ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Κατευθύνει ή κατευθύνεται η κοινή γνώμη;

Oι δημοσκοπήσεις φέρνουν στην επιφάνεια την «κοινή γνώμη», η οποία εκφράζει το σύνολο των απόψεων των μελών μιας ομάδας (διασπαρμένο σύνολο ατόμων ασχέτων μεταξύ τους) επάνω σε ένα θέμα κοινού ενδιαφέροντος. Στις περιπτώσεις της πολιτικής που αναφέρουν τα ΜΜΕ, το «κοινό» είναι θεωρητικά όλος ο λαός και η κοινή γνώμη θεωρείται ότι εκφράζει τη φωνή όλου του λαού και όχι μιας περιορισμένης ομάδας.

Οπως είναι φυσικό, δεν υπάρχει ποιοτική αξιολόγηση των διάφορων γνωμών. Στην έρευνα της κοινής γνώμης όλες οι απόψεις αξίζουν το ίδιο (όπως και οι ψήφοι). Η κοινή γνώμη στις ημέρες μας είναι αρκετά διαφορετική από εκείνη πριν από την εφεύρεση των ΜΜΕ. Για παράδειγμα, στην αρχαία ελληνική δημοκρατία η γνώμη αυτή εξέφραζε τη γνώμη μιας σταθερής και συγκροτημένης κοινωνικής ομάδας. Ο ρόλος που παίζει η κοινή γνώμη στη σύγχρονη δημοκρατία είναι ζωτικός. Για τον λόγο αυτόν η εξάσκησή του πρέπει να προέρχεται από ένα κοινό το οποίο να αποτελούν άτομα με κρίση και συναίσθημα ευθύνης.

Μπορεί άραγε το κοινό της δημοκρατίας να ξεφύγει από την επίδραση των παραγόντων που το μεταβάλλουν σε ένα εξωκατευθυνόμενο σύνολο; Μπορεί να φιλτραριστεί η συλλογική σκέψη από τις αδυναμίες της ώστε να μεταβληθεί σε σκέψη ατόμων; Μπορεί η κοινή γνώμη να γίνει από κατευθυνόμενη κατευθύνουσα; Για την έκφραση γνώμης επάνω σε ένα θέμα το άτομο χρειάζεται παιδεία, ενημέρωση και ισχυρή πίστη σε ένα σύστημα αξιών. Η παιδεία διαπλάθει άτομα με κριτική σκέψη, υπευθυνότητα και τα προσανατολίζει προς ένα σύστημα αξιών. Η σωστή και αντικειμενική ενημέρωση τούς δίνει τα απαραίτητα στοιχεία για να κρίνoυν και ένα σύστημα αξιών τα θωρακίζει από επικίνδυνες επιρροές. Η κυρίαρχη αξία είναι η αλήθεια και ο εραστής της δεν είναι ο άνθρωπος των έτοιμων λύσεων, των ιδεολογιών και των δογμάτων, αλλά ο άνθρωπος με έντονη την κριτική διάθεση.

Η ποιότητα της δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα της κοινής γνώμης να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της.

Είναι γεγονός ότι οι πολιτικοί ηγέτες σε μια σύγχρονη δημοκρατία είναι δέσμιοι της κοινής γνώμης (φιλτραρισμένης ή μη). Από αυτήν εξαρτώνται, αυτήν υπολογίζουν στις πολιτικές τους αποφάσεις, με βάση αυτή σχεδιάζουν τις επόμενες κινήσεις τους και τελικά σ΄ αυτή δίνουν απολογισμό των πράξεών τους. Είναι υποχρέωση του πολιτικού μας συστήματος να δημιουργήσει εκείνο το περιβάλλον που θα απαλλάσσει τον λαό μας από στρεβλώσεις στην ενημέρωση και μαζί να παραμερίζει το συναισθηματικό στοιχείο στην κρίση του. Ο κυρίαρχος ρόλος σε μια τέτοια προοπτική ανήκει στα ΜΜΕ. Η πολυδιάστατη ενημέρωση, ο τονισμός των θετικών και των αρνητικών στοιχείων των πολιτικών πράξεων και πρακτικών και οι πιθανές επιπτώσεις τους στην πορεία της χώρας πρέπει να είναι διαθέσιμα στον πολίτη για να έχουμε «κοινή γνώμη» με κατευθύνοντα ρόλο.

Η κοινή γνώμη περιέχει ουσιαστικές αρχές της δικαιοσύνης, αλλά και άγνοια και συναισθηματισμό... Η ερμηνεία της ως κυριαρχούσα γνώμη της πλειοψηφίας επηρεάζει το πολιτικό περιβάλλον και γενναίες αποφάσεις είναι δύσκολο να παρθούν. Η αλήθεια είναι ότι η φωτισμένη κοινή γνώμη μπορεί να βοηθήσει στη λειτουργία της δημοκρατίας.

Μια τέτοια προοπτική θα προέλθει από το ενημερωμένο κοινό και όχι από ευκολοσυγκίνητες και εύπλαστες μάζες. Το ενημερωμένο άτομο μέσα στο κοινό διατηρεί την προσωπικότητά του και, όσο και αν επηρεάζεται από την παρουσία των άλλων, παραμένει τελικός κριτής της σκέψης και της πράξης του.

Συμπέρασμα: Για να μπορέσει η κοινή γνώμη να ανταποκριθεί στη θεμελιακή της αποστολή, πρέπει η Παιδεία και η ενημέρωση να παίξουν σωστά τον ρόλο τους. Οι ενημερωμένοι πολίτες είναι η βάση της αποτελεσματικής δημοκρατίας.

Ο κ. Χρ. Β. Μασσαλάς είναι πρόεδρος της ΔΕ του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και του ΣΑΠΕ.

ΕΦΗΜ.: ΤΟ ΒΗΜΑ, 2008

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Α. Να παρουσιάσετε το περιεχόμενο του προηγούμενου κειμένου με μια πε­ρίληψη 100-120 λέξεων. Υποθέστε πως η παρουσίαση αυτή γίνεται στο πλαίσιο μιας συζήτησης που διεξάγεται στην τάξη.
                                                                                                                                              25 ΜΟΝ. 
Β. 1. Ποια η σημασία της κοινής γνώμης στις μέρες μας, κατά τον συγγραφέα και ποιες οι προϋποθέσεις για τη σωστή λειτουργία της;
                                                                                                                                               5 ΜΟΝ.

2. «Η ποιότητα της δημοκρατίας χαρακτηρίζεται από τη δυνατότητα της κοινής γνώμης να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της»: να αναπτύξετε το νόημα της παρακάτω φράσης σε μια παράγραφο 80-90 λέξεων.
                                                                                                                                              10 ΜΟΝ.

3. Να εντοπίσετε και να αναλύσετε τον τρόπο ανάπτυξης της τρίτης παραγράφου του κειμένου.                                                                                                                                              5 ΜΟΝ.

4. Με ποιο συλλογισμό αναπτύσσεται το παραπάνω κείμενο. Να τον αναπτύξετε.                                                                                                                                             5 ΜΟΝ.

5. α. Οι επιτονισμένες λέξεις του κειμένου να αντικατασταθούν με άλλες συνώνυμες, που δε θα αλλοιώνουν το νόημα της πρότασης.
β. δημοσκοπήσεις, εξάσκηση, προέλθει, αποφάσεις, απαλλάσσει: να αναλυθούν οι λέξεις στα συνθετικά τους μέρη.
                                                                                                                                          10 ΜΟΝ.

Γ. Ποια τα χαρακτηριστικά και η δύναμη της κοινής γνώμης σε μια κοινωνία; Θεωρείτε πως σήμερα εκπληρώνει την αποστολή της; Αν όχι, να εκθέσετε τους τρόπους με τους οποίους μπορεί αυτή να ισχυροποιηθεί, σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο των 400 – 500 λέξεων.
                                                                                                                                         40 ΜΟΝ.

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Στο κείμενο του ο συγγραφέας πραγματεύεται την έννοια της κοινής γνώμης καθώς και τις προϋποθέσεις για τη σωστή λειτουργία της. Αρχικά επισημαίνει πως σύμφωνα με τα ΜΜΕ η κοινή γνώμη εκφράζει την άποψη της πλειοψηφίας. Στη συνέχεια υποστηρίζει πως η κοινή γνώμη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη δημοκρατία. Το γεγονός αυτό, ωστόσο προϋποθέτει μια κοινή γνώμη, η διαμόρφωση της οποίας πραγματοποιείται με γνώμονα την παιδεία, την ενημέρωση και την κριτική στάση των πολιτών. Ακολούθως, επιτελεί εκτενή αναφορά στην επίδραση που ασκεί στην πολιτική ηγεσία. Στο πλαίσιο αυτό προσδίδει ιδιαίτερη έμφαση στα ΜΜΕ, στα οποία έγκειται η ολόπλευρη ενημέρωσή της. Τέλος, ισχυρίζεται πως για να αποτελέσει η κοινή γνώμη εχέγγυο της δημοκρατίας απαιτείται κριτική διάθεση, η οποία διαμορφώνεται από την παιδεία και την ενημέρωση.

Β1. Κατά το συγγραφέα, ο ρόλος της κοινής γνώμης επικεντρώνεται κυρίως στη δημοκρατία, την οποία ενισχύει. Το συμπέρασμα αυτό πηγάζει από το γεγονός ότι η κοινή γνώμη με τη στάση της ρυθμίζει την πολιτική συμπεριφορά και τις αποφάσεις της. Ωστόσο, για να επιτελέσει ορθά το ρόλο της πρέπει να πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις. Αφενός απαιτείται η ορθή διαπαιδαγώγηση των ατόμων που τη συνιστούν. Αφετέρου καθίσταται αναγκαία η αντικειμενική τους ενημέρωση, προκειμένου να συμμετέχει ενεργά στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Οι δύο αυτοί παράγοντες διαμορφώνουν την κριτική της στάση, η οποία είναι απαραίτητη για τη σωστή λειτουργία της.

Β2. Σύμφωνα με τη δημοκρατία, η λειτουργία της κοινωνίας στηρίζεται στη λαϊκή κυριαρχία. Επομένως καθίσταται αντιληπτός ο ρόλος της κοινής γνώμης για την ποιότητα του πολιτεύματος. Πιο συγκεκριμένα, η κοινή γνώμη εκφράζει την άποψη της πλειονότητας των πολιτών, γεγονός που την καθιστά ανομοιογενή, καθώς διαμορφώνεται από πλήθος διαφορετικών αντιλήψεων. Συνεπώς αποτρέπεται η μονομέρεια και της επιτρέπει να ασκεί εποικοδομητικό έλεγχο στην πολιτική εξουσία. Κατ’ αυτόν τον τρόπο εκπληρώνεται ο βασικός ρόλος της δημοκρατίας, ο πλουραλισμός και ο ανοιχτός διάλογος, με στόχο μια καλύτερη κοινωνία πολιτών.

Β3. Στην τρίτη παράγραφο, ο συγγραφέας αρχικά εκφράζει τον προβληματισμό του για τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να λειτουργήσει ορθά η κοινή γνώμη. Στη συνέχεια τονίζει πως απαραίτητη προϋπόθεση για την ισχυροποίηση της αποτελεί η παιδεία και η αντικειμενική ενημέρωση. Έπειτα αναλύει τις απόψεις του υποστηρίζοντας πως οι δύο αυτοί παράγοντες δύνανται να εμφυσήσουν στο άτομο αξίες, όπως η αλήθεια με αποτέλεσμα να διατηρούν αρνητική στάση απέναντι στα τεκταινόμενα. Συνεπώς, η παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αιτιολόγησης.

Β4. Κατ’ αρχάς ο συγγραφέας μας παραθέτει τον ορισμό της κοινής γνώμης σύμφωνα με τα ΜΜΕ. Στη συνέχεια αναφέρεται στις προϋποθέσεις για τη σωστή διαμόρφωση της όπως είναι η παιδεία και η ενημέρωση. Ακολούθως, πραγματεύεται το ρόλο της τονίζοντας πως επηρεάζει την πολιτική ηγεσία και ενισχύει το δημοκρατικό πολίτευμα. Επομένως ο συλλογισμός του είναι παραγωγικός, καθώς ξεκινώντας από το γενικό καταλήγει στο ειδικό. Ακόμη, είναι κατηγορικός γιατί αναφέρει τις διάφορες πτυχές της κοινής γνώμης και ορθός, καθώς αφενός οι προκείμενες ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, άρα αληθής, και αφετέρου το συμπέρασμα εξάγεται με ικανό και αναγκαίο τρόπο, άρα έγκυρος.

Γ. Ανέκαθεν η κοινή γνώμη διαδραμάτιζε σπουδαίο ρόλο στα δημοκρατικά καθεστώτα, καθώς εξέφραζε την κυριαρχούσα αντίληψη της κοινωνίας σε ποικίλα θέματα. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου η εξασθένιση της δημοκρατίας έχει συντελέσει στην αποδυνάμωση της κοινής γνώμης.

Αρχικά, οφείλουμε να αναφερθούμε στα δομικά χαρακτηριστικά της. Το γεγονός ότι η κοινή γνώμη διαμορφώνεται από τους ίδιους τους πολίτες την καθιστά ανομοιογενή, καθώς εκφέρει απόψεις συχνά διαφοροποιημένες, ανάλογα με τις κοινωνικές τάξεις. Συνεπώς η τελική της μορφή προκύπτει από το συγκερασμό τους.

Εκτός αυτού, η κοινή γνώμη δεν παραμένει αμετάβλητη με το χρόνο, αλλά καθορίζεται από τις εκάστοτε κοινωνικές συγκυρίες και τις κοινές επιταγές. Από το γεγονός αυτό εκπορεύεται η δύναμη και ο ρόλος της στην κοινωνία. Αυτό συμβαίνει, διότι ασκεί γόνιμο και ωφέλιμο έλεγχο στην πολιτική εξουσία, προβάλλοντας τις συλλογικές ανάγκες έναντι των ατομικών. Επομένως, διαμορφώνει την πολιτική κατάσταση της χώρας και καταδικάζει τις πολιτικές αυθαιρεσίες. Συνεπώς η δημοκρατία εφαρμόζεται στην πράξη, καθώς οι πολίτες ρυθμίζουν τη μορφή της πολιτικής ηγεσίας.

Επιπρόσθετα, η κοινή γνώμη συνιστά καθοριστικό παράγοντα γα την κοινωνική ευρυθμία. Ειδικότερα σφυρηλατεί την κοινωνική συμπεριφορά με την αποδοκιμασία όσων παραβιάζουν τους τυπικούς και άτυπους κανόνες της κοινωνίας και προβαίνουν σε ανάρμοστη συμπεριφορά, η οποία είναι επιζήμια για το κοινωνικό σύνολο. Επομένως επηρεάζει ακούσια τη συμπεριφορά των πολιτών, οι οποίοι από το φόβο της κοινωνικής κατακραυγής αναθεωρούν τη στάση τους. Συμπερασματικά λοιπόν, μέσω της κοινής γνώμης εξασφαλίζεται η κοινωνική σύμπνοια.

Παρ’ όλα αυτά, η κοινή γνώμη στις μέρες μας έχει απολέσει μέρος της ισχύος της. Κύρια αιτία αυτού του φαινομένου αποτελεί ο τρόπος ζωής που επιβάλλουν οι διεθνείς σχέσεις. Η αναγωγή του χρήματος σε υπέρτατο αγαθό συρρικνώνουν το ενδιαφέρον των ατόμων για συμμετοχή στο κοινωνικό «γίγνεσθαι», με αποτέλεσμα να απέχει από τα κοινωνικά δρώμενα. Επομένως η κοινή γνώμη δεν επιτελεί ορθά το ρόλο της.

Για το λόγο αυτό, οι πολίτες οφείλουν να επαναπροσδιορίσουν τις προτεραιότητες τους. Αρχικά μεγάλη έμφαση οφείλει να δοθεί στην ορθή παιδεία, προκειμένου το άτομο να αναγνωρίζει τη σημασία του κοινωνικού συνόλου και να καλλιεργήσει την κριτική του ικανότητα. Έτσι δε θα ενστερνίζεται άκριτα τις ροπές της κοινωνίας και θα αντιτίθεται στην καταπάτηση των κοινωνικών δικαιωμάτων από την πολιτική ηγεσία.

Επιπλέον η κοινή γνώμη είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τα ΜΜΕ. Αυτά διαμορφώνουν τις κοινωνικές πεποιθήσεις και συνεπώς οφείλουν να παρουσιάζουν την πραγματικότητα απαράλλακτη, ενθαρρύνοντας συγχρόνως την κριτική στάση των πολιτών και τις αρχές της συλλογικότητας και της δικαιοσύνης.

Συν τοις άλλοις, απαραίτητη προϋπόθεση για την ενδυνάμωση της κοινής γνώμης καθίσταται η ύπαρξη θεσμικού πλαισίου, με το οποίο θα κατοχυρώνονται οι διαφορετικές απόψεις, οι οποίες πλέον δε θα παραμερίζονται στο όνομα της πλειοψηφίας.

Καταλήγοντας οι πνευματικοί άνθρωποι ως θεματοφύλακες των ηθικών αξιών, οφείλουν να διαμορφώνουν την κοινή γνώμη με κύριο άξονα την κοινωνική πρόοδο και να πρόσκεινται σε αυτήν ενισχύοντας την επιρροή της.

Συνοψίζοντας, η κοινή γνώμη διαδραματίζει καταλυτικό ρόλο για την κοινωνική συνοχή και ευημερία, γι’ αυτό οφείλουμε να τη διαφυλάξουμε και να την ενισχύσουμε με επίκεντρο την ορθή παιδεία.

 

Επιμέλεια: Γκέκα Βάγια

 (ΘΕΩΡΙΑ)

http://www.vlioras.gr/Philologia/Composition/ComonOpinion.htm

https://www.scribd.com/doc/77926976/KOINH-GNOMH 

http://commediama.blogspot.gr/2013/04/media.html    

http://3lyk-patras.ach.sch.gr/old/projects/13-14-a-pr-7.pdf

http://www.e-archimedes.gr/faq/item/4341-

http://zskepsis.blogspot.gr/2010/10/blog-post_06.html
 http://www.metarithmisi.gr/el/readText.asp?textID=16128&sw=1440

 (ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ)

http://www.arnos.gr/2011/dmdocuments/lykeio/lykeioC/ekthesi/sxediagramata/nikolaidou/063.ek8.G.Lyk.koini%20gnwmi%203.pdf

ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ

Αποστολή της κοινής γνώμης:

να ελέγχει πρόσωπα και καταστάσεις- να επιδοκιμάζει - να αποδοκιμάζει     

Θετικά αποτελέσματα της συμμόρφωσης στην κοινή γνώμη:

διαμόρφωση κοινών αντιλήψεων,

 επικοινωνία κι ομαλές κοινωνικές σχέσεις,

εξασφάλιση κοινωνικής συνοχής

ο συνειδητός κι εκούσιος υπολογισμός της συμβάλλει στην αρμονική κοινωνική συμβίωση,

κοινωνικοποίηση των ατόμων: η κοινή γνώμη αποτελεί ρυθμιστή της κοινωνικής συμπεριφοράς, εφ' όσον τα άτομα επιδιώκουν την αποδοχή απ' το ευρύτερο σύνολο, περιορισμός της βίας, της εγκληματικότητας και της ανηθικότητας,

αντιπροσωπεύει τη λαϊκή βούληση,

επηρεάζει τις κυβερνητικές αποφάσεις, 

 κριτικάρει   την   πολιτική   ηγεσία,   δικαίως λοιπόν χαρακτηρίστηκε ως πηγή και μέσο άσκησης της πολιτικής εξουσίας,

η κοινή γνώμη είναι μια γιγάντια κοινωνική δύναμη εξ αιτίας της τεράστιας ανάπτυξης των Μ.Μ.Ε, διασφάλιση των απαράγραπτων ανθρωπίνων δικαιωμάτων (ζωής, ελευθερίας, μόρφωσης, εργασίας), πάταξη   κάθε   προσπάθειας   παραβίασης   των δημοκρατικών διαδικασιών ή αρχών.

Αρνητικά, αποτελέσματα της συμμόρφωσης στην κοινή γνώμη:

μαζοποίηση, ισοπέδωση προσωπικότητας, περιορισμός πρωτοβουλίας κι αυτενέργειας,

άσκηση πολιτικής προπαγάνδας,

αποπροσανατολισμός των ατόμων απ' τις πραγματικές τους ανάγκες,

διαφήμιση,

καλλιέργεια ανειλικρίνειας και προσποίησης,

απόκτηση προκαταλήψεων και φραγμών, συντηρητικότητα,

έλλειψη προσωπικής, ατομικής γνώμης.

*          αδιαφορία για την κοινή γνώμη, αν έχει αλλοιωθεί απ' τα ΜΜΕ, αν έχει παρασυρθεί από δημαγωγούς ή αν στηρίζεται σ' ατομικά συμφέροντα,

*          η αστάθεια της κοινής γνώμης είναι επικίνδυνη,

*          η κοινή γνώμη οδηγείται πολλές φορές σε λάθη και παρασύρει τους ηγέτες,

*          δεν πρέπει να περιφρονεί κανείς τη σωστή κοινή γνώμη, γιατί κινδυνεύει να χαρακτηριστεί εγωιστής, αντικοινωνικός και περιθωριακός.

Προϋποθέσεις σχηματισμού ώριμης κοινής γνώμης

*          ελευθερία στην ενημέρωση, ώστε η κοινή γνώμη να μην είναι κατασκευασμένο προϊόν της θέλησης κάποιων,

*          υψηλό μορφωτικό επίπεδο,

*          δημοκρατικό καθεστώς,

*          υπεύθυνη στάση πνευματικών ανθρώπων,

*          ομαλή λειτουργία του θεσμού της παιδείας.

Μέχρι ποιο βαθμό η κοινή γνώμη - μάζα. επηρεάζει τις κρίσεις, τις αντιλήψεις, τις επιδιώξεις μας;

*          άλλοι αντιτίθενται απόλυτα στ' ομοιόμορφο πλαίσιο αντιλήψεων, μ' αποτέλεσμα την περιθωριοποίησή τους,

*          άλλοι υποτάσσονται απόλυτα, μαζοποιούνται, στερούμενοι την ελευθερία και την ατομικότητα,

*          άλλοι αξιολογούν κριτικά τις καταστάσεις, αντιστέκονται δημιουργικά στις επιταγές της κοινής γνώμης, κοινωνικοποιούνται κι αυτοκαθορίζονται.

Την εμφάνιση της κοινής γνώμης επηρεάζουν: η οικονομική δύναμη, το επάγγελμα, η κοινωνική θέση,η μόδα, η διαφήμιση,

ΕΚΦΡΑΣΗ – ΕΚΘΕΣΗ Γ΄ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΟΙΝΗ ΓΝΩΜΗ

Ο όρος «κοινή γνώμη» (offentliche Meinung) μεταφράστηκε στη Γερμανία προς τα τέλη του 180υ αιώνα από τον αντίστοιχο γαλλικό όρο (opinion publique) - δημόσια γνώμη. Το επίθετο «δημόσια» έδειχνε ότι η κοινή γνώμη ενδιαφέρεται για ότι σχετίζεται με τις δημόσιες και τις κρατικές υποθέσεις. Σαν συνολική άποψη όλων των πολιτών -citoyen- που ασχολούνται με τα κοινά, η κοινή γνώμη αντιπροσώπευε μια αόρατη μεν αλλά υπολογίσιμη δύναμη, εναντίον της οποίας δεν μπορούσε να έχει σε μόνιμη βάση ελπίδες καμία πολιτική, ούτε του ίδιου του βασιλιά.

Η κοινή γνώμη ήταν δηλαδή «η συμφωνία των πολλών, ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους των πολιτών ενός κράτους, σε απόψεις που ο καθένας έχει διαμορφώσει μόνος του σύμφωνα με τις εμπειρίες του και τον προσωπικό του προβληματισμό ».

Ο ορισμός αυτός σημαίνει ότι η παράδοση, η καταγωγή, οι συνήθειες ή η απλή συμπόρευση με τα πρότυπα της «σιωπηρής» πλειοψηφίας, πρέπει να απο¬κλεισθούν από τη φύση της (ενεργητικής) κοινής γνώμης. Ο κριτικός αγωνιστικός χαρακτήρας της έννοιας της κοινής γνώμης του διαφωτισμού υπονοεί πως ο καθένας διαμορφώνει μόνος του την άποψή του, μέσα από εμπειρίες και προβληματισμό, και δεν εμπιστεύεται τυφλά τις απόψεις των άλλων, ακόμα κι αν αυτοί αποτελούν πλειοψηφία. [...]

Αν συγκρίνουμε, όμως, το εξιδανικευμένο μοντέλο της κοινής γνώμης που έχει η φιλελεύθερη αστική τάξη του 18ου αιώνα και του διαφωτισμού, με τη σημερινή εικόνα της «κοινής γνώμης», θα προκύψουν τρεις τουλάχιστον εμφανείς διαφορές:

Πρώτο: η εμπιστοσύνη στην κριτική ικανότητα των πολιτών φαίνεται σήμερα να έχει εξαφανιστεί, ακόμα και στις δυτικές δημοκρατίες. Με δεδομένες τις εμπειρίες των μαζικών κινημάτων του αιώνα μας, του φασισμού και του εθνικοσοσιαλισμού, των οργανωμένων διώξεων μειονοτήτων (Εβραίων, Τσιγγάνων κτλ.) που πραγματοποιήθηκαν κάτω από την επιδοκιμασία μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού, η πολιτική κριτική ικανότητα του μέσου πολίτη εμφανίζεται πολύ αμφίβολη. Η ικανότητα αυτή αμφισβητήθηκε για τη μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού ήδη από τα τέλη του προηγούμενου αιώνα στα πλαίσια του σχήματος ελίτ / μάζα, είτε λόγω έλλειψης επαρκούς πληροφόρησης, είτε λόγω παραπλάνησης, είτε χάρη στην ευπάθεια σε προκαταλήψεις ή χάρη στην αποτελεσματικότητα των προπαγανδιστικών τεχνικών.

Δεύτερο: το πλήθος και η πολυπλοκότητα των σημερινών πολιτικών προβλημάτων έχουν αυξηθεί κατακόρυφα (π.χ. πυρηνική ενέργεια, περιβάλλον, ανεργία, πληθωρισμός κτλ.). Οι ίδιοι οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού εμφανίζονται αβοήθητοι απέναντι σε τέτοιας κλίμακας πολιτικές αποφάσεις. Φαίνεται παράδοξο: ακριβώς για τέτοια θέματα από τα οποία δείχνει να εξαρτάται το μέλλον μας, η πλειοψηφία των εκλογέων παραμένει σχεδόν απληροφόρητη και αμέτοχη στις αποφάσεις.

Τρίτο: η διαμόρφωση της κοινής γνώμης από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, όπως συμβαίνει στην πλειοψηφία των βιομηχανικών κρατών, μοιάζει με ένα πανηγύρι όπου μπορεί να βρει κανείς κάθε είδους γυαλιστερά μικροπράγματα, όχι όμως και τις ουσιαστικές πληροφορίες για πολιτικό προβληματισμό. Ο ακροατής και ο τηλεθεατή ς υπερφορτώνονται κατά κανόνα με πληθώρα από πολιτικές πληροφορίες, κι έτσι αντιδρούν όχι σαν συνειδητοποιημένοι πoλίτες, αλλά μάλλον σαν κορεσμένοι και πολιτικά αδιάφοροι καταναλωτές.

Η ενασχόληση με τις δημόσιες υποθέσεις φέρνει (αν φέρνει) με πολύ αργό ρυθμό, και μόνο έπειτα από πολλές περιπλανήσεις σε εσφαλμένες κατευθύνσεις κάποιες επιθυμητές αλλαγές. Δεν ε(ναι καθόλου παράξενο το γεγονός ότι σήμερα, παράλληλα με την απάθεια και τις βίαιες μορφές διαμαρτυρίας, εμφανίζονται αισθήματα απογοήτευσης ακριβώς εκεί όπου συνταγματικά υπάρχει η δυνατότητα για ολοκληρωμένη πληροφόρηση πάνω στην πολιτική.

Το εκφυλισμένο προϊόν της άλλοτε φιλελεύθερης αστικής δημοσιότητας παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά της «κατευθυνόμενης δημοσιότητας». Ο όρος αυτός μπορεί κατ' αρχήν να εκφράσει μόνο την ποιοτική αλλοτρίωση.

Kurt Lenk, Πολιτική Κοινωνιολογία, μτφρ. Φ. Κοκαβέσης, εκδ. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη 1990, αποσπάσματα από τις σελ. 143-147

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α Να παρουσιάσετε το περιεχόμενο του προηγούμενου κειμένου με μια περίληψη 100-120 λέξεων. Υποθέστε πως η παρουσίαση αυτή γίνεται στο πλαίσιο μιας συζήτησης που διεξάγεται στην τάξη.

Β1 Να διακρίνετε τις νοηματικές ενότητες του κειμένου και να επισημάνετε τη νοηματική σχέση που συνυφαίνεται ανάμεσά τους.

Β2 "Η κοινή γνώμη ήταν δηλαδή "η συμφωνία των πολλών, ή τουλάχιστον του μεγαλύτερου μέρους των πολιτών ενός κράτους, σε απόψεις που ο καθένας έχει διαμορφώσει μόνος του σύμφωνα με τις εμπειρίες του και τον προσωπικό του προβληματισμό"». Σε ποιο βαθμό συνεχίζει, κατά το συγγραφέα, να ισχύει αυτό και στις μέρες μας;

Β3 Να αναφέρετε ονομαστικά τις αιτίες στις οποίες αποδίδει ο συγγραφέας την αμφισβήτηση της κριτικής ικανότητας των πολιτών.

Β4 "Το εκφυλισμένο προϊόν της άλλοτε φιλελεύθερης αστικής δημοσιότητας παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά της "κατευθυνόμενης δημοσιότητας"»: Να εξηγήσετε το νόημα της προηγούμενης άποψης.

Β5 Να συνδυάσετε το επίθετο κοινός, -η, -ό με κατάλληλα ουσιαστικά, για να σχηματίσετε πέντε ονοματικά σύνολα (π.χ. κοινή γνώμη) και να χρησιμοποιήσετε δύο από αυτά σε προτάσεις.

Β6 δημόσιες, υπολογίσιμη, , αμφίβολη. πολυπλοκότητα: Να γράψετε ένα αντώνυμο για καθεμιά από τις παραπάνω λέξεις του κειμένου.

Γ Σε ποιο βαθμό πιστεύετε ότι η κοινή γνώμη είναι η συνισταμένη της ελεύθερης βούλησης των πολιτών και ποιοι παράγοντες πιστεύετε ότι ασκούν επίδραση στη διαμόρφωσή της; Υποθέστε πως εκθέτετε τις απόψεις σας (300-400 λέξεις) σε συζήτηση που διεξάγεται στην τάξη.