ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. 16-32

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 30-32

Στις παραγράφους 30-32 περιγράφονται:

􀂾 Οι Αθηναίοι αιχμάλωτοι

􀂾 Οι ενέργειες του Λυσάνδρου

􀂾 Οι κατηγορίες εναντίον των Αθηναίων

􀂾 Η τελική απόφαση για τους αιχμαλώτους

􀂾 Η τύχη του Φιλοκλή

Οι Αθηναίοι αιχμάλωτοι

Ο Λύσανδρος στους Αιγός ποταμούς αιχμαλώτισε περίπου 35000 άνδρες και 171 αθηναϊκά πλοία (από τα 180 αθηναϊκά πλοία διασώθηκαν 8 πλοία με τον Κόνωνα και η Πάραλος). Κάθε αρχαία τριήρης έφερε 200 κωπηλάτες (ερέτες) και λίγους οπλίτες. Από αυτούς περίπου 4000 ήταν γνήσιοι Αθηναίοι οπλίτες που εξοντώθηκαν με διαταγή του Λυσάνδρου. Σχεδόν όλοι οι Αθηναίοι, οι στρατηγοί τους, μεταξύ των οποίων ο Φιλοκλής και ο Αδείμαντος, και οι σύμμαχοι αιχμαλωτίστηκαν από τον Λύσανδρο, χωρίς καμιά αντίσταση, αφού η επίθεση του Λυσάνδρου ήταν ξαφνική. Μόνο λίγοι από τους Αθηναίους σώθηκαν με τον Κόνωνα και μερικοί άλλοι που κατέφυγαν στα τείχη της Σηστού και σε άλλα φρούρια της περιοχής. Τα πλοία, τους αιχμαλώτους και τα λάφυρα τα μετέφερε ο Λύσανδρος στη Λάμψακο, την οποία είχε καταστήσει ορμητήριο των πολεμικών του επιχειρήσεων (Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰς Λάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγὼν ἄλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ Ἀδείμαντον).

Οι ενέργειες του Λυσάνδρου

Μετά τη νίκη στους Αιγός ποταμούς ο Λύσανδρος:

• Μετέφερε στη Λάμψακο τα αθηναϊκά πλοία και τους στρατιώτες που αιχμαλώτισε (Λύσανδρος δὲ τάς τε ναῦς καὶ τοὺς αἰχμαλώτους καὶ τἆλλα πάντα εἰς Λάμψακον ἀπήγαγεν, ἔλαβε δὲ καὶ τῶν στρατηγὼν ἄλλους τε καὶ Φιλοκλέα καὶ Ἀδείμαντον).

• Έστειλε την άλλη μέρα τον πειρατή Θεόπομπο τον Μιλήσιο για να μεταφέρει την είδηση της νίκης στη Σπάρτη (Ἧι δ’ ἡμέρᾳ ταῦτα κατειργάσατο, ἔπεμψε Θεόπομπον τὸν Μιλήσιον ληστὴν εἰς Λακεδαίμονα, ἀπαγγελοῦντα τὰ γεγονότα, ὅς ἀφικόμενος τριταῖος ἀπήγγειλε). Έδωσε στο Θεόπομπο το ταχύτερο πλοίο με τους καλύτερους κωπηλάτες. Σύμφωνα με μαρτυρία του Διόδωρου στόλισε το πλοίο αυτό με τα πιο πολυτελή και πλούσια όπλα από τα λάφυρα. Ύστερα από τρεις ημέρες (χρόνος καταπληκτικός για την εποχή εκείνη) ο Θεόπομπος έφερε την είδηση στην Σπάρτη. Η πειρατεία στην αρχαιότητα και κυρίως σε ταραγμένες περιόδους ήταν πολύ διαδεδομένη. Ο Θεόπομπος ο Μιλήσιος που ήταν πειρατής συνεργαζόταν με τον Λύσανδρο είτε εθελοντικά είτε με αμοιβή. Άλλωστε οι Σπαρτιάτες μπορούσαν να πληρώσουν μισθοφόρους γιατί ο Κύρος, ο νέος Πέρσης διοικητής της περιοχής της Ιωνίας, έδωσε πολλά χρήματα στο Λύσανδρο κατά την περίοδο του πολέμου.

• Συγκέντρωσε τους συμμάχους για να αποφασίσουν στο πολεμικό αυτό συμβούλιο για την τύχη των Αθηναίων συμμάχων (Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρος ἁθροίσας τοὺς συμμάχους ἐκέλευσε βουλεύεσθαι περὶ τῶν αἰχμαλώτων). Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σοβαρό, γιατί οι αιχμάλωτοι είναι πολλοί και το κλίμα βαρύ από εμπάθεια και εκδικητική μανία. Η ευθύνη, λοιπόν, είναι μεγάλη και δε θέλει να την επωμισθεί προσωπικά. Γι’ αυτό και συγκαλεί πολεμικό συμβούλιο των συμμάχων, ώστε η απόφαση να είναι κοινή. Παράλληλα με τη στάση του αυτή δίνει μια επίφαση δημοκρατικότητας με την οποία

επιχειρεί να παρουσιάσει τη δική του απόφαση για την εκτέλεση των αιχμαλώτων ως προϊόν συλλογικής ευθύνης.

Ο Λύσανδρος συγκάλεσε τους συμμάχους του σε πολεμικό συμβούλιο στη Λάμψακο ύστερα από τη ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς. Στο πολεμικό αυτό συμβούλιο κατηγόρησαν τους Αθηναίους για τις παρανομίες τους (Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρος ἁθροίσας τοὺς συμμάχους ἐκέλευσε βουλεύεσθαι περὶ τῶν αἰχμαλώτων) στη διάρκεια του πολέμου. Πράγματι οι Αθηναίοι συμπεριφέρθηκαν σκληρά σε όσες πόλεις ήταν ουδέτερες ή αποστατούσαν. Έτσι, εκδίωξαν τους κατοίκους από την Ιστιαία της Ευβοιας, μοίρασαν τη γη σε Αθηναίους κληρούχους και άλλαξαν το όνομα της σε Ωρεούς. Σκληρότερη ήταν η στάση τους απέναντι στην Αίγινα, την οποία έκαψαν ενώ τους κατοίκους είτε τους αιχμαλώτισαν είτε τους έδιωξαν. Ανάλογη ήταν η συμπεριφορά τους απέναντι στις πόλεις Τορώνη και Σκιώνη της Χαλκιδικής. Τις κατέστρεψαν, αιχμαλώτισαν τους άντρες και πούλησαν ως δούλους γυναίκες και παιδιά. Το μεγαλύτερο έγκλημα το διέπραξαν εναντίον της Μήλου, όπου σκότωσαν τους εφήβους και τους άνδρες, υποδούλωσαν τα γυναικόπαιδα και κατέστησαν την χώρα αποικία τους. Πριν από την ναυμαχία στους Αιγός ποταμούς, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να κόψουν το δεξί χέρι των Πελοποννησίων που θα αιχμαλώτιζαν (καὶ ἅ ἐψηφισμένοι ἦσαν ποιεῖν, εἰ κρατήσειαν τῇ ναυμαχίᾳ, τὴν δεξιὰν χεῖρα ἀποκόπτειν τῶν ζωγρηθέντων πάντων).

Στην απάνθρωπη αυτή απόφαση οδηγήθηκαν γιατί οι περισσότεροι άνδρες ήταν δεξιόχειρες και με την αποκοπή του δεξιού χεριού θα γίνονταν ακίνδυνοι στον πόλεμο αφού δεν θα μπορούσαν να κωπηλατήσουν ή να κρατήσουν δόρυ. Κατά τον Πλούταρχο όμως η απόφαση αυτή αφορούσε μόνο την αποκοπή του αντίχειρα, ώστε οι άντρες να μπορούν να κωπηλατούν όχι όμως και να φέρουν δόρυ. Επίσης όταν κυρίεψαν δύο τριήρεις, τη μία από την Κόρινθο και την άλλη από την Άνδρο, πέταξαν όλους τους άνδρες στην θάλασσα (καὶ ὅτι λαβόντες δύο τριήρεις, Κορινθίαν καὶ Ἀνδρίαν, τοὺς ἄνδρας ἐξ αὐτῶν πάντας κατακρημνίσειαν). Την παραπάνω τιμωρία πρότεινε και επέβαλε ο στρατηγός Φιλοκλής (Φιλοκλῆς δ’ ἦν στρατηγός τῶν Ἀθηναίων, ὅς τούτους διέφθειρεν).

Φιλοκλής

Ήταν ο στρατηγός που πρότεινε στους Αθηναίους να αποκόψουν το δεξί χέρι (ή αντίχειρα) των αιχμαλώτων. Ήταν επίσης ο κύριος υπαίτιος της φοβερής συμφοράς στους Αιγός ποταμούς γιατί την ημέρα εκείνη αυτός και η μοίρα των πλοίων του είχαν την επιφυλακή όλου του αθηναϊκού στόλου. Όμως επειδή υποτίμησε τους Λακεδαιμονίους δεν πήρε τα κατάλληλα μέτρα ασφαλείας. Ο θάνατος του υπήρξε άδοξος.

Η τελική απόφαση για τους αιχμαλώτους

Όλοι οι Αθηναίοι αιχμάλωτοι, εκτός του Αδείμαντου καταδικάστηκαν και εκτελέστηκαν από τους Πελοποννησίους ύστερα από την απόφαση του πολεμικού συμβουλίου (Ἐλέγετο δὲ καὶ ἄλλα πολλά, καὶ ἔδοξεν ἀποκτεῖναι τῶν αἰχμαλώτων ὅσοι ἦσαν Ἀθηναῖοι πλὴν Ἀδειμάντου). Οι μισθοφόροι και οι σύμμαχοι των Αθηναίων αφέθηκαν να γυρίσουν στις πόλεις τους. Ο Ξενοφώντας, επειδή δεν ήθελε να αμαυρώσει τη φήμη του Λυσάνδρου, απέφυγε να αναφέρει τον αριθμό των σκοτωμένων Αθηναίων αιχμαλώτων. Ο Αδείμαντος εξαιρέθηκε γιατί ήταν ο μόνος που έφερε αντίρρηση στην απόφαση της εκκλησίας του δήμου για τον ακρωτηριασμό των Πελοποννησίων αιχμαλώτων, αν οι Αθηναίοι νικούσαν στη ναυμαχία, και έδειξε σύνεση και ανθρωπισμό (ὅτι μόνος ἐπελάβετο ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ περί τῆς ἀποτομῆς τῶν χειρῶν ψηφίσματος). Όμως ο Αδείμαντος, όταν επέστρεψε στην Αθήνα, κατηγορήθηκε ως προδότης (ᾐτιάθη μέντοι ὑπό τινων προδοῦναι τὰς ναῦς). Πάντως, η εξαίρεση του Αδείμαντου δεν απαλλάσσει τους Λακεδαιμονίους από την ευθύνη και το στίγμα του αποτρόπαιου ομαδικού εγκλήματος εις βάρος ανυπεράσπιστων αιχμαλώτων, που ήταν και οι ίδιοι θύματα πολέμου. Πρόκειται για μία πράξη βάρβαρη, απάνθρωπη και εγκληματική που παραβιάζει τους άγραφους, καθιερωμένους νόμους για την τύχη των αιχμαλώτων και συναγωνίζεται τις βαρβαρότητες που διέπραξαν οι Αθηναίοι. Αποδεικνύει ότι ο πόλεμος δεν προκαλεί μόνο υλικές ζημιές αλλά οι θηριωδίες και οι βιαιότητες, που διαπράττονται κατά τη διάρκεια του, προξενούν ψυχική και ηθική φθορά. Ο Λύσανδρος με το έγκλημα αυτό έδειξε τη σκληρότητα, την ωμότητα και τον κυνισμό του.

Η τύχη του Φιλοκλή

Ο Ξενοφώντας στιγματίζει τον Λύσανδρο λέγοντας ότι σκότωσε τον αιχμάλωτο Φιλοκλή με τα ίδια του τα χέρια, αφού πρώτα ρώτησε ποια τιμωρία του άξιζε να πάθει, επειδή πρώτος είχε παραβεί τους νόμους εις βάρος των Ελλήνων ρίχνοντας στη θάλασσα τους Ανδρίους και τους Κορινθίους (Λύσανδρος δὲ Φιλοκλέα πρῶτον ἐρωτήσας, ὅς τοὺς Ἀνδρίους καὶ Κορινθίους κατεκρήμνισε, τί εἴη ἄξιος παθεῖν ἀρξάμενος εἰς Ἕλληνας παρανομεῖν, ἀπέσφαξεν). Ο θάνατός του υπήρξε άδοξος. Οι Λακεδαιμόνιοι εξάντλησαν τη σκληρότητά τους, ώστε με το θάνατό του να ικανοποιήσει τις ψυχές των θυμάτων του. Παρόλα αυτά η πράξη τους δε δικαιολογείται ηθικά. Τα τελευταία λόγια του, που τα παραθέτει ο Πλούταρχος, δείχνουν μία περήφανη στάση απέναντι στον Λύσανδρο: «Μη με κατηγορείς για ζητήματα στα οποία δεν υπάρχει δικαστής. Πάντως, σαν νικητής που είσαι, κάνε εκείνο που θα πάθαινες εσύ, αν ήσουν ηττημένος».

Η οργάνωση του λόγου

Ο Ξενοφώντας στο κείμενο αυτό:

• Χρησιμοποιεί αόριστο για τα συντελεσμένα γεγονότα που αναφέρονται στη μεταφορά των αιχμαλώτων και των λαφύρων στη Λάμψακο και στην αναγγελία της νίκης στη Σπάρτη.

• Αλλάζει το χρόνο σε παρατατικό κατά τη διάρκεια της συζήτησης για να δείξει τη διάρκεια και την έντασή της.

• Χρησιμοποιεί σύντομες περιόδους, τις οποίες συνδέει με το μεταβατικό σύνδεσμο «δε».

 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

α. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης

1. Ποιες ήταν οι ενέργειες του Λυσάνδρου αμέσως μετά τη νίκη του;

2. Τι κατηγορίες εξαπέλυσαν κατά των Αθηναίων οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοί τους;

Ποιες παρανομίες είχαν διαπράξει οι Αθηναίοι στη διάρκεια του πολέμου;

4. Να σχολιάσετε την απόφαση των Αθηναίων σε περίπτωση νίκης τους στους Αιγός

ποταμούς;

5. Σε τι αποφάσεις κατέληξαν οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοι;

6. Γιατί ο Λύσανδρος συγκάλεσε τους συμμάχους του για την τύχη των Αθηναίων

αιχμαλώτων;

7. Πώς φέρθηκε ο Λύσανδρος στο Φιλοκλή και πώς σχολιάζετε αυτή τη συμπεριφορά;

8. Να συγκρίνετε τη στάση του Φιλοκλή και του Αδείμαντου στο ζήτημα της τιμωρίας των

Λακεδαιμονίων αιχμαλώτων, αν νικούσαν οι Αθηναίοι;

β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης

1. Ποιος μετέφερε στη Σπάρτη την είδηση της νίκης του Λυσάνδρου;

2. Γιατί εξαίρεσαν τον Αδείμαντο από την εκτέλεση;

3. Τι ρώτησε το Φιλοκλή ο Λύσανδρος πριν τον σκοτώσει;

γ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής

1. Βασική κατηγορία κατά των Αθηναίων ήταν ότι:

α. είχαν αποφασίσει να πετάξουν τους ναύτες στη θάλασσα

β. είχαν πουλήσει τους αιχμαλώτους σαν δούλους

γ. είχαν συλλάβει ζωντανούς τους ναύτες από τις τριήρεις

δ. είχαν αποφασίσει να κόβουν το δεξί χέρι των αιχμαλώτων

2. Ο Αδείμαντος εξαιρέθηκε από την εκτέλεση γιατί:

α. δεν είχε ψηφίσει για την αποκοπή των χεριών

β. ήταν αντίθετος με τη διεξαγωγή της ναυμαχίας

γ. είχε προδώσει το στόλο

δ. όταν τον συνέλαβαν, έδειξε μεταμέλεια

3. Ο Λύσανδρος έστειλε στη Σπάρτη το ληστή Θεόπομπο το Μιλήσιο για να αναγγείλει τα

γεγονότα, γιατί:

α. υποτιμούσε τους εφόρους

β. ο ληστής αυτός ήταν ικανός και έμπειρος ναυτικός

γ. δεν θα τον καταδίωκαν τα αθηναϊκά πλοία

Ποιες παρανομίες είχαν διαπράξει οι Αθηναίοι στη διάρκεια του πολέμου;

4. Να σχολιάσετε την απόφαση των Αθηναίων σε περίπτωση νίκης τους στους Αιγός

ποταμούς;

5. Σε τι αποφάσεις κατέληξαν οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοι;

6. Γιατί ο Λύσανδρος συγκάλεσε τους συμμάχους του για την τύχη των Αθηναίων

αιχμαλώτων;

7. Πώς φέρθηκε ο Λύσανδρος στο Φιλοκλή και πώς σχολιάζετε αυτή τη συμπεριφορά;

8. Να συγκρίνετε τη στάση του Φιλοκλή και του Αδείμαντου στο ζήτημα της τιμωρίας των

Λακεδαιμονίων αιχμαλώτων, αν νικούσαν οι Αθηναίοι;

Βασική κατηγορία κατά των Αθηναίων ήταν ότι:

α. είχαν αποφασίσει να πετάξουν τους ναύτες στη θάλασσα

β. είχαν πουλήσει τους αιχμαλώτους σαν δούλους

γ. είχαν συλλάβει ζωντανούς τους ναύτες από τις τριήρεις

δ. είχαν αποφασίσει να κόβουν το δεξί χέρι των αιχμαλώτων

2. Ο Αδείμαντος εξαιρέθηκε από την εκτέλεση γιατί:

α. δεν είχε ψηφίσει για την αποκοπή των χεριών

β. ήταν αντίθετος με τη διεξαγωγή της ναυμαχίας

γ. είχε προδώσει το στόλο

δ. όταν τον συνέλαβαν, έδειξε μεταμέλεια

3. Ο Λύσανδρος έστειλε στη Σπάρτη το ληστή Θεόπομπο το Μιλήσιο για να αναγγείλει τα

γεγονότα, γιατί:

α. υποτιμούσε τους εφόρους

β. ο ληστής αυτός ήταν ικανός και έμπειρος ναυτικός

γ. δεν θα τον καταδίωκαν τα αθηναϊκά πλοία

είχε διακριθεί στη μάχη

4. Ο Λύσανδρος μετά τη ναυμαχία:

α. έστειλε τα πλοία και τους αιχμαλώτους στη Λάμψακο

β. κατάστρεψε τα πλοία και σκότωσε τους αιχμαλώτους

γ. άφησε τα πλοία και τους αιχμαλώτους στους Αιγός ποταμούς

δ. έστειλε τα πλοία και τους αιχμαλώτους στη Σπάρτη μαζί με τον Θεόπομπο

5. Οι Σπαρτιάτες και οι σύμμαχοί τους αποφάσισαν:

α. να σκοτώσουν όλους τους αιχμαλώτους

β. να στείλουν τους αιχμαλώτους στη Σπάρτη

γ. να σκοτώσουν μόνο τους Αθηναίους αιχμαλώτους με εξαίρεση τον Αδείμαντο

δ. να πουλήσουν τους αιχμαλώτους ως δούλους

Ο Φιλοκλής λίγο πριν πεθάνει:

α. ικέτευσε για την σωτηρία του και έδειξε δειλία

β. φώναζε ότι ήταν αθώος

γ. κατηγόρησε τον Λύσανδρο για σκληρότητα

δ. κράτησε περήφανη στάση

ΣΩΣΤΟ-ΛΑΘΟΣ

Ο Λύσανδρος συνέλαβε τον πειρατή Θεόπομπο = ……

2. Οι Αθηναίοι κατηγορούνται ότι απέκοψαν το χέρι των αιχμαλώτων = ……

3. Οι Αθηναίοι έριξαν τους ναύτες στη θάλασσα και ο Φιλοκλής τους σκότωσε = ……

4. Ο Φιλοκλής εκτελέστηκε και ο Αδείμαντος απαλλάχτηκε = ……

5. Ο Λύσανδρος μετέφερε τους αιχμαλώτους στη Σηστό = ……

6. Ο Λύσανδρος ζήτησε τη γνώμη των συμμάχων για την τύχη των αιχμαλώτων = ……

7. Ο Αδείμαντος πρότεινε την αποκοπή του δεξιού χεριού των αιχμαλώτων = ……

8. Από τους στρατηγούς των Αθηναίων σώθηκε μόνο ο Μένανδρος = ...............

9. Ο Λύσανδρος εξαίρεσε από τη θανατική καταδίκη τους συμμάχους των Αθηναίων = ........

10. Ο Λύσανδρος μετέφερε τα πλοία και τους αιχμαλώτους στη Σπάρτη = ...........

Οι Αθηναίοι κατηγορήθηκαν ότι πέταξαν στη θάλασσα τα πληρώματα δύο πλοίων, το ένα

από τα οποία ανήκε στους Τορωναίους και το άλλο στους Σκιωναίους = ...............

ε. Ερωτήσεις κατάταξης

1. Τοποθετήστε κατά χρονική αλληλουχία τις κινήσεις του Λυσάνδρου και των συμμάχων:

α. συγκεντρώθηκαν για να αποφασίσουν για τους αιχμαλώτους ( )

β. ο Λύσανδρος έσφαξε το Φιλοκλή ( )

γ. στέλνουν τον Θεόπομπο στη Σπάρτη ( )

δ. συλλαμβάνουν τους Φιλοκλή και Αδείμαντο ( )

ε. εξαπολύουν κατηγορίες κατά των Αθηναίων ( )

στ. ο Αδείμαντος κατηγορήθηκε ότι πρόδωσε το στόλο ( )

ΙΙ. ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗΣ

1. Να κλιθούν σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα ουσιαστικά: αἰχμαλώτους, στρατηγῶν,

ἡμέρᾳ, ληστήν, γεγονότα, συμμάχους, κατηγορίαι, ναυμαχία, χείρα, ἄνδρας,

ἐκκλησίᾳ, ἀποτομῆς, Ἕλληνας

2. Να αναγνωριστούν οι τύποι αορίστου β΄ και να γίνει χρονική αντικατάσταση

3. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στους ρηματικούς τύπους: ἀπαγγελοῦντα, ἀφικόμενος,

ἁθροίσας, βουλεύεσθαι, παρενενομήκεσαν, ἐψηφισμένοι ἦσαν, διέφθειρεν, παθεῖν,

ἀρξάμενος

4. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα ρήματα: ἀπήγαγεν, ἔλαβε, κατειργάσατο,

ἔπεμψε, ἀπήγγειλε, ἐκέλευσε, κρατήσειαν, ᾐτιάθη, εἴη

5. Να γράψετε τα παραθετικά των επιθέτων και επιρρημάτων: πολλαί, ἄξιος

6. Να κλιθούν τα επίθετα στις πλάγιες πτώσεις ενικού και πληθυντικού αριθμού στο γένος

που βρίσκονται: πάντα, πολλαί, ἄξιος

7. Να κλιθούν οι αντωνυμίες στο γένος που βρίσκονται και στους δύο αριθμούς: ὅς,

τούτους, ὅσοι, τί

8. Ποια ομάδα ουσιαστικών περιέχει μόνο πρωτόκλιτα:

α. χείρα – αἰχμαλώτων – ναῦς – λῃστήν

β. ἡμέρᾳ – λῃστήν – ἐκκλησίᾳ – ἀποτομῆς

γ. κατηγορίαι – χειρῶν – ἡμέρᾳ – τριήρεις

ναυμαχίᾳ – ἐκκλησίᾳ – ἄνδρας – Ἕλληνας

9. Ο αντίθετος αριθμός των πιο κάτω τύπων είναι (Να σημειώσετε αν είναι Σωστό ή Λάθος):

α. πάντα 􀃆 πάν = ……

β. ἔπεμψε 􀃆 έπεμψαν = ……

γ. ἀπαγγελοῦντα 􀃆 ἀπαγγελοῦντας = ……

δ. ἅ 􀃆 αἵ = ……

ε. ἐψηφισμένοι ἦσαν 􀃆 ἐψήφιστο = ……

στ. διέφθειρεν 􀃆 διέφθειραν = ……

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ

Να γράψετε ομόρριζα στα νέα ελληνικά των λέξεων: κατειργάσατο, ἀφικόμενος,

ἁθροίσας, βουλεύεσθαι, παρενενομήκεσαν, ἐψηφισμένοι ἦσαν, κρατήσειαν,

ἀποκόπτειν, διέφθειρε, ᾐτιάθη, προδοῦναι

2. Με ποιες λέξεις του κειμένου είναι ομόρριζες οι παρακάτω λέξεις της νέας ελληνικής:

εισαγγελέας, εργαστήριο, βουλευτής, παρανομία, ψήφος, κρατητήριο, απόκομμα,

πατροκτόνος, αιμοδότης, πένθος, αρχείο, αιτία, ερωτηματικό, άθροισμα

3. Να γράψετε την ετυμολογία των λέξεων του κειμένου: αἰτιῶμαι, ψήφισμα, ἀποτομή,

ἐκκλησία, ἀποκτείνω, σύμμαχος, ἁθροίζω, τριταῖος, λῃστής, στρατηγός, αἰχμάλωτος

4. Να συνδυαστούν οι λέξεις της Α στήλης με τη σημασία τους στη Β στήλη:

Α Β

1. κατεργάζομαι α. συλλαμβάνομαι ζωντανός

2. λῃστής β. συγκεντρώνω

3. ἀφικνοῦμαι γ. είμαι αντίθετος σε κάτι

4. τριταῖος δ. αποκοπή

5. ἁθροίζω ε. κατορθώνω, ολοκληρώνω

6. κρατῶ στ. πειρατής

7. διαφθείρω ζ. φτάνω

8. ἡ ἀποτομή η. μετά από τρεις ημέρες

9. ἐπιλαμβάνομαι θ. εξοντώνω

10. ζωγροῦμαι ι. νικώ, επικρατώ

Με ποια ομάδα λέξεων είναι ομόρριζα τα κατειργάσατο και ἀποτομῆς:

α. διεργασία – άνεργος – αποταμίευση

β. συντομία – απεργάζομαι – προτομή

γ. κάτεργο – διάστημα – συνεργάτης

δ. αργία – επίτομος – ανατομικός

Να συνδυαστούν οι λέξεις της στήλης Α με τις ομόρριζές τους της Β (στη Β περισσεύει

μία)

Α Β

1. ἀποκόπτειν α. υπαίτιος

2. διέφθειρεν β. μακρηγορω

3. ᾐτιάθη γ. άφθαρτος

4. ἀρξάμενος δ. απονέμω

5. κατηγορίαι ε. κομματικός

6. παρανομεῖν στ. ηττημένος

ζ. επαρχία

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. 16-32

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 28-29

Στις παραγράφους 28-29 περιγράφονται:

􀂾 Η διαταγή του Λυσάνδρου
􀂾 Η αντίδραση του Κόνωνα
􀂾 Η κατάσταση των αθηναϊκών πλοίων
􀂾 Τα διασωθέντα πλοία
􀂾 Τα αποτελέσματα του σχεδίου του Λυσάνδρου
􀂾 Οι τελευταίες ενέργειες του Κόνωνα
􀂾 Ο αγγελιαφόρος της συντριβής στην Αθήνα

Η διαταγή του Λυσάνδρου

Όταν οι στρατιώτες του Λυσάνδρου ύψωσαν την ασπίδα πάνω σ’ ένα κοντάρι, τότε ο Λύσανδρος αμέσως έδωσε διαταγή να πλεύσει ο πελοποννησιακός στόλος εναντίον του αθηναϊκού στόλου (Λύσανδρος δ’ εὐθὺς ἐσήμανε τὴν ταχίστην πλεῖν). Ταυτόχρονα προχωρούσε στην ξηρά και ο Θώρακας με το πεζικό του (συμπαρῄει δὲ καὶ Θώραξ τὸ πεζὸν ἔχων). Ο Θώραξ ήταν Σπαρτιάτης αρχηγός των Αβυδηνών που βάδιζε παραλιακά της Λαμψάκου και ενθάρρυνε το στόλο του Λυσάνδρου.

Η αντίδραση του Κόνωνα

Ο στρατηγός Κόνωνας, που βρισκόταν κοντά στην ακτή, πρώτος είδε την ξαφνική επίθεση του στόλου των Πελοποννησίων εναντίον του στόλου των Αθηναίων. Τότε έδωσε διαταγή στους στρατιώτες να επιβιβαστούν αμέσως στα πλοία σε μια προσπάθεια να τα σώσει (Κόνων δὲ ἰδὼν τὸν ἐπίπλουν, ἐσήμανεν εἰς τὰς ναῦς βοηθεῖν κατὰ κράτος).

Ο Κόνων ήταν επιφανής Αθηναίος στρατηγός που καταγόταν από αριστοκρατική οικογένεια. Ύστερα από την καταστροφή του αθηναϊκού στόλου στους Αιγός ποταμούς κατέφυγε στον Ευαγόρα της Κύπρου, με τη βοήθεια του οποίου ανασυγκρότησε τις δυνάμεις του και επάνδρωσε νέο στόλο. Ναυμάχησε με τους Λακεδαιμονίους ξανά το 394 κοντά στην Κνίδο και τους νίκησε. Επέστρεψε τότε στην Αθήνα και έγινε ο ήρωας της εποχής του γιατί ανοικοδόμησε τα Μακρά τείχη της Αθήνας και τα τείχη του Πειραιά και ανύψωσε το γόητρο της πόλης. Προς τιμήν του οι Αθηναίοι προσέφεραν εκατόμβη θυσιών και αναθήματα στους θεούς, έχτισαν ιερό και έστησαν χάλκινο ανδριάντα του στην αγορά. Αργότερα όμως έπεσε σε δυσμένεια και πέθανε στην Κύπρο παραγνωρισμένος και αφανής.

Η κατάσταση των αθηναϊκών πλοίων

Όταν άρχισε η ξαφνική επίθεση του σπαρτιατικού στόλου επικράτησε σύγχυση στους διασκορπισμένους Αθηναίους (Διεσκεδασμένων δὲ τῶν ἀνθρώπων). Κανονικά κάθε τριήρης διέθετε τρεις σειρές κωπηλάτες. Η αιφνιδιαστική όμως κίνηση του Λυσάνδρου τους υποχρέωσε να επανδρώσουν λίγα και βιαστικά. Γι’ αυτό άλλες από τις αθηναϊκές τριήρεις βρέθηκαν με δύο σειρές από κωπηλάτες (αἱ μὲν τῶν νεῶν δίκροτοι ἦσαν), άλλες με μία σειρά (αἱ δὲ μονόκροτοι) και άλλες τελείως άδειες (αἱ δὲ παντελῶς κεναί).

Τα διασωθέντα πλοία

Ο Κόνων ήταν ο μόνος στρατηγός που πρόφτασε να επιβιβαστεί με τους άντρες του, ανοίχθηκε στο πέλαγος και σώθηκε, όπως και άλλα επτά πλοία (ἡ δὲ Κόνωνος καὶ ἄλλαι περὶ αὐτόν ἑπτὰ πλήρεις ἀνήχθησαν ἁθρόαι καὶ ἡ Πάραλος) καθώς και η Πάραλος, το ιερό πλοίο των Αθηναίων. Ο αθηναϊκός στόλος είχε 180 πλοία και κάθε πλοίο διέθετε 200 περίπου κωπηλάτες και στρατιώτες. Το γεγονός ότι σώθηκαν μόνο εννέα πλοία και ελάχιστοι στρατιώτες δείχνει το μέγεθος της πανωλεθρίας που υπέστησαν οι Αθηναίοι.

Τα αποτελέσματα του σχεδίου του Λυσάνδρου

Ο Λύσανδρος κατέλαβε σχεδόν το σύνολο των πλοίων των Αθηναίων στην ξηρά (τὰς δ’ ἄλλας πάσας Λύσανδρος ἔλαβε πρὸς τῇ γῇ). Επίσης στην ακτή αιχμαλώτισε τους περισσότερους στρατιώτες (Τοὺς δὲ πλείστους ἄνδρας ἐν τῇ γῇ συνέλεξεν) εκτός από μερικούς που πρόλαβαν και κατέφυγαν στα μικρά οχυρά της Σηστού (οἱ δὲ καὶ ἔφυγον εἰς τὰ τειχύδρια).

Οι τελευταίες ενέργειες του Κόνωνα

Οι αρχαίοι Έλληνες, όταν επρόκειτο να ναυμαχήσουν, αφαιρούσαν τα μεγάλα πανιά των πλοίων και τα άφηναν στην ξηρά για να κινούνται με τα κουπιά και να είναι πιο ευέλικτα. Αυτό είχε κάνει και ο Λύσανδρος. Ο Κόνων, λοιπόν, είχε την ψυχραιμία να πλησιάσει στην Αβαρνίδα, το ακρωτήριο της Λαμψάκου και να αρπάξει τα μεγάλα πανιά από τα πλοία των Πελοποννησίων (Κόνων...... κατασχὼν ἐπὶ τὴν Ἀβαρνίδα τὴν Λαμψάκου ἄκραν ἔλαβεν αὐτόθεν τὰ μεγάλα τῶν Λυσάνδρου νεῶν ἱστία). Με αυτή την παράτολμη ενέργεια εξασφάλισε τη σωτηρία αφού οι Πελοποννήσιοι δεν μπορούσαν πλέον να τον καταδιώξουν.

Στη συνέχεια κατέφυγε στον Ευαγόρα, τον βασιλιά της Σαλαμίνας της Κύπρου (καὶ αὐτός μὲν ὀκτὼ ναυσὶν ἀπέπλευσε παρ’ Εὐαγόραν εἰς Κύπρον). Οι λόγοι της κίνησης αυτής ήταν: α) ο Ευαγόρας ήταν φίλος των Αθηναίων και είχε τιμηθεί με από αυτούς με πολιτικά δικαιώματα, β) φοβόταν την οργή του αθηναϊκού λαού λόγω της καταστροφής στους Αιγός ποταμούς και ήθελε να την αποφύγει, γ) θα περίμενε στην Κύπρο, με τον Ευαγόρα ως σύμμαχο και φίλο του, τη μεταβολή της τύχης και των πραγμάτων προκειμένου να βοηθήσει την πατρίδα του και να πετύχει την ανασύσταση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Πραγματικά το 394 π.Χ. νίκησε τους Σπαρτιάτες στην Κνίδο.

Ευαγόρας

Ο Ευαγόρας ήταν βασιλιάς της Σαλαμίνας της Κύπρου. Καταγόταν από τον μυθικό ήρωα Τεύκρο. Το 410 π.Χ. έγινε βασιλιάς της Σαλαμίνας της Κύπρου, αφού σκότωσε τον τύραννο Αβδέμονα. Οργάνωσε το εμπόριο και το ναυτικό της Σαλαμίνας και επέκτεινε το κράτος του στο μεγαλύτερο μέρος της Κύπρου. Στον Πελοποννησιακό πόλεμο ήταν σύμμαχος με τους Αθηναίους. Μάλιστα με τη μεσολάβηση του Κόνωνα συνέβαλε στην αναγέννηση της Αθήνας και στη ναυμαχία της Κνίδου διοικούσε ο ίδιος τον Κυπριακό στόλο. Γι’ αυτό και οι Αθηναίοι του έδωσαν το δικαίωμα του Αθηναίου πολίτη. Στο τέλος της ζωής του έχασε τη δύναμή του και δολοφονήθηκε.

Ο αγγελιαφόρος της συντριβής στην Αθήνα

Η Πάραλος, το ιερό πλοίο των Αθηναίων, έφερε την φοβερή είδηση της καταστροφής στην Αθήνα (ἡ δὲ Πάραλος εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀπαγγελοῦσα τὰ γεγονότα). Τα άλλα δύο ιερά πλοία ήταν η Δηλιάς και η Σαλαμινία. Τα πλοία αυτά χρησιμοποιούνταν: α) για τη μεταφορά επίσημων αντιπροσώπων, των «θεωριών» στα εθνικά πανηγύρια και γιορτές κυρίως της Δήλου, β) για τη μεταφορά των δημοσίων χρημάτων, γ) για τη μεταφορά πρεσβειών σε συμμαχικές και μη πόλεις, δ) για τη μεταφορά των διαταγών της αθηναϊκής πολιτείας.

Χαρακτηρισμός Κόνωνα

Ο Κόνων ήταν ο μόνος που κατάφερε να γλιτώσει και να διασώσει οχτώ πλοία και την Πάραλο. Φέρει και αυτός ευθύνη για την επιλογή του μέρους όπου αγκυροβόλησαν οι Αθηναίοι και για την αποδιοργάνωση τους στην ξηρά. Στη δύσκολη, ωστόσο στιγμή, δεν έχασε την ψυχραιμία και το θάρρος του και κατάφερε να αφαιρέσει τα μεγάλα πανιά των Σπαρτιατών για να μην μπορέσουν να τον καταδιώξουν. Η ενέργειά του αυτή δείχνει ότι είναι τολμηρός, ευφυής και προνοητικός.

Αφήγηση

Η ταχύτητα της εξέλιξης των γεγονότων αποτυπώνει το μέγεθος της καταστροφής των Αθηναίων. Η ένταση κατά τη σύγκρουση δηλώνεται με τη χρήση παρατατικών ενώ το χρονικό διάστημα μετά τη συντριβή εκφράζεται με αορίστους, γεγονός που δείχνει την οριστική επικράτηση των Λακεδαιμονίων. Επίσης, όλες οι φάσεις της συμπλοκής δένονται εσωτερικά με αιτιώδη σχέση (αιτίου – αιτιατού). Έτσι η υπεροψία οδηγεί στην απρονοησία και τη διασπορά, η κατασκοπία στο προειδοποιητικό σήμα, η διαταγή του Λυσάνδρου στην επίθεση, η επίθεση στην πανωλεθρία, η ευφυής κίνηση του Κόνωνα στην σωτηρία.

Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης

1. Ποια αποτελέσματα είχε το σχέδιο του Λυσάνδρου;

2. Ποιες ήταν οι ενέργειες του Κόνωνα όταν αντιλήφθηκε την επίθεση των Σπαρτιατών;

3. Περιγράψτε την εξέλιξη της ναυμαχίας και αξιολογήστε τις επιλογές των δύο αντιπάλων στρατηγών.

4. Τι εντύπωση και τι συναισθήματα για το διασυρμό των Αθηναίων σας προκαλεί η φράση «συνέλεξεν ἐν τῇ γῇ τούς πλείστους ἄνδρας»;

5. Πώς θα χαρακτηρίζετε τον Κόνωνα;

6. Γιατί ο Κόνων κατέφυγε στον Ευαγόρα της Κύπρου; Να αξιολογήσετε την επιλογή του.

β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης

1. Σε τι κατάσταση βρίσκονταν τα αθηναϊκά πλοία;

2. Απέφυγαν τη σύλληψη οι Αθηναίοι στρατιώτες;

3. Ποιος έφερε στην Αθήνα την είδηση της συντριβής;

γ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής

1. Μετά τον αιφνιδιασμό των Αθηναίων ο Σπαρτιάτης στρατηγός:

α. ἐσήμανε τὴν ταχίστην πλεῖν

β. ἐσήμανεν εἰς τὰς ναῦς βοηθεῖν κατά κράτος

γ. τὰς ἄλλας (ναῦς) ἔλαβε πρὸς τῇ γῇ

δ. συνέλεξεν εἰς τὰ τειχύδρια

2. Τέλος, ο Αθηναίος στρατηγός:

α. τοποθέτησε στα πλοία τα μεγάλα πανιά

β. συνέλαβε αιχμαλώτους στην Αβαρνίδα

γ. απέπλευσε με την Πάραλο για την Αθήνα

δ. κατευθύνθηκε προς την Κύπρο

Από τα 180 πλοία των Αθηναίων σώθηκαν τελικά και βγήκαν στ’ ανοιχτά:

α. η Πάραλος και ένα πλοίο του Κόνωνα

β. εφτά πλοία

γ. εννιά μόνο πλοία, στα οποία συμπεριλαμβάνονται η Πάραλος, το πλοίο του Κόνωνα και

άλλα επτά πλοία που ήταν κοντά του

δ. μόνο η Πάραλος

4. Ο Κόνων κατέφυγε στην Κύπρο:

α. για να σωθεί από τον Λύσανδρο που τον καταδίωκε

β. γιατί φοβόταν την οργή των Αθηναίων

γ. γιατί κατάλαβε ότι το κράτος των Αθηναίων είχε πλέον καταλυθεί

δ. γιατί εκεί θα γινόταν η επόμενη ναυμαχία με τους Σπαρτιάτες.

5. Μετά την ήττα η Πάραλος:

α. κατευθύνθηκε προς την Αθήνα για να ανακοινώσει τα γεγονότα

β. ακολούθησε τον Κόνωνα στην Κύπρο

γ. κατελήφθη από τον Λύσανδρο

δ. καταστράφηκε από τους Σπαρτιάτες γιατί ήταν το ιερό πλοίο των Αθηναίων

Ερωτήσεις σωστό -λάθος

Από τα πλοία των Σπαρτιατών «αἱ μὲν δίκροτοι ἦσαν, αἱ δὲ μονόκροτοι, αἱ δὲ παντελῶς κεναί» = ……

2. Οι Σπαρτιάτες κατέλαβαν επτά πλοία με τα πληρώματά τους εκτός από την Πάραλο = …..

3. Ο Ξενοφών ειρωνεύεται με τη φράση «συνέλεξεν τοὺς ἄνδρας» = ……

4. Ο Κόνων άρπαξε τα μεγάλα ιστία των Σπαρτιατών = ……

5. Ο Θώραξ φάνηκε απρόθυμος να βοηθήσει τον Λύσανδρο = ……

6. Οι περισσότεροι Αθηναίοι γλίτωσαν = ……

7. Ο Κόνων προσπαθούσε απεγνωσμένα να μαζέψει τους διασκορπισμένους Αθηναίους = ....

8. Ο Λύσανδρος κατέλαβε και το ιερό πλοίο των Αθηναίων, την Πάραλο = ............

9. Από τα πλοία του Αθηναϊκού στόλου σώθηκε μόνο το πλοίο του Κόνωνα = ...........

10. Η Σαλαμινία, το ιερό αυτό πλοίο, έφερε στην Αθήνα την είδηση της καταστροφής στους Αιγός ποταμούς = ..................

Γραμματική

Να κλίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα ουσιαστικά: ναῦς, ἀνθρώπων, τειχύδρια, ἄκραν, ἱστία

2. Να γραφούν τα τριτόκλιτα ουσιαστικά στις πλάγιες πτώσεις, ενικού και πληθυντικού αριθμού, χωρισμένα σε συμφωνόληκτα και φωνηεντόληκτα

3. Να δοθούν όλα τα επίθετα του αποσπάσματος στον αντίθετο αριθμό

4. Να γράψετε τα παραθετικά των επιθέτων: ταχίστην, πλήρεις, πλείστους, μεγάλα

5. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στους ρηματικούς τύπους: ἐσήμανε, ἔχων, ἰδών, βοηθεῖν, διεσκεδασμένων, ἀνήχθησαν, ἔλαβε, συνέλεξεν, ἔφυγον, διεφθαρμένα, ἀπέπλευσε, ἀπαγγελοῦσα, γεγονότα

6. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα ρήματα: ἐσήμανε, ἀνήχθησαν, ἔλαβε, συνέλεξεν, ἀπέπλευσε

7. διεσκεδασμένων, διεφθαρμένα, ἀνήχθησαν, ἀπαγγελοῦσα: Να κλιθεί η οριστική και προστακτική του παρακειμένου της μέσης φωνής

8. Ποια ομάδα τριτόκλιτων περιέχει ένα μόνο σιγμόληκτο και ένα συγκοπτόμενο:

ἄνδρας – ναυσί – κράτος

β. νεῶν – Κόνων – ἄνδρας

γ. κράτος – Θώραξ – ναῦς

δ. ναυσί – ἐπίπλουν – πράγματα

9. Τα τρία γένη των πιο κάτω επιθέτων και μετοχών είναι: (Να σημειώσετε αν είναι Σωστό ή Λάθος)

α. δίκροτοι – δίκροτοι – δίκροτα = ……

β. πλήρεις – πλήρεις – πλήρη = ……

γ. παντός – πάσας – παντός = ……

δ. κατασχών – κατασχῶσα – κατασχόν = ……

ε. ἀπαγγελῶν – ἀπαγγελοῦσα – ἀπαγγελοῦν = ……

10. Να συμπληρώσετε τα κενά

Κόνων δέ, ἐπὶ ……………… (ὁρῶ, αορ. β΄) τὸν ἐπίπλουν, ἐσήμανεν εἰς τὰς ναῦς …………… (βοηθῶ, απαρ. αορ.) κατά κράτος. Οὗτος ταῖς ναυσίν …………… (φεύγω, αορ. β΄) καὶ …………… (κατέχω, αορ. β΄) τὴν Ἀβαρνίδα …………… (λαμβάνω, μτχ. αορ. β΄) τὰ μεγάλα ἱστία. 

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ

Να γράψετε τις λέξεις του κειμένου που δηλώνουν ναυτική ορολογία και να σχηματίσετε άλλες ομόρριζες με αυτές λέξεις στην νέα ελληνική.

2. Να γράψετε ομόρριζα των λέξεων: βοηθεῖν, πλήρεις, ἔλαβε, συνέλεξεν, ἔφυγον, ἔγνω, διεφθαρμένα, ἔχων

3. Να γράψετε ένα συνώνυμο για καθένα από τα επόμενα ρήματα στην αρχαία ελληνικά: πλέω, φεύγω, λαμβάνω, γιγνώσκω, διαφθείρω, συλλέγω

4. Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις: πλήρεις, ἀνάγομαι, αὐτόθεν, λαμβάνω, διαφθείρω, φεύγω, γιγνώσκω

5. Με ποιες λέξεις του κειμένου είναι ομόρριζες οι: εύκρατος, πλειστηριασμός, μεσίστια, ασήμαντος, υπόγειο, ναύλα, καταφύγιο, αγγελιαφόρος, άγνοια, ψυχοφθόρος

6. Ποια είναι η αρχαία και ποια η σημερινή σημασία των λέξεων: διασκεδάζω (διασκεδάννυμι), διαφθείρομαι, απαγγέλλω

Ποια ομάδα λέξεων περιέχει μία μη ομόρριζη της γης:

α. υπόγειο – γεωγραφία – γαιοκτησία

β. έγγειος – αγγειοπλάστης – εξωγήινος

γ. γεωργία – γηγενής – υδρόγειος

δ. γεωπόνος – γήλοφος – καταγής

8. Συνθέστε τις λέξεις παίρνοντας μία από την Α και μία από τη Β:

Α                              Β

1. πράγματα        α. κατά

2. πλεῖν               β. κράτος

3. νεῶν                γ. ἔγνω

4. γῇ                    δ. πεζόν

5. ἄνδρας            ε. ἐπί

6. πρὸς               στ. ἔχων

9. Να συνδυάσετε κάθε λέξη της στήλης Α με την αντίστοιχη σημασία της στη στήλη Β:

Α                                     Β

1. συμπάρειμι              α. η επίθεση

2. ὁ ἐπίπλους               β. όλα μαζί

3. διασκεδάνυμμαι       γ. από εκεί

4. μονόκροτοι              δ. συμπορεύομαι

5. ἁθρόαι                     ε. το ακρωτήρι

6. συλλέγω                  στ. διασκορπίζομαι

7. τό τειχύδριον            ζ. προσεγγίζω

8. διαφθείρω                 η. μικρό οχυρό

9. κατέχω                     θ. το πλοίο με μια σειρά κωπηλατών

10. ἡ ἄκρα                    ι. συγκεντρώνω

11. αὐτόθεν                  ια. καταστρέφω

10. Να γράψετε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων του αρχαίου κειμένου: συμπάρειμι, ἐπίπλους, δίκροτος, πλήρης, συλλέγω, πρᾶγμα, διαφθείρω

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. 16-32

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 25-27

Στις παραγράφους 25-27 περιγράφονται:

􀂾 Οι διαπιστώσεις του Αλκιβιάδη
􀂾 Οι συστάσεις του Αλκιβιάδη
􀂾 Η απήχηση των προτροπών του Αλκιβιάδη
􀂾 Η συνήθεια των Αθηναίων
􀂾 Η εντολή του Λυσάνδρου

Αλκιβιάδης

Ήταν μαθητής του Σωκράτη και συγγενής του Περικλή. Σε μικρή ηλικία ασχολήθηκε με την πολιτική και ήταν αυτός κυρίως που έπεισε τους Αθηναίους να αναλάβουν τη Σικελική εκστρατεία για την οποία εξελέγη στρατηγός. Όμως κατηγορήθηκε ως Ερμοκοπίδης και γι’ αυτό ανακλήθηκε για να δικαστεί. Φοβισμένος αυτομόλησε στη Σπάρτη, όπου έδωσε ολέθριες για την Αθήνα συμβουλές, και στη συνέχεια προσέγγισε τους Πέρσες. Αργότερα με ψήφισμα της εκκλησίας του δήμου ο Αλκιβιάδης ανακλήθηκε και ξαναγύρισε στην Αθήνα θριαμβευτικά. Αμέσως του ανατέθηκε η αρχηγία του στρατού και στόλου της Αθήνας. Υπήρξε όμως άτυχος. Ο αθηναϊκός στόλος που διηύθυνε έμεινε για λίγο κάτω από τη διοίκηση του Αντιόχου. Ενώ ο Αλκιβιάδης απουσίαζε προσωρινά, ο Αντίοχος νικήθηκε κοντά στην Έφεσσο, από το Σπαρτιάτη ναύαρχο Λύσανδρο (407 π.Χ.). Οι Αθηναίοι θεώρησαν ότι από αμέλεια του Αλκιβιάδη νικήθηκαν στο Νότιο και γι’ αυτό έπαψαν τον Αλκιβιάδη από τη στρατηγία και εξέλεξαν άλλους δέκα στρατηγούς ανάμεσα στους οποίους ήταν και ο Κόνωνας. Όταν ο Αλκιβιάδης έπεσε στη δυσμένεια των Αθηναίων και παύθηκε από τη στρατηγία, απομακρύνθηκε σε μια ιδιόκτητη οχυρωμένη περιοχή στη Χερσόνησο (σημερινή Καλλίπολη). Την οχυρή αυτή περιοχή είχε αποκτήσει ο Αλκιβιάδης όταν πολεμούσε τους Θράκες με μισθοφόρους. Εκεί από τα τείχη (ἐκ τῶν τειχῶν) παρατηρούσε τις κινήσεις των δύο αντιπάλων και συμβούλευε τους Αθηναίους ναυάρχους.

Οι διαπιστώσεις του Αλκιβιάδη

Στο απόσπασμα αυτό ο Ξενοφώντας προβάλλει τη φυσιογνωμία του Αλκιβιάδη και εκθέτει το ενδιαφέρον και την ανησυχία του για τους Αθηναίους. Η ευφυΐα και η διορατικότητά του εντοπίζει εύκολα τις αδυναμίες των συμπατριωτών του και τα πλεονεκτήματα των αντιπάλων τους. Ο Αλκιβιάδης διαπίστωσε ότι οι Αθηναίοι είχαν αγκυροβολήσει στους Αιγός ποταμούς, δηλαδή σε μια αμμώδη παραλία (ἐν αἰγιαλῷ ὁρμοῦντας) μακριά από πόλη (πρὸς οὐδεμιᾷ πόλει) γεγονός που τους ανάγκαζε να εγκαταλείπουν τα πλοία και να αναζητούν τρόφιμα από τη κοντινότερη πόλη, τη Σηστό (τὰ δ’ ἐπιτήδεια ἐκ Σηστοῦ μετιόντας πεντεκαίδεκα σταδίους ἀπό τῶν νεῶν) που απείχε 15 στάδια (περίπου 3 χιλιόμετρα). Παρατήρησε επίσης ότι οι Λακεδαιμόνιοι, σε αντίθεση με τους Αθηναίους, είχαν αγκυροβολήσει κοντά σε λιμάνι και πόλη, την πλούσια Λάμψακο, (τοὺς δὲ πολεμίους ἐν λιμένι καὶ πρὸς πόλει ἔχοντας πάντα) και επομένως είχαν εξασφαλίσει αφθονία τροφίμων χωρίς να είναι αναγκασμένοι να φεύγουν μακριά από τα πλοία τους. Επομένως ήταν σε προνομιακή θέση σε σύγκριση με τους Αθηναίους.

Οι συστάσεις του Αλκιβιάδη

Ο Αλκιβιάδης, αφού προειδοποίησε τους Αθηναίους ναυάρχους ότι δεν έχουν αγκυροβολήσει σε καλό μέρος (οὐκ ἐν καλῷ ἐφη αὐτοὺς ὁρμεῖν), τους συμβούλευσε να φύγουν από τους Αιγός ποταμούς και να πάνε στη Σηστό (ἀλλὰ μεθορμίσαι εἰς Σηστόν παρῄνει). Το πλεονέκτημα της νέας τοποθεσίας ήταν ότι θα βρίσκονταν κοντά σε λιμάνι και σε πόλη (πρός τε λιμένα καὶ πρὸς πόλιν) και επομένως θα μπορούσαν να επιλέξουν τον χρόνο και τις συνθήκες της ναυμαχίας (οὗ ὄντες ναυμαχήσετε, ἔφη, ὅταν βούλησθε). Οι ορθές συστάσεις του Αλκιβιάδη είναι προϊόν αντικειμενικής στάθμισης των δεδομένων και της πολύτιμης πείρας του. Οι συμβουλές του αυτές ουσιαστικά προοικονομούν τη δραματική για τους Αθηναίους έκβαση της ναυμαχίας.

Η απήχηση των προτροπών του Αλκιβιάδη

Οι Αθηναίοι ναύαρχοι αρνήθηκαν να δεχτούν τις λογικές συμβουλές του Αλκιβιάδη και τον διέταξαν να φύγει τονίζοντας ότι εκείνοι ήταν τώρα οι στρατηγοί (Οἱ δὲ στρατηγοί, μάλιστα δὲ Τυδεὺς καὶ Μένανδρος, ἀπιέναι αὐτὸν ἐκέλευσαν∙ αὐτοὶ γὰρ νῦν στρατηγεῖν, οὐκ ἐκεῖνον. Καὶ ὁ μὲν ᾢχετο). Οι λόγοι για τους οποίους απέπεμψαν τον Αλκιβιάδη: α) σκέφτηκαν ότι, αν ακολουθήσουν τις συμβουλές και νικήσουν, η επιτυχία θα αποδοθεί στον Αλκιβιάδη: αν πάλι νικηθούν, η ευθύνη θα βαρύνει τους ίδιους, β) δεν εμπιστεύονταν τον Αλκιβιάδη, γ) το αξίωμα που κατείχαν γέννησαν εγωισμό και αλαζονεία, δ) ήταν άπειροι σε αντίθεση με τον Αλκιβιάδη που ήταν ταυτόχρονα έμπειρος και πολυμήχανος.

Η συνήθεια των Αθηναίων

Οι Αθηναίοι κάθε μέρα έβγαιναν από τα πλοία τους και διασκορπίζονταν στην ξηρά γιατί: α) έπρεπε να αγοράσουν τα τρόφιμα από μακριά (τά τε σιτία πόρρωθεν ὠνούμενοι), β) περιφρονούσαν τον Λύσανδρο (καὶ καταφρονοῦντες δὴ τοῦ Λυσάνδρου). Πίστευαν ότι ο Λύσανδρος από φόβο δεν επρόκειτο να ναυμαχήσει μαζί τους και έτσι άφηναν τους στρατιώτες πολύ συχνότερα κάθε μέρα (ὅπερ ἐποίουν πολὺ μᾶλλον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν) να βγαίνουν από τα πλοία και να σκορπίζονται στη Χερσόνησο προς αναζήτηση τροφίμων. Ήταν αμέριμνοι, δεν έπαιρναν μέτρα προφύλαξης και μέρα με τη μέρα γίνονταν όλο και πιο απρόσεκτοι. Με τη φράση αυτή ο Ξενοφώντας ειρωνεύεται τους Αθηναίους στρατηγούς για τον εγωισμό και την αφροσύνη τους.

Η εντολή του Λυσάνδρου

Τις προηγούμενες τέσσερις ημέρες ο Λύσανδρος κατασκοπεύοντας τους Αθηναίους είχε διαπιστώσει ότι αυτοί, όταν επέστρεφαν στους Αιγός ποταμούς, ακολουθούσαν πάντα την ίδια τακτική: αποβιβάζονταν από τα πλοία τους και διασκορπίζονταν στη Σηστό και σε άλλα μέρη για ανεφοδιασμό. Ήταν, λοιπόν, βέβαιος ότι και αυτή την ημέρα θα έκαναν το ίδιο. Η πρόταξη της φράσης «ημέρα πέμπτη» δείχνει την επίμονη και συστηματική εφαρμογή του σχεδίου του, προκειμένου να επιτύχει έναν θρίαμβο. Έδωσε εντολή στα κατασκοπευτικά πλοία όταν δουν ότι οι Αθηναίοι έχουν αποβιβαστεί από τα πλοία και διασκορπιστεί στη Χερσόνησο να επιστρέψουν και στο μέσο της διαδρομής να του κάνουν σήμα, δηλαδή να υψώσουν μια ασπίδα (ἐπὰν κατίδωσιν αὐτούς ἐκβεβηκότας καὶ ἐσκεδασμένους κατὰ τὴν Χερρόνησον ἀποπλέοντας τοὔμπαλιν παρ’ αὐτὸν ἆραι ἀσπίδα κατὰ μέσον τὸν πλοῦν). 

Χαρακτηρισμός Αλκιβιάδη, Αθηναίων στρατηγών και Λυσάνδρου

Ως στρατηγός ο Αλκιβιάδης ήταν ικανότατος, έμπειρος και διορατικός όπως φαίνεται από τις συμβουλές που έδωσε στους Αθηναίους στρατηγούς. Οι τελευταίοι ήταν άπειροι, αφελείς και απερίσκεπτοι γιατί δεν υποψιάστηκαν το σχέδιο του Λυσάνδρου. Θεώρησαν την αδράνειά του ως ατολμία και αδυναμία. Επίσης δεν μπόρεσαν να κατανοήσουν και να δεχτούν τις συμβουλές του έμπειρου Αλκιβιάδη. Αντίθετα από τους αθηναίους στρατηγούς ο Λύσανδρος διέθετε σπάνιες στρατηγικές ικανότητες. Ήταν συνετός και πονηρός. Έδωσε στους Αθηναίους την εντύπωση για τέσσερις ημέρες ότι ήταν δειλός, άτολμος και αναποφάσιστος γιατί ήθελε να αιχμαλωτίσει τον αθηναϊκό στόλο χωρίς ναυμαχία. Εκμεταλλεύτηκε την απερισκεψία των αθηναίων στρατηγών που δεν έπαιρναν μέτρα ασφάλειας εναντίον μιας ξαφνικής επίθεσης του εχθρού. Αφού κατέστρωσε σχέδιο δράσης, αποφάσισε να επιτεθεί ξαφνικά και συνδυασμένα (από θάλασσα και ξηρά) την πέμπτη ημέρα.

Η οργάνωση του λόγου

Ο Ξενοφώντας οργανώνει το λόγο του έτσι ώστε να είναι σαφής και σύντομος. Τονίζει τις απόψεις και τις συμβουλές του Αλκιβιάδη με τις μετοχές «κατιδών, ὁρμοῦντας, μετιόντας, ἔχοντας» που δίνουν βάθος στη σκέψη και αισθητοποιούν κατά τρόπο συγκριτικό την υπεροχή των Λακεδαιμονίων. Με τον παρατατικό «ἔφη» και «παρῄνει» παρουσιάζει την απεγνωσμένη προσπάθεια του να πείσει τους εγωιστές Αθηναίους στρατηγούς να αλλάξουν λιμάνι και να αγκυροβολήσουν στη Σηστό. Το βασικό επιχείρημα του Αλκιβιάδη το παρουσιάζει με την ξαφνική χρησιμοποίηση του ευθύ λόγου «οὗ ὄντες ναυμαχήσετε, ἔφη, ὅταν βούλησθε» που δίνει ζωντάνια στο κείμενο. Επίσης πετυχαίνει σαφήνεια στην έκφραση με το πλούσιο λεξιλόγιο και με τους πολλούς σύνθετους ρηματικούς τύπους (κατιδών, παρῄνει, ἀπιέναι, ἀποπλέοντας, μετιόντας, μεθορμίσαι, ἐπιπλέουσι, ἐκβεβηκότας, καταφρονοῦντας, ἀντανῆγεν). Η υπεροπτική και υποτιμητική στάση των Αθηναίων φαίνεται από το σύντομο, κοφτό και κελευστικό λόγο, την αντίθεση και το ασύνδετο. Η πρόθεση του ιστορικού είναι να συνδέσει εσωτερικά τα γεγονότα που αφηγείται και να τα οργανώσει κατά τρόπο αιτιώδη ώστε να αποκτήσουν ενότητα, συνοχή και αλληλουχία.

 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

α. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης

1. Ο Αλκιβιάδης κάνει ορθές διαπιστώσεις για τη θέση των δύο αντιπάλων πριν από τη ναυμαχία. α) Ποιες είναι αυτές; β) Ποια προσόντα τον βοήθησαν στις εκτιμήσεις του;

2. Ποιες συστάσεις απηύθυνε ο Αλκιβιάδης στους αθηναίους στρατηγούς;

3. Πώς κρίνετε την απάντηση των Αθηναίων στρατηγών στον Αλκιβιάδη;

4. Ποια είναι τα σχέδια του Λυσάνδρου κατά την πέμπτη ημέρα της αντιπαράθεσης;

5. Ποια ψυχολογία έχει επικρατήσει στους Αθηναίους έναντι των αντιπάλων τους;

6. Να χαρακτηρίσετε τον Αλκιβιάδη, τους αθηναίους στρατηγούς και τον Λύσανδρο αξιοποιώντας τις γνώσεις σας από το συγκεκριμένο απόσπασμα.

β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης

1. Τι επικαλέστηκαν οι στρατηγοί αποπέμποντας τον Αλκιβιάδη;

2. Γιατί οι Αθηναίοι εμφανίζονται «καταφρονοῦντες τοῦ Λυσάνδρου»;

3. Με ποιο συνθηματικό τρόπο θα ειδοποιούσαν οι δικοί του τον Λύσανδρο;

4. Η άρνηση των αθηναίων στρατηγών να συμμορφωθούν με τις υποδείξεις του Αλκιβιάδη τι προοικονομεί;

Ποιος βασικός ρηματικός τύπος και ποια εκφορά του λόγου δηλώνουν την απεγνωσμένη προσπάθεια του Αλκιβιάδη να πείσει τους Αθηναίους στρατηγούς να αλλάξουν αγκυροβόλιο;

6. Με ποια μορφή λόγου δηλώνονται τα δεδομένα στα οποία ο Αλκιβιάδης στηρίζει τις απόψεις του; Να αναφέρεται τα σχετικά στοιχεία.

7. «τοῖς παρ’ αὐτοῦ ἑπομένοις»: Ποιοι ήταν αυτοί και ποια αποστολή είχαν αναλάβει;

Ο Αλκιβιάδης συμβούλευε τους Αθηναίους

α. να προμηθεύονται τρόφιμα από τη Σηστό

β. να μετακινηθούν κοντά σε λιμάνι και στην πόλη

γ. να δώσουν ναυμαχία όταν το θελήσουν

δ. να αγκυροβολήσουν κοντά στον εχθρικό στόλο

2. Οι Αθηναίοι στρατηγοί απέπεμψαν τον Αλκιβιάδη, γιατί:

α. δεν τους είχε δώσει σωστές συμβουλές

β. με τις συστάσεις του εξυπηρετούσε τους Λακεδαιμονίους

γ. υπάκουσαν σε εντολές τις πόλεις τους

δ. ήταν εγωιστές και αλαζόνες

3. Οι Αθηναίοι ήταν συνήθως διασκορπισμένοι, επειδή

α. ψώνιζαν τρόφιμα από μακριά

β. ο στόλος του Λυσάνδρου βρισκόταν μακριά

γ. είχαν αγκυροβολήσει κοντά σε πόλη

δ. διασκέδαζαν στη Χερσόνησο

4. Ο Λύσανδρος είχε δώσει εντολή στους κατασκόπους του, όταν δουν τους Αθηναίους να έχουν διασκορπιστεί προς αναζήτηση τροφίμων, να του το κάνουν γνωστό:

α. φωνάζοντας δυνατά

β. υψώνοντας συνθηματικά μια ασπίδα στο μέσο του πλου

γ. επιστρέφοντας με ορισμένο σχηματισμό

δ. υψώνοντας αναμμένους πυρσούς

5. Ο Αλκιβιάδης βρισκόταν κοντά στους Αιγός ποταμούς, γιατί:

α. ακολουθούσε διακριτικά την πορεία του αθηναϊκού στόλου

β. είχε καθαιρεθεί από τους Αθηναίους, είχε αυτοεξοριστεί και έμενε σε ιδιόκτητο πύργο

γ. έφυγε από το Λύσανδρο και πήγε κοντά στους Αθηναίους

δ. ήθελε να εξαπατήσει τους Αθηναίους στρατηγούς

δ. Ερωτήσεις Σωστού – Λάθους

1. Ο Αλκιβιάδης συμβούλεψε τους Αθηναίους να μετακινηθούν πλησιέστερα στη Σηστό =…

2. Όταν οι κατάσκοποι του Λυσάνδρου έβλεπαν τους αντιπάλους να υψώνουν ασπίδα θα το ανέφεραν αμέσως = ……

3. Οι Αθηναίοι στρατηγοί είπαν στον Αλκιβιάδη ότι θα σκεφτούν την πρότασή του = ……

4. Οι Αθηναίοι δέχτηκαν τη συμβουλή του Αλκιβιάδη = .............

5. Ο Αλκιβιάδης βρισκόταν κοντά στη Σηστό, σε δικό του πύργο = .........

6. Ο Λύσανδρος είπε στους κατασκόπους του να παρακολουθούν τους Αθηναίους και να τον ενημερώνουν = ……

7. Οι Αθηναίοι, επειδή περιφρονούσαν τον Λύσανδρο, δεν πήραν κανένα μέτρο προφύλαξης = ……

8. Οι Αθηναίοι έβγαιναν στην ξηρά και διασκορπίζονταν προς αναζήτηση τροφίμων = .........

9. Οι κατάσκοποι του Λυσάνδρου δεν τήρησαν τη διαταγή του = ……..

10. Ο Αλκιβιάδης συμβούλεψε τους Αθηναίους να μετακινηθούν κοντά σε πόλη για να προμηθεύονται ευκολότερα τρόφιμα = ..............

11. Τα κατασκοπευτικά πλοία των Λακεδαιμονίων, όταν επέστρεφαν, ύψωσαν στο μέσο της διαδρομής μια ασπίδα, δηλώνοντας με τον τρόπο αυτό ότι οι Αθηναίοι είχαν εγκαταλείψει τα πλοία τους = ..............

ε. Ερωτήσεις κατάταξης

Να εντοπίσετε στο πρωτότυπο τις φράσεις που δίνονται μεταφρασμένες και να τις κατατάξετε κατά χρονική σειρά

α. να έχουν αγκυροβολήσει σε παραλία ( )

β. όταν τους δουν σκορπισμένου ( )

γ. συμβούλευε να μετακινηθούν ( )

δ. είπε να υψώσουν ασπίδα ( )

ε. γιατί ψώνιζαν από μακριά ( )

Να κλίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα ουσιαστικά: τειχῶν, πόλει, ἐπιτήδεια, σταδίους, νεῶν, πολεμίους, λιμένι, στρατηγοί, ἡμέρα, σιτία, ἀσπίδα

2. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στους παρακάτω ρηματικούς τύπους: κατιδών, ἔχοντας, παρῄνει, βούλησθε, ἐκέλευσαν, ἐπιπλέουσι, εἶπε, ἐκβεβηκότας, ἐσκεδασμένους, ἐποίουν, καταφρονοῦντες, ἀντανῆγεν, ἆραι

3. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα παρακάτω ρήματα: βούλησθε, ἐκέλευσαν, ἐπιπλέουσι, εἶπε, κατίδωσιν

4. καταφρονοῦντες, ὠνούμενοι, κατιδών: Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο β΄ πληθυντικό πρόσωπο του ενεστώτα στη φωνή που βρίσκονται

5. Στο κείμενο τονίζεται ο ρόλος του Αλκιβιάδη (παράγραφοι 25-26). Να αναζητηθούν οι τύποι των ρημάτων που έχουν ως υποκείμενο τον Αλκιβιάδη και να γραφεί το β΄ ενικό πρόσωπο στην οριστική του ενεστώτα και του αορίστου στη φωνή στην οποία βρίσκεται ο καθένας

6. οὐδεμιᾷ, ἐκεῖνον, ἑκάστην, ταῦτα: Να αναγνωρίσετε το είδος των αντωνυμιών και να τις κλίνετε στις πλάγιες πτώσεις και στα τρία γένη

7. καλῷ, πολύ, μᾶλλον: Να γράψετε τα παραθετικά των επιθέτων και επιρρημάτων

8. καλῷ: Να κλιθεί ο συγκριτικός βαθμός του επιθέτου στο γένος που βρίσκεται και στους δύο αριθμούς

9. Ποια ομάδα τριτόκλιτων ουσιαστικών περιλαμβάνει μόνο συμφωνόληκτα:

α. πόλει – τειχῶν – λιμένα

β. τειχῶν – λιμένι – ἀσπίδα

γ. ἀσπίδα – πόλιν – λιμένι

δ. νεῶν – πλοῦν – πόλει

10. Μόνο τύπους ενεστώτα περιέχει η ομάδα:

α. ὁρμεῖν – στρατηγεῖν – μεθορμίσαι

β. ὠνούμενοι – ἔχοντας – ἆραι

γ. ὄντες – ὁρμοῦντας – καταφρονοῦντες

δ. ἐκβεβηκότας – βούλησθε – ἐπιπλέουσι

1. Να γράψετε ομόρριζα των λέξεων: ἔχοντας, παρῄνει, ἔφη, βούλησθε, ἆραι, ὠνούμενοι, καταφρονοῦντες, εἶπε

2. όραση, άσχετος, έπαινος, διασκέδαση, τελώνης, άρση, κελευστής, βούληση, πλοίο, έκβαση, παραποίηση, αγωγή: Με ποιες λέξεις του κειμένου (σύνθετες ή απλές) έχουν ετυμολογική συγγένεια οι παραπάνω λέξεις της νέας ελληνικής

3. Ποιες από τις λέξεις της στήλης Α είναι ομόρριζες με αυτές της Β;

Α                                Β

1. άσχημος            α. ἔχοντας

2. παραλία             β. τοὔμπαλιν

3. άξονας                γ. ἀντανῆγεν

4. παλινδρομώ        δ. αἰγιαλῷ

5. σχέδιο

6. αλιεία

4. Ποιες λέξεις της στήλης Α είναι συνώνυμες με αυτές της στήλης Β

Α                                 Β

1. ἔχω                     α. αγοράζω

2. φημί                   β. ἀπέρχομαι, φεύγω

3. βούλομαι           γ. διαχέω, διασπείρω

4. κελεύω               δ. ἐθέλω, ἐπιθυμῶ, ἐφίεμαι, ποθῶ

5. οἴχομαι               ε. ἄγω, δύναμαι, κρατῶ, φέρω

6. σκεδάννυμι        στ. διατάττω

7. ὠνοῦμαι              ζ. λέγω, φάσκω, φράζω

5. Να συνδυάσετε κάθε λέξη της στήλης Α με την αντίστοιχη σημασία στη στήλη Β:

Α                                             Β

1. καθορῶ                 α. είμαι αγκυροβολημένος

2. ὁρμέω‐ῶ               β. αποχωρώ

3. μεθορμίζω             γ. βλέπω καθαρά

4. ἄπειμι                    δ. σηκώνω

5. οἴχομαι                   ε. διασκορπίζομαι

6. σκεδάννυμαι          στ. έχω απέλθει

7. αἴρω                     ζ. μετακινούμαι σε άλλο λιμάνι

Να γράψετε την ετυμολογία των παρακάτω λέξεων του αρχαίου κειμένου: μέτειμι, μεθορμίζω, ναυμαχῶ, πλοῦς, ὅρμῶ

IV. Δημιουργικές Εργασίες

1. Να γράψετε το διάλογο μεταξύ Αλκιβιάδη και Αθηναίων στρατηγών.

2. Να γράψετε το διάλογο μεταξύ των Αθηναίων στρατηγών όταν έφυγε ο Αλκιβιάδης.

Παράλληλα Κείμενα

Ο Αλκιβιάδης λοιπόν πήγε προς αυτούς και τους είπε ότι οι βασιλείς των Θρακών Μήδοκος και Σεύθης είναι φίλοι του και του υποσχέθηκαν ότι θα του δώσουν μεγάλη δύναμη, αν θέλει να πολεμήσει εναντίον των Λακεδαιμονίων. Γι’ αυτό το λόγο ζητάει από αυτούς να του παραχωρήσουν την αρχηγία, υποσχόμενος πως θα συμβεί ένα από τα δύο, ή θα αναγκάσει τους εχθρούς να ναυμαχήσουν ή θα πολεμήσει στη στεριά μαζί με τους Θράκες εναντίον τους. Ο Αλκιβιάδης τα έκανε αυτά γιατί επιθυμούσε μόνος του να προσφέρει στην πατρίδα του μεγάλη υπηρεσία και ευεργετώντας το λαό να αποκτήσει την παλιά του εύνοια. Οι στρατηγοί όμως των Αθηναίων, επειδή νόμισαν ότι θα προσαφθεί σ’ αυτούς η μομφή για την αποτυχία ενώ όλοι θα αποδώσουν τις επιτυχίες στον Αλκιβιάδη, τον διέταξαν να απομακρυνθεί γρήγορα και να μην πλησιάζει πια στο στρατόπεδο.

Διοδώρου Σικελιώτου, Ιστορική Βιβλιοθήκη, 13, 105

Στο μεταξύ ο Αλκιβιάδης (που τύχαινε να βρίσκεται στην περιοχή της Χερρονήσου στα τείχη του) ήρθε γρήγορα μα το άλογό του στο στρατόπεδο των Αθηναίων και κατηγορούσε τους στρατηγούς κατ’ αρχάς ότι είχαν στρατοπεδεύσει σε επισφαλές μέρος, σε απότομα και ανοιχτά ακρογιάλια. Έπειτα ότι με το να παίρνουν τα εφόδια μακριά, από τη Σηστό, διαπράττουν σφάλμα, ενώ θα έπρεπε να κάνουν ένα μικρό περίπλου και να αγκυροβολήσουν στο λιμάνι της Σηστού, γιατί έτσι θα απομακρύνονταν από τους εχθρούς που τους απειλούσαν με στρατό που τον διοικούσε ένας αρχηγός και στον οποίο, από φόβο, ήταν έτοιμοι να υπακούσουν στην πρώτη διαταγή του. Και ενώ αυτός τους συμβούλευε αυτά, εκείνοι δεν πείσθηκαν. Ο Τυδέας μάλιστα του μίλησε προσβλητικά, λέγοντάς του πως άλλοι είναι στρατηγοί και όχι εκείνος.

Πλούταρχος, Λύσανδρος, 10

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, 

ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. 16-32

ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ 20-24


Στις παραγράφους 20-24 περιγράφονται:

􀂾 Η πορεία του αθηναϊκού στόλου
􀂾 Η είδηση της κατάληψης της Λαμψάκου και η αντίδραση των Αθηναίων
􀂾 Οι πρώτες εντολές του Λυσάνδρου
􀂾 Οι ενέργειες των Αθηναίων
􀂾 Η κατασκοπεία του Λυσάνδρου

Η πορεία του αθηναϊκού στόλου

Οι Αθηναίοι όταν έκαναν επιδρομές εναντίον των ιωνικών πόλεων, έμαθαν ότι ο Λύσανδρος με το στόλο του είχε μπει στα στενά του Ελλησπόντου. Επειδή κατάλαβαν το σχέδιο του, ότι δηλαδή ήθελε να εμποδίσει τον ανεφοδιασμό της Αθήνας με σιτάρι από τον Πόντο, σταμάτησαν τις μέχρι τότε επιδρομές τους εναντίον των ιωνικών πόλεων και ακολουθούσαν από κοντά τον Λύσανδρο (Οἱ δ’ Ἀθηναῖοι κατά πόδας πλέοντες). Παρακολουθώντας το σπαρτιατικό στόλο αγκυροβόλησαν με τα 180 πλοία τους στον Ελαιούντα, που βρισκόταν στη Θρακική χερσόνησο (ὡρμίσαντο τῆς Χερρονήσου ἐν Ἐλαιοῦντι ναυσίν ὀγδοήκοντα καὶ ἑκατόν). Στη Θρακικό χερσόνησο βρίσκονταν ο Ελαιούντας και η Σηστός, ενώ στη μικρασιατική ακτή η Άβυδος και η Λάμψακος. Οι πόλεις αυτές, καθώς ήταν στα στενά του Ελλησπόντου, μπορούσαν να ασκήσουν έλεγχο στο διαμετακομιστικό εμπόριο της περιοχής.

Η είδηση της κατάληψης της Λαμψάκου και η αντίδραση των Αθηναίων

Οι Αθηναίοι αγκυροβόλησαν στον Ελαιούντα και γευμάτιζαν. Στα κείμενα του Ομήρου και του Αισχύλου η λέξη «ἄριστον» σημαίνει «πρωινό, πρόγευμα». Στην ιωνική και αττική πεζογραφία σημαίνει «μεσημεριανό γεύμα». Ενώ γευμάτιζαν, πληροφορήθηκαν την άλωση της Λαμψάκου (Ἐνταῦθα δὴ ἀριστοποιουμένοις αὐτοῖς ἀγγέλλεται τὰ περὶ Λάμψακον), που ήταν σύμμαχός τους, και αμέσως ανοίχτηκαν στο πέλαγος με κατεύθυνση τη Σηστό (καὶ εὐθύς ἀνήχθησαν εἰς Σηστόν). Αφού εφοδιάστηκαν με τρόφιμα, έπλευσαν στους Αιγός ποταμούς (Ἐκεῖθεν δ’ εὐθύς ἐπισιτισάμενοι ἔπλευσαν εἰς Αἰγός ποταμοὺς ἀντίον τῆς Λαμψάκου), κωμόπολη χτισμένη κοντά στο ομώνυμο ποτάμι της Θρακικής χερσονήσου, απέναντι από τη Λάμψακο. Στο σημείο αυτό ο Ελλήσποντος είχε πλάτος 15 στάδια (διεῖχε δὲ ὁ Ἐλλήσποντος ταύτῃ σταδίους «ὡς πεντεκαίδεκα). Το στάδιον ήταν μονάδα μήκους ίση με 185 μέτρα. Επομένως, το πλάτος του Ελλησπόντου εκεί είναι 2775 μέτρα. Στους Αιγός ποταμούς πήραν το δείπνο τους (Ἐνταῦθα δὴ ἐδειπνοποιοῦντο). Η λέξη «δεῖπνον» σημαίνει: α) το απογευματινό φαγητό, β) το βραδινό φαγητό (το κύριο γεύμα).

Οι πρώτες εντολές του Λυσάνδρου

Ο Λύσανδρος το επόμενο πρωί έδωσε διαταγή να προγευματίσουν τα πληρώματα και να επιβιβαστούν στα πλοία (Λύσανδρος δὲ τῇ ἐπιούςῃ νυκτί, ἐπεὶ ὄρθρος ἦν, ἐσήμανεν εἰς τὰς ναῦς ἀριστοποιησαμένους εἰσβαίνειν). Ταυτόχρονα έκανε τις απαραίτητες προετοιμασίες σαν για ναυμαχία (πάντα δὲ παρασκευασάμενος ὡς εἰς ναυμαχίαν). Έδωσε εντολή να τοποθετήσουν «παραβλήματα στα πλάγια των πλοίων, ένα είδος παραπετασμάτων, συνήθως από δέρματα ή χοντρά υφάσματα, για να μην βλέπουν οι Αθηναίοι τις κινήσεις των πληρωμάτων του αλλά και για να προστατεύονται από τα βέλη (τὰ παραβλήματα παραβάλλων). Επίσης διέταξε κανείς να μην κινηθεί από τη θέση του αλλά να παραμείνει όλος ο στόλος του έτοιμος για ναυμαχία στο λιμάνι της Λαμψάκου (προεῖπεν ὡς μηδείς κινήσοιτο ἐκ τῆς τάξεως μηδὲ ἀνάξοιτο).

Διαίρεση της ημέρας από τους αρχαίους Έλληνες

Οι αρχαίοι Έλληνες διαιρούσαν την ημέρα σε τρία μέρη: α) στον όρθρο, το πρωί ως το μεσημέρι «τὴν ἀγορὰν πλήθουσαν», β) στις μεσημβρινές ώρες «μεσημβρία» και γ) στις πρώτες απογευματινές ώρες «δείλη» και στις πρώτες βραδυνές ώρες «ὀψέ».

Οι ενέργειες των Αθηναίων

Οι Αθηναίοι κάθε μέρα έβγαιναν από το λιμάνι τους και παρατάσσονταν σε ευθεία γραμμή μπροστά στο λιμάνι της Λαμψάκου, όπου αγκυροβολούσε ο Λύσανδρος (Οἱ δὲ Ἀθηναῖοι ἅμα τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι ἐπί τῷ λιμένι παρετάξαντο ἐν μετώπῳ ὡς εἰς ναυμαχίαν).

Προετοιμάζονταν να συγκρουστούν με το σπαρτιατικό στόλο αλλά δεν μπορούσαν να προκαλέσουν τον Λύσανδρο σε ναυμαχία. Όταν λοιπόν βράδιαζε γύριζαν πίσω στους Αιγός ποταμούς (Ἐπεί δὲ οὐκ ἀντανήγαγε Λύσανδρος, καὶ τῆς ἡμέρας ὀψὲ ἦν, ἀπέπλευσαν πάλιν εἰς τοὺς Αἰγός ποταμούς). Οι άφρονες Αθηναίοι στρατηγοί δεν είχαν καταλάβει το στρατηγικό σχέδιο του Λυσάνδρου και πίστευαν ότι ο Λύσανδρος από φόβο και δειλία δεν τολμούσε να τους αντιμετωπίσει στο ανοικτό πέλαγος.

Η κατασκοπεία του Λυσάνδρου

Ο Λύσανδρος έστειλε τα ταχύπλοα πλοία του για να κατασκοπεύσουν τις κινήσεις και τις ενέργειες των Αθηναίων μόλις αποβιβάζονταν στην ξηρά (Λύσανδρος δὲ τὰς ταχίστας τῶν νεῶν ἐκέλευσεν ἕπεσθαι τοῖς Ἀθηναίοις, ἐπειδάν δὲ ἐκβῶσι, κατιδόντας ὅ,τι ποιοῦσιν ἀποπλεῖν καὶ αὐτῷ ἐξαγγεῖλαι). Φαίνεται ότι είχε πληροφορηθεί ότι οι Αθηναίοι απομακρύνονταν από τα πλοία για να αγοράσουν τρόφιμα. Φρόντισε να μην αποβιβάζονται οι δικοί του στρατιώτες παρά μόνο αφού επέστρεφαν τα ταχύπλοα πλοία και τον ενημέρωναν για τις κινήσεις των Αθηναίων (Καὶ οὐ πρότερον ἐξεβίβασεν ἐκ τῶν νεῶν πρὶν αὗται ἧκον). Ήθελε να είναι σίγουρος ότι οι αντίπαλοι δεν θα τον αιφνιδιάσουν. Επί τέσσερις ημέρες παρακολουθούσε τους Αθηναίους και εφάρμοζε την τακτική της αναβολής (Ταῦτα δ’ ἐποίει τέτταρας ἡμέρας: καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἐπανήγοντο). Το σχέδιο του δεν ήταν να ναυμαχήσει με τους Αθηναίους αλλά να αιχμαλωτίσει τον αθηναϊκό στόλο χωρίς ναυμαχία.

Χαρακτηρισμός Αθηναίων και Λυσάνδρου

Οι Αθηναίοι γεμάτοι αυτοπεποίθηση εξαιτίας της προηγούμενης νίκης τους στις Αργινούσες δεν υπολόγισαν την πονηριά του Λυσάνδρου. Πίστευαν στη ναυτική τους υπεροχή και στη ναυτική τους τέχνη και δεν αντιλήφθηκαν το σχέδιο που είχε στο νου του ο Λύσανδρος. Στις προθέσεις τους διαφαίνεται η επιθυμία για άμεση σύγκρουση γιατί είναι βέβαιοι για τη νίκη τους, που θα τους δώσει ικανοποίηση για την καταστροφή της Λαμψάκου αλλά και θα τερματίσει ευνοϊκά τον πόλεμο γι’ αυτούς. Ενεργούν παρορμητικά και με διάθεση υπεροψίας. Αυτή η συναίσθηση της υπεροχής γεννά την ύβρη.

Ο Λύσανδρος ετοίμασε τα πλοία του για ναυμαχία αλλά δεν έβγαινε από το λιμάνι, γιατί ήθελε να αιχμαλωτίσει το στόλο των Αθηναίων χωρίς ναυμαχία. Συνέλαβε ένα σχέδιο παραπλάνησης των Αθηναίων. Για τέσσερις ημέρες δεν αντιμετώπιζε τους Αθηναίους στο ανοιχτό πέλαγος, μολονότι οι Αθηναίοι τον προκαλούσαν. Ήξερε ότι ο αθηναϊκός στόλος υπερτερούσε και γι’ αυτό απέφευγε να τους αντιμετωπίσει στο ανοιχτό πέλαγος. Η αποφυγή του Λυσάνδρου να ναυμαχήσει ήταν δόλωμα για τους Αθηναίους, που πίστευαν ότι από αδυναμία, φόβο και δειλία ο Λύσανδρος δεν συγκρούονταν μαζί τους. Όμως ο έμπειρος, πονηρός και συνετός Λύσανδρος έμαθε με ακρίβεια τις κινήσεις των Αθηναίων και τις αδυναμίες τους και περίμενε την κατάλληλη στιγμή για να τους επιτεθεί. Κινείται νηφάλια, προγραμματισμένα και με ορθολογική εκτίμηση των δεδομένων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Ξενοφώντας, όταν αναφέρεται στους Αθηναίους, χρησιμοποιεί γενικό υποκείμενο αποφεύγοντας να αναφερθεί στους αρχηγούς τους, ενώ, όταν κάνει λόγο για τους Λακεδαιμόνιους, χρησιμοποιεί προσωπικό υποκείμενο για να εξάρει την προσωπικότητα του Λυσάνδρου.

Η οργάνωση του λόγου

Στο κείμενο αυτό παρουσιάζεται η δράση των Αθηναίων και η αναβλητική τακτική του Λυσάνδρου. Χρησιμοποιεί τον αόριστο (ὡρμίσαντο) όταν οι δύο στόλοι έρχονται κοντά και πλησιάζει η ώρα της σύγκρουσης. Έπειτα χρησιμοποιεί παρατατικό (ἐδειπνοποιοῦντο) για να δηλώσει διάρκεια. Με την εναλλαγή παρατατικού και αορίστου αφηγείται αβίαστα και φυσικά τη δράση των δύο αντιπάλων. Χρησιμοποιεί τους παρατατικούς «ἐποίει» και «ἐπανήγοντο» για να δηλώσει ότι ο Λύσανδρος έκανε το ίδιο πράγμα για τέσσερις ημέρες και οι Αθηναίοι ανοίγονταν στο πέλαγος συνεχώς. Πετυχαίνει το σχήμα της παρήχησης με τις λέξεις «παραβλήματα παραβάλλων». Ο λόγος του είναι πιο σύνθετος αφού οργανώνεται με κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις, απαρεμφατικά και μετοχικά σύνολα, που δίνουν μεγαλύτερη συνοχή και δείχνουν το βάθος των ενεργειών των αντιπάλων.

 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

α. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης
1. Ποια ήταν η πορεία του αθηναϊκού στόλου μετά τη Χίο και γιατί;
2. Τι πληροφορήθηκαν στον Ελαιούντα οι Αθηναίοι και πώς κινήθηκαν έπειτα από αυτό;
3. Τι διέταξε ο Λύσανδρος και ποιος φαίνεται να ήταν ο απώτερος σκοπός του;
4. Ποιες εντολές έδωσε ο Λύσανδρος και σε ποιες ενέργειες προχώρησε;
5. Οι διαδοχικές εντολές του Λυσάνδρου υπακούουν σ’ ένα γενικότερο στρατηγικό σχέδιο.
Σε τι αποβλέπει αυτό; Να επισημάνετε τις φάσεις του.
6. Η κατασκοπευτική τακτική του Λυσάνδρου σε ποιο συμπέρασμα σας οδηγεί και τι προοικονομεί ως προς τη τελική έκβαση της ναυμαχίας;
7. Οι Αθηναίοι έπεσαν στην παγίδα του Λυσάνδρου; Πώς αποδεικνύεται αυτό;
8. Να χαρακτηρίσετε από το συγκεκριμένο απόσπασμα τον Λύσανδρο και τους Αθηναίους.
9. Ποιες ενέργειες του Λυσάνδρου φανερώνουν τη στρατηγική του ικανότητα;

β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης
1. Ποια ρήματα δηλώνουν τις εντολές του Λυσάνδρου;
2. Τι τέχνασμα μετέρχεται ο Λύσανδρος για να δείξει ότι είναι έτοιμοι προς ναυμαχία;
3. Γιατί θα κατασκόπευαν τους Αθηναίους τα γρήγορα πλοία των Σπαρτιατών;

γ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής
1. Όταν οι Αθηναίοι έμαθαν για τη πτώση της Λαμψάκου
α. αγκυροβόλησαν στον Ελαιούντα
β. οργάνωσαν την ανακατάληψη της πόλης
γ. μετακινήθηκαν κατευθείαν στους Αιγός ποταμούς
δ. έπλευσαν πρώτα προς τη Σηστό

2. Οι Αθηναίοι επέστρεψαν στο ορμητήριό τους, όταν πια
α. ἐπὶ τῷ λιμένι παρετάξαντο
β. ἀντανήγαγε Λύσανδρος
γ. τῷ ἡλίῳ ἀνίσχοντι
δ. τῆς ἡμέρας ὀψέ ἦν

3. Οι κατάσκοποι θα έδιναν αναφορά στον Λύσανδρο, όταν
α. θα αποβιβάζονταν οι Σπαρτιάτες
β. θα έπλεαν εναντίον τους οι Αθηναίοι
γ. θα αποβιβάζονταν οι Αθηναίοι
δ. δε θα ανοίγονταν στη θάλασσα οι Αθηναίοι

4. Οι πρώτες εντολές του Λυσάνδρου δείχνουν
α. το φόβο για τους Αθηναίους
β. τη διάθεσή του για φυγή
γ. τη μεθοδικότητα και την προνοητικότητά του
δ. την προετοιμασία του για ναυμαχία

5. Οι Αθηναίοι παρατάχθηκαν για ναυμαχία, γιατί
α. επιδίωκαν πια τον τερματισμό του πολέμου
β. είχαν την επιθυμία να πάρουν εκδίκηση για τη Λάμψακο
γ. ένιωθαν ασφαλείς με τη ναυτική τους υπεροπλία
δ. είχαν αναπτερωμένο το ηθικό τους

6. Οι Αθηναίοι είχαν αναπτερωμένο ηθικό και ακολουθούσαν κατά πόδας τον στόλο των Πελοποννησίων, γιατί:

α. έπαιρναν χρήματα από τους Πέρσες
β. είχαν νικήσει τους Σπαρτιάτες στη ναυμαχία κοντά στις Αργινούσες νήσους
γ. ο στόλος τους ήταν πενταπλάσιος από τον στόλο των Λακεδαιμονίων
δ. είχαν σύμμαχο τον Πέρση βασιλιά, ο οποίος τους παρείχε οικονομική και στρατιωτική
βοήθεια

7. Οι Αθηναίοι έμαθαν την κατάληψη της Λαμψάκου
α. όταν βρίσκονταν στη Σάμο
β. όταν βρίσκονταν στον Ελαιούντα
γ. όταν βρίσκονταν στους Αιγός ποταμούς
δ. καθ’ οδόν προς τη Σηστό

δ. Ερωτήσεις Σωστού – Λάθους

1. Οι Αθηναίοι έπλευσαν στους Αιγός ποταμούς, μόλις έμαθαν την άλωση της συμμαχικής πόλης = ……

2. Οι Αθηναίοι δείπνησαν στη Σηστό και έπλευσαν προς τη Λάμψακο = ......

3. Ο Λύσανδρος τοποθέτησε τα παραπετάσματα των πλοίων και διέταξε επίθεση = ……

4. Οι Σπαρτιάτες κατασκόπευαν τι κάνουν οι Αθηναίοι, όταν αποβιβάζονταν στην ξηρά = ....

5. Οι Αθηναίοι έμαθαν για τη κατάληψη της Λαμψάκου, όταν βρίσκονταν στον Ελαιούντα =

6. Ο Λύσανδρος το πρωί διέταξε τους άνδρες του να επιβιβαστούν στα πλοία = ……

7. Ο Λύσανδρος απέφευγε να αντιμετωπίσει τους Αθηναίους, γιατί ήθελε πρώτα να τους κατασκοπεύσει = ……

8. Οι Αθηναίοι παρατάχθηκαν για τη ναυμαχία το απόγευμα = ..........

9. Ο Λύσανδρος κατασκόπευε τους Αθηναίους για επτά ημέρες = ............

10. Οι Αθηναίοι προμηθεύτηκαν τρόφιμα από τους Αιγός ποταμούς = .............

11. Οι Αθηναίοι τοποθέτησαν παραπετάσματα στα πλάγια των πλοίων = ............

12. Η κύρια εντολή του Λυσάνδρου στα πληρώματα των πλοίων του ήταν να μην κινηθεί κανείς από τη θέση του = ..............

13. Οι Αθηναίοι έβγαιναν στ’ ανοιχτά και προκαλούσαν τους αντιπάλους σε ναυμαχία = ........

14. Οι Αθηναίοι είχαν αγκυροβολήσει στη Λάμψακο = ..............

15. Ο Λύσανδρος αποβίβαζε τους ναύτες από τα πλοία σε καθημερινή βάση = ............

16. Οι Αθηναίοι με την ανατολή του ηλίου παρατάχθηκαν κατά μέτωπο έτοιμοι για ναυμαχία = ................

17. Ο Λύσανδρος προκαλούσε τους Αθηναίους σε ναυμαχία και παρέταξε τα πλοία του κατά μέτωπο = .............

ε. Ερωτήσεις Κατάταξης

1. Τοποθετήστε κατά χρονική ακολουθία τα γεγονότα

α. ο Λύσανδρος ετοιμάζεται για ναυμαχία ( )

β. οι Αθηναίοι με το φως της ημέρας παρατάσσονται ( )

γ. κατάσκοποι του Λυσάνδρου ακολουθούν τους Αθηναίους ( )

δ. από τον Ελαιούντα οι Αθηναίοι φθάνουν στη Σηστό ( )

ε. επί τέσσερις ημέρες οι Αθηναίοι ανοίγονται για ναυμαχία ( )

στ. οι Αθηναίοι ναυλοχούν στους Αιγός ποταμούς ( )

Να κλιθούν σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα ουσιαστικά: ναυσίν, ποταμούς, σταδίους, ὄρθρος, ναυμαχίαν, μετώπῳ, ἡμέρας

2. Να βρεθούν τα τριτόκλιτα συμφωνόληκτα ουσιαστικά και να γραφούν στις πλάγιες πτώσεις και στους δύο αριθμούς

3. Να βρεθούν οι μετοχές των συνηρημένων ρημάτων και να γραφούν στην ίδια πτώση, στο ίδιο γένος αλλά στον αντίθετο αριθμό, σε όλους τους χρόνους της φωνής στην οποία βρίσκονται.

4. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στα ρήματα: ἔπλευσαν, διεῖχε, ἦν, ἐσήμανεν, εἰσβαίνειν, παρασκευασάμενος, παραβάλλων, προεῖπεν, παρετάξαντο, ἀντανήγαγε, ἐκέλευσεν, ἕπεσθαι, ἐξαγγεῖλαι

5. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα ρήματα: ὡρμίσαντο, ἀγγέλλεται, ἀνήχθησαν, παρετάξαντο, ἀντανήγαγε, ἐξεβίβασε, προεῖπεν, ποιοῦσιν

6. τὰς ταχίστας: Να γραφούν τα παραθετικά του επιθέτου

7. αὐτοῖς, μηδείς, ὅ,τι, ταῦτα: Να αναγνωρίσετε τις αντωνυμίες και να τις κλίνετε στο γένος που βρίσκονται σε ενικό και πληθυντικό αριθμό.

8. Να χαρακτηρίσετε τις παρακάτω προτάσεις με την ένδειξη Σωστό (Σ) ή Λάθος (Λ)

α. Ἐλαιοῦντι: είναι ουσιαστικό β΄ κλίσης συμφωνόληκτο = ……

β. ὡρμίσαντο: είναι γ΄ πληθυντικό οριστικής αορίστου του ρ. ὁρμίζομαι = ……

γ. μηδείς: είναι αόριστη αντωνυμία = ……

δ. ναυσίν: είναι δοτική πληθυντικού του ουσιαστικού η ναῦς = ……

ε. ἐπιούσῃ: είναι μετοχή αορίστου του ρ. ἕπομαι = ……

στ. ταῦτα: είναι αναφορική αντωνυμία = ……

ζ. ἀποπλεῖν: είναι απαρέμφατο ενεστώτα του ρ. ἀποπλέω = ……

9. Να συμπληρώσετε τα κενά με τον κατάλληλο τύπο των λέξεων που βρίσκονται σε παρένθεση:

Ἐνταῦθα ………… (ἀγγέλλομαι, παθ. αορ.) αὐτοῖς τὰ περὶ Λάμψακον καὶ εὐθύς οὗτοι ………… (ἀνάγομαι, ενεστ.) εἰς Σηστόν. Λύσανδρος τὰς ………… (ταχεῖα, συγκρ. βαθμός) τῶν νεῶν …………. (κελεύω, παρακ.) ………… (ἕπομαι, απαρ. μελλ.). 

1. Να γράψετε ομόρριζες λέξεις στα νέα ελληνικά: ἀγγέλλεται, ἐπισιτισάμενοι, ἐπιούσῃ, ἐσήμανεν, εἰσβαίνειν, κινήσοιτο, παρετάξαντο, κατιδόντας, ἐξεβίβασεν, παραβάλλων

2. Ποια ομάδα λέξεων περιέχει μόνο παράγωγες του βάλλω:

α. βαλάντιο – διαβλητός – βαλβίδα

β. περίβολος – αμφιβληστροειδής – κύμβαλο

γ. αμφιβολία – βλάβη – βέλος

δ. επιβλητικός – συμβόλαιο – έμβλημα

3. Με ποια ομάδα λέξεων είναι ομόρριζη η λέξη βαθμός:

α. εἰσβαίνειν – παραβλήματα – ἐξεβίβασεν

β. ἐκβῶσι – ἐξεβίβασεν – παρασκευασάμενος

γ. ἐκέλευσεν – εἰσβαίνειν – παραβλήματα

δ. ἐξεβίβασεν ‐ εἰσβαίνειν ‐ ἐκβῶσι

4. Να συνδυάσετε κάθε λέξη της στήλης Α με την αντίστοιχη σημασία στη στήλη Β:

Α                                   Β

1. ἐπιοῦσα           α. παραπέτασμα

2. ὄρθρος             β. χαραυγή

3. παράβλημα      γ. παράταξη

4. τάξις                δ. επόμενη

5. ὀψέ                   ε. βγαίνω στο πέλαγος εναντίον κάποιου

6. ἕπομαι              στ. αργά

7. ἐπανάγομαι        ζ. ακολουθώ

8. ἀριστοποιοῦμαι η. διατάσσω

9. προαγορεύω      θ. γευματίζω

5. Να συνδυάσετε κάθε λέξη της στήλης Α με την αντίθετή της στη στήλη Β:

Α                          Β

1. ὀψέ              α. ὕστερον

2. ἐπιοῦσα       β. ἐπίσχω

3. εἰσβαίνω     γ. ἐπιβιβάζω

4. έκβιβάζω    δ. προτεραῖ

5. ἕπομαι         ε. ἡγοῦμαι

6. πρότερον    στ. ὄρθρος

7. ἀνάγομαι     ζ. ἐκβαίνω

                        η. ἀποβιβάζω

                       θ. ὁρμίζομαι

6. Να σημειώσετε αν οι παρακάτω προτάσεις είναι Σωστές ή Λανθασμένες.

1. ἡ ἐπιοῦσα: σημαίνει η προηγούμενη = .............

ἡ τάξις: σημαίνει η παράταξη = ....................

3. ἕπομαι: σημαίνει φεύγω = ............................

4. ἀριστοποιοῦμαι: σημαίνει είμαι άριστος = ...........

5. ὁ ὄρθρος: σημαίνει η χαραυγή = ...........................

6. σημαίνω: σημαίνει δίνω σήμα = ............................

7. παραβάλλω τά παραβλήματα: σημαίνει διπλώνω τα πα

8. ἐν μετώπῳ: σημαίνει σε μετωπική γραμμή = .............. ..

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη