ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 50-56

Στις παραγράφους 50 – 53 περιγράφονται:
􀂾 Η στάση της βουλής
􀂾 Η αντίδραση του Κριτία
􀂾 Οι ενέργειες του Κριτία
􀂾 Ο λόγος του Κριτία
􀂾 Ο λόγος του Θηραμένη

Ο Θηραμένης προκαλούμενος από τον Κριτία αντικρούει τις κατηγορίες του. Απολογείται για
τα πεπραγμένα στο δημόσιο βίο του και επιρρίπτει ευθύνες στον Κριτία και στους άλλους
τριάκοντα για τα έκτροπα και τις δολοφονίες του καθεστώτος. Υποστήριξε ότι με αυτές τις
ενέργειες το καθεστώς έχασε την υποστήριξη και τη συμπάθεια των έντιμων πολιτών. Αν
όμως είχε ακολουθηθεί η δική του μετριοπαθής πολιτική, ο λαός θα είχε πολιτικά δικαιώματα
και το καθεστώς των τριάκοντα θα ήταν ισχυρό. Τελειώνοντας την απολογία του τόνισε ότι
πάντα πολέμησε την άκρατη δημοκρατία και την τυραννία των λίγων αρχόντων (Ὡς δ’ εἰπὼν
ταῦτα ἐπαύσατο). Έτσι αντιστρέφει το εις βάρος του κλίμα, που δημιουργήθηκε με την
αγόρευση του Κριτία και επηρεάζει ευμενώς το ακροατήριο αλλά και τους ίδιους τους βουλευτές που ήταν έμπιστοι στους τριάκοντα και διορίζονταν από αυτούς (καὶ ἡ βουλὴ
δήλη ἐγένετο εὐμενῶς ἐπιθορυβήσασα).

Η αντίδραση του Κριτία
Φαίνεται ότι ο Κριτίας είναι επικεφαλής και των υπόλοιπων τυράννων που παρευρίσκονται
στη βουλή αλλά και των βουλευτών. Έτσι όταν οι βουλευτές / δικαστές έδειξαν την
αθωωτική τους διάθεση για το Θηραμένη, ο Κριτίας επενέβη ωμά και απροκάλυπτα για να
εκβιάσει και να ανατρέψει τη δικαστική απόφαση (γνοὺς ὁ Κριτίας ὅτι εἰ ἐπιτρέψοι τῇ
βουλῇ διαψηφίζεσθαι περὶ αὐτοῦ, ἀναφεύξοιτο). Ο Κριτίας θεωρούσε την αθώωση του
Θηραμένη με τη ψήφο των βουλευτών ως κάτι ανυπόφορο για αυτόν. Η φράση «καὶ τοῦτο
οὐ βιωτὸν ἡγησάμενος» είναι χαρακτηριστική της εμπάθειας και του μίσους που τρέφει ο
Κριτίας κατά του Θηραμένη, αφού κρίνει ότι η ζωή του δεν αξίζει αν ο αντίπαλος του
γλιτώσει. Για αυτό και επιζητεί πάση θυσία την καταδίκη του.

Οι ενέργειες του Κριτία
Οι τριάκοντα είχαν αφοπλίσει όλους τους πολίτες και τα όπλα τους τα είχαν αφιερώσει στον
Παρθενώνα, προς τιμή τάχα της θεάς Αθηνάς, τον οποίο όμως φύλαγαν οι Λακεδαιμόνιοι
φρουροί του Καλλίβιου. Μόνο στους δικούς τους τρισχιλίους είχαν επιτρέψει να είναι
ένοπλοι. Επίσης και σε κάποιους νεαρούς ολιγαρχικούς, αδίστακτους λάτρεις της τυραννίας,
είχαν δώσει εντολή κρατώντας μικρά ξίφη να παρευρίσκονται σε περίπτωση ανάγκης έξω
από το χώρο της βουλής. Αυτούς κάλεσε ο Κριτίας να σταθούν επιδεικτικά μπροστά στους
βουλευτές, όταν η δίκη έγερνε προς το μέρος του Θηραμένη, ώστε να εκβιάσει τη δικαστική
απόφαση με την απειλή των όπλων. Οι μαχαιροφόροι νεαροί στάθηκαν «ἐπί τοῖς
δρυφάκτοις». Δρύφακτοι ονομάζονταν τα δρύινα κιγκλιδώματα που χώριζαν τις θέσεις των
βουλευτών /δικαστών από το χώρο του ακροατηρίου της βουλής (προσελθὼν καὶ
διαλεχθείς τι τοῖς τριάκοντα ἐξῆλθε, καὶ ἐπιστῆναι ἐκέλευσε τοὺς τὰ ἐγχειρίδια ἔχοντας
φανερῶς τῇ βουλῇ ἐπὶ τοῖς δρυφάκτοις).

Γιατί η δίκη του Θηραμένη έγινε παρωδία;
Η δίκη του Θηραμένη ήταν παρωδία γιατί:
-οι δικαστές θα αποφάσιζαν με φανερή ψηφοφορία
-οι δικαστές θα ψήφιζαν βλέποντας στο κιγκλίδωμα τους νεαρούς μαχαιροφόρους
-οι δικαστές δεν μπορούσαν να αθωώσουν το Θηραμένη, αφού ο ίδιος ο Κριτίας είπε
απροκάλυπτα ότι δεν θα επιτρέψει κάτι τέτοιο -οι δικαστές ήταν απλοί θεατές της θανατικής καταδίκης του Θηραμένη από τους τριάκοντα.
Η παρωδία της δίκης του Θηραμένη δείχνει τη βαθύτατη πολιτική και ηθική κρίση που περνά
η Αθήνα την περίοδο αυτή. Δεν καταλύθηκαν μόνο οι δημοκρατικοί θεσμοί της πόλης και δεν
αλλοιώθηκε απλώς η σύνθεση των θεσμικών οργάνων της, αλλά υπονομεύεται και αυτή
ακόμα η στοιχειώδης έννομη τάξη και η διαδικασία στη λήψη των δικαστικών αποφάσεων.

Γιατί κάθε έννοια νομιμότητας καταλύεται σε καθεστώς τυραννικό;
Στο τυραννικό καθεστώς καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας γιατί:
-οι τύραννοι δεν τηρούν ούτε τους νόμους που ψήφισαν οι ίδιοι
-οι αντιλήψεις των πολιτών για το νόμο και την ευσέβεια αμφισβητούνται και ωμά
παραβιάζονται
-ο νόμος γίνεται παιχνίδι ή «εγχειρίδιο» στα χέρια του ισχυρού τυράννου
-ο νόμος δεν αποτελεί στήριγμα και εγγύηση της πολιτικής ζωής
-ο πολίτης δεν υπακούει στο νόμο αλλά στην αυθαιρεσία του άρχοντα – τυράννου
-το κράτος περνάει πολύπλευρη κρίση: πολιτική, κοινωνική, ιδεολογική
-τα δικαιώματα και οι ατομικές ελευθερίες δεν κατοχυρώνονται με τους νόμους, αφού ισχύει
το «δίκαιο του ισχυρότερου»
-η θέληση του τυράννου είναι νόμος

Ο λόγος του Κριτία
Τι υποστήριξε ο Κριτίας στην ομιλία του μετά την απολογία του Θηραμένη;
Επειδή ο Κριτίας κατάλαβε ότι οι βουλευτές - δικαστές θα αθώωναν το Θηραμένη που
επιδοκίμασαν, στη δευτερολογία του απευθυνόμενος στους βουλευτές είπε ότι:
α) δε θα αφήσει, ως άξιος ηγέτης, τους δικαστές να αθωώσουν το Θηραμένη αλλά θα τους
προστατεύσει με τους νεαρούς μαχαιροφόρους (Ἐγώ, ὦ βουλή, νομίζω προστάτου ἔργον
εἶναι οἵου δεῖ, ὃς ἂν ὁρῶν τοὺς φίλους ἐξαπατωμένους μὴ ἐπιτρέπῃ). Ο Κριτίας λοιπόν
εμφανίζεται ως προστάτης των δικαστών, που θέλει να τους προφυλάξει από τη διάπραξη
μιας δικαστικής πλάνης, καθώς παρασύρθηκαν και εξαπατήθηκαν από το λόγο του
Θηραμένη. Έτσι, δεν τους αφήνει να εκφράσουν ελεύθερα τη βούλησή τους επικαλούμενος
μάλιστα και τη σιωπηλή μαρτυρία των νεαρών που είναι αντίθετοι με την αθώωση του
Θηραμένη.
β) δε θα επιτρέψει να αθωωθεί ο Θηραμένης που βλάπτει ολοφάνερα το ολιγαρχικό καθεστώς
(Καὶ γὰρ οἵδε οἱ ἐφεστηκότες οὔ φασιν ἡμῖν ἐπιτρέψειν, εἰ ἀνήσομεν ἄνδρα τὸν φανερῶς
τὴν ὀλιγαρχίαν λυμαινόμενον).
γ) θα διαγράψει το Θηραμένη από τον κατάλογο των τριών χιλιάδων, γιατί στους νέους
νόμους απαγορεύεται η τιμωρία αυτών που ανήκουν στον κατάλογο αυτό (Ἔστι δὲ ἐν τοῖς
καινοῖς νόμοις τῶν μὲν ἐν τοῖς τρισχιλίοις ὄντων μηδένα ἀποθνῄσκειν ἄνευ τῆς
ὑμετέρας ψήφου, τῶν δ’ ἔξω τοῦ καταλόγου κυρίους εἶναι τοὺς τριάκοντα θανατοῦν).

Οι τριάκοντα ήταν βέβαια οι απόλυτοι ρυθμιστές της πολιτικής ζωής της Αθήνας όμως για
την εδραίωση και απρόσκοπτη άσκηση της αρχής τους συνέταξαν έναν κατάλογο από 3.000
ολιγαρχικούς πολίτες, αφοσιωμένους και έμπιστους στο καθεστώς, που ήταν ένοπλοι
συνεργάτες στις αυθαιρεσίες τους και τα εκτελεστικά όργανα των αποφάσεών τους. Με
αυτούς επέβαλλαν στους πολίτες το φόβο και τον τρόμο. Το γεγονός αυτό πιστοποιεί ότι
καταλύεται κάθε έννοια νομιμότητας, αφού οι τύραννοι δε σέβονται ούτε τις δικές τους
αποφάσεις. Ο νόμος για αυτούς δεν είναι δεσμευτικός ούτε στήριγμα και εγγύηση της
πολιτικής ζωής αλλά όπλο κι αυτός στην επιβολή της βούλησης των ισχυρών και μέσο
τρομοκρατίας.
δ) καταδικάζεται σε θάνατο ο Θηραμένης με τη σύμφωνη γνώμη των τριάκοντα κατά
πρόταση του Κριτία (Ἐγὼ οὖν, ἔφη, Θηραμένην τουτονὶ ἐξαλείφω ἐκ τοῦ καταλόγου,
συνδοκοῦν ἅπασιν ἡμῖν. καὶ τοῦτον, ἔφη, ἡμεῖς θανατοῦμεν). Την καταδίκη του Θηραμένη
υποκινεί και κατευθύνει ο Κριτίας για λόγους ιδεολογικούς αλλά και προσωπικής
αντεκδίκησης. Η βουλή υπήρξε απλώς θεατής των εξελίξεων και συνεργός μιας άδικης και
παράλογης καταδίκης.

Διαπιστώνουμε, λοιπόν, ότι είναι πολλές και πρωτοφανείς οι αυθαιρεσίες του Κριτία. Αυτές
συνίστανται στην παράνομη διακοπή της δίκης, στην πρόσκληση των νεαρών μαχαιροφόρων,
στη δήθεν προστασία των δικαστών από ενδεχόμενη δικαστική πλάνη, στη διαγραφή του
Θηραμένη από τον κατάλογο των τρισχιλίων και στον εξαναγκασμό των τριάκοντα και των
βουλευτών να συνεργήσουν στην καταδίκη του Θηραμένη.

Ο βωμός / εστία ήταν λίθινη συνήθως κατασκευή μέσα στο σπίτι ή σε δημόσιους χώρους,
όπου λατρεύονταν αντίστοιχα οι θεότητες της οικογένειας και της πόλης. Σε αυτόν πάνω
τελούνταν οι θυσίες. Ως λατρευτικός χώρος προηγήθηκε χρονικά του ναού, αλλά και
αργότερα παρέμεινε βασικό συστατικό στοιχείο μέσα ή έξω από αυτόν. Σε βωμό, ιερό ή ναό
κατέφευγε κανείς, όταν κινδύνευε η ζωή του, ζητώντας προστασία από τους θεούς, γιατί η
παραβίαση του ασύλου θεωρούνταν βαρύτατη ασέβεια που μόλυνε όλη την πόλη. Ο
σεβασμός προς τον ικέτη ήταν ύψιστο πολιτικό καθήκον. Και αυτή τη θρησκευτική και
πολιτική σχέση επιβεβαιώνει και το γεγονός ότι στην Αγορά της Αθήνας, που ήταν κατεξοχήν πολιτικό κέντρο, υπήρχαν πολλοί βωμοί και ιερά, τεμένη και ναοί. Η παραβίαση
του ασύλου θεωρείται μεγάλη ασέβεια γιατί: α) μολύνει ολόκληρη την κοινότητα, β)
αποτελεί παραβίαση πολιτικού καθήκοντος, γ) είναι άρνηση των θεσμών της ευσέβειας, δ)
δυναμιτίζει τις καλές σχέσεις της θρησκευτικής και της πολιτικής ζωής.
Έτσι και ο Θηραμένης, όταν κατάλαβε ότι κινδύνευε η ζωή του, αναπήδησε ως ικέτης στο
βωμό της βουλής, πάνω στον οποίο ορκίζονταν οι βουλευτές ότι θα εκδικάσουν τις υποθέσεις
με γνώμονα το δίκαιο και την ηθική. Η προαίσθησή του όμως ότι τελικά δε θα τον σώσει ο
βωμός θα αποδειχτεί αληθινή (Ἀκούσας ταῦτα ὁ Θηραμένης ἀνεπήδησεν ἐπὶ τὴν ἑστίαν
καὶ εἶπεν).

Ο Θηραμένης απευθυνόμενος στους βουλευτές / δικαστές διατύπωσε μια θερμότατη
παράκληση: να μην παραχωρήσουν στον Κριτία το δικαίωμα να διαγράφει κατά βούληση και
ανεξέλεγκτα από τον κατάλογο των τρισχιλίων όποιον ήθελε, αλλά να δικάζεται ο καθένας
σύμφωνα με τους νόμους που οι ίδιοι οι τριάκοντα συνέταξαν και αφορούσαν τους
τρισχιλίους (Ἐγὼ δ’, ἔφη, ὦ ἄνδρες, ἱκετεύω τὰ πάντων ἐννομώτατα, μὴ ἐπὶ Κριτίᾳ εἶναι
ἐξαλείφειν μήτε ἐμὲ μήτε ὑμῶν ὃν ἂν βούληται, ἀλλ’ ὅνπερ νόμον οὗτοι ἔγραψαν περὶ
τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ, κατὰ τοῦτον καὶ ὑμῖν καὶ ἐμοὶ τὴν κρίσιν εἶναι). Ωστόσο, είχε
επίγνωση ότι η καταφυγή του στο βωμό δεν αποτελούσε ασπίδα προστασίας (Καὶ τοῦτο μέν,
ἔφη, μὰ τοὺς θεοὺς οὐκ ἀγνοῶ, ὅτι οὐδέν μοι ἀρκέσει ὅδε ὁ βωμός), καθώς ήξερε καλά
πόσο αδίστακτος ήταν ο Κριτίας, προκειμένου να θωρακίσει την τυραννία από κάθε φωνή
διαμαρτυρίας. Οι επιλογές και αποφάσεις των τυράννων δεν επιδέχονται κριτικό έλεγχο και
αμφισβήτηση. Ήθελε να αποδείξει σε όλους με την αναμενόμενη βίαιη απόσπασή του από το
βωμό ότι οι τριάκοντα ήταν ιδιαίτερα άδικοι και ασεβείς απέναντι σε ανθρώπους και θεούς
(ὅτι οὗτοι οὐ μόνον εἰσὶ περὶ ἀνθρώπους ἀδικώτατοι, ἀλλὰ καὶ περὶ θεοὺς ἀσεβέστατοι).
Ταυτόχρονα εξέφρασε την έκπληξή του προς τους βουλευτές, καθώς τους έβλεπε απαθείς και
ασυγκίνητους μπροστά στο προσωπικό του δράμα. Τους προειδοποιούσε, λοιπόν, ότι αυτή η
ωμή καταπάτηση του νόμου και του ασύλου δεν είχε όρια ούτε έκανε εξαιρέσεις, αλλά ότι
τους ανέμενε και αυτούς η ίδια τύχη, αν δεν αντισταθούν στις αυθαιρεσίες των τυράννων
(Ὑμῶν μέντοι, ἔφη, ὦ ἄνδρες καλοὶ κἀγαθοί, θαυμάζω, εἰ μὴ βοηθήσετε ὑμῖν αὐτοῖς, καὶ
ταῦτα γιγνώσκοντες ὅτι οὐδὲν τὸ ἐμὸν ὄνομα εὐεξαλειπτότερον ἢ τὸ ὑμῶν ἑκάστου).

Τι φοβήθηκε ο Κριτίας από τη στάση της βουλής και πώς αντέδρασε;
2. Πώς επιχείρησε ο Κριτίας να αποτρέψει την ευνοϊκή για το Θηραμένη απόφαση;
3. Τι γνωρίζετε για τους τρισχιλίους;
4. Να παρουσιάσετε τις θέσεις και το ήθος του Κριτία.
5. Τι γνωρίζετε για την εστία και γιατί ο Θηραμένης αναπήδησε στο βωμό της βουλής;
6. Να παρουσιάσετε τα επιχειρήματα και το ήθος του Θηραμένη.
7. Να δικαιολογήσετε τον χαρακτηρισμό που αποδίδει ο Θηραμένης στους λοιπούς
τριάκοντα τυράννους.
8. Η καταδίκη του Θηραμένη ήταν προσχεδιασμένη. Ποια σημεία του κειμένου
αποκαλύπτουν τη σκευωρία;
9. Το κείμενο φανερώνει ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια παρωδία δίκης με τις ωμές
επεμβάσεις και αυθαιρεσίες του Κριτία. Σε ποιο συμπέρασμα καταλήγετε για το πολιτικό
και ηθικό επίπεδο της εποχής εκείνης;
10. Δεδομένου ότι η σκηνή έχει έντονη θεατρικότητα, πώς θα σκηνοθετούσατε το ύφος
και τις κινήσεις του Θηραμένη γύρω από την εστία;
β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης
1. Με ποιες λέξεις μαρτυρείται η επιδοκιμασία της βουλής στα λόγια του Θηραμένη;
2. Τι διέταξε ο Κριτίας τους «ἔχοντας τὰ ἐγχειρίδια»;
3. Για τι κατηγορεί ο Κριτίας το Θηραμένη ενώπιον της βουλής;
4. Πώς ο Κριτίας νομιμοποιεί την εξόντωση του Θηραμένη;
5. Τι εξηγεί ο Θηραμένης πώς θα ακολουθήσει, αν εξαλειφθεί τόσο εύκολα το όνομά του από
τον κατάλογο;
γ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής
1. Τι θα εμπόδιζαν κατά τον Κριτία εκείνοι που στέκονταν «ἐπὶ τοῖς δρυφάκτοις»;
α. να εξαλείψουν το όνομα του Θηραμένη από τον κατάλογο
β. να αφήσουν ατιμώρητο το Θηραμένη
γ. να εξαπατώνται οι φίλοι του Κριτία (οι βουλευτές)
δ. να είναι οι τριάκοντα υπεύθυνοι για το θάνατο του Θηραμένη
Ο Θηραμένης στέκεται ικέτης στο βωμό, για να αποδείξει πόσο
α. ασεβείς είναι οι τριάκοντα προς τους θεούς
β. εύκολα μπορεί να εξαλειφθεί το όνομα του καθενός
γ. άδικοι είναι οι τριάκοντα προς τους ανθρώπους
δ. αποτελεσματικά θα τον προστατέψει ο βωμός
3. Για την καταδίκη αυτών που περιλαμβάνονταν στον κατάλογο των τρισχιλίων αρμοδιότητα
είχαν:
α. οι Τριάκοντα
β. οι βουλευτές
γ. οι Έντεκα
δ. η εκκλησία του Δήμου
4. Ο Θηραμένης ζητά από τους βουλευτές:
α. να ενδιαφερθούν να σταματήσουν τις αυθαιρεσίες του Κριτία γιατί διαφορετικά θα έχουν
και αυτοί την ίδια τύχη
β. να αδιαφορήσουν για να σωθούν οι ίδιοι
γ. να καταδικάσουν τον Κριτία
δ. να του επιβάλλουν διαφορετική ποινή από αυτή του θανάτου

ΣΩΣΤΟ-ΛΑΘΟΣ
1. Η βουλή αποδοκίμασε τα λόγια του Θηραμένη = ………
2. Ο Κριτίας δηλώνει ότι δεν θα επιτρέψει να εξαπατώνται οι τριάκοντα = ………
3. Τους «εξω του καταλόγου» μπορούν να σκοτώνουν οι τριάκοντα = ………
4. Ο Θηραμένης ικετεύει να μην μπορεί ο Κριτίας να εξαλείφει ονόματα από τον
κατάλογο = ………
5. Ο Θηραμένης γνωρίζει ότι δεν θα τον σώσει ο βωμός = ………
6. Ο Θηραμένης αυθαίρετα διαγράφηκε από τον κατάλογο των τριών χιλιάδων έμπιστων
ολιγαρχικών = ..................
7. Οι τριάκοντα είχαν δικαίωμα να καταδικάσουν σε θάνατο αυτούς που περιλάμβανε ο
κατάλογος των τριών χιλιάδων = ................
8. Η απόσπαση ικέτη από το βωμό θεωρούνταν πράξη ασεβής = .............
9. Ο Θηραμένης πίστευε ότι ο Κριτίας έχει το δικαίωμα να παραβιάζει τους νόμους που
θέσπισαν οι Τριάκοντα = .....................

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ
Να κλίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα παρακάτω ουσιαστικά: ἐγχειρίδια,
προστάτου, ἔργον, ἄνδρα, ὀλιγαρχίαν, νόμοις, ψήφου, καταλόγου, ἑστίαν, κρίσιν,
θεούς, βωμός, ἀνθρώπους, ὄνομα
2. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στα παρακάτω ρήματα: εἰπών, ἐπαύσατο, ἐγένετο,
ἐπιτρέψοι, διαψηφίζεσθαι, ἀναφεύξοιτο, ἡγησάμενος, διαλεχθείς, ἐξῆλθε, ἔχοντας,
εἶναι, ὁρῶν, ἀποθνῄσκειν, ἀκούσας, ἐξαλείφειν, βούληται, ἔγραψαν, βοηθήσετε
3. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα παρακάτω ρήματα: ἐπαύσατο, ἐγένετο, ἐξῆλθε,
ἐκέλευσε, εἶπεν, ἐπιτρέπῃ, ἀνεπήδησεν, βούληται, ἔγραψαν, εἰσί
4. - διαψηφίζεσθαι = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο του
παρακειμένου της μέσης φωνής
- ἡγησάμενος = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο β΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της
μέσης φωνής
- ὁρῶν = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο β΄ πληθυντικό πρόσωπο του ενεστώτα της
ενεργητικής φωνής
- ἐξαπατωμένους = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο του
ενεστώτα της μέσης φωνής
- ἐξαλείφω = να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο του
παρακειμένου της μέσης φωνής
5. Να γράψετε τα παραθετικά των επιθέτων και επιρρημάτων: εὐμενῶς, φανερῶς, φίλους,
κυρίους, ἐννομώτατα, ἀδικώτατοι, ἀσεβέστατοι, καλοί, ἀγαθοί, εὐεξαλειπτότερον
6. Να κλιθούν οι αντωνυμίες στο γένος που βρίσκονται και στους δύο αριθμούς: ταῦτα, οἵου,
ὅς, οἵδε, ἡμῖν, ὑμετέρας, ὑμῶν, οὐδέν, ὑμῖν αὐτοῖς, ἐμόν

ΛΕΞΙΛΟΓΙΚΕΣ
Να γράψετε ομόρριζα στα νέα ελληνικά των λέξεων: ἐπαύσατο, ἐπιθορυβήσασα,
ἐπιτρέψοι, προστάτου, φασίν, ἀνήσομεν, ἐξαλείφω, συνδοκοῦν, ἑστίαν, ἱκετεύω,
ἔγραψαν, ἀγνοῶ, ἀρκέσει
2. Να βρείτε τις λέξεις της παραγράφου 50 με τις οποίες σχετίζονται ετυμολογικά οι
παρακάτω: διάλεκτος, δρυμός, γνώση, παυσίπονο, έκδηλος, κελευστής, θορυβώδης,
ανεπίτρεπτος, εγχείρημα, υπερψήφιση, βιωσιμότητα, φευγάτος.
3. Να βρείτε τις λέξεις της παραγράφου 51 με τις οποίες σχετίζονται ετυμολογικά οι
παρακάτω: επιστασία, λόγος, απατηλά, νέμεσις, καινοφανής, ιδέα, επάλειψη,
προστατευτικός, κυριότητα, αλοιφή, προφήτης, ποιητής, ημιθανής, έφεση, δοξασία.
4. Να βρείτε τις λέξεις των παραγράφων 52-53 με τις οποίες σχετίζονται οι παρακάτω:
πηδάλιο, ικέτης, απόφαση, εξάλειψη, αυτάρκης, εστιατόριο, άγνοια, βάση, αδίκημα,
άκριτος, γραμματέας, επίδειξη, βούληση, θαυμαστός, συλλογή.
5. Ποια είναι η σημασία των παρακάτω σύνθετων ρημάτων του ἵημι; Να γράψετε και από
ένα ομόρριζο ουσιαστικό της νέας ελληνικής, ένα για κάθε ρήμα: ἀνίημι, ἀφίημι, ἐφίεμαι,
ἐνίημι, παρίημι, καθίημι, συνίημι, διίημι.
6. Να γράψετε τα συνώνυμα στα αρχαία ελληνικά των παρακάτω λέξεων του κειμένου: ὁρῶ,
ἀποθνῄσκω, δεῖ, ἀνίημι, λυμαίνομαι
7. Να συνδέσετε τις λέξεις της στήλης Α με την απόδοσή τους στη στήλη Β.
Α Β
δῆλος αυτός που εξαλείφεται εύκολα
εὐμενῶς ἐπιθορυβῶ διαγράφω
ἀναφεύγω φανερός
προσέρχομαι πολιτικός ηγέτης
δρύφακτα καταστρέφω
προστάτης επιδοκιμάζω
οἱ ἐφεστηκότες αφήνω
ἀνιήμι ξύλινα κιγκλιδώματα
λυμαίνομαι γλιτώνω
ἐξαλείφω πλησιάζω
εὐεξάλειπτος αυτοί που έχουν σταθεί μπροστά στα κιγκλιδώματα
8. Να βρείτε την ετυμολογία των λέξεων: βουλή, βιωτός, ἐγχειρίδιον, προστάτης,
ὀλιγαρχία, νόμος, κύριος, ὑπηρέτης
9. Με ποια ομάδα λέξεων είναι ομόρριζες οι διαλεχθείς και προστάτου;
α. εκλογή – στάδιο – σταθμός – κατάντημα
β. υπόστεγο – αναλογικός – παραλογίζομαι –ασταθής
γ. λεξικό – αναστηλώνω – υπόλογος – στατικός
δ. ανάσταση – διάστημα – αναλώσιμος - συλλέκτης
10. Ποια τετράδα περιέχει ομόρριζες αντίστοιχες των ἑστίαν ‐ ἐννομώτατα – κρίσιν ‐
ἀδικώτατοι:
α. ανέστιος – διανομή – αντικρίζω – υπόδικος
β. συνεστίαση – συνωμοσία – υποκρίνομαι
γ. εστιατόριο – απονέμω – συγκριτικός – εκδίκηση
δ. άξεστος – αντινομία – συγκεκριμένος – αυτοδικία
11. Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με λέξεις των οποίων το α ή β συνθετικό θα είναι η
λέξη σῖτος:
α. Μια εκτεταμένη περιοχή που παράγει σιτάρι ονομάζεται ..............................
β. Η έλλειψη τροφίμων από καταστροφή της σοδειάς ή λόγω πολιορκίας μιας πόλης
ονομάζεται ..................................
γ. Σε πολλές φτωχές χώρες πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν από .....................................
δ. Στο στρατό η ομαδική χρήση φαγητού ονομάζεται .......................................
ε. Σε κάποιες περιοχές οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν ................................. προβλήματα.
στ. Το σιτάρι, το κριθάρι, η σίκαλη ονομάζονται με μια λέξη .....................................

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 11-16

Πότε και πώς έγινε η εκλογή των τριάντα τυράννων στην Αθήνα;
Στο κείμενο δηλώνεται αρχικά ο τρόπος και ο χρόνος της εκλογής των τριάκοντα τυράννων
και ορίζεται ο σκοπός αυτής που αποτελεί και την εξαγγελία τους. Ύστερα από την
ταπεινωτική για τους Αθηναίους ειρήνη έγινε η εκλογή των τριάντα τυράννων (Αύγουστος ή
Σεπτέμβριος του 404 π.Χ.) και μάλιστα με την ψήφο των Αθηναίων πολιτών. Έτσι
εγκαθιδρύθηκε ολιγαρχικό πολίτευμα στην Αθήνα. Ο κύριος όρος της εκλογής των τυράννων
ήταν η σύνταξη και η δημοσίευση νόμων σύμφωνα με τους οποίους θα διοικούσαν την πόλη.
Διακήρυτταν, λοιπόν, ότι θα αποκαταστήσουν το πατροπαράδοτο πολίτευμα καταργώντας τις
ακραίες δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Όμως ο Λύσανδρος και οι πιο φανατικοί ολιγαρχικοί
εννοούσαν την επαναφορά του ολιγαρχικού καθεστώτος που υπήρχε πριν από δύο αιώνες,
πριν από τις μεταρρυθμίσεις του Δράκοντα, του Σόλωνα και του Κλεισθένη. Ενώ
παραβρισκόταν ένοπλος ο στρατός του Λυσάνδρου, ο Κριτίας και ο Θηραμένης επέλεξαν
είκοσι ολιγαρχικούς άρχοντες και ο λαός άλλους δέκα. Όμως, η ψηφοφορία ουσιαστικά
εκβιάστηκε, γιατί έγινε κάτω από την απειλή των όπλων και ο λαός εξαπατήθηκε από τον
ασαφή όρο «πάτριοι νόμοι».

Πώς κυβέρνησαν οι τριάκοντα τύραννοι; Έδειξαν συνέπεια στον όρο που συνόδευε την
εκλογή τους;
Κατά την οκτάμηνη διάρκεια της εξουσίας των τριάντα τυράννων (Ιούλιος 404 -
Φεβρουάριος 403 π.Χ.) καταλύθηκαν οι νόμοι και οι θεσμοί της Αθηναϊκής δημοκρατίας. Οι
τριάκοντα τύραννοι εκλέχθηκαν για να συντάξουν νόμους, σύμφωνα με τους οποίους θα
διοικούσαν την Αθήνα, διατηρώντας το «πατροπαράδοτο δημοκρατικό πολίτευμα» της
Αθήνας. Έκρυψαν τις πραγματικές προθέσεις τους να εγκαθιδρύσουν ολιγαρχικό πολίτευμα.
Επινόησαν διάφορες προφάσεις για να δικαιολογήσουν την καθυστέρηση στην ψήφιση νέων
νόμων. Διόρισαν τη βουλή και τις άλλες εξουσίες από τους προσωπικούς τους φίλους. Έτσι ο
Κριτίας και ο Θηραμένης εκπροσωπούσαν δυο αντίθετες τάσεις μέσα στη «συμμορία» που
ασκούσε την εξουσία. Οι τριάκοντα τύραννοι, όταν ανέλαβαν τα καθήκοντά τους, απέδωσαν
στον Άρειο Πάγο τα δικαιώματα που είχε πριν τις μεταρρυθμίσεις του Σόλωνα, του
Κλεισθένη, και του Εφιάλτη. Επίσης κατάργησαν τα δικαιώματα των ενόρκων πολιτών. Στη
Βουλή των πεντακοσίων Αθηναίων πολιτών παραχώρησαν αρμοδιότητες ποινικών
δικαστηρίων. Διόρισαν ως άρχοντες, μέλη της Βουλής και μαστιγοφόρους προσωπικούς τους φίλους από ένα κατάλογο 1.000 έμπιστων προσώπων. Ενώ λοιπόν είχαν διακηρύξει ότι θα
κυβερνούσαν προσωρινά μέχρι τη δημοσίευση των νέων νόμων, συγκρότησαν τη Βουλή και
τα άλλα θεσμικά όργανα, όπως τους άρεσε, διέλυσαν τα δικαστήρια των ενόρκων (την
Ηλιαία), παραχώρησαν στη Βουλή δικαστικές εξουσίες για ποινικά (δήθεν) αδικήματα και
κατάργησαν τη μυστική ψηφοφορία σε όλες τις διαδικασίες.

Ποια στάση τήρησαν απέναντι στους συκοφάντες;
Αφού εγκατέστησαν δικούς τους ανθρώπους στη διοίκηση της πολιτείας, οι τριάκοντα, όπως
όλοι οι πραξικοπηματίες, φόρεσαν το ένδυμα της ηθικής και εμφανίστηκαν ως υπερασπιστές
της αρετής και τιμητές των πάντων. Τα ηθικά κριτήρια εμφανίζονται ως πρόσχημα της
νομιμοφροσύνης και επικάλυμμα ιδιοτελών πολιτικών επιδιώξεων. Έτσι στράφηκαν κατά
των συκοφαντών, ώστε να εξασφαλίσουν τη λαϊκή αποδοχή και να δημιουργήσουν ευνοϊκό
για αυτούς κλίμα. Οι βουλευτές και οι άλλοι άρχοντες, εγγύηση της άλλοτε δημοκρατίας,
ένιωσαν ανακούφιση που απαλλάχτηκαν από την κοινωνική πληγή των συκοφαντών, αφού
με ευχαρίστηση προέβησαν σε καταδικαστικές αποφάσεις. Παράλληλα όμως διαφαίνεται ο
τρόμος μπροστά στη φανερή ψηφοφορία αλλά και η διάβρωση των ηθών, αφού οι τιμητές
έδειξαν αδιαφορία και απάθεια και δεν αγανάκτησαν με τη σκέψη ότι ανάμεσα στους
καταδικασμένους υπάρχουν και αθώοι. Με το πρόσχημα λοιπόν της ηθικής κάθαρσης οι
τριάκοντα τύραννοι εξόντωσαν τους πολιτικούς τους αντιπάλους.

Η συκοφαντία αρχικά σήμαινε την καταγγελία σε βάρος αυτού που έκλεβε σύκα από ιερές
συκιές, αφιερωμένους σε θεούς. Επίσης σήμαινε τη μήνυση για λαθραία εξαγωγή σύκων από
την Αττική. Με επέκταση της αρχικής αυτής σημασίας ο όρος απέκτησε την έννοια της
μήνυσης για κάθε παράβαση, ιδιωτική ή δημόσια. Τον 5ο αι. μ.Χ. η συκοφαντία είχε γίνει για
πολλούς αδίστακτους αέργους βιοποριστικό μέσο και κερδοφόρο επάγγελμα. Έτσι οι
συκοφάντες ήταν τόσο επικίνδυνη κοινωνική μάστιγα και πληγή των φιλήσυχων και
ευκατάστατων ιδίως πολιτών, ώστε απειλούσαν την εύρυθμη λειτουργία της δημοκρατίας.

Σε ποια ενέργεια προέβησαν οι τύραννοι, ώστε να διοικήσουν την πόλη όπως ήθελαν και
με ποια δικαιολογία; Ποια συμπεριφορά έδειξαν απέναντι στον Καλλίβιο και τι
ανέμεναν;
Όταν οι τριάκοντα τύραννοι εδραιώθηκαν στην εξουσία ύστερα από τις πρώτες καλές
εντυπώσεις στον αθηναϊκό λαό, άρχισαν τις πρώτες τους αυθαιρεσίες. Εξόντωσαν τους
πολιτικούς τους αντιπάλους. Έστειλαν στον Λύσανδρο δυο από τους τριάκοντα τυράννους,
 τον Αισχίνη και τον Αριστοτέλη, για να ζητήσουν στρατιωτική σπαρτιατική φρουρά και έτσι
να ενισχύσουν το ολιγαρχικό τους καθεστώς. Οι έφοροι, ύστερα από τη μεσολάβηση του
Λυσάνδρου, έστειλαν 700 φρουρούς Σπαρτιάτες, για να ενισχύσουν τους τριάκοντα
τυράννους που ένιωθαν ανασφάλεια απέναντι στους άοπλους δημοκρατικούς Αθηναίους.
Έτσι επισύρουν την επέμβαση ξένης και εχθρικής δύναμης στα εσωτερικά της πόλης τους για
την εδραίωση της ολιγαρχίας. Οι τριάκοντα τύραννοι ανέλαβαν τη συντήρηση των 700
φρουρών από τη Σπάρτη με έξοδα του αθηναϊκού κράτους και «κολάκευαν, καλόπιαναν με
κάθε τρόπο τον Καλλίβιο», για να εξασφαλίσουν τη συναίνεσή του στις αυθαιρεσίες τους,
αλλά και για να τους παρέχει φρουρούς «συνεργούς» στη σύλληψη Αθηναίων δημοκρατικών
πολιτών που είχαν ακόμη κύρος και δύναμη, ώστε να αντισταθούν στο ολιγαρχικό
(τυραννικό) καθεστώς. Φαίνεται καθαρά ότι το μόνο πρόβλημα που απασχολεί τους
τριάκοντα είναι η εδραίωσή τους στην εξουσία. Όμως τα δημαγωγικά τους μέσα είχαν
εξαντληθεί, χωρίς ωστόσο να πείσουν το λαό και να διευρύνουν τη λαϊκή βάση. Για αυτό
εγκαταλείπουν πια τα προσχήματα, ρίχνουν το προσωπείο και δείχνουν το αληθινό τους
πρόσωπο, αφού καταφεύγουν στη βοήθεια των Λακεδαιμονίων που τους είχαν εκμηδενίσει.
Έτσι φτάνουν στο έσχατο σημείο της ηθικής κατάπτωσης, της προδοσίας και της υποτέλειας.

Κατά την οκτάμηνη διάρκεια της εξουσίας τους οι τριάκοντα τύραννοι εκτέλεσαν 1.500
πολίτες Αθηναίους και μετοίκους. Κυβέρνησαν με δολιότητα και απάνθρωπη συμπεριφορά
προς τους συμπολίτες τους, με δουλοπρέπεια προς τους συμμάχους τους (Σπαρτιάτες).
Ονόμαζαν «καλούς κἀγαθούς» τους ολιγαρχικούς και «πονηρούς» ή «ὀλίγου ἀξίους» (=
ασήμαντους) τους δημοκρατικούς Αθηναίους πολίτες. Έδειξαν το άσβεστο μίσος τους
εναντίον της δημοκρατίας. Κατέλαβαν και διατήρησαν την εξουσία με την απάτη και την
ένοπλη βία. Κυβέρνησαν το αθηναϊκό κράτος ανεξέλεγκτα και αυθαίρετα σύμφωνα με τις
προσωπικές τους επιδιώξεις. Εξαπολύουν απροκάλυπτα κύμα διώξεων και αρχίζουν τις
εκκαθαρίσεις, χωρίς διάκριση, όλων των πολιτικών τους αντιπάλων συλλαμβάνοντας
πλούσιους και φτωχούς, δημοκράτες και μετριοπαθείς ολιγαρχικούς, ακόμα και ουδέτερους,
και τους θανατώνουν χωρίς δίκη. Τα κίνητρα των προγραφών είναι πολιτικά αλλά και
προσωπικά και οικονομικά. Η βία και η βαρβαρότητα κυριαρχούν σε ένα καθεστώς παντελώς
ανέλεγκτο και ασύδοτο, όπου οι βιαιότητες των παθών και των συγκρούσεων είναι
πρωτοφανείς.

Ποια στοιχεία του κειμένου δείχνουν την αυθαιρεσία του καθεστώτος των Τριάκοντα;
Τα στοιχεία είναι τα εξής:
α. Η αθέτηση της προϋπόθεσης με την οποία εκλέχτηκαν οι τριάκοντα.
β. Η συγκρότηση των θεσμικών οργάνων της δημοκρατίας κατά τρόπο που εξυπηρετούσε τα
συμφέροντά τους.
γ. Ο σχεδιασμός τους να χρησιμοποιήσουν την πόλη, όπως τους συνέφερε.
δ. Η αποστολή του Aισχίνη και του Aριστoτέλη στο Λύσανδρο με την παράκληση να
μεσολαβήσει στους εφόρους και να τους πείσει, ώστε να αποστείλουν φρουρά κατοχής.
ε. Οι αθρόες συλλήψεις όχι μόνο των δημοκρατικών αλλά και κάθε αντιφρονούντος, που
αποτελούσε απειλή για το καθεστώς τους.
στ. Η μανία του Κριτία να σκοτώνει πολλούς και για λόγους αντεκδίκησης.
ζ. Η θέση του Κριτία ότι, αν ήθελαν να υπερέχουν, ήταν υποχρεωμένοι να προβαίνουν σε
εκκαθαρίσεις, αφού η εξουσία τους ήταν τυραννία, κι ας διοικούσαν τριάντα.

Ποιες ενέργειες έκαναν οι Τριάκοντα για να εξασφαλίσουν το καθεστώς τους; Ποια ήταν
η σκοπιμότητα της κάθε ενέργειας;
α. Αθετούν την υπόσχεσή τους να συντάξουν και δημοσιεύσουν νόμους, σύμφωνα με τους
οποίους θα διοικούσαν, γιατί επιδίωκαν να κερδίσουν χρόνο μέχρι να εδραιωθούν στην
εξουσία.
β. Αλλοιώνουν με παράνομες ενέργειες τη σύνθεση των δημοκρατικών οργάνων της
πολιτείας εγκαθιστώντας σε αυτά έμπιστους οπαδούς τους. Με τον τρόπο αυτό εξου-
δετερώνουν τη λαϊκή αντίδραση και ελέγχουν την πολιτική ζωή του τόπου.
γ. Συλλαμβάνουν τους συκοφάντες και τους καταδικάζουν σε θάνατο. Έτσι φορούν μανδύα
ανθρώπων ήθους και αρετής και ανακουφίζουν τους πολίτες από αυτήν την κοινωνική
μάστιγα. Με τη δημαγωγική αυτή τακτική και το λαϊκισμό τους εξαπατούν το λαό και
δείχνουν φιλολαϊκή πολιτική με στόχο να διευρύνουν τη λαϊκή βάση του καθεστώτος.
δ. Ζητούν ενίσχυση από τη Σπάρτη και επιβάλλουν ξενικό ζυγό στην πόλη, για να εδραι-
ωθούν στην εξουσία και να εξυπηρετήσουν τα άνομα συμφέροντά τους.
ε. Περιποιούνται με δουλοπρέπεια τη φρουρά κατοχής, ώστε να εξασφαλίσουν την έγκριση
και την επιδοκιμασία της σε κάθε αυθαίρετη ενέργειά τους.
στ. Συλλαμβάνουν κάθε αντίπαλο του καθεστώτος, προκειμένου να παγιώσουν την τυραννική
αρχή τους.
ζ. Έρχονται σε σύγκρουση οι σκληροπυρηνικοί με τους μετριοπαθείς ολιγαρχικούς Θηραμένη, ώστε να μην υπάρχει ούτε εσωτερική αντίδραση.

Πώς ήταν αρχικά οι σχέσεις του Θηραμένη με τον Κριτία;
Στο κείμενο κυριαρχεί η προσωπικότητα των δύο πρωταγωνιστών της τυραννίας, του Κριτία
που είναι ο ρεαλιστής και πρακτικός νους, ο εκπρόσωπος του σοφιστικού δικαίου, και του
Θηραμένη, του θεωρητικού και μετριοπαθούς ολιγαρχικού. Οι απόψεις τους αντιπαρατίθενται
μέσα από έναν πλαστό διάλογο. Οι σχέσεις των δύο αντρών ήταν στην αρχή φιλικές και
ταυτόσημες, αλλά μετά διαφοροποιήθηκαν οι απόψεις τους μπροστά στη δραματική εξέλιξη
των γεγονότων.

Η συμπεριφορά και η τακτική του Κριτία απέναντι στον αθηναϊκό λαό. Παρουσίαση
τους ήθους του.
Ο Κριτίας, μαθητής του Σωκράτη και θείος του Πλάτωνα, ήταν φιλόδοξος και αρχομανής.
Για να πραγματοποιήσει τις προσωπικές του επιδιώξεις, δεν αναγνώριζε ηθικούς φραγμούς.
Ήταν αδίστακτος, ασύδοτος και σκληρός. Περιφρονούσε τις ηθικές αρχές. Ήταν φανατικός
ολιγαρχικός. Είχε αναμειχθεί στον ακρωτηριασμό των Ερμών το 415 π.Χ. μαζί με τον
Αλκιβιάδη. Ίσως ήταν μέλος των Τετρακοσίων στην εκτροπή του 411 π.Χ. στην Αθήνα.
Πρωτοστάτησε στην ανάκληση του εξόριστου Αλκιβιάδη. Εξορίστηκε στη Θεσσαλία, δεν
γνωρίζουμε όμως πότε έγινε αυτό και για ποια ακριβώς αιτία. Η εξορία του όμως τον
κατέστησε σκληρό και απάνθρωπο. Έγινε αρχηγός των ολιγαρχικών (404-403 π.Χ.). Ο
Κριτίας, για λόγους ιδεολογικούς και αντεκδίκησης, πίστευε ότι μόνο οι εκκαθαρίσεις θα
σταθεροποιούσαν το καθεστώς και θα εδραίωναν την εξουσία τους. Για αυτόν, σύμφωνα και
με τη γνωστή μετέπειτα αρχή του Μακιαβέλι, η πολιτική δε συμβαδίζει με το δίκαιο και την
ηθική ενώ το δίκαιο του ισχυρότερου υπαγορεύει και προσαρμόζει στα μέτρα του την ηθική.
Είναι εκφραστής του πολιτικού κυνισμού. Έχει επίγνωση ότι το τυραννικό καθεστώς δε
στηρίζεται στη λαϊκή βάση, γιατί είναι εκτροπή του πολιτεύματος, και επιβάλλεται με τη βία,
ακόμα και με το έγκλημα που είναι θεμιτό για την εδραίωση της εξουσίας. Σύντομα
αποδείχτηκε ο πιο σκληρός και αδίστακτος, απάνθρωπος και θηριώδης από όλους τους
τυράννους, θύμα του οποίου υπήρξε και ο φίλος του Θηραμένης.

Η συμπεριφορά και η τακτική του Θηραμένη απέναντι στον αθηναϊκό λαό. Παρουσίαση
τους ήθους του.
Ο Θηραμένης ήταν μετριοπαθής ολιγαρχικός. Πρωτοστάτησε στο ολιγαρχικό πραξικόπημα
του 411 π.Χ. στην Αθήνα. Διαφώνησε με τον Κριτία και τους ακραίους ολιγαρχικούς για τις
πολλές αυθαιρεσίες και εκκαθαρίσεις των δημοκρατικών Αθηναίων πολιτών. Ο Κριτίας
θανάτωνε τους ικανούς και άξιους δημοκρατικούς πολίτες για να μειωθούν οι αξιόλογοι και
έντιμοι Αθηναίοι που θα είχαν το σθένος, τη δύναμη, και το κύρος να εναντιωθούν στις
αυθαιρεσίες των Τριάκοντα τυράννων. Ο Θηραμένης προσπαθεί να συγκρατήσει το βίαιο
Κριτία από τη διάπραξη εγκλημάτων εις βάρος ανθρώπων με μεγάλη δημοτικότητα. Θεωρεί
ότι η δημοτικότητα που πολλοί Αθηναίοι είχαν κερδίσει με τις πράξεις τους δεν μπορούσε να
ενοχοποιείται και να οδηγεί στην θανατική καταδίκη. Πρότεινε επίσης να έχουν πολιτικά
δικαιώματα (στη διάρκεια της οκτάμηνης διάρκειας της εξουσίας των τριάντα τυράννων) οι
πεντακοσιομέδιμνοι, οι ιππείς και οι ζευγίτες. Κάνοντας μάλιστα αυτοκριτική ομολογεί ότι
στο παρελθόν και οι ίδιοι είχαν ακολουθήσει φιλολαϊκή πολιτική για να είναι αρεστοί.
Αντίθετα, ο Κριτίας πρότεινε να έχουν πολιτικά δικαιώματα μόνο 3.000 Αθηναίοι πολίτες
από τους πλούσιους Αθηναίους, οι οποίοι με απόφαση των Τριάκοντα θα αποκτούσαν ή θα
έχαναν τα πολιτικά τους δικαιώματα. Όσοι από τους πλούσιους αυτούς Αθηναίους έχαναν τα
πολιτικά τους δικαιώματα, ήταν δυνατό να καταδικαστούν ακόμη και σε θάνατο. Έτσι ο
μετριοπαθής ολιγαρχικός Θηραμένης συγκρούστηκε με τον ακραίο ολιγαρχικό Κριτία.
Τελικά, ο Θηραμένης το 403 π.Χ. αναγκάστηκε να πιει το κώνειο. Έτσι έδειξε ότι δεν
τυφλώθηκε από το πάθος της εξουσίας. Φαίνεται πώς διαθέτει κάποια ίχνη πολιτικής
ευαισθησίας και ηθικής και για αυτό αντιδρά στον πολιτικό και ηθικό αμοραλισμό του
Κριτία.

 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΕΜΠΕΔΩΣΗΣ

Ι. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

α. Ερωτήσεις ελεύθερης ανάπτυξης
1. Με ποιον όρο εκλέχτηκαν οι τριάκοντα τύραννοι και κατά πόσο τον τήρησαν;
2. Τι τακτική ακολούθησαν οι τριάκοντα έναντι των συκοφαντών και των ενοχλητικών;
Εκδηλώθηκαν αντιδράσεις από τους νομοταγείς πολίτες;
Γιατί ο τριάκοντα στρέφονται προς τη Σπάρτη; Πώς συμπεριφέρονται στη σπαρτιατική
φρουρά και πώς την «αξιοποιούν»;
4. Σε τι συνίσταται η διαφωνία του Θηραμένη στην τακτική του Κριτία; Να παρουσιάσετε το
ήθος του.
5. Με τι επιχειρήματα επέμενε ο Κριτίας στην πολιτική των διώξεων; Να παρουσιάσετε το
ήθος του.
6. Ποια είναι τα μέτρα και οι αυθαιρεσίες των Τριάκοντα;
Οι πρώτες κινήσεις των Τριάκοντα ήταν:
α. διόρισαν βουλή και ψήφισαν νόμους
β. συλλάμβαναν τους συκοφάντες και κατεδάφισαν τα τείχη
γ. όρισαν βουλή και αρχές και συλλάμβαναν τους ενοχλητικούς
δ. δημοσίευσαν νόμους και εκτέλεσαν τους συκοφάντες
2. Με τη βοήθεια της σπαρτιατικής φρουράς οι τριάκοντα:
α. συλλάμβαναν όλους αδιακρίτως τους αντιπάλους τους
β. περιποιούνταν τον Καλλίβιο και κολάκευαν τον Λύσανδρο
γ. συλλάμβαναν τους κακούς και ανάξιους πολίτες
δ. έπαιρναν με το μέρος τους πολλούς ομοιδεάτες
3. Ο Κριτίας και ο Θηραμένης ήρθαν σε ρήξη, γιατί:
α. ο πρώτος ζητούσε να σταματήσουν οι διωγμοί
β. ο δεύτερος επέμενε να φονεύουν μόνο τους πιο επιφανείς
γ. ο πρώτος εξηγούσε ότι πρέπει να ισχύσει τυραννίδα του ενός και μόνο
δ. ο δεύτερος αντιδρούσε στις εκτελέσεις ευυπόληπτων πολιτών
4. Οι Τριάκοντα τύραννοι εξελέγησαν επειδή υποσχέθηκαν:
α. ότι θα ξαναχτίσουν τα τείχη της Αθήνας και του Πειραιά
β. ότι θα συγγράψουν και να θεσπίσουν νόμους σύμφωνα με τους οποίους θα κυβερνούσαν
στο εξής την Αθήνα
γ. ότι θα συνεχίσουν τον πόλεμο κατά των Σπαρτιατών
δ. ότι θα αποκαταστήσουν την Αθηναϊκή ηγεμονία και αίγλη
Οι Τριάκοντα ζήτησαν τη βοήθεια του Λυσάνδρου στέλνοντας:
α. τον Θηραμένη και τον Ερατοσθένη
β. τον Κριτία και τον Θηραμένη
γ. τον Αισχίνη και τον Αριστοτέλη
δ. τον Θεογένη και τον Ευκλείδη
6. Η τυραννία των Τριάκοντα είχε διάρκεια:
α. οκτώ μόνο μηνών
β. ενός έτους
γ. δύο ετών
δ. πέντε ετών
7. Ο Κριτίας υποστήριζε την εξόντωση των αντιπάλων του γιατί:
α. ανήκαν στους συκοφάντες
β. είχε εξοριστεί από τον λαό και ζητούσε εκδίκηση
γ. θα τον εμπόδιζαν στην εφαρμογή της σκληρής πολιτικής γραμμής του
δ. θα διεκδικούσαν αξιώματα και κινδύνευε η εξουσία του

ΣΩΣΤΟ-ΛΑΘΟΣ

Όσοι ζούσαν από τη συκοφαντία έλαβαν αξιώματα από τους τριάκοντα = ………
2. Οι τριάκοντα ζήτησαν ενισχύσεις από τη Σπάρτη = ………
3. Οι Σπαρτιάτες έστειλαν στρατιώτες με αρμοστή τον Καλλίβιο = ………
4. Πολίτες με γόητρο μπήκαν στο στόχαστρο των τριάκοντα = ………
5. Ο Κριτίας υπήρξε σκληρός και απάνθρωπος = ………
6. Οι Αθηναίοι πολίτες «ἀρχὰς κατέστησαν ὡς ἐδόκει αὐτοῖς» = ....................
7. Οι Τριάκοντα τακτοποίησαν τις εξουσίες όπως τους συνέφερε διορίζοντας πρόσωπα της
αρεσκείας τους = ..................
8. Η συκοφαντία ήταν σπάνιο φαινόμενο στην αρχαία Αθήνα = ....................
9. Οι Αθηναίοι είχαν δυσαρεστηθεί με την τιμωρία των συκοφαντών = ....................
10. Οι Τριάκοντα υπέβαλαν το αίτημα για την αποστολή σπαρτιατικής φρουράς
απευθείας στους εφόρους της Σπάρτης = .................
11. Η φρουρά των Λακεδαιμονίων ανέλαβε τη δαπάνη της διατροφής και συντήρησής της

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

Στις παραγράφους 20-23 περιγράφονται:

􀂾 Η ένσταση των Λακεδαιμονίων στην πρόταση των συμμάχων τους.

􀂾 Οι όροι της ειρήνης
􀂾 Η υποδοχή των πρεσβευτών και η αιτιολογία
Η άποψη του Θηραμένη
􀂾 Η απήχηση της πρότασης
􀂾 Οι ενέργειες μετά την ειρήνη

Η ένσταση των Λακεδαιμονίων στην πρόταση των συμμάχων τους
Ενώ όλοι σχεδόν οι σύμμαχοι των Σπαρτιατών ζητούσαν να κατασκάψουν την Αθήνα και να
πουλήσουν όλους τους Αθηναίους ως δούλους, μόνο οι Σπαρτιάτες είπαν ότι δεν είναι σωστό
να υποδουλώσουν μια ελληνική πόλη που είχε προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες όταν όλοι οι
Έλληνες διέτρεξαν τον έσχατο κίνδυνο στη διάρκεια των Μηδικών πολέμων 490-478 π.Χ.
(Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην
ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι ἀλλʹ ἐποιοῦντο εἰρήνην). Στη φράση
αυτή φαίνεται ότι οι Σπαρτιάτες ήταν: α) μεγαλόψυχοι προς τους ηττημένους Αθηναίους,
τους οποίους συγχωρούσαν για τις αδικίες τους, γιατί είχαν προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες
στους Περσικούς πολέμους (490-478 π.χ.), β) άριστοι διπλωμάτες με διορατικότητα και
σύνεση, αφού διέβλεπαν ότι οι Θηβαίοι θα απειλούσαν και την ίδια τη Σπάρτη αν
εξαφανιζόταν η Αθήνα από το ιστορικό προσκήνιο. Γιατί η ολοκληρωτική καταστροφή της
Αθήνας θα είχε ως αποτέλεσμα την απότομη και επικίνδυνη αύξηση της δύναμης της Θήβας.
Η ταπείνωση και η εξαφάνιση της Αθήνας θα βοηθούσε τη Θήβα σε λίγα χρόνια να γίνει
θανάσιμος κίνδυνος για την ύπαρξη της ίδιας της Σπάρτης και να πάρει από αυτή την
ηγεμονία της Ελλάδας.

Οι όροι της ειρήνης
Οι Σπαρτιάτες πρότειναν (επέβαλαν) στους πρέσβεις των Αθηναίων τους εξής όρους ειρήνης:
α) να γκρεμίσουν οι Αθηναίοι τα μακρά τείχη και τα τείχη του Πειραιά (ἐφʹ ᾧ τά τε μακρὰ
τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας) στα οποία είχαν στηρίξει την ανεξαρτησία τους.
β) να παραδώσουν στους Σπαρτιάτες τον αθηναϊκό στόλο τους εκτός από δώδεκα πλοία (καὶ
τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας) ενώ μέχρι τότε στήριζαν τη δόξα και το μεγαλείο
τους στη θαλασσοκρατία τους.
γ) να επαναφέρουν στην Αθήνα τους πολιτικούς εξόριστους, δηλαδή τους ολιγαρχικούς
Αθηναίους, που ήταν φίλοι των Σπαρτιατών και θα στήριζαν το καθεστώς το τριάντα
τυράννων (καὶ τοὺς φυγάδας καθέντας)
δ) να έχουν τους ίδιους φίλους και εχθρούς με τους Σπαρτιάτες (τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας)
ε) να ακολουθούν τους Σπαρτιάτες στις εκστρατείες τους (Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ
γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὅποι ἂν ἡγῶνται). Με λίγα λόγια να αναγνωρίσουν την ηγεμονία
της Σπάρτης στην Ελλάδα.
Ο Ξενοφώντας δίνει βαρύτερη σημασία στον όρο να ακολουθούν οι Αθηναίοι τους
Λακεδαιμονίους οπουδήποτε αυτοί τους οδηγούν. Οι άλλοι όροι αποτελούν προϋποθέσεις του
κύριου αυτού όρου.
α. Κύριος όρος: ἕπεσθαι
β. Δευτερεύοντες όροι: καθελόντας, παραδόντας, καθέντας, νομίζοντας

Ο Θηραμένης και οι άλλοι πρέσβεις επέστρεψαν στην Αθήνα μεταφέροντας σαν απλοί
ταχυδρόμοι τους σκληρούς όρους της ειρήνης που τους πρότειναν οι Σπαρτιάτες (Θηραμένης
δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς Ἀθήνας). Χωρίς να
προσπαθήσουν να πετύχουν ευνοϊκούς όρους ειρήνης ξαναγύρισαν στην Αθήνα. Οι Αθηναίοι
περικύκλωσαν τους πρέσβεις τους που τους περίμεναν με αγωνία να έλθουν από τη Σπάρτη
γιατί φοβόντουσαν μήπως επέστρεψαν άπρακτοι (Εἰσιόντας δʹ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο
πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν). Δεν μπορούσαν να υποφέρουν περισσότερο, διότι
πέθαιναν καθημερινά από τις στερήσεις και την πείνα (οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ
πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ). Αγωνιούσαν, διότι είχαν περιέλθει σε κρίσιμη
οικονομική και ψυχική κατάσταση. Είχαν εξαντληθεί τελείως από τον μακροχρόνιο εμφύλιο
πόλεμο. Περίμεναν την υποδούλωσή τους χωρίς όρους. Κυριάρχησε το ένστικτο της
αυτοσυντήρησης και την ψυχρή λογική της επιβίωσης. Παραμέρισε το ηθικό και αγωνιστικό
φρόνημα των Αθηναίων, οι οποίοι τώρα αγωνίζονται να επιβιώσουν με κάθε τρόπο. Την
ανησυχία των Αθηναίων δηλώνει η συσσώρευση εφτά ρηματικών τύπων, ο κοφτός λόγος και
η μεταφορά με το ρήμα «περιεχεῖτο». Το ρήμα περιχέομαι χρησιμοποιείται κυρίως για τα
υγρά. Εδώ σημαίνει συνέρχομαι ολόγυρα κατά πυκνές μάζες (κατά μπουλούκια).


Ο Θηραμένης που έπαιζε με την αγωνία των λιμοκτονούντων συμπατριωτών του, ανέβαλε
για την επόμενη μέρα την ενημέρωσή τους για τους όρους της ειρήνης (Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ
ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις ἐφʹ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην). Αν και οι
Αθηναίοι έδιναν τότε προτεραιότητα στην επιβίωσή τους, σέβονταν τους δημοκρατικούς θεσμούς. Δέχτηκαν να περιμένουν την επόμενη μέρα να ενημερωθούν για τους όρους της
ειρήνης. Στην εκκλησία του δήμου θα αποφάσιζαν αν δεχτούν τους όρους της ειρήνης που
τους πρότειναν οι Σπαρτιάτες. Γιατί η εκκλησία του δήμου παρέμενε ακόμη το νομοθετικό
και εκτελεστικό όργανο της αθηναϊκής δημοκρατίας το οποίο είχε αρμοδιότητα να δεχτεί ή να
απορρίψει τους όρους της ειρήνης. Ο Θηραμένης πρώτος μίλησε στην εκκλησία του δήμου
και πρότεινε να δεχτούν τους σκληρούς όρους της ειρήνης και κυρίως να ανεχτούν να
κατεδαφιστούν τα τείχη τους (προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων ὡς χρὴ πείθεσθαι
Λακεδαιμονίοις καὶ τὰ τείχη περιαιρεῖν). Η διάρκεια και η ένταση των συζητήσεων
δηλώνεται με παρατατικούς (ἀπήγγελλον, ποιοῖντο, προηγόρει, λέγων) ενώ η τελική
απόφαση υπογραμμίζεται με τον αόριστο «ἔδοξεν».

Η απήχηση της πρότασης
Όπως γράφει ο Λυσίας στο λόγο του «Κατά Ἀγοράτου», μερικοί στρατηγοί ταξίαρχοι και
πολίτες (ένας νεαρός δημαγωγός όπως αναφέρει ο Πλούταρχος), έφεραν αντιρρήσεις και
ισχυρίστηκαν ότι αυτοί θα πετύχαιναν καλύτερους όρους ειρήνης. Οι περισσότεροι όμως
Αθηναίοι συμφώνησαν να δεχτούν τους σκληρούς όρους ειρήνης των Σπαρτιατών.
(Ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν
εἰρήνην).

Οι ενέργειες μετά την ειρήνη
Αφού έγιναν αποδεκτοί οι όροι της ειρήνης η Αθήνα παραδόθηκε στον Λύσανδρο στα τέλη
Μαρτίου ή στις αρχές Απριλίου του 404 π.Χ.:
α) Ο Λύσανδρος έλυσε την πολιορκία της Σάμου (είχε μεταβεί στις πόλεις της Μ. Ασίας για
να την πολιτική κατάσταση σύμφωνα με τα συμφέροντα της Σπάρτης) και κατέπλευσε στον
Πειραιά με το στόλο του, για να επιβλέψει την εφαρμογή των όρων της ειρήνης (Μετὰ δὲ
ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ)
β) επέστρεψαν οι εξόριστοι (καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν)
γ) έκαιγε στον Πειραιά τα αθηναϊκά πλοία με συνοδεία αυλών, ενώ γκρεμίζονταν τα τείχη
υπό τους ήχους της μουσικής των αυλητρίδων, όπως γίνονταν στα γλέντια και στα συμπόσια.
Έτσι έδωσαν εορταστικό περιεχόμενο και χαρακτήρα στην πράξη τους αλλά και συμβολικό
(καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπʹ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ).
Όταν γκρεμίζονταν τα τείχη των Αθηναίων, όλοι οι Έλληνες νόμιζαν ότι εκείνη τη μέρα
άρχιζε η ελευθερία της Ελλάδας από την τυραννία της Αθήνας (νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας). Βέβαια δεν κατάλαβαν ότι άρχιζε η
υποδούλωσή τους στους Σπαρτιάτες, οι οποίοι την ημέρα εκείνη θεωρούνταν σωτήρες και
ελευθερωτές όλων των Ελλήνων. Οι Λακεδαιμόνιοι θα αποδειχθούν βαρύτεροι δυνάστες από
τους Αθηναίους.

Ποια ένσταση πρόβαλαν οι Λακεδαιμόνιοι στο μένος των συμμάχων τους; Με ποιο
σκεπτικό τη στήριξαν;
2. Με ποιους όρους οι Λακεδαιμόνιοι δέχτηκαν τη σύναψη ειρήνης με τους Αθηναίους;
3. Πώς εξηγείτε τη στάση των Λακεδαιμονίων απέναντι στους Αθηναίους;
4. Ποια υποδοχή επιφύλαξαν οι Αθηναίοι στην πρεσβεία τους και γιατί;
5. Ποια ήταν η άποψη του Θηραμένη για το ζήτημα της ειρήνης και ποια απήχηση είχε η
πρότασή του;
6. Τι πίστευαν οι Έλληνες τη μέρα της κατεδάφισης των τειχών της Αθήνας; Δικαιώθηκαν οι
προσδοκίες τους;
7. Ποια συναισθήματα διακρίνετε στις διπλωματικές και πολιτικές ενέργειες των αντιπάλων;
β. Ερωτήσεις σύντομης απάντησης
1. Γιατί οι Αθηναίοι φοβούνταν μήπως γυρίσουν άπρακτοι οι απεσταλμένοι;
2. Σε ποιον όρο της παράδοσης της Αθήνας δίνει ο ιστορικός μεγαλύτερη σημασία;
3. Υπήρξε ομοφωνία στην επικύρωση της ειρήνης από τους Αθηναίους;
4. Ποιες ενέργειες ακολούθησαν τη σύναψη της ειρήνης;
γ. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής
1. Παρά τις πιέσεις των συμμάχων τους οι Λακεδαιμόνιοι αρνήθηκαν να υποδουλώσουν την
Αθήνα γιατί:
α. είχε υψηλό πολιτισμό και μεγάλη ιστορία
β. είχε προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες στους Περσικούς πολέμους
2. Δύο από τους όρους της ειρήνης ήταν:
α. να ανακαλέσουν τους εξόριστους και να παραδώσουν δώδεκα πλοία
β. να γκρεμίσουν τα μακρά τείχη και να ακολουθούν τους Σπαρτιάτες
γ. να έχουν τους ίδιους φίλους και εχθρούς και να παραδώσουν τα πλοία τους
δ. να διατηρήσουν τα τείχη του Πειραιά και να ανακαλέσουν τους εξόριστους
3. Ο κόσμος περικύ
α. από περιέργεια
β. από αγωνία κα
γ. από συνήθεια
δ. όλως τυχαίως
4. Ποιος από τους όρους της ειρήνης στεναχώρησε περισσότερ
α. να κατεδαφίσουν τα Μακρά τείχη και τα τείχη το
β. να παραδώσουν όλα τα πλοία εκτός από δώδεκα
γ. να επαναφέρουν στην Αθήνα τους πολιτικούς εξόριστους
δ. να έχουν τους ίδιους εχθρούς και φίλους με τους Λακεδαιμό
5. Οι Αθηναίοι δέχτηκαν τελικά τους όρους της ειρήνης γιατί:
α. ήταν ευνοϊκοί όροι που τους επέτρεπαν να διατηρήσουν την ηγεμονία τους
β. ήθελαν να παραπλανήσουν τους Λακεδαιμονίους και να κερδίσουν χρόνο
γ. πιέζονταν από την πείνα και δεν υπήρχαν πλέον περιθώρια άλ
δ. είχαν κουραστεί από τις διαρκείς πολεμικές αντιπαραθέσεις

Να κλίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα παρακάτω ουσιαστικά: πόλιν, κινδύνοις,
Ἑλλάδι, εἰρήνην, τείχη, ναῦς, φυγάδας, γῆν, θάλατταν, πρέσβεις, ὄχλος, πλῆθος,
λιμῷ, προθυμίᾳ, ἡμέραν, αὐλητρίδων
2. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στα ρήματα: ἐποιοῦντο, ἡγῶνται, ἐπανέφερον,
ἐνεχώρει, ἀπήγγελλον, πείθεσθαι, περιαιρεῖν, λέγων, δέχεσθαι, κατέπλει, ἄρχειν
3. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα ρήματα: ἡγῶνται, ἥκοιεν, ποιοῖντο, ἔδοξε
4. Να γραφούν τα παραθετικά των επιθέτων: ἀγαθόν, μεγίστοις, μακρά, ἐχθρόν, φίλον,
πολλῇ
5. Να κλιθούν οι αντωνυμίες στο γένος που βρίσκονται και στους δύο αριθμούς: ταῦτα, οἷς,
τινων


Να γράψετε συνώνυμα στα αρχαία ελληνικά των λέξεων: ἔφασαν, παραδόντας,
ἐπανέφερον, μέλλειν, χρὴ, κατέπλει, κατέσκαπτον, ἄρχειν, ἕπεσθαι
3. Με ποιους τύπους του κειμένου είναι ομόρριζες οι λέξεις: καθηγητής, φήμη, κάτεργα,
νόμισμα, διαίρεση, απόδοση, αμφορέας, πλούτος, δεξαμενή, σκάμμα, αρχιφύλακας,
λιμοκτονώ, απώλεια, διάχυτος, εισιτήριο, επόμενος, άνανδρος
4. Να βρείτε την ετυμολογία των λέξεων: προθυμία, αὐλητρίς, πλῆθος, ἄπρακτος, μακρός,
πρεσβευτής, εἴσειμι
5. Να αντιστοιχίσετε τους αρχαίους τύπους στην στήλη Α με τη σημασία τους στη στήλη Β:
Α Β
καθίημι πρέπει
ἕπομαι με τον όρο
ἡγοῦμαι επιστρέφω στην πατρίδα από την εξορία
ἐφ’ ᾧ πείνα
περιχεόμαι ακολουθώ
λιμός επιδοκιμάζω
προηγορῶ οδηγώ, νομίζω
χρή περικυκλώνω
συνεπαινῶ μιλώ εξ ονόματος άλλου
κατέρχομαι φέρνω πίσω (τους εξόριστους)
6. Ποιες λέξεις είναι ομόρριζες των εἰσιόντας – περιεχεῖτο – προηγόρει – προθυμίᾳ;
α. επιθυμητός – όχημα – εισιτήριο – δικηγόρος
β. ανεξίτηλος – χοάνη – αθέμιτος – αγοράζω
γ. χύμα – προσιτός – ενθύμιο – γρήγορος
δ. ισθμός – χυδαίος – μακρηγορώ – εύθυμος
7. Με ποιους τύπους του κειμένου είναι ομόρριζες οι λέξεις εφετείο –καθηγητής – φήμη –
κάτεργα;
α. ἔφασαν – εἰργασμένην – καθέντας ‐ ἡγῶνται
β. ἥκοιεν – καθέντας ‐ ἕπεσθαι – γενομένοις
γ. καθελόντας ‐ ἐφ’ ᾧ ‐ ἐκέλευον ‐ ἡγῶνται
δ. ἔφοροι – εἰργασμένην ‐ ἔφασαν ‐ σπένδεσθαι
Να συμπληρώσετε τις προτάσεις με λέξεις παράγωγες (απλές ή σύνθετες) του κρατῶ ώστε
να ολοκληρώνεται το νόημά τους.
α. Η ................................ του πληθωρισμού είναι μέλημα πολλών κυβερνήσεων σε όλο τον
κόσμο.
β. Παρά τη δυσκολία του χτεσινού αγώνα, στο τέλος ........................... η δική μας ομάδα.
γ. Το φράγμα ............................. την ορμητική ροή του ποταμού.
δ. Πριν από τη δημιουργία ιδιωτικών ραδιοφωνικών σταθμών υπήρχε μόνο .......................
ραδιόφωνο.
ε. Για τακτοποίηση κάποιων οφειλών του προς το Δημόσιο, του έγινε κάποια ..........................
μισθού.
στ. Κατά τη διάρκεια των περσικών πολέμων, οι Έλληνες ταπείνωσαν την περσική
.................
ζ. Επειδή θεωρήθηκε ύποπτος διατάχτηκε η προσωρινή του ............................
η. Ήταν ................................. επειδή ουσιαστικά κυβερνούσε μόνος.
θ. Η ιδιωτικοποίηση κάποιων κρατικών επιχειρήσεων ονομάζεται ...................................

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη 

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Α' ΛΥΚΕΙΟΥ

ΞΕΝΟΦΩΝΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΙΒΛΙΟ 2, ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 16-23

Στις παραγράφους 16-19 περιγράφονται:
􀂾 Η κατάσταση των Αθηναίων
􀂾 Η πρόταση του Θηραμένη
􀂾 Οι λόγοι της καθυστέρησης του Θηραμένη
􀂾 Οι δικαιολογίες του Θηραμένη
􀂾 Η ενέργεια των Αθηναίων
􀂾 Οι ενέργειες του Λυσάνδρου
􀂾 Η απάντηση των Αθηναίων πρεσβευτών στους εφόρους
􀂾 Οι προτάσεις των αντιπάλων

Η κατάσταση των Αθηναίων
Μετά τη συντριπτική ήττα στους Αιγός ποταμούς η κατάσταση των Αθηναίων (Τοιούτων δὲ
ὄντων τῶν πραγμάτων) ήταν απελπιστική γιατί ο Άγης πολιορκούσε την Αθήνα από την ξηρά
και ο Λύσανδρος από τη θάλασσα. Πολλοί Αθηναίοι πέθαιναν από έλλειψη τροφίμων και από
πείνα. Για το λόγο αυτό αναγκάστηκαν να προτείνουν στον Άγη (που πολιορκούσε την Αθήνα
από την ξηρά έχοντας τη Δεκέλεια ως βάση του) να γίνουν σύμμαχοι των Λακεδαιμονίων, χωρίς
να γκρεμιστούν τα Μακρά τείχη. Ο Άγης όμως δεν δέχτηκε τους όρους αυτούς των Αθηναίων
και πρότεινε στους πρέσβεις των Αθηναίων να πάνε στη Σπάρτη. Η Σπάρτη δεν δέχτηκε τους
όρους της Αθήνας, αλλά επέμενε να γκρεμιστούν τα Μακρά τείχη. Οι Αθηναίοι τότε χωρίστηκαν
στους διαλλακτικούς που δέχονταν το συμβιβασμό με τους Σπαρτιάτες και στους αδιάλλακτους
(δημαγωγός Κλεοφών) που αρνούνταν να δεχτούν το γκρέμισμα των Μακρών τειχών στα οποία
πίστευαν ότι στηριζόταν η ασφάλεια της Αθήνας (ο δημαγωγός Κλεοφών απείλησε στην
εκκλησία του δήμου ότι θα κόψει με το μαχαίρι το λαιμό εκείνου που θα προτείνει ειρήνη με
τους Σπαρτιάτες).

Θηραμένης
Έζησε στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. στην Αθήνα, μαθήτευσε κοντά στο σοφιστή Πρόδικο και
διακρίθηκε ως στρατηγός και πολιτικός. Φιλόδοξος, χωρίς αρχές και σταθερότητα στις πολιτικές του επιλογές, μεταπηδούσε εύκολα από τη δημοκρατική στην ολιγαρχική παράταξη και
αντιστρόφως, αλλά θεωρούσε την τυραννίδα ως την πιο ενδεδειγμένη μορφή του πολιτεύματος.
Γι’ αυτή την τακτική του οι αρχαίοι τον ονόμασαν «κόθορνο». Το 411 π.Χ. συνέπραξε στην
ανατροπή της δημοκρατίας και στην εγκαθίδρυση της ολιγαρχίας των Τετρακοσίων. Αργότερα
ως τριήραρχος κατηγόρησε τους συστρατηγούς του στη ναυμαχία των Αργινουσών, γιατί δεν
περισυνέλεξαν τους ναυαγούς και τους νεκρούς και συνετέλεσε στην καταδίκη τους.
Καταλυτικός ήταν ο ρόλος του κατά την πολιορκία της Αθήνας στο τέλος του Πελοποννησιακού
πολέμου. Μετά τη σύναψη της ειρήνης και την κατεδάφιση των τειχών έγινε ένας από τους
Τριάκοντα τυράννους. Ανήκε στους μετριοπαθής και ήρθε σε σύγκρουση με τον Κριτία,
κατηγορήθηκε και θανατώθηκε.

Ο ολιγαρχικός Θηραμένης πρότεινε στη συνέλευση του λαού να παίξει το ρόλο του μεσολαβητή
στο Λύσανδρο (Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ
Λύσανδρον). Υποστήριζε ότι θα έβγαζε τους Αθηναίους από το αδιέξοδό τους, αν πήγαινε στη
Σπάρτη για να διερευνήσει τις προθέσεις των Σπαρτιατών. Η πρόταση αυτή δείχνει τις στενές
σχέσεις του Θηραμένη με την ολιγαρχική Σπάρτη. Έτσι οι Αθηναίοι έστειλαν το Θηραμένη στη
Σπάρτη για να επιτύχει τους πιο ευνοϊκούς για την Αθήνα όρους ειρήνης. Ο Θηραμένης
υποσχέθηκε στους Αθηναίους ότι θα επιστρέψει στην Αθήνα αφού πληροφορηθεί από τους
Σπαρτιάτες τι ακριβώς σκέφτονται, δηλαδή να υποτάξουν τους Αθηναίους χωρίς όρους ή απλώς
ζητούν λόγους ασφαλείας ως εγγύηση (εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον
ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα). Η
φράση «αντέχουσι περί των τειχων» δείχνει τη σημασία που είχαν τα Μακρά τείχη για τους
Αθηναίους. Οι Σπαρτιάτες ανέκαθεν θεωρούσαν τα τείχη της Αθήνας επικίνδυνα για τη δική
τους ασφάλεια. Γι’ αυτό αμέσως μετά τον τερματισμό των Περσικών πολέμων οι Σπαρτιάτες
είχαν αντιταχθεί στην οικοδόμηση των τειχών (478 π.Χ.), τότε που τους ξεγέλασε ο
Θεμιστοκλής. Ήξεραν ότι στα Μακρά τείχη στήριζαν οι Αθηναίοι την ασφάλεια, την
ανεξαρτησία και τη θαλασσοκρατορία τους. Η φράση «πίστεως ἕνεκα» σημαίνει ότι οι
Σπαρτιάτες ζητούσαν κάποια εγγύηση ότι στο μέλλον δεν πρόκειται οι Αθηναίοι να απειλήσουν
τους Σπαρτιάτες και τους συμμάχους τους. Στην πραγματικότητα, όπως φάνηκε αργότερα, οι
Σπαρτιάτες ήθελαν να υποδουλώσουν τους Αθηναίους, να τους εξαναγκάσουν να δεχτούν ειρήνη
σύμφωνα με τα συμφέροντα της Σπάρτης και να γκρεμίσουν τα Μακρά τείχη στα οποία οι Αθηναίοι στήριζαν το μεγαλείο τους.

Ο Θηραμένης που ήταν ολιγαρχικός και φανατικός οπαδός της πολιτικής των Σπαρτιατών, έδωσε
δελεαστικές υποσχέσεις στους λιμοκτονούντες Αθηναίους, για να βγάλει τους συμπολίτες του
από το τραγικό τους αδιέξοδο. Όμως καθυστερούσε τρεις μήνες στη Σπάρτη
(Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω), ώσπου να βεβαιωθεί ότι οι
λιμοκτονούντες συμπολίτες του θα συμφωνούσαν σε οτιδήποτε εξαντλημένοι από την πείνα
(ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα ὅ τι τις λέγοι
ὁμολογήσειν). Οι προθέσεις του πονηρού Θηραμένη ήταν δόλιες. Όπως γράφει εδώ και ο
Ξενοφώντας, ο Θηραμένης περίμενε στη Σπάρτη να τελειώσουν εντελώς τα τρόφιμα στην Αθήνα
και να επιβάλει τις απόψεις του. Καλοπερνούσε κοντά στον Λύσανδρο, ενώ οι συμπολίτες του
πέθαιναν από την πείνα. Σκέφθηκε δόλια και κακόβουλα για την πατρίδα του, γιατί τυφλώθηκε
από το κομματικό πάθος του. Ενώ στάλθηκε να διερευνήσει τη δυνατότητα σύναψης ειρήνης με
τους Σπαρτιάτες, καθυστερούσε επίτηδες για να εξαθλιώσει σωματικά και ηθικά τους συμπολίτες
του. Επιδίωκε την εξόντωση των πολιτικών του αντιπάλων, δηλαδή των δημοκρατικών. Ενώ η
πατρίδα του πολιορκούνταν και ο ίδιος ήταν στη Σπάρτη, οι ολιγαρχικοί οπαδοί του Θηραμένη
κέρδιζαν έδαφος και καταδίκαζαν σε θάνατο το δημαγωγό Κλεοφώντα που ήταν αντίθετος σε
κάθε συμβιβασμό με τους Σπαρτιάτες. Εξυπηρετούσε το σχέδιο των Σπαρτιατών, που ήθελαν να
εξαναγκάσουν τους Αθηναίους να συνάψουν ειρήνη χωρίς όρους.

Ο Θηραμένης επέστρεψε στην Αθήνα μετά από τέσσερις μήνες. Ως δικαιολογία για την
καθυστέρησή του ανέφερε ότι τον είχε κατακρατήσει ο Λύσανδρος λέγοντας ότι δεν είναι
αρμόδιος να αποφασίσει για την ειρήνη (Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ
ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· οὐ γὰρ εἶναι
κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπʹ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους). Η απόφαση αυτή ανήκε στους εφόρους
που αποτελούσαν την ανώτατη πολιτική αρχή στη Σπάρτη. Ήταν πέντε, εκλέγονταν από όλους
τους πολίτες και η εξουσία τους διαρκούσε ένα χρόνο. Συγκαλούσαν την Απέλλα και τη
Γερουσία, διαπραγματεύονταν με τους ξένους πρέσβεις, δίκαζαν τις σοβαρές υποθέσεις,
φρόντιζαν για την αγωγή των εφήβων. Με τον καιρό όμως έχασαν τη δύναμή τους και έγιναν
υποχείρια της Γερουσίας.

Όταν επέστρεψε στην Αθήνα ο Θηραμένης και ανέφερε στους Αθηναίους ότι ο Λύσανδρος τον
παρέπεμψε στους εφόρους για τη σύναψη της ειρήνης, οι λιμοκτονούντες Αθηναίοι διόρισαν το
Θηραμένη αρχηγό μιας δεκαμελούς πρεσβείας με απόλυτη δικαιοδοσία να συνάψει ειρήνη
(Μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός). Έτσι, την
άνοιξη του 404 π.Χ. ο Θηραμένης μαζί με άλλους εννέα Αθηναίους πρέσβεις στάλθηκε στη
Σπάρτη ως απόλυτος πληρεξούσιος των Αθηναίων να συνάψει οποιαδήποτε ειρήνη. Σε έκτακτες
περιπτώσεις και δύσκολες αποστολές η Αθηναϊκή δημοκρατία επέτρεπε για ορισμένο χρονικό
διάστημα την απόλυτη εξουσία σε έναν πρεσβευτή ή στρατηγό, για να διαχειριστεί «εν λευκώ»
μια συγκεκριμένη σοβαρή υπόθεση της Αθήνας. Με την απόλυτη πληρεξουσιότητα ο
πρεσβευτής ή στρατηγός που ήταν πρόσωπο απόλυτης εμπιστοσύνης, αναλάμβανε το δύσκολο
έργο του, χωρίς να είναι υποχρεωμένος να επικοινωνεί με την εκκλησία του δήμου. Βέβαια ο
κυρίαρχος αθηναϊκός λαός είχε το δικαίωμα να ελέγχει τις πράξεις του «πρεσβευτή
αυτοκράτορα» ή και να τον ανακαλέσει αν θεωρούσε ότι οι ενέργειες του ήταν επικίνδυνες για
την πόλη. Ο Θηραμένης ζήτησε και πήρε πλήρη εξουσιοδότηση από τους Αθηναίους να συνάψει
ειρήνη με τους Σπαρτιάτες, γιατί ήθελε να υποχωρήσει στους όρους των Σπαρτιατών, αφού δεν
είχε διάθεση να συζητήσει, αλλά να δεχτεί χωρίς αντίρρηση τους όρους που θα του ανακοίνωναν.

Ο Λύσανδρος ειδοποίησε τους εφόρους με τον Αριστοτέλη, που ήταν Αθηναίος εξόριστος
ολιγαρχικός, ότι αυτός έστειλε το Θηραμένη σε αυτούς, επειδή ήταν αρμόδιοι να κλείσουν
ειρήνη (Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετʹ ἄλλων Λακεδαιμονίων
Ἀριστοτέλην, φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα, ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι
εἰρήνης καὶ πολέμου). Ο Αριστοτέλης ήταν ολιγαρχικός εξόριστος Αθηναίος που είχε καταφύγει
στον Λύσανδρο για προστασία. Ασφαλώς θα εξυπηρετούσε με μεγαλύτερη προθυμία τα
συμφέροντα της Σπάρτης παρά της πατρίδας του. Αργότερα έγινε όπως και ο Θηραμένης ένας
από τους Τριάκοντα τυράννους.

Η Σελλασία ήταν μεθοριακή πόλη στα βόρεια της Λακωνικής, με μεγάλη στρατηγική σημασία.
Όταν έφτασε ο Θηραμένης, επικεφαλής της 10μελούς αθηναϊκής πρεσβείας, στη Σελλασία, που
ήταν στα σύνορα της Λακωνικής, συνάντησε απεσταλμένους της Σπάρτης, με διαταγή των εφόρων να ρωτήσουν τους πρέσβεις για ποιο σκοπό ήλθαν εκεί (Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι
πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, ἐρωτώμενοι δὲ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν). Ο Θηραμένης,
απάντησε σε αυτούς ότι είχε δικαιοδοσία να κλείσει οπωσδήποτε ειρήνη με τη Σπάρτη (εἶπον ὅτι
αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης). Μόνο τότε οι απεσταλμένοι των εφόρων επέτρεψαν στο
Θηραμένη και στα άλλα μέλη της αθηναϊκής πρεσβείας να συνεχίσουν το δρόμο προς τη Σπάρτη
(μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς). Επειδή οι Σπαρτιάτες γνώριζαν ότι ο
Θηραμένης ήταν με το μέρος τους και ήταν βέβαιοι ότι θα πετύχαιναν ό,τι ζητούσαν, κάλεσαν
την 10μελη αθηναϊκή πρεσβεία στο συμμαχικό συνέδριο. Όμως την πρώτη φορά οι Σπαρτιάτες
διέταξαν τους πρέσβεις των Αθηναίων να επιστρέψουν από τη Σελλασία στην Αθήνα. Τότε, όπως
γράφει ο Ξενοφώντας, οι Σπαρτιάτες δεν ήθελαν ούτε να ακούσουν τους Αθηναίους πρέσβεις,
γιατί δεν μετέφεραν τότε τη συγκατάθεση των Αθηναίων για το γκρέμισμα των Μακρών τειχών.

Όταν τώρα οι απεσταλμένοι των εφόρων της Σπάρτης άκουσαν ότι οι νέοι Αθηναίοι πρέσβεις με
αρχηγό τους το Θηραμένη είναι πρόθυμοι να συζητήσουν τα πάντα (ακόμη και για την
κατεδάφιση των τειχών), προσκάλεσαν τους Αθηναίους πρέσβεις στη Σπάρτη στο συμμαχικό
συνέδριο για διαπραγματεύσεις για τους όρους της ειρήνης. Οι έφοροι της Σπάρτης συγκάλεσαν
τους αντιπροσώπους των πόλεων που αποτελούσαν την Πελοποννησιακή συμμαχία, για να
αποφασίσουν όλοι μαζί για την τύχη των ηττημένων Αθηναίων. Οι περισσότεροι αντιπρόσωποι
της Πελοποννησιακής συμμαχίας συμφώνησαν με την πρόταση των Θηβαίων, οι οποίοι υπο-
στήριξαν ότι οι Αθηναίοι πρέπει να καταστραφούν τελείως, γιατί ήταν υπεύθυνοι για τις
συμφορές των Ελλήνων. Βέβαια, οι Θηβαίοι μισούσαν τους Αθηναίους, γιατί τους θεωρούσαν
ως αντιπάλους στην ηγεμονία της Στερεάς Ελλάδας. Και οι Κορίνθιοι μισούσαν τους Αθηναίους,
γιατί τους έβλεπαν πάντοτε ως άσπονδους αντιπάλους στο εμπόριο στη θάλασσα. Ο Ερίανθος ως
εκπρόσωπος των Θηβαίων πρότεινε: α) να καταστραφεί ολοκληρωτικά η Αθήνα και β) να
πουληθούν όλοι οι Αθηναίοι ως δούλοι. Οι περισσότεροι σύμμαχοι των Σπαρτιατών ζήτησαν τον
αφανισμό των ηττημένων Αθηναίων, γιατί ο μακροχρόνιος εμφύλιος πόλεμος (431-404 π.χ.) και
τα πολιτικά πάθη είχαν σωρεύσει στις ψυχές των Ελλήνων μεγάλη έχθρα και θανάσιμο μίσος
κατά των Αθηναίων. Όλοι σχεδόν οι σύνεδροι, μολονότι είχαν αποφασίσει να εξαφανίσουν τους
Αθηναίους, άλλαξαν γνώμη, όπως αναφέρει ο Πλούταρχος, όταν ένας κάτοικος της Φωκίδας
(από την Άμφισσα) ύστερα από το φαγοπότι των συνέδρων τραγούδησε ένα χορικό από την
«Ηλέκτρα» του Ευριπίδη (Ἐπεὶ δʹ ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλʹ
ἐξαιρεῖν).

Στο κείμενο έχουμε μακροπερίοδο υποτεταγμένο λόγο (κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις,
ρηματικά, απαρεμφατικά και μετοχικά σύνολα). Υπάρχουν δύο επίπεδα δράσης. Το πρώτο
επίπεδο δράσης, που αφορά στις σχέσεις του Θηραμένη με τους Αθηναίους, διαπλέκεται με ένα
δεύτερο, όπου περιγράφονται οι ενέργειες του Λυσάνδρου και της 10μελούς πρεσβευτικής
αποστολής. Η συσσώρευση ποικίλων ρηματικών τύπων δείχνει τη δράση και την κινητικότητα,
ενώ η αφθονία και η διαπλοκή των δευτερευουσών προτάσεων μαρτυρεί τις σχέσεις Λυσάνδρου
και εφόρων αλλά και των Αθηναίων πρεσβευτών με τους Λακεδαιμονίους.

Τι πρότεινε ο Θηραμένης στην εκκλησία του δήμου;
2. Για ποιους λόγους άργησε τόσο πολύ να γυρίσει στην Αθήνα και ποια δικαιολογία πρόβαλε
για την αργοπορία του; Τι παρατηρήσεις μπορούν να γίνουν για το ήθος του.
3. Τι αποστολή προς τη Σπάρτη οργανώνουν οι Αθηναίοι και τι ο Λύσανδρος;
4. Τι συνεννοήσεις έγιναν μεταξύ εφόρων και απεσταλμένων της Αθήνας; Τι ζητούσαν οι
σύμμαχοι των Σπαρτιατών;
5. Ποιο βασικό όρο έθεταν οι Λακεδαιμόνιοι για την παράδοση της Αθήνας και γιατί;
6. Πόσα επίπεδα δράσης εντοπίζονται στην αφήγηση των γεγονότων; Πού εξελίσσεται το
καθένα;
7. Να περιγράψετε το πολιτικό σκηνικό που επικρατεί στην ηττημένη Αθήνα και στο
στρατόπεδο των νικητών

Γιατί κατά την εκτίμηση του Ξενοφώντα καθυστέρησε να επιστρέψει ο Θηραμένης;
α. τον κρατούσε δια της βίας ο Λύσανδρος
β. δεν είχε πάρει σαφή απάντηση από το Λύσανδρο
γ. περίμενε να εκλείψουν τα τρόφιμα από την Αθήνα
δ. φοβόταν μήπως τον κατηγορήσουν για προδοσία
2. Ο Λύσανδρος έστειλε τον Αριστοτέλη στη Σπάρτη, για να:
α. ενημερώσει τους εφόρους τι απάντησε στο Θηραμένη
β. ζητήσει εντολές για τις περαιτέρω κινήσεις του
γ. υποδείξει στους εφόρους να μην συνθηκολογήσουν
δ. ρωτήσει τι απάντηση πρέπει να δώσει στο Θηραμένη
3. Ο Θηραμένης ζήτησε από την εκκλησία του δήμου να εγκρίνει την αποστολή του στο
Λύσανδρο με την πρόφαση οτι:
α. θα τον παραπλανήσει σχετικά με τις προθέσεις των Αθηναίων
β. θα επιτύχει ευνοϊκούς όρους για τη σύναψη ειρήνης
γ. θα του ανακοινώσει ότι οι Αθηναίοι δεν πρόκειται να συνθηκολογήσουν
δ. θα ζητήσει να επιτρέψουν οι Σπαρτιάτες τον ανεφοδιασμό της Αθήνας
4. Ο Θηραμένης έμεινε κοντά στο Λύσανδρο:
α. μία εβδομάδα
β. ένα μήνα
γ. περισσότερο από τρεις μήνες
δ. ένα χρόνο

Η εκκλησία του δήμου αποφάσισε να στείλει στην Σπάρτη:
α. μόνο τον Θηραμένη
β. μία πρεσβεία δέκα ατόμων, στην οποία επικεφαλής ήταν ο Θηραμένης
γ. μία πρεσβεία δέκα ατόμων, στην οποία όλοι οι πρεσβευτές είχαν την ίδια εξουσία
δ. μία πρεσβεία εννέα ατόμων, στην οποία επικεφαλής ήταν ο Θηραμένης
6. Ο Θηραμένης και οι άλλοι πρέσβεις:
α. σταμάτησαν πρώτα στη Σελλασία και αφού πήραν άδεια συνέχισαν προς τη Σπάρτη
β. πήγαν κατευθείαν στη Σπάρτη
γ. συνάντησαν τους εφόρους στη Σελλασία
δ. συνάντησαν τον Λύσανδρο στη Σελλασία
7. Την απόφαση για την τύχη των Αθηναίων και τους όρους της ειρήνης έλαβαν:
α. οι δύο βασιλείς της Σπάρτης
β. οι σύμμαχοι της Σπάρτης
γ. οι Σπαρτιάτες μαζί με τους συμμάχους τους σε συνέλευση που συγκάλεσαν οι έφοροι
δ. οι Θηβαίοι και οι Κορίνθιοι

Λιγότερο από τρεις μήνες έμεινε ο Θηραμένης στο Λύσανδρο = …………
2. Ο Θηραμένης περίμενε να ενδώσουν από πείνα οι Αθηναίοι = ……………
3. Ο Λύσανδρος έστειλε τους εφόρους στην Αθήνα = ……………………….
4. Ο Λύσανδρος απέφυγε να απαντήσει στους Αθηναίους, γιατί φοβόταν τους εφόρους = ………
5. Επειδή οι απεσταλμένοι της Αθήνας είχαν πλήρη δικαιοδοσία, έγιναν δεκτοί στη Σπάρτη = ….
6. Οι Αθηναίοι εξέλεξαν τον Θηραμένη πρεσβευτή με απεριόριστη εξουσία και τον έστειλαν στη
Λακεδαίμονα επικεφαλής οχτώ άλλων = …………..
7. Οι Αθηναίοι ήταν αρκετά ευαίσθητοι στο ζήτημα της κατεδάφισης των τειχών = .................
8. Την απόφαση για την αποστολή του Θηραμένη στο Λύσανδρο την έλαβε η βουλή των
πεντακοσίων = ...................
9. Οι Σπαρτιάτες θεωρούσαν τα τείχη της Αθήνας επικίνδυνα για τη δική τους ασφάλεια = ..........
10. Πρεσβευτής αυτοκράτωρ είναι αυτός που απλώς μεταφέρει τις προτάσεις της συνέλευσης
του λαού χωρίς να έχει την ελευθερία να συνάψει συνθήκη = .............

Να κλίνετε σε ενικό και πληθυντικό αριθμό τα παρακάτω ουσιαστικά: ἐκκλησίᾳ, πόλιν,
τειχῶν, πίστεως, μῆνας, σῖτον, ἐφόρους, πρεσβευτής, αὐτοκράτωρ, φυγάδα, εἰρήνης,
πολέμου, λόγῳ, Ἑλλήνων
2. Να γίνει χρονική αντικατάσταση στα ρήματα: εἶπεν, βούλονται, πέμψαι, ἀντέχουσι,
διέτριβε, ἐπιλελοιπέναι, ἀπήγγειλεν, ᾑρέθη, καλεῖν, ἐποίησαν, ἐξαιρεῖν
3. Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στα ρήματα: εἶπεν, βούλονται, ἀπήγγειλεν, κατέχοι,
κελεύοι, ᾑρέθη, ἔπεμψεν, ἀποκρίναιτο, ἐρωτῷτο
4. - ἐπιτηρῶν = Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο β΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα της
ενεργητικής φωνής
- ὁμολογήσειν = Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ ενικό πρόσωπο του ενεστώτα
της ενεργητικής και μέσης φωνής
- καλεῖν = Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο β΄ πληθυντικό πρόσωπο του ενεστώτα
της ενεργητικής και μέσης φωνής
- ἐξαιρεῖν = Να γίνει εγκλιτική αντικατάσταση στο γ΄ πληθυντικό πρόσωπο του ενεστώτα
της ενεργητικής και μέσης φωνής.
5. Να κλίνετε τα επίθετα στα τρία γένη και στους δύο αριθμούς: ἅπαντα, πολλοί

Να γράψετε ομόρριζα στα νέα ελληνικά των λέξεων: εἶπεν, πέμψαι, εἰδώς,
ἐξανδραποδίσασθαι, διέτριβε, ἐπιτηρῶν, ἐρωτῷτο, ἀποκρίναιτο, ἐκέλευον, καλεῖν,
σπένδεσθαι, ἐξαιρεῖν
2. Να γράψετε συνώνυμα στα αρχαία ελληνικά των λέξεων: εἶπεν, βούλονται, εἰδώς, ἐρωτῷτο,
ἥκοιεν, ἐκέλευον
3. Ποιες από τις παρακάτω λέξεις έχουν σήμερα άλλη σημασία από αυτήν του κειμένου:
πρέσβεις, αὐτοκράτορες, ἔφοροι, ἐκκλησίᾳ, ἀντιλέγω, ἐξαιρῶ
4. Να γράψετε την ετυμολογία των λέξεων: αὐτοκράτωρ, ἔφοροι, παραδόντας,
ἐξανδραποδίζω, πίστις, πρεσβευτής
5. Να αντιστοιχίσετε τους αρχαίους τύπους με τη σημασία τους.
Α. Β
βούλομαι διαφωνώ, προβάλλω αντιρρήσεις
πέμπω εγγύηση
ἀντέχω εξόριστος
πίστις συνθηκολογώ
ἐπιτηρῶ θέλω, επιθυμώ
ὁμολογῶ έπειτα
εἶτα αφανίζω, καταστρέφω
αἱροῦμαι στέλνω
αὐτοκράτωρ επιμένω
φυγάς καιροφυλαχτώ, περιμένω την ώρα
ἀντιλέγω συμφωνώ, δέχομαι
σπένδομαι αυτός που έχει απόλυτη εξουσία
ἐξαιρῶ εκλέγομαι
Ποιας τετράδας οι λέξεις είναι ομόρριζες των ἐκκλησίᾳ ‐ ἐπιλελοιπέναι ‐ ἐφόρους;
α. ανάληψη – επίκληση – έκλειψη – διορατικός
β. όραμα – λοιπόν – κάλεσμα – έγκλιση
γ. αόρατος – ανακλητός – εγκατάλειψη – ελλιπής
δ. κλήρωση – διάλειμμα – έγκλημα - ενόραση
7. Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις με παράγωγα (απλά ή σύνθετα) του ρήματος οἶδα
και φημί.
α. Η επιστήμη της .......................... μας δίνει χρήσιμες και τεκμηριωμένες πληροφορίες για το
παρελθόν.
β. Ξέρει πολλά πράγματα για το αντικείμενο αυτό. Είναι ..................................
γ. Η ............................. διαδόθηκε πολύ γρήγορα στον κόσμο.
δ. Η ............................. είναι καθαρή γιατί δεν έκανα τίποτα κακό.
ε. Δέχθηκε να έρθει μαζί μας, η απάντησή του ήταν ......................................
στ. Υποπτεύθηκαν τον κατηγορούμενο γιατί περιέπεσε σε πολλές ..................................
ζ. Ένιωσε ................................ θλίψη για την αποτυχία του γιου του στις εξετάσεις.
η. Τα λόγια που είχε πει αποδείχτηκαν ...................................

πηγη: Εκπαιδευτήρια Καίσαρη