάθου

4.       εὖ πράξει

5.       τῆς ὠφελίας

6.       δυνατοί

7.       ἀληθῆ

8.       δίκαια

9.       ἐπιμελεῖσθαι

        I.            ἂμεινον

     II.            ἀδύνατον

   III.            ἐμνήσθης

   IV.            κακῶς πράξει

     V.            τῆς βλάβης

   VI.            ἀδύνατοι

VII.            ψευδῆ

VIII.            ἂδικα

   IX.            ἀμελεῖν

ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΛΑΤΩΝΑΣ «ΠΟΛΙΤΕΙΑ»

ΕΝΟΤΗΤΑ 12

ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ

 

εἰκός: ομόρρ.: εικάζω, εικασία, εικαστικός, εικόνα, εικονίζω, εικονικός, εικόνισμα, επιείκεια, ανδρείκελο, εικονοστάσι, απεικονίζω, εικονοληψία.

προλέγω: συν. α.ε. : ἀγορεύω, δημηγορῶ, φημί, φθέγγομαι, φράζω, λαλῶ

                   αντ. α.ε. : σιγῶ, σιωπῶ

ομόρρ.: λέω, λόγος, λογική, λογιστής, λογαριάζω, λέξη, ανείπωτος, αντιλέγω, διαλέγομαι, διάλεξη, προλέγω, πρόλογος, συλλογίζομαι.

ἀλήθεια: λήθη, λήθαργος, λάθος, λαθραίος, αληθεύω, λαθρομετανάστης, αλησμόνητος.

ἄπειρος: συν. α.ε.: ἀμαθής, ἀδαής.

                αντ. α.ε.: ἔμπειρος, εἰδήμων.

     ομόρρ.: πείρα, πείραμα, πειραματίζομαι, πειράζω, πείραγμα, άπειρος, απείραχτος, έμπειρος, εμπειρογνώμονας.

τέλος: ομόρρ.: τέλειος, τελειότητα, τελετή, τελευταίος, τελικός, τελειωτικός, αποτελώ, αποτέλεσμα, συντελώ, συντέλεια.

βίος: συν. α.ε.: ζωή / αντ. α.ε.: τελευτή, θάνατος.

          ομόρρ.: βιοτικός, βιώνω, βίωμα, βιογραφία, βιογραφικό, βιοτεχνία, βιότοπος, διαβίωση, έμβιος, βραχύβιος, μικρόβιο.

πράττω: συν. α.ε.: ποιῶ, τελῶ, δρῶ, ἐργάζομαι / αντ. α.ε.: ἀπρακτῶ, ἀργῶ, κάθημαι.

ἀφικνέομαι-οῦμαι: συν. α.ε.: ἔρχομαι, ἥκω, παραγίγνομαι, φθάνω / αντ. α.ε.: ἀπέρχομαι. ἂπειμι, ἀποχωρῶ.

ομόρρ.: ικανός, ικανότητα, ικετεύω, ικετευτικός, ικανοποίηση, ανικανοποίητος, άφιξη, ανέφικτος, εφικτός.

ὁράω-ῶ: συν.α.ε.: θεῶμαι, θεωρῶ, βλέπω, ἐξετάζω, σκοπῶ / αντ. α.ε.: τυφλώττω.