Ο «λαός» και η δημοκρατία

Ο σπουδαίος ιστορικός Τσβετάν Τοντόροφ έλεγε ότι ο λαϊκισμός «προτείνει δημαγωγικές και απατηλές λύσεις στα υπαρκτά προβλήματα του κόσμου». Και πρόσθετε ότι ειδικά σήμερα, απλουστεύει την πολυπλοκότητα των προβλημάτων και φορτώνει όλα τα δεινά στους ξένους, στους μετανάστες, όταν, βέβαια, θα προσθέταμε, δεν τα φορτώνει και στον «ιμπεριαλισμό», τη «νέα αποικιοκρατία»,  κ.ο.κ.

Από την πλευρά του, ο Πιερ-Αντρέ Ταγκιέφ, στην περιεκτική μελέτη του «Ο νέος εθνικολαϊκισμός»  διερευνά με συστηματικότητα τις ιδρυτικές αυταπάτες του λαϊκισμού, ακροδεξιού και ακροαριστερού, τα γνωρίσματά του: το πολεμικό του ύφος, το μανιχαϊκό του πνεύμα, τη μαγική του σκέψη (διαδίδοντας την ψευδαίσθηση ότι όλα μπορούν να αλλάξουν από τη μια στιγμή στην άλλη, αρκεί να υπάρχει «πολιτική βούληση»), τα πάγια εθνοκεντρικά του μοτίβα (σε τρόπο ώστε, θα λέγαμε, ο λαϊκισμός να είναι πάντα ένας εθνικολαϊκισμός), τη συνωμοσιολογία του, τη μνησικακία του, τις ενδεχόμενες ρατσιστικές του, αντισημιτικές και ισλαμόφοβες, εκτροπές. Ο λαϊκισμός, όπως υποστηρίζει ο Ταγκιέφ, μπορεί να προσκολλάται στην οποιαδήποτε πολιτική ιδεολογία, παίρνοντας τα χαρακτηριστικά της. Παρά τις όποιες διαφορές τους, ο δεξιός και ο αριστερός λαϊκισμός συναντώνται τουλάχιστον σε ένα σημείο: στην προγραμματική ανευθυνότητα, στην εγγενή αδιαφορία τους να προτείνουν συγκεκριμένες και εφικτές λύσεις στα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα.

Είναι σαφές ότι η ανάδυση του λαϊκιστικών κομμάτων και κινημάτων, που παρατηρείται ιδιαίτερα σε μεταβατικές περιόδους, υποδεικνύει ένα μείζον πρόβλημα στη λειτουργία του πολιτικού συστήματος: την απόσταση, την αποξένωση του λαού από τις ελίτ. Με την έννοια αυτή, ο λαϊκισμός μας δείχνει ένα μείζον πρόβλημα στη λειτουργία της δημοκρατίας, καλώντας τις δημοκρατικές δυνάμεις σε αναπροσανατολισμό, στην πλήρωση αυτού του κενού. Στην περίπτωση αυτή, ο λαϊκισμός μπορεί να λειτουργεί «θετικά», αφυπνιστικά, επισημαίνοντας τη ζωτική ανάγκη της ενσωμάτωσης του «λαού» στο πολιτικό σύστημα.

Αλλά στο σημείο αυτό αρχίζουν οι παρανοήσεις, σκόπιμες ή μη αδιάφορο από την άποψη της ανάλυσης. Διότι άλλο πράγμα είναι η υπόδειξη ενός προβλήματος και εντελώς άλλο ο εκθειασμός εκείνων που το εργαλειοποιούν και, πολύ περισσότερο, η εξύμνηση της κοσμοθέασής τους. Για τους λαϊκιστές και τους οπαδούς τους, όπως με οξυδέρκεια αναλύει ο Ταγκιέφ, ο λαός, πηγή κάθε εξουσίας σε ένα δημοκρατικό καθεστώς, αγιοποιείται, οι θεσμοί επομένως μπορούν να παρακάμπτονται μπροστά στο ιερό καθήκον η «φωνή του λαού» πάντα να επιβάλλεται. Εξού και η έλξη που ασκεί σε δεξιούς και αριστερούς λαϊκιστές η αδιαμεσολάβητη έκφραση της λαϊκής βούλησης, το ιδεώδες της «άμεσης δημοκρατίας», που πάντα τη στρέφουν με πολεμικό τρόπο κατά της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, θεωρώντας την ουσιαστικά πηγή αδιαφάνειας και πολιτικής διαφθοράς. Ο λαός του λαϊκισμού είναι πάντα ένας και ενιαίος, «αγνός» και «θύμα των ισχυρών» που διαρκώς τον επιβουλεύονται, στο εσωτερικό του δεν υπάρχει χώρος για διαφορές και διαιρέσεις. Και με κάθε αντίτιμο τέτοιος οφείλει να παραμείνει. Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι η διαφωνία, και πολύ περισσότερο η διχόνοια, το dissensus, που αποτελεί το βάθρο της δημοκρατικής πολιτικής, καταδικάζεται αυτομάτως ως προδοσία του λαού. Ετσι, η πολιτική αντικαθίσταται από την ηθική και η λαϊκιστική «πολιτική» γίνεται μια μηχανή παραγωγής προδοτών!

Οφείλουμε όμως να αναρωτηθούμε: αυτός είναι, πράγματι, ο «λαός» που προσιδιάζει σε ένα φιλελεύθερο-δημοκρατικό καθεστώς; Ο λαός της φιλελεύθερης δημοκρατίας είναι ένα ολοπαγές σώμα, αδιάβροχο στις έριδες, στις συγκρούσεις, αλλά και στην ανανεούμενη διαλογική ενότητα που προκύπτει από αυτές; Ενας τέτοιος λαός είναι μια εκούσια κατασκευή των λαϊκιστικών ελίτ, δεξιών ή αριστερών, οι οποίες, εργαλειοποιώντας κοινωνικές προσδοκίες ή φόβους, και θέτοντας τον λαό πάντα υπεράνω των θεσμών, εξυπηρετούν τα δικά τους σχέδια. Εξ αντικειμένου, ένας τέτοιος λαός ρέπει προς τη μία ή την άλλη μορφή αυταρχισμού ή και ολοκληρωτισμού, τα ιστορικά παραδείγματα επ' αυτού είναι πολλά.

Αρα ο λαϊκισμός δεν μπορεί να αποτελεί λύση στο μείζον πράγματι πρόβλημα αξιοπιστίας που αντιμετωπίζει το πολιτικό σύστημα. Οποιος καλοπροαίρετα πιστεύει ότι ο λαϊκισμός είναι η λύση, δεν έχει παρά να αναρωτηθεί αν με αυτή του την πίστη δεν δικαιώνει ηθικά και πολιτικά όλους τους σημερινούς ακροδεξιούς λαϊκισμούς στην Ευρώπη! Γιατί και αυτοί οι λαϊκισμοί «σύμπτωμα» είναι δημοκρατικών καθεστώτων που καταγράφουν τα δικά τους ελλείμματα εμπιστοσύνης και αντιπροσώπευσης. Γνωστή η ένσταση: ο αριστερός λαϊκισμός είναι «αλλιώς», καθ' ότι αξιακά ουμανιστικός, κ.λπ. Πρόκειται όμως για μια ιδεολογική πεποίθηση που αποκρύπτει τα πάγια χαρακτηριστικά του λαϊκισμού, αριστερού ή δεξιού, τον εθνικισμό του, τη συνωμοσιολογία του, τη μνησικακία του, τον μανιχαϊσμό του. Γιατί χωρίς αυτά τα χαρακτηριστικά, η λαϊκιστική κατασκευή του «λαού» πάει περίπατο...

Ανδ. Πανταζόπουλος (διασκευασμένο κείμενο)

Επίκουρος καθηγητής πολιτικής επιστήμης στο ΑΠΘ, 

Εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 2013

ΕΚΦΡΑΣΗ – ΕΚΘΕΣΗ Γ’ ΛΥΚΕΙΟΥ

Δημοκρατία και λαϊκισμός

Έχω συνείδηση τα επικίνδυνα διφορούμενα που εμπεριέχει η χρήση του όρου «λαϊκισμός». Όμως αυτά τα διφορούμενα ανήκουν στην ίδια τη φύση της πολιτικής, η οποία δεν θα μπορούσε να τα παρακάμψει, από τη στιγμή που εγκαταλείπει την αφαιρετική θεώρηση για να λάβει υπόψη της τις πραγματικές δυνάμεις σε μια καθορισμένη συγκυρία. Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο η συγκρότηση μιας  λαϊκής δύναμης, που είναι ανύπαρκτη σήμερα, αλλά το πώς θα την προικίσουμε με τα ηθικά, θεσμικά και θεωρητικά μέσα που θα της επιτρέψουν να αντισταθεί στις εκτροπές που η ίδια εν δυνάμει εμπεριέχει, αντλώντας παράλληλα διδάγματα από ένα παρελθόν συχνά τραγικό.

 Ορισμένοι επιμένουν στην ανάγκη μιας πρωτοβουλίας των «πολιτών» σαν αντίστιξη και αντιστάθμισμα των κυβερνητικών ενεργειών: αναφέρονται συνεπώς σε μια «πολιτικότητα» (civisme)  και όχι σε έναν «λαϊκισμό» (populisme).
Εγώ ο ίδιος στο παρελθόν είχα συνηγορήσει υπέρ της επέκτασης της κατηγορίας και των δεσμεύσεων της υπηκοότητας και της ιδιότητας του πολίτη σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Καθόλου δεν παραιτούμαι από αυτήν την ιδέα, αλλά πιστεύω ότι, ακόμη κι αν την επεκτείνουμε πέρα από την παραδοσιακή σημασία της, η έννοια αυτή δεν αρκεί για να προεικάσει τη δύναμη που έχουμε ανάγκη.

Ο κυρίαρχος λόγος –όπως έχει επισημάνει ο Ερνέστο Λακλάου –στιγματίζει αρνητικά την έννοια του «λαϊκισμού» εξαιτίας ενός εσώτερου «φόβου έναντι των μαζών» και της παρέμβασής τους στο πολιτικό πεδίο, που θεωρείται ότι διαταράσσει τη λειτουργία των συνταγματικών κανόνων και εκθέτει σε κίνδυνο την ίδια τη δημοκρατία. Και, αν πάμε κάπως βαθύτερα, εξαιτίας της απειλής που πλανάται ότι μ’ αυτό τον τρόπο γίνεται πιο δύσκολη η αποδοχή και η εφαρμογή της όποιας αντιλαϊκής πολιτικής.

Αυτό που ο κυρίαρχος λόγος ονομάζει «λαϊκισμό», στηριγμένος σε παραδείγματα που αναφέρονται σε δημαγωγικά ή δικτατορικά καθεστώτα, είναι στην πραγματικότητα αυτό το συμπλήρωμα ή καλύτερα το πλεόνασμα δημοκρατίας, που παρέχει η συμμετοχή, η διαμαρτυρία, η διεκδίκηση των κινητοποιημένων –με αυθόρμητο ή οργανωμένο τρόπο – μαζών, χωρίς το οποίο η δημοκρατία γίνεται κενός λόγος ή φενάκη. Είναι η αποκρυστάλλωση του δήμου και του πλήθους, έκφραση των οποίων αποσκοπεί να γίνει η δημοκρατία: όχι σε αντίθεση με τη λειτουργία των αντιπροσωπευτικών και κοινοβουλευτικών θεσμών, τη διάκριση των εξουσιών, την εγγύηση των ατομικών δικαιωμάτων, αλλά ως προσθήκη.

Τις τελευταίες εβδομάδες είδαμε τα αποτελέσματα της κραυγαλέας απουσίας μιας συμμετοχής αυτού του είδους, ενός τέτοιου αντίβαρου: κανείς δεν μπόρεσε να αμφισβητήσει πραγματικά την πολιτική που προτάθηκε, έγινε αποδεκτή ή επιβλήθηκε από τις κυβερνήσεις, τις κοινοτικές αρχές ή διεθνείς οργανισμούς, η οποία είχε να μεταφέρει στους λαούς το βάρος του χρέους που οφείλεται στην αναρχία των αγορών, ή στην άφρονη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών.

Η κρίση στην Ελλάδα και την Ευρώπη, Μερικές σκέψεις για την τρέχουσα ευρωπαϊκή κρίση, του Ετιέν Μπαλιμπάρ.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να συνταχθεί η περίληψη του παραπάνω άρθρου σε 80 λέξεις.

25 μ.

2. Πότε το πολίτευμα της δημοκρατίας ευνοεί την εμφάνιση του λαϊκισμού, κατά τον συγγραφέα;

10 μ.

3. «Αυτό που διακυβεύεται δεν είναι μόνο η συγκρότηση μιας  λαϊκής δύναμης, που είναι ανύπαρκτη σήμερα, αλλά το πώς θα την προικίσουμε με τα ηθικά, θεσμικά και θεωρητικά μέσα που θα της επιτρέψουν να αντισταθεί στις εκτροπές που η ίδια εν δυνάμει εμπεριέχει»: να αναλυθεί το περιεχόμενο της παραπάνω πρότασης σε δύο παραγράφους, συνολικής έκτασης 100 λέξεων.

10 μ.

4. Να επισημάνετε τα δομικά στοιχεία της δεύτερης παραγράφου.

4 μ.

5. Να εντοπίσετε τον τρόπο πειθούς της τρίτης παραγράφου και να αναλύσετε τον τρόπο με τον οποίο αυτή αναπτύσσεται.

5 μ.

6. Να εντοπιστεί και να αναλυθεί η συλλογιστική πορεία της πρώτης παραγράφου του κειμένου.

5 μ.

7. Να αντικατασταθούν οι επιτονισμένες λέξεις του κειμένου με άλλες συνώνυμες, χωρίς να αλλοιώνεται το νόημα.

6 μ.

8. Το φαινόμενο του λαϊκισμού απειλεί το πολίτευμα της δημοκρατίας και θέτει σε κίνδυνο τη συνοχή της κοινωνίας. Σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο 400-500 λέξεων, να αναλύσετε την παραπάνω άποψη και να προτείνετε τρόπους με τους οποίους οι σημερινοί νέοι μπορούν να αντισταθούν στο φαινόμενο αυτό.

40 μ.

Επιμέλεια: Γκέκα Βάγια

Φιλόλογος

ΕΙΚΟΣΙ ΑΛΗΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΨΕΜΑ ΤΟΥ ΛΑΪΚΙΣΜΟΥ


1. Λαϊκισμός: ένα δημόσιο ψέμα.Μία αλήθεια δεν είναι ποτέ λαϊκίστικη. Το βασικό χαρακτηριστικό του Λαϊκισμού είναι η εσκεμμένη ανειλικρίνεια. Λέμε κάτι το οποίο ξέρουμε ότι δεν ανταποκρίνεται στα πράγματα, για να κολακεύσουμε τον «λαό». (Θα αναλυθεί και αυτή η έννοια). Επίσης πρόκειται για μία δημόσια απόφανση - μία ιδιωτική κολακεία δεν είναι λαϊκισμός.

2. Λαϊκισμός: το δημόσιο ψέμα προς ιδιωτικό όφελος.
Άν αυτό που λέμε είναι ένα ψεύδος που εκφέρεται χωρίς υστεροβουλία - τότε μπορεί να μοιάζει λαϊκισμός αλλά δεν είναι. Στην έννοια του λαϊκισμού υπάρχει σαν απαράβατος όρος ο απώτερος σκοπός - που είναι το «παραμύθιασμα» του αποδέκτη προς όφελος του πομπού.

3. Ο λαϊκισμός είναι, συνήθως, kitsch ή μελό.
Δηλαδή κακόγουστος και φορτισμένος συναισθηματικά. Μία λανθασμένη αλγεβρική εξίσωση, εκφερόμενη δημόσια, καίτοι είναι ψευδής, δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι λαϊκίστικη. Βασικό πρότυπο kitsch λαϊκισμού: οι πατριδοκαπηλικοί πανηγυρικοί. Πέρα από Kitch και μελό, ο λαϊκισμός εμφανίζεται συχνά αγράμματος, απαίδευτος και ασύντακτος.

4. Ο «λαός» του λαϊκιστή είναι ο «πελάτης» του.
(«Πελααάτες μου!» που φωνάζει ο Βέγγος). Η σχέση του λαϊκιστή με το ακροατήριό του είναι πελατειακή. Προσφεύγει στο λαό, περιμένοντας να αποκομίσει οφέλη - να κερδίσει. Γι αυτό και υπακούει στο παλιό εμπορικό αξίωμα: «Ο πελάτης έχει πάντα δίκιο». Ας παραβληθεί αυτό με την γνωστή ρήση του Α. Παπανδρέου: «Ο μόνος θεσμός είναι ο κυρίαρχος λαός».

5. Ο λαϊκισμός είναι προαιώνιος.
Απλώς παλιά είχε άλλα ονόματα: δημαγωγία, δημεγερσία κλπ. Η φράση του Σολωμού ότι το έθνος πρέπει να θεωρεί εθνικόν ότι είναι αληθές - είναι το ακριβές αντίδοτο του λαϊκισμού. «Και τι είναι αλήθεια;» θα ανακράξει ο λαϊκιστής. Ωστόσο το πρόβλημα δεν είναι εκεί - στην έννοια του αληθούς. Κανείς δεν έχει το απόλυτο κριτήριο της αλήθειας. Όταν όμως ο λαϊκιστής επιλέγει πάντα το επιθυμητό (από τον λαό) - τότε κάνει ακριβώς το αντίστροφο αυτού που λέει ο Σολωμός. Βαφτίζει αληθές ότι θεωρείται εθνικόν (π.χ. τα «εθνικά» θέματα). Εκτός αν δεν παραπλανά μόνο τους άλλους αλλά και τον εαυτό του. Διότι…

6. …υπάρχουν και ειλικρινείς λαϊκιστές.
Παράδειγμα: ο Τσοβόλας. Στην περίπτωση αυτή ο λαϊκισμός δεν παύει να είναι ψέμα - αλλά ο λαϊκιστής ψεύδεται και προς τον εαυτό του. Με ειλικρίνεια πιστεύει στο ψεύδος. Είναι κλασική περίπτωση wishful thinking, όπου το επιθυμητό ταυτίζεται με το πραγματικό. (Πρόκειται για σπάνια εξαίρεση που δεν ανατρέπει αλλά επιβεβαιώνει την θέση 1. «περί εσκεμμένης ανειλικρίνειας»). Οι λαϊκιστές αυτοί είναι πάντα οι πιο επικίνδυνοι - διότι, σε αντίθεση με τον συνήθη οπορτουνιστή πολιτικό, είναι και φανατικοί.

7. Ο λαϊκισμός δεν αφορά μόνο πολιτική και ΜΜΕ.
Σίγουρα εκεί είναι η κορυφαία του παρουσία. Αλλά εκτείνεται παντού όπου υπάρχει σχέση πομπού - δέκτη. Π.χ. στην τέχνη. Υπάρχουν συγγραφείς λαϊκιστές ακόμα περισσότερο αηδιαστικοί από τους πολιτικούς. Τι κάνουν; Ακριβώς το ίδιο. Κολακεύουν το κοινό τους. Γράφουν με τρόπο που να εκθρέφει στερεότυπα και δεδομένες ιδέες, επιβεβαιώνουν κλισέ, αποκοιμίζουν τον αναγνώστη, πουλάνε ψευδαισθήσεις και απάτες. Το μελό (αισθηματικό, πολιτικό αλλά και ιδεολογικό) είναι η συνήθης φόρμα.
Αφθονεί επίσης ο λαϊκισμός στους κρατικοδίαιτους διανοούμενους και έμμισθους κονδυλοφόρους πάσης φύσεως που στοχάζονται ό,τι συμφέρει τον εργοδότη τους. Ισχυρός είναι επίσης ο λαϊκισμός στους χώρους της εκκλησίας.

8. Ο λαϊκισμός είναι το αντίθετο της Δημοκρατίας Διότι δεν μπορεί να υπάρξει δημοκρατία και επιλογές, χωρίς ορθή κρίση. Αυτή πάλι βασίζεται στην σωστή πληροφορία. Ο λαϊκισμός όμως καταλύει την ορθή πληροφόρηση.
Πολλές δικτατορίες στηρίχτηκαν περισσότερο στον λαϊκισμό παρά στα όπλα.

9. Ο λαϊκισμός έχει πολλές μεταμφιέσεις
Υπάρχει λαϊκισμός με γραβάτα και με ζιβάγκο, με διανοουμενίστικο αμπέχωνο και με ακαδημαϊκή τήβεννο. (Π.χ. η επίθεση των σοφών μας στην δήθεν ανθελληνική ιστορία του Duroselle, την οποία… δεν είχαν διαβάσει). Υπάρχει λόγιος λαϊκισμός και αμόρφωτος, κυνικός και αγαπησιάρικος, ύπουλος και λεβέντικος. Πρέπει κανείς να έχει συνεχώς ανοικτούς τους αισθητήρες του γιατί δεν μπορεί ποτέ να είναι σίγουρος ότι δεν έχει προσβληθεί από αυτόν τον ιό - που σίγουρα έχει κάνει μεγαλύτερη ζημιά στο κοινωνικό σύνολο από τον ιό του aids.

10. Ο λαϊκισμός είναι το αντίθετο του ορθολογισμού.
Φυσιολογικά ο λαϊκίστικος λόγος απευθύνεται στο συναίσθημα - και όχι στην λογική. Όταν χρησιμοποιεί επιχειρήματα, το κάνει με τον τρόπο των σοφιστών - τον ήσσονα λόγον κρείττω ποιείν. Θέτει την λογική στην υπηρεσία των καταστάσεων που προσπαθεί να διεγείρει. (Η αυθεντική λογική δεν θα ανεχόταν τις παραμορφώσεις του).
Και δεν είναι μόνο ο λόγος των πολιτικών - αλλά και των διανοούμενων: η λεγόμενη εθνοκεντρική ή νεο-ορθόδοξη τάση είναι ο λαϊκισμός στον χώρο της σκέψης. Παραποιεί την ιστορία, εντείνει τον μανιχαϊσμό και την συνωμοσιολογία, καλλιεργεί προκαταλήψεις, μύθους και στερεότυπα. Θέσεις όπως «οι έλληνες είναι οι αριστοκράτες μεταξύ των λαών», εκτός από ρατσιστικές, είναι και λαϊκίστικες, αφού στο έπακρο κολακεύουν τον λαό.

11. Λαϊκισμός στα ΜΜΕ δεν είναι μόνον τα Tabloids
Και πιο σοβαρές και αξιοπρεπείς εφημερίδες μας επιδίδονται (με αξιοσημείωτες επιδόσεις) σε αυτό το άθλημα. Είναι δε πολύ πιο επικίνδυνος ο λαϊκισμός τους διότι κάτω από τον σοβαρό μανδύα του δεν είναι εύκολα αντιληπτός. Ο συντάκτης ή συνεργάτης των εντύπων αυτών δεν πρέπει ποτέ να ξεχνά: υπέρτατη αρχή δεν είναι η αλήθεια (ή έστω η ειλικρίνεια και εντιμότητα) της άποψης, αλλά η επιθυμίες και προσηλώσεις του αναγνώστη.

12. Ο εθνικισμός είναι λαϊκισμός
Όλοι αυτοί που εκφωνούν πανηγυρικούς, όλοι αυτοί που μιλάνε για την «ιδιαιτερότητα», μοναδικότητα και (κατά συνέπεια) την ανωτερότητα της ελληνικής φυλής το κάνουν ΚΑΙ για να κολακεύσουν τον λαό, να του δώσουν την αίσθηση πως είναι ξεχωριστός και υπερέχει των βαρβάρων γειτόνων αλλά και των λαών της Δύσεως «που όταν εμείς χτίζαμε Παρθενώνες αυτοί έτρωγαν βελανίδια». (Λαϊκίστικοι μύθοι: η συνέχεια της φυλής, οι από 3.000 ετών Έλληνες, του Έλληνος ο τράχηλος, οι Κουτόφραγκοι, κλπ.

13. Η απαλλαγή ευθυνών είναι λαϊκισμός
Βασική λαϊκίστικη θέση: οι έλληνες είναι «ριγμένοι», αιώνια θύματα των ξένων δυνάμεων. Οι έλληνες είναι κλωτσοσκούφι των μεγάλων (underdog theory - η θεωρία του δαρμένου σκύλου), όλοι συνωμοτούν εναντίον ημών των «ανάδελφων» και κατάμονων (conspiracy theory). Άρα, τελικά, οι Έλληνες δεν ευθύνονται για τίποτα. Όλα σ’αυτόν τον τόπο είναι ξενοκίνητα (π.χ: «ξενοκίνητη χούντα»). Όλα τα κινούσε παλιότερα η Intelligence Service (ο «δάκτυλος»), μετά η CIA, μετά τα «Ξένα Κέντρα» και τελευταία το «Διευθυντήριο της ΕΟΚ ή Ε.Ε.».

14. Η συνωμοσιολογία είναι λαϊκισμός
Η άποψη ότι τίποτα δεν είναι αυτό που φαίνεται, πως πίσω από ότι συμβαίνει υπάρχει κάτι άλλο - και πίσω από αυτό κρύβεται κάτι ακόμα πιο κρυφό (και ούτω καθ’εξής, ad infinitum) δεν στοχεύει μόνο στην απαλλαγή του λαού από τις ευθύνες του αλλά και της πολιτικής ηγεσίας από τις δικές της. Η θέση αυτή εντείνει τον ανορθολογισμό, την μυστικοπάθεια, την κρυψίνοια και οδηγεί σε μία απόλυτη σύγχυση - προς όφελος βέβαια αυτών που την καλλιεργούν.

15. Ο λαϊκισμός είναι εχθρός της αξιοκρατίας (αντι-ελιτισμός)
Για τον λαϊκιστή δημοκρατία σημαίνει γενική ισοπέδωση. (Καμία σχέση με την ισότητα δικαιωμάτων και ευκαιριών). Για να κολακέψει και τον τελευταίο ψηφοφόρο του, κατεβάζει τα πάντα στο δικό του επίπεδο. Δεν υπάρχουν διαφορές ανάμεσα στους ανθρώπους - εργατικοί και τεμπέληδες, σπουδαγμένοι και αγράμματοι, ικανοί και ανίκανοι, νομοταγείς και παράνομοι, έχουν την ίδια ακριβώς αξία. Για την αμάθεια, την παρανομία, την ανικανότητα, φταίει πάντα η «κακούργα κενωνία» (Αυτό είναι το ατομικό άλλοθι - αντίστοιχο του εθνικού, όπου για όλα φταίνε οι ξένοι).
Οι διεκδικήσεις των συνδικαλιστικών φορέων (και αυτοί φυσικά λαϊκίζουν αφάνταστα, μιά και σε πελατεία απευθύνονται) ενισχύουν τον ισοπεδωτισμό.

16. Ο Μανιχαϊσμός είναι λαϊκισμός
Η αίσθηση άσπρο - μαύρο, καλό - κακό, φως και σκοτάδι, χωρίς ενδιάμεσες αποχρώσεις είναι από τα βασικά δόγματα κάθε λαϊκισμού ο οποίος χρειάζεται απόλυτους εχθρούς για να επιτυγχάνει την συσπείρωση των δικών του δυνάμεων. Σημαντικό: η αντιπαράθεση Πολύ Καλός εναντίον Πολύ Κακού είναι βασικό στοιχείο του μελό (που λέγαμε πριν…). Και των νεο-ορθοδόξων αντι-δυτικών.

17. Ο λαϊκισμός είναι εχθρός του εκσυγχρονισμού
Εκσυγχρονισμός σημαίνει εξορθολογισμός - αλλά ο λαϊκισμός είναι κηρυγμένος εχθρός κάθε ορθολογικής σκέψης. Κολυμπάει πιο άνετα στα θολά νερά του συναισθηματισμού. Κυρίως δεν θέλει να ξεβολέψει τον λαό, να τον αναγκάσει σε προσπάθεια και μόχθο.
Του επιτρέπει την πνευματική και κοινωνική ραθυμία. Ετσι τα βρήκαμε - έτσι θα τα κρατήσουμε. Κεκτημένα. (Ναι, ο λαϊκισμός είναι συντηρητικός!) Με το πρόσχημα του «παραδοσιακού» εμπεδώνονται όλα τα «κακώς κείμενα». Με το φόβο του πολιτικού κόστους υποκύπτουμε στις πιέσεις των οργανωμένων συντεχνιών (είναι οι μεγαλύτεροι πελάτες του λαϊκιστή πολιτικού) που τελικά φτάνουν να κυβερνάνε την χώρα. Ετσι έχει φτάσει η δήθεν φιλολαϊκή πολιτική να γίνεται αντιλαϊκή - όταν εκχωρεί προνόμια στις ισχυρότερες ομάδες. (Όλοι είναι ίσοι αλλά κάποιοι γίνονται πιο ίσοι).

18. Το άλλο όνομα του λαϊκισμού είναι «πολιτικόν κόστος»
Μία έννοια που παραλύει κάθε προσπάθεια στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Ο βραχνάς της Ελλάδας. Μόνο ο Ελ. Βενιζέλος είχε τολμήσει να το αγνοήσει (και το πλήρωσε…) Οι τελευταίες προσπάθειες (όχι πολύ επιτυχημένες) ανάγονται στον Κ. Καραμανλή και στον Κ. Σημίτη. Η κορύφωση αυτής της ενδοτικότητας καταγράφεται όταν το κοινωνικό σύνολο φορτώνεται με τεράστια οικονομικά βάρη για να μην ληφθούν αντιλαϊκά μέτρα, ως π.χ. απολύσεις. Για τους ίδιους ακριβώς λόγους η περίφημη συρρίκνωση του Δημόσιου Τομέα δεν θα γίνει ποτέ.

19. Ο λαϊκιστής επιβραβεύεται σχεδόν πάντα
Ο Ανδρέας Παπανδρέου, με αμφιλεγόμενη ουσιαστική προσφορά, κυβέρνησε την Ελλάδα τόσα χρόνια με τα δεκανίκια του λαϊκισμού. Πολιτικές προσωπικότητες κέρδισαν αίγλη και μύθο, χωρίς πραγματικό έργο, διότι πάντα κολάκευαν τον λαό. Σπάνια λαϊκιστής τιμωρήθηκε για την ανηθικότητα του λαϊκισμού του.

20. Συμπέρασμα: Λαϊκισμός και Πάσης Ελλάδος.
Με την κατάλληλη δόση λαϊκισμού η επιτυχία σας είναι εξασφαλισμένη. Μη σας εξαπατούν τα φαινόμενα ελάχιστων ανθρώπων που επιμένουν να λένε πικρές αλήθειες. Χρησιμεύουν ως το ντεκόρ και το άλλοθι του συστήματος. Τα μεγάλα παιχνίδια γίνονται ερήμην ημών - και οι λαϊκιστές πετυχαίνουν σχεδόν πάντα τους στόχους τους. Και αυτό διότι (τι πιο φυσικό) ο λαός είναι λαϊκιστής…

http://nikosdimou.blogspot.com/2006/04/blog-post_29.html

Ο λαϊκισμός, οι ένοχοι και η αλήθεια

Το δάχτυλο στο γερμανικό περιοδικό Focus απείλησε να προκαλέσει διπλωματική κρίση μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας.

---

Το βασικό κόλπο του λαϊκισμού είναι ότι για κάθε πρόβλημα βρίσκει πάντα έναν ένοχο, αντί μιας λύσης. Αναπτύσσεται και στις καλύτερες χώρες επειδή δεν χρειάζεται σκέψη, παρά μόνο το εύκολα παραγόμενο συναίσθημα. Δεν αναλύει τα φαινόμενα, δεν εξηγεί τι μπορεί να γίνει. Απλώς δείχνει κάποιους φταίχτες με το δάχτυλο· και όχι αυτό που είχε στο εξώφυλλό του το γερμανικό περιοδικό Focus. Τον λαϊκισμό προωθούν κάποια ΜΜΕ. Οπως γίνεται τώρα στη Γερμανία. Ο κιτρινισμός είναι παλιά ασθένεια, σύμφυτη της ενημέρωσης. Πολλά έντυπα Μέσα και περισσότερα κανάλια διαγκωνίζονται στη δημιουργία εντυπώσεων. Δεν νοιάζονται για την αλήθεια, ούτε αν αδικούν λαούς· θέλουν απλώς να πουλήσουν. Και τότε γίνεται διαγωνισμός επιθέτων, ακόμη και εικονογραφήσεων. Το εξώφυλλο του Focus είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κιτρινισμού. Προσπαθώντας να συμπυκνώσει σε ένα εξώφυλλο την οργή των Γερμανών για τη δύσκολη οικονομική κατάσταση που περνούν κατέφυγε στη χυδαιότητα. Δεν θα έπρεπε να μας προσβάλλει. Είναι προσβλητικό για τους εμπνευστές του και προσβάλλει τους απόγονους του Γκαίτε.
Ο λαϊκισμός, όμως, λατρεύει να κλιμακώνει τις προκλήσεις. Ενα δάχτυλο έδειξαν οι Γερμανοί; Πέντε άνοιξαν κάποιοι από μας. Στον λαϊκισμό κάποιων γερμανικών ΜΜΕ, απάντησαν με εγχώριας παραγωγής λαϊκισμό. Υπάρχουν όμως κάποιες ενθαρρυντικές διαφορές. Στο χυδαίο εξώφυλλο του Focus και στη σκληρή ρητορεία κάποιων αρθρογράφων, για πρώτη φορά δεν απάντησαν, κατά κανόνα, τα ελληνικά ΜΜΕ. Ισως επειδή στο παρελθόν, αυτά τα ΜΜΕ έχουν φιλέψει Αγγλους, Γάλλους, Γερμανούς και (κυρίως) Αμερικανούς με επίθετα που θα έκαναν τον εικονοπλάστη του Focus να κοκκινίσει. Απάντησαν όμως κάποιοι πολιτικοί, με τον ίδιο απλοϊκό τρόπο. Ο πρόεδρος του ΛΑΟΣ κ. Γιώργος Καρατζαφέρης δήλωσε ότι θα στείλει στο Focus καρτ ποστάλ των προικισμένων σάτυρων (χωρίς επεξεργασία από Photoshop φανταζόμαστε). Ο πρόεδρος της Βουλής κ. Φίλιππος Πετσάλνικος αποφάνθηκε, ότι «εμείς τα τελευταία 40 χρόνια πήραμε δύο Νομπέλ Λογοτεχνίας και έχουμε στον τομέα της δημιουργίας πολλά πρόσωπα με διεθνή ακτινοβολία, όπως ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης και άλλοι. Αυτοί, μια χώρα 85 εκατομμυρίων, τι έχουν να επιδείξουν; Μπας και βγάλαν κανένα νέο Μπετόβεν και δεν το πήραμε χαμπάρι;». Ενα άλλο χαρακτηριστικό του λαϊκισμού είναι ότι δεν χρειάζεται ποτέ να ελέγξει τα στοιχεία που φέρνει στον δημόσιο διάλογο.
Το καλό με την τελευταία θρυαλλίδα του λαϊκισμού στις δύο χώρες είναι ότι δεν κατέληξε σε γενικευμένες ύβρεις. Οι ψύχραιμοι -εκείνοι που λένε τα σύκα, σύκα και την σκάφη, σκάφη- φαίνεται να κυριαρχούν. Στη Γερμανία, εκτός από το Focus που μας ενόχλησε, υπάρχει και η S­ddeutsche Zeitung (440.000 κυκλοφορία) που γράφει: «Στη Γερμανία υπάρχει ελευθεροτυπία και ο καθένας μπορεί να γράφει ό,τι θέλει. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει κανένα ΜΜΕ από την ευθύνη και την υποχρέωση να εξετάζει προσεκτικά τα δεδομένα. Οι φθηνές γενικεύσεις του τύπου, οι Ελληνες εξαπατούν, οι Ελληνες δεν εργάζονται, ή οι Ελληνες λαδώνουν, είναι εντελώς απαράδεκτες. Διότι τέτοιες γενικεύσεις δεν διαφοροποιούν μεταξύ των πραγματικών υπευθύνων και την πλειοψηφία των Ελλήνων, η οποία υποφέρει και τώρα της ζητούν και νέες θυσίες. Εάν μάλιστα τέτοιου είδους σχόλια προέρχονται από τους Γερμανούς, τότε είναι καταστροφικά. Γιατί τα τελευταία χρόνια αυτός που λάδωσε με τη μεγαλύτερη εμβέλεια ήταν η γερμανική Siemens».
Αυτές τις φθηνές γενικεύσεις που αποτελούν την καύσιμη ύλη του λαϊκισμού και καταλήγουν σε ύβρεις πρέπει να καταπολεμήσουμε και στην Ελλάδα. Οπως δεν είναι οι Ελληνες απατεώνες, έτσι δεν είναι και οι Γερμανοί Ναζί· για την ακρίβεια έκαναν μεγάλη και επίπονη αυτοκριτική για το παρελθόν τους. Η κριτική σκέψη και η εμβάθυνση στην πολύπλοκη πολιτική και οικονομική πραγματικότητα δεν θα μας κάνει απλώς καλύτερους συν-ευρωπαίους. Θα μας βοηθήσει να λύσουμε τα προβλήματα. Ο λαϊκισμός που πολλές φορές βγαίνει με εθνικοπατριωτικές κορόνες, δεν λύνει προβλήματα. Τα διογκώνει.

Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 28.2.2010

ΟΡΙΣΜΟΙ

στο επίπεδο της πολιτικής πρακτικής:
Η επιβολή του “χαρισματικού ηγέτη” στις μάζες, στο όνομα ενός προγράμματος που θα ικανοποιούσε “εθνικές, πολιτικές και κοινωνικές” διεκδικήσεις.
Η τυπική αναγνώριση της εξουσίας του λαού, ενώ στην πραγματικότητα είτε δε συμμετέχει είτε συμμετέχει περιορισμένα στην άσκηση της εξουσίας· η διάσταση ανάμεσα στις λέξεις που εκφράζουν τους όρους της κοινωνικής πραγματικότητας και στην ίδια την πραγματικότητα.
στο πολιτισμικό επίπεδο:
Η ρήξη με ένα παρελθόν και παρόν που στοχεύει στην “αναβάθμιση” του “λαού”, αλλά που, τελικά, επικεντρώνεται σε εκδηλώσεις οι οποίες πλασματικά αναπαριστούν ή επινοούν πολιτισμικά πρότυπα του παρελθόντος, συχνά νεκρά, συνήθως σχηματοποιημένα ή εκχυδαϊσμένα.
στο επίπεδο των αξιών:
Η αναφορά σε νεκρές αξίες. 

γενικότερα

Κάθε προσπάθεια να φανεί ότι κάποιος προασπίζεται τα συμφέροντα του λαού , ενώ στην πραγματικότητα ενδιαφέρέται μόνο για την ικανοποίηση των δικών του συμφερόντων μέσω του προσεταιρισμού των πολιτών που επιτυγχάνεται.

ΜΟΡΦΕΣ

•   Στο χώρο της πολιτικής.
•   Στο χώρο της τέχνης.
•   Στο χώρο της εκπαίδευσης.

ΑΙΤΙΑ

ψυχολογικά:
→Η εκμετάλλευση από δημαγωγούς της ευπιστίας του λαού και της ανάγκης που αυτός έχει για κάποιον ηγέτη.
→Η ίδια η ψυχολογία της μάζας που χαρακτηρίζεται από αδυναμίες και που πολλές φορές επιδιώκει την κολακεία.
→Η εμπορευματοποίηση της συλλογικής ψυχής από ιδιωτικά (προσωπικά) συμφέροντα.
→Η ελλιπής λαϊκή συμμετοχή στη δημόσια ζωή.
→Η υπέρμετρη φιλοδοξία ορισμένων πολιτικών.
πνευματικά:
→Η υποκουλτούρα και η γενικότερη έλλειψη παιδείας, το χαμηλό πνευματικό επίπεδο του λαού που εσκεμμένα καλλιεργούν και εκμεταλλεύονται οι λαϊκιστές.
→Η επιτηδευμένη χρήση της γλώσσας από τους δημαγωγούς, που αποσκοπεί στην παραπλάνηση του λαού.
→Η έλλειψη κριτικής ικανότητας ώστε να διακρίνει ο λαός το δημαγωγό από το σωστό ηγέτη.
πολιτικά:
→Η επιδίωξη της χειραγώγησης του λαού, λόγω της πολιτικής δύναμης που διαθέτει.
→Οι διάφορες πολιτικές και κομματικές σκοπιμότητες.
→Η παραπλανητική παρουσία του λαϊκισμού ως δημοκρατικής κατάστασης, ενώ στην ουσία είναι αντιδημοκρατική.
→Η προβολή του πατερναλιστικού προτύπου από όσους εκμεταλλεύονται την ελλιπή συμμετοχή του λαού στα κοινά.
→Η μη ορθή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος, επιτρέπει στους κάθε είδους δημαγωγούς, με την υποσχεσιολογία, να δημιουργούν συγκινησιακή πρόσδεση των πολιτών με το πρόσωπό τους, ώστε να αναστέλλεται η κριτική σκέψη και να αποπροσανατολίζονται από τα πραγματικά προβλήματα.
→Εδώ πρέπει ν’ αναφερθεί κι ένα ιστορικό αίτιο: οι παλαιοκομματικές αντιλήψεις και οι πελατειακές σχέσεις του παρελθόντος έχουν διαμορφώσει την αντίληψη ότι ο πολιτικός έχει ως αποστολή την ικανοποίηση των συμφερόντων των ψηφοφόρων-πελατών και όχι ευρύτερων κοινωνικών συνόλων ανεξάρτητα αν είναι ψηφοφόροι του.
κοινωνικά:
→Ο αστικός τρόπος ζωής επιτρέπει τη μαζοποίηση.

→Τα αυξημένα κοινωνικά προβλήματα (ανεργία, βία, ανασφάλεια).
→Η καταλυτική επίδραση των ΜΜΕ, τα οποία επιβάλλουν πρότυπα ζωής και πολιτικούς ηγέτες.
→Τα διάφορα κέντρα που προβάλλουν τη μόδα σε πολλούς τομείς της καθημερινής ζωής (ομιλία, ένδυση, συμπεριφορά).
εθνολογικά:
→Η γοητεία που ασκεί ο λόγος των δημαγωγών οι οποίοι καπηλεύονται το ιστορικό παρελθόν ενός έθνους.

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ

→Παραπλανάται ο λαός με το πρόσχημα της συνεχούς επίκλησης για τη νομιμοποίηση οποιασδήποτε πολιτικής και κοινωνικής εξουσίας.

→Κυριαρχούν ανάξιοι πολιτικοί, επικίνδυνοι όσον αφορά στους πολιτικούς τους χειρισμούς.

→Επιβάλλονται είδωλα και πρότυπα ζωής από τον καλλιτεχνικό και αθλητικό χώρο ως υποκατάστατα της προδομένης λαϊκής συνείδησης.

→Στο χώρο της τέχνης κυριαρχεί η υποκουλτούρα και η ποιότητα των παραγόμενων έργων τέχνης είναι ιδιαίτερα χαμηλό.

→Καλλιεργείται ισοπεδωτική νοοτροπία, ενώ κατηγορείται ως αντιλαϊκή και ελιτίστικη κάθε διαφοροποιημένη φωνή.
→Η υποκουλτούρα εμφανίζεται ως λαϊκή κουλτούρα: εμπορευματοποιείται κάθε λαϊκό στοιχείο.
→Ο λαός υποκαθίσταται και ετεροπροσδιορίζεται από τους δημαγωγούς.
→Ισοπεδώνει την έκφραση και το πολιτικό επίπεδο, παραμερίζει κάθε μορφή αντίστασης, υποβιβάζει το λαό, γιατί δεν του δίνει ερεθίσματα ανύψωσης.
→Η λαϊκίστικη πολιτική δεν αλλοτριώνει μόνο το λαό αλλά και τον πολιτικό, αφού χρησιμοποιεί τρόπους που τον ευτελίζουν ή τον γελοιοποιούν

ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

→Ολοκληρωμένη παιδεία και κυρίως ανθρωπιστική, που θα ευαισθητοποιεί ποικιλότροπα τους ανθρώπους, θα οξύνει την κρίση και θα τους επιτρέπει να διαμορφώνουν προσωπική άποψη, ώστε να αποκαλύπτουν τους λαϊκιστές.

→Καλλιέργεια της πραγματικής λαϊκής συνείδησης μέσα από παραδοσιακά, και όχι μόνον, πρότυπα και σχήματα.
→Δραστηριοποίηση των πνευματικών ανθρώπων, ώστε να ενημερώνουν το λαό, να εκλαϊκεύουν πραγματικά τη γνώση, να αποκαλύπτουν τις παραπλανητικές μεθοδεύσεις των ηγεσιών.
→Σωστή λειτουργία της δημοκρατίας, ώστε να μην προωθούνται όσοι δεν έχουν πραγματική αξία και ενδιαφέρον για το λαό, αλλά εκμεταλλεύονται το πολιτικό έλλειμμα.

Λαϊκισμός

Τι σημαίνει λοιπόν λαϊκισμός; χρησιμοποιούμε τη λέξη συχνά, τη διαβάζουμε στις εφημερίδες, την ακούμε από πολιτικούς, δημοσιογράφους, ηθοποιούς κ.α. Λαϊκισμός λοιπόν, είναι η πολιτική ρητορική η οποία αρθρώνεται με κύριο άξονα το σημαίνον “λαός”. Για να δώσουμε έναν πιο “λαϊκό”(sic) ορισμό, λαϊκισμός είναι κάθε πολιτική ιδεολογία που αναφέρεται και υποτίθεται ότι εκφράζει τον “λαό”. Η λέξη λαός έχει γίνει «καραμέλα» στα χείλη ανθρώπων που τη χρησιμοποιούν προκειμένου να εξασφαλίσουν νομιμοποίηση για τις πράξεις, παραλείψεις και κενές περιεχομένου ρητορείες τους.

Ο λαϊκιστής, αντί να αναφέρεται σε κοινωνικές ομάδες, σε ανθρώπους, σε πολίτες, σε ψηφοφόρους, σε καταναλωτές, σε αριστερούς, σε δεξιούς, σε γυναίκες, σε άντρες, σε οποιαδήποτε κοινωνική κατηγορία δηλαδή, αναφέρεται στην αόριστη έννοια του λαού, και νομιμοποιείται να λέει ό,τι θέλει, καθώς, αφού λαός δεν υπάρχει, δεν μπορεί να του πει, «τι είναι αυτά που λές».

Το χειρότερο δε είναι, ότι ο λαϊκιστής θεωρεί ότι υπερασπίζεται τα συμφέροντα του λαού. Ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι υπάρχει λαός, πώς ξέρουμε ποια είναι τα συμφέροντα του; μήπως ο λαϊκιστής έχει θεία φώτιση; δεν νομίζω. Μήπως ο λαός τον έχει κάνει πληρεξούσιο αντιπρόσωπό του; ούτε πάλι. Μήπως ο λαός τον έχει ψηφίσει; σπανίως.

 
Ας πάμε τώρα σε κάποια δευτερεύοντα χαρακτηριστικά που συνήθως διακρίνουν τους λαϊκιστές. Το πιο σημαντικό απ’ αυτά είναι αναμφισβήτητα ότι στη λαϊκιστική ρητορική υπάρχουν πάντα δύο αντίπαλα στρατόπεδα: ο λαός και οι “άλλοι”. Ο λαός και οι διανοούμενοι, ο λαός και οι πλούσιοι, ο λαός και το ΝΑΤΟ, ο λαός και οι δυνάστες του, οι καλοί και οι κακοί.

Ο λαϊκιστής χρησιμοποιεί αυτό που οι γλωσσολόγοι ονομάζουν λογική της ομοιότητας (ή κάτι τέτοιο τελοσπάντων: logic of equivalence). Υπονομεύει τη σημασία των εκάστοτε κοινωνικών διαφορών, μας βάζει όλους στο ίδιο τσουβάλι, και λέει ο λαός εναντίον του τάδε, ο λαός εναντίον του δείνα, κλπ. Ο λαός είναι πάντα το θύμα, είναι ανυπεράσπιστος. Και ποιος θα τον σώσει; ο σωτήρας του λαού είναι πάντα ο λαϊκιστής. Μόνο αυτός ξέρει ποια είναι τα καταχθόνια σχέδια αυτών που κρύβονται μέσα σε σκοτεινά δωμάτια και επιβουλεύονται τον λαό. Μόνο ο λαϊκιστης μπορεί να μας σώσει, κανένας άλλος. Ούτε τα νόμιμα δικαστήρια, ούτε η ψήφος μας, ούτε το διεθνές και εθνικό δίκαιο, ούτε η αστυνομία, ούτε τα σωματεία, ούτε οι οργανώσεις μας, ούτε οι θεσμοί της κοινωνίας μας.

Ο λαϊκισμός εκφράζει την παρακμή του λαϊκού πνεύματος το οποίο αποπροσωποποιεί , για να του προσδώσει στη συνέχεια άκρατα, άκαιρα και ανήκουστα διεκδικητικά προνόμια. Πρώτο του γνώρισμα επομένως είναι η κολακεία. Ο Πλάτων γνώριζε αρκετά τη φαλκιδεύουσα και φαλκιδευμένη συνείδηση όταν αποκαλούσε τη «δημοκρατία», τέχνη της κολακείας. Είναι έτσι φανερό πως ο λαϊκισμός προέρχεται κυρίως από δημαγωγούς πολιτικούς, οι οποίοι οικειοποιούνται κατά βάθος την προσφορά της κολακείας τους προς τον λαό. Ο τελευταίος τους εμπιστεύεται το διεκδικητικό του μένος, τους προσδίδει στη συνέχεια μεσσιανική αποστολή, ταυτίζεται υποσυνείδητα μαζί τους και επιτρέπει στους δημαγωγούς να εκτρέπονται, να καθυβρίζουν τους αντιπάλους τους και να τους θέσουν συχνά εκτός μάχης, με τη μέθοδο της συκοφαντίας και της απάτης. Ακολουθεί το άνοιγμα των ασκών του πάθους, ο περιορισμός των δημοκρατικών θεσμών, με απώτερο στόχο τον μονοκομματισμό. Βέβαια, πρώτο θύμα είναι ο ίδιος ο λαός, ο οποίος αλυσοδένεται απ’ τα ίδια του τα πάθη, τα οποία ήδη έχει προσφέρει στους δημαγωγούς εκπροσώπους του....

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

1. Να γραφεί η περίληψη του κειμένου περίπου σε 80 λέξεις.

2. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του λαϊκισμού σύμφωνα με το συγγραφέα;

3. «Βέβαια, πρώτο θύμα είναι ο ίδιος ο λαός, ο οποίος αλυσοδένεται απ’ τα ίδια του τα πάθη, τα οποία ήδη έχει προσφέρει στους δημαγωγούς εκπροσώπους του....» : να αναλυθεί το περιεχόμενο της φράσης σε 60-70 λέξεις.

4. «Το πιο σημαντικό απ’ αυτά είναι αναμφισβήτητα ότι στη λαϊκιστική ρητορική υπάρχουν πάντα δύο αντίπαλα στρατόπεδα: ο λαός και οι “άλλοι”»: να αναπτυχθεί το περιεχόμενο της φράσης σε μια παράγραφο με τη μέθοδο της αιτιολόγησης.

5. δημοσιογράφους, υποσυνείδητα, αόριστη, αναμφισβήτητα: να αναλύσετε τις λέξεις στα συνθετικά τους.

6. Να δοθούν οι αντίθετες των υπογραμμισμένων λέξεων του κειμένου.

7. Σε άρθρο στην τοπική εφημερίδα αναλύετε τις αιτίες του λαϊκισμού και προτείνετε τρόπους αντιμετώπισης του φαινομένου (500-600 λέξεις).