Ν.Ε. ΓΛΩΣΣΑ Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΥΠΟΣ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΜΕ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)

Η πέμπτη εξουσία

Απέναντι στις καταχρήσεις των εξουσιών, ο τύπος και τ’ άλλα μέσα ενημέρωσης υπήρξαν για αρκετές δεκαετίες, στα δημοκρατικά καθεστώτα κυρίως, ένα καταφύγιο για τους πολίτες. Αυτό συνέβαινε, γιατί οι δημοσιογράφοι θεωρούσαν συχνά μέγιστο καθήκον όχι μόνο να ελέγχουν τη λειτουργία των τριών εξουσιών (νομοθετικής, εκτελεστικής, δικαστικής), μα και να καταγγέλλουν τις λογής παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έτσι, για πολλά χρόνια τα μέσα μαζικής ενημέρωσης θεωρούνταν η «τέταρτη εξουσία».

Η «τέταρτη εξουσία» ήταν, χάρη στην αίσθηση πολιτικής κουλτούρας των μέσων ενημέρωσης και χάρη στο θάρρος τολμηρών δημοσιογράφων, το μόνο μέσο που διέθεταν οι πολίτες για να επικρίνουν, να αποκρούσουν, να αντιταχθούν δημοκρατικά, στις παράνομες αποφάσεις, οι οποίες μπορούσαν να είναι άδικες, ακόμη και εγκληματικές, ενάντια σε αθώους ανθρώπους.

Ωστόσο, εδώ και δεκαπέντε χρόνια η «τέταρτη εξουσία» άδειασε από το περιεχόμενό της, έχασε σιγά σιγά την ουσιαστική της λειτουργία ως αντίβαρου των εξουσιών. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης εντάσσονται όλο και περισσότερο σε διογκούμενες δομές για να συγκροτήσουν ομίλους ενημέρωσης. Οι όμιλοι αυτοί έχουν παγκόσμια εξάπλωση, είναι πλανητικοί, αρπάζουν τους ποικίλους τομείς ενημέρωσης σε πολλές χώρες και ηπείρους, ασχολούνται με οτιδήποτε σχετίζεται με τον γραπτό λόγο, την εικόνα και τον ήχο και συγκεντρώνουν στους κόλπους τους όλες τις δραστηριότητες που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τομείς της μαζικής κουλτούρας, της επικοινωνίας και της πληροφόρησης.

Οι τομείς αυτοί ήταν κάποτε αυτόνομοι. Από τη μια πλευρά, η μαζική κουλτούρα με την εμπορική λογική της, τις λαϊκές δημιουργίες της, τους στόχους της που είναι ουσιαστικά εμπορικοί. Από την άλλη, η επικοινωνία με τη διαφημιστική έννοια, το μάρκετινγκ, η προπαγάνδα, η ρητορική της πειθούς. Και τέλος, η πληροφόρηση με τα πρακτορεία ειδήσεων και τα λογής μέσα ενημέρωσης. Οι κάποτε διαφορετικές τούτες σφαίρες σιγά σιγά μπλέχτηκαν και σήμερα συγκροτούν μία και μοναδική κυκλώπεια σφαίρα μέσα στην οποία είναι πολύ δύσκολο να διακρίνουμε τις δραστηριότητες που σχετίζονται με τη μαζική κουλτούρα, την επικοινωνία ή την πληροφόρηση.

Οι μεγάλοι όμιλοι, στους κόλπους των οποίων πραγματοποιείται η παραπάνω «συγχώνευση», ενδιαφέρονται πρωτίστως να συνεχίσουν τη γιγάντωσή τους και δεν έχουν πάντοτε ως στόχο να καταγγέλλουν τις καταχρήσεις ενάντια στο δίκαιο, ούτε να διορθώνουν τις δυσλειτουργίες της δημοκρατίας, ώστε να βελτιωθεί το πολιτικό σύστημα. Πολλές φορές δεν δρουν ως αντίβαρο στην εξουσία, μερικές φορές μάλιστα την κολακεύουν.

Επιπρόσθετα, στις μέρες μας η πληροφόρηση λόγω της υπεραφθονίας της δηλητηριάζεται από κάθε είδους ψέματα, ρυπαίνεται από τις φήμες, τις διαστρεβλώσεις, τις παραμορφώσεις, τις μεθοδεύσεις. Μας δηλητηριάζει το μυαλό, μας χειραγωγεί, προσπαθεί να ενσταλάξει στο ασυνείδητό μας ιδέες που δεν είναι δικές μας.

Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι: πώς θα μπορέσουμε να αντισταθούμε σε αυτή την επίθεση των ομίλων και να υπερασπιστούμε τον εαυτό μας απέναντι στην παραπληροφόρηση και την πλύση εγκεφάλου; Πρέπει, νομίζω, να δημιουργήσουμε μια «πέμπτη εξουσία» που θα μας επιτρέψει να αντιτάξουμε μια δύναμη κουλτούρας των πολιτών απέναντι στον συνασπισμό των ομίλων. Λειτουργία της εξουσίας αυτής θα είναι να καταγγέλλει την υπερεξουσία των μέσων μαζικής ενημέρωσης, των ομίλων πληροφόρησης, που όχι μόνο έπαψαν να υπερασπίζονται τους πολίτες, αλλά και που μερικές φορές δρουν ενάντια στο κοινό καλό. Γι’ αυτό προτείναμε τη δημιουργία ενός Διεθνούς Παρατηρητηρίου Μέσων Ενημέρωσης που θα προειδοποιεί την κοινωνία για τη χειραγώγηση που ασκούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, θα αγωνίζεται ενάντια στον σφετερισμό1 του δικαιώματος έκφρασης και θα συνιστά πεδίο διαλόγου και δημοκρατικής δράσης.

¹σφετερισμός: η με αθέμιτο τρόπο οικειοποίηση δικαιώματος, εξουσίας ή πράγματος που έχει άλλος

                                                                  Ι. Ramonet, εφ. Ελευθεροτυπία, 5.10.2003 (διασκευή

ΘΕΜΑΤΑ

Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το κείμενο (80 -100 λέξεις).                               (μονάδες 20)

Β1.Ποια επιχειρήματα επιστρατεύει ο αρθρογράφος, για να υποστηρίξει τη θέση ότι τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν λειτουργούν πάντοτε σαν αντίβαρο των εξουσιών; (60-80 λέξεις)                                                                                                                                                                                                                               (μονάδες 10)

Β2.Ποιος τρόπος ανάπτυξης ακολουθείται στην πρώτη παράγραφο (Απέναντι.... «τέταρτη εξουσία») του κειμένου; Να αιτιολογήσετε την απάντησή σας.          

                   (μονάδες 5)

Γ1.α.Να γράψετε μία συνώνυμη λέξη για καθεμιά από τις λέξεις του κειμένου με την έντονη γραφή, λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία τους στο κείμενο: καθεστώτα, λογής, επικρίνουν, αυτόνομη, πρωτίστως.

                                                                                                   (μονάδες 5)

      β. Να δημιουργήσετε μία πρόταση για καθεμιά από τις συνώνυμες λέξεις που επιλέξατε, έτσι ώστε να γίνεται φανερή η σημασία τους. (Μπορείτε να διαφοροποιήσετε τον γραμματικό τύπο, δηλαδή την πτώση, τον αριθμό, το γένος, τον χρόνο, το ρηματικό πρόσωπο κ.λπ.).                                    

                                                                                                                                                           (μονάδες 5)

Γ2α.Να επισημάνετε στο κείμενο δύο παραδείγματα μεταφορικής/συνυποδηλωτικής χρήσης της γλώσσας.                   

                                                                                                 (μονάδες 2)

     β. Να αιτιολογήσετε τη χρήση τους.     

                                                                        (μονάδες 3)

Γ. Σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας να επιχειρηματολογήσετε υπέρ της άποψης ότι ο τύπος συχνά στις μέρες μας με τον τρόπο λειτουργίας του υπονομεύει το δημοκρατικό πολίτευμα και να αναπτύξετε τις προϋποθέσεις ώστε να λειτουργεί ευεργετικά για τη δημοκρατία. (400-500 λέξεις)

Μονάδες 50

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Α. Ο συγγραφέας κάνει λόγο για την αναγκαιότητα διαμόρφωσης μιας πέμπτης εξουσίας που θα περιορίσει την αυθαιρεσία του Τύπου. Επισημαίνει καταρχάς ότι τα μέσα ενημέρωσης υπήρξαν στο παρελθόν το καταφύγιο του πολίτη απέναντι στην παραβίαση των δικαιωμάτων του χάρη στην πολιτική κουλτούρα και το θάρρος των δημοσιογράφων. Παρόλα αυτά, τα τελευταία χρόνια αυτή η λειτουργία των μέσων κατέρρευσε  εξαιτίας της ένταξής τους σε  παγκόσμιους ομίλους που επεκτείνονται σε όλο το φάσμα της μαζικής κουλτούρας, η οποία χάνει πλέον την αυτονομία της. Παύουν, λοιπόν, να καταγγέλλουν την πολιτική εξουσία, αρκούμενοι στην κολακεία της, και χειραγωγούν τον πολίτη. Μοναδική διέξοδος, συνεπώς, είναι η συγκρότηση ενός Διεθνούς Παρατηρητηρίου που θα αφυπνίζει τον πολίτη και θα ευνοεί το διάλογο και τη δημοκρατική δράση ως αντίβαρο.                                    (120 λέξεις)

Β. 1. Τα μέσα ενημέρωσης δε λειτουργούν πάντοτε ως αντίβαρο των εξουσιών.  Εντάσσονται σε παγκόσμιους ενημερωτικούς ομίλους που ασχολούνται με κάθε πτυχή της μαζικής κουλτούρας ,με απώτερο σκοπό το κέρδος. Υποτάσσονται στην πολιτική εξουσία, συχνά την κολακεύουν ,εθελοτυφλούν απέναντι στην κατάπτωση της δημοκρατίας και αποσιωπούν αυθαιρεσίες και προβλήματα. Αναγορεύουν λοιπόν ως πρώτιστο χρέος τη γιγάντωση των ίδιων εις βάρος  της υποχρέωσής τους να λειτουργούν ως  φορείς της «τέταρτης εξουσίας».                                 (67 λέξεις)

Β. 2. Η  πρώτη παράγραφος αναπτύσσεται με τη μέθοδο της αιτιολόγησης. Ο συγγραφέας αιτιολογεί τη δράση των μέσων ενημέρωσης ως καταφύγιου του πολίτη από κάθε μορφής αυθαιρεσία ( « Αυτό συνέβαινε, γιατί…).

Γ. 1. Β.

 Οι πραξικοπηματίες επέφεραν μια βίαιη μεταβολή του πολιτεύματος, ανατρέποντας τη δημοκρατία.

 Η προκήρυξη πρόωρων εκλογών προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις στην κοινή γνώμη.

 Οι οπαδοί της ομάδας αποδοκίμασαν τους αθλητές ύστερα από την πρόσφατη ήττα τους.

 Δεν επιθυμούσε να ακολουθήσει κανέναν πολιτικό ηγέτη, αλλά διατήρησε μια ανεξάρτητη στάση στο κοινοβούλιο.

 Ύστερα από την πρόσφατη περιπέτειά του, ενδιαφέρεται πρωταρχικά για την κατάσταση της υγείας του.

Γ. 2. β. Οι συνυποδηλώσεις προσδίδουν παραστατικότητα, αμεσότητα και ζωντάνια στην παρουσίαση των νοημάτων. Ο συγγραφέας τονίζει εμφατικά τα νοήματα και προσελκύει την προσοχή των αναγνωστών με έναν τρόπο πρωτότυπο, που απαλλάσσει το κείμενό του από την πεζότητα και τυπικότητα του επίσημου λόγου.

Σε ένα άρθρο που θα δημοσιευτεί στην εφημερίδα του σχολείου σας να επιχειρηματολογήσετε υπέρ της άποψης ότι ο τύπος συχνά στις μέρες μας με τον τρόπο λειτουργίας του υπονομεύει το δημοκρατικό πολίτευμα και να αναπτύξετε τις προϋποθέσεις ώστε να λειτουργεί ευεργετικά για τη δημοκρατία. (400-500 λέξεις

Πρόλογος

Η ραγδαία ανάπτυξη των Μ.Μ.Ε. σήμερα προκαλεί εύλογα το ερώτημα αν στα πλαίσια του δημοκρατικού πολιτεύματος ο τύπος λειτουργεί ως τέταρτη ή ως πρώτη εξουσία. Λόγω της λαϊκής κυριαρχίας που αποτελεί θεμελιώδη αρχή, η δημοκρατία είναι το ιδανικότερο πολίτευμα σε σύγκριση με τα υπόλοιπα, επειδή συνθέτει και πραγματώνει δύο κορυφαίες αξίες, την ελευθερία και τη δικαιοσύνη και δημιουργεί ευνοϊκότερες συνθήκες για να προοδεύσουν και να ευτυχήσουν άτομα και κοινωνίες. Η ομαλή λειτουργία της δημοκρατίας

εξαρτάται κυρίως από την επικράτηση συνθηκών πολυφωνίας καθώς και από τη μόρφωση και την πολιτικοποίηση των μελών του κοινωνικού συνόλου. Στην εκπλήρωση αυτών των προϋποθέσεων ιδιαίτερα σημαντική συμβολή έχει και ο τύπος. Ωστόσο, συχνά στις μέρες μας ο τρόπος λειτουργίας του τύπου υπονομεύει τη δημοκρατία.

Κύριο Μέρος:  Α΄ ζητούμενο: 

Ο τρόπος λειτουργίας του τύπου που υπονομεύει το δημοκρατικό πολίτευμα:

- Λαϊκισμός και προπαγάνδα που εξυπηρετεί οικονομικά, πολιτικά, κομματικά συμφέροντα με σκοπό τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

Καλλιέργεια του φανατισμού, του εθνικισμού και της εμπάθειας. Χρήση της συνθηματολογίας που οδηγεί σε μαζική πλύση εγκεφάλου.

- Κατευθυνόμενη πληροφόρηση και παραπληροφόρηση: μετάδοση μηνυμάτων προς εξυπηρέτηση σκοπιμοτήτων και επιδίωξη του μέγιστου κέρδους λόγω της μετατροπής των ιδιωτικών έντυπων μέσων σε προσοδοφόρες επιχειρήσεις.. Σκόπιμη χρησιμοποίηση ενός μηνύματος και παραποίηση ενός γεγονότος.

- Βαρύγδουποι, πομπώδεις τίτλοι, συχνά με σχόλιο, που εξυπηρετούν τη δημιουργία συγκεκριμένων εντυπώσεων και αποπροσανατολίζουν τους πολίτες μετατοπίζοντας το ενδιαφέρον τους στις ασήμαντες πληροφορίες.

- Αναζήτηση σκανδάλων (κιτρινισμός του τύπου), αποκάλυψη πλευρών της προσωπικής ζωής επώνυμων και ανώνυμων πολιτών με σκοπό την πρόκληση και την ικανοποίηση της ανθρώπινης περιέργειας, παραβίαση μιας από τις αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής.

- Σκόπιμη αποσιώπηση γεγονότων βαρύνουσας σημασίας και έμφαση σε γεγονότα δευτερεύουσας σημασίας. Ανάμειξη του σημαντικού με το ασήμαντο γεγονός και του γεγονότος με το δημοσιογραφικό σχόλιο.

- Προβολή υλιστικών προτύπων ζωής που απομακρύνουν το κοινό από την πνευματική καλλιέργεια, την πολιτικοποίηση και τη διαφύλαξη των αρχών, των αξιών και των δικαιωμάτων που μόνο η δημοκρατία είναι σε θέση να κατοχυρώσει.

Β΄ ζητούμενο: Προϋποθέσεις ώστε ο τύπος να λειτουργεί ευεργετικά για τη δημοκρατία

- διασφάλιση της πολυφωνίας και του πλουραλισμού απόψεων που αποτελούν ενδεδειγμένο τρόπο για τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Η

έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση είναι αναγκαία για την άσκηση ελέγχου σε κάθε μορφή εξουσίας.

- Να είναι ανεξάρτητος από συμφέροντα ισχυρών παραγόντων της οικονομικής και πολιτικής ζωής και αδέσμευτος ώστε να μην ταυτίζει τη λειτουργία του με την προώθηση πολιτικών σκοπιμοτήτων.

- Να τηρούνται οι κανόνες της δημοσιογραφικής δεοντολογίας: σεβασμός στην ιδιωτική ζωή και αξιοπρέπεια του ανθρώπου, συνειδητοποίηση από το μέρος του δημοσιογράφου της κοινωνικής του ευθύνης, επαγγελματική ακεραιότητα και κατάρτιση, σεβασμός του δημόσιου συμφέροντος, πρόσβαση του πολίτη στην πληροφόρηση.

- Να αποφεύγεται η σκανδαλοθηρία, ο κιτρινισμός του τύπου και η παραπληροφόρηση. Αντικειμενική και σφαιρική έρευνα πριν τη δημοσίευση της είδησης, διασταύρωση πηγών και πληροφοριών με σκοπό την ολόπλευρη κάλυψη του γεγονότος.

- Ο δημοσιογράφος ως άνθρωπος να διαθέτει ήθος, αρχές, αξίες, ώστε να αντιστέκεται στους οικονομικούς, πολιτικούς και κομματικούς "πειρασμούς" κατανοώντας ότι ασκεί λειτούργημα.

- Μέλημά του πρέπει να είναι η προώθηση του κοινού καλού, να ασχολείται με τα προβλήματα του πολίτη και της κοινωνίας και να προσφέρει τις καλύτερες λύσεις και όχι να αποτελεί το «όργανο» όσων προσπαθούν, ενώ δεν το αξίζουν, να παραμείνουν στην εξουσία.

- Το κοινό οφείλει να είναι ώριμο, να διεκδικεί και να υπερασπίζεται το δικαίωμα που έχει στην πληροφόρηση, να διατυπώνει ελεύθερα τη γνώμη του, να ασκεί γόνιμη και εποικοδομητική κριτική στον τύπο όταν δεν ωφελεί τη δημοκρατία.

Επίλογος: Επομένως, για την υγιή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος είναι αναγκαία η ολοκληρωμένη και πολύπλευρη ενημέρωση του πολίτη, ώστε να είναι σε θέση να συμμετέχει ενεργά σε όλα τα πολιτικοκοινωνικά δρώμενα. Έτσι, ο τύπος οφείλει να υπηρετεί τους σκοπούς της λειτουργίας του καθώς και οι δημοσιογράφοι να επιτελούν τον κώδικα που αφορά το λειτούργημα που ασκούν. Η θεμελίωση του δημοκρατικού πολιτεύματος είναι περισσότερο από ποτέ απαραίτητη στη σύγχρονη εποχή, επειδή με έντεχνο τρόπο καλούμαστε συχνά αλλά ασυνείδητα να εκχωρήσουμε τα δικαιώματα μας σε όργανα και φορείς που ξεπερνούν τα εθνικά σύνορά μας.

Ν.Ε. ΓΛΩΣΣΑ Β' ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΥΠΟΣ

Τύπος καλείται το σύνολο των γραπτών κειμένων που αναπαράγονται με ιη βοήθεια της μηχανής και πληροφορούν τεράστια ανθρώπινα σύνολα για ό,τι διαδραματίζεται σε εθνική ή παγκόσμια κλίμακα. Πρόκειται για το πιο παλαιό απ τα ΜΜΕ και με τον όρο «Τύπος» δεν εννοούμε μόνο το δημοσιογραφικό ολικό καθαυτό, αλλά και το σύνολο των μηχανημάτων που χρησιμοποιούνται, τα πρόσωπα-λειτουργούς του Τύπου, τις επιμέρους λειτουργίες, καθώς και τη γενικότερη επίδραση-εξουσία που ασκεί ο Τύπος στο λαό.

Από τότε που ο Τύπος εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως μαζικό μέσο ενημέρωσης μέχρι σήμερα, θεωρείται το πιο σοβαρό και έγκυρο μέσο, που δίνει στον πολίτη τη δυνατότητα της μελέτης, της σύγκρισης και της εμβάθυνσης, περισσότερο απ' όλα τ' άλλα.

Όσο οι κοινωνίες συνθετοποιούνται, τα γεγονότα και οι πολίτες αυξάνονται σε αριθμό, τόσο μεγαλώνει και η ανάγκη του Τύπου, ο οποίος αποτελεί τον ενδιάμεσο κρίκο μεταξύ λαού και ηγεσίας, στυλοβάτη του δημοκρατικού πολιτεύματος και της ελεύθερης έκφρασης. Με την πάροδο του χρόνου, ο Τύπος σαφώς εκσυγχρονίζεται, ανανεώνεται και εμπλουτίζεται, αλλά, από την άλλη, είναι γεγονός ότι έχει πλέον ν' αντιμετωπίσει κι ένα τεράστιο ανταγωνισμό, κυρίως δε με την εξέλιξη της τηλεόρασης που είναι πιο ελκυστική - εντυπωσιακή, γρήγορη και «εύκολη» για πολλούς δέκτες.

Η δύναμη του Τύπου είναι αναμφισβήτητη, πλην όμως, όπως συμβαίνει και με κάθε μορφή γνώσης, μπορεί ανάλογα με τη χρήση της ν' αποβεί είτε ωφέλι¬μη είτε ολέθρια για το σύγχρονο άνθρωπο. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις σήμερα που ο Τύπος λασπολογεί, υπονομεύει και αποπροσανατολίζει.

ΘΕΤΙΚΗ ΔΥΝΑΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ - ΑΠΟΔΕΙΞΗ - ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΑΠΟ «ΤΟΜΕΙΣ»

• Ο Τύπος αποτελεί μέσο παιδείας και συντελεί στην άνοδο του μορφωτικού και πνευματικού επιπέδου του λαού, μεταδίδοντας γενικές ή ειδικές γνώσεις.

• Αναπτύσσει την κριτική και επιτρέπει τον προβληματισμό και τη βαθύτερη ανάλυση σε θέματα της πολιτικής επικαιρότητας, εθνικής και διεθνούς. Μέσω, λοιπόν, του γόνιμου στοχασμού οι πολίτες γίνονται πιο δεκτικοί στις νέες ιδέες, χωρίς να τις ακολουθούν τυφλά, και στην αξιολόγηση των διαδραματιζομένων, καταλήγοντας στη διαμόρφωση οργανωμένης αντίληψης των πραγμάτων, μέσω της επισήμανσης των σχέσεων που συνδέουν τα κοινωνικοπολιτικά φαινόμενα. Η κοινή γνώμη, λοιπόν, είναι σε θέση. πέρα από φανατισμούς και μονομέρεια, να προβάλει αιτήματα και να διαμορ¬φώσει τις εξελίξεις υπέρ του λαού.

• Ο Τύπος, όπως άλλωστε και όλα τα ΜΜΕ, φέρνει σ' επαφή τον πολίτη με τον κόσμο, ευαισθητοποιώντας τον για κοινά θέματα και προβλήματα, για κοινωνικές ελευθερίες (ισοτιμία - δικαιοσύνη - αξιοκρατία)

• ισοσταθμίζει επομένως τη συλλογική συνείδηση.

• Ο ελεύθερος και ποιοτικός Τύπος υπενθυμίζει την ανάγκη σεβασμού στους νόμους συντρέχοντας στην αφομοίωση των κοινωνικών αξιών απ' τους πολίτες, στοιχείο που ενισχύει την κοινωνική ευρυθμία και συνοχή και προσανατολίζει υπεύθυνα την κοινή γνώμη.

• Η δημοκρατία στηρίζεται στο διάλογο και την ελεύθερη έκφραση και ο Τύπος καθιερώνει το δημιουργικό διάλογο, όταν είναι πλουραλιστικός.

• Ελέγχει τις πράξεις ηγετών, στηλιτεύει την εκμετάλλευση και τη διαφθορά, προβάλλει ζωτικά προβλήματα της χώρας, αφού δίνει τη δυνατότητα της ελεύθερης διατύπωσης απόψεων των πολιτών και υποδεικνύει λύσεις. Ο λαός, έτσι, πολιτικοποιείται ορθά και συμμετέχει δημιουργικά στο δημόσιο βίο. Ο Τύπος διαφωτίζει την κοινή γνώμη, καυτηριάζοντας φαινόμενα κατάχρησης ελευθέρων, ευνοιοκρατίας και γενικότερων παραβιάσεων, και μέσω ποικίλων και σφαιρικών πολιτικών αναλύσεων από ανθρώπους που είναι πιο ειδικοί, επιτρέπει στους πολίτες να κατακτήσουν σε μεγαλύτερο βαθμό το αγαθό της πολιτικής παιδείας, που τους θωρακίζει απέναντι σε οποιεσδήποτε προσπάθειες χειραγώγησης.

• Η παρακολούθηση, άλλωστε της οικονομικής ζωής της χώρας, βρίσκεται σε άνιση σύνδεση με την πολιτική πορεία της. Ο Τύπος, μέσω υπεύθυνων λειτουργών, γνωστοποιεί και προβληματίζει τους πολίτες για θέματα παραοικονομίας, κερδοσκοπίας και γενικά επαγγελματικής ασυνειδησίας αρκετών πολιτών, ώστε να καθοδηγεί την κοινή γνώμη, να καταδικάζει τέτοια φαινόμενα και ο κάθε πολίτης, μέσω της καθημερινής του στάσης, να γίνεται και ο ίδιος παραγωγικότερος, αλλά και να μέμφεται και να εξοβελίζει οποιαδήποτε προσπάθεια υπονόμευσης της οικονομικοπολιτικής ζωής.

• Η διείσδυση σε ιστορικά και εθνικά θέματα πραγματοποιείται συχνά μέσω του Τύπου, ημερήσιου και περιοδικού, ώστε η κοινή γνώμη ν' αμύνεται σε απόπειρες παραχαράξεις της ιστορίας μας και να είμαστε όλοι σε θέση, μέσω της σύνδεσης του παρελθόντος με το παρόν και το μέλλον, να διαμορφώνουμε εθνική συνείδηση και ισχυρό φρόνημα.

• Ένας σύγχρονος ανεξάρτητος Τόπος αποκηρύσσει φαινόμενα εθνικισμού και νεοφασισμού, που δυστυχούς ολοένα ενισχύονται, και, ταυτόχρονα, παγκοσμιοποιώντας τα θέματα και τα προβλήματα συντελεί στην καλλιέργεια ενός ευρύτερου ανθρωπιστικού πνεύματος, που ευαισθητοποιεί τη διεθνή κοινή γνώμη για την εδραίωση της ειρήνης, την κατοχύρωση της αυτοδιάθεσης των λαών και το σεβασμό γενικότερα στο διεθνές δίκαιο.

Όπως προαναφέρθηκε, συχνά δυστυχώς επισημαίνεται και στον Τύπο, όπως και σε ποικίλους θεσμούς και αξίες, μια κρίση, η οποία δεν είναι τυχαία:

Αίτια κρίσης του Τύπου σήμερα

• Εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων - εκδοτικά τραστ. Οι εφημερίδες και τα περιοδικά έχουν αναχθεί σε κερδοσκοπικές επιχειρήσεις. Στείρος ανταγωνισμός (συχνά αθέμιτος).

• Προώθηση κομματικών σκοπιμοτήτων. Απουσιάζει η πολυδιάστατη θεώρηση των πραγμάτων.

• Ανευθυνότητα λειτουργών - ατομικές φιλοδοξίες.

• Γενικότερη κρίση αξιών, αρχών, ιδανικών στη σύγχρονη κοινωνία του συμ¬φέροντος. Απουσιάζουν οι συλλογικοί υψηλοί στόχοι και τα δημιουργικά οράματα.

• Στείρα τεχνοκρατική αντίληψη - στυγνός επαγγελματισμός - οινοπνευματική συρρίκνωση. Ο ωφελιμισμός γενικότερα της εποχής μας διαβρώνει και τον Τύπο.

Με τέτοια δεδομένα, ο Τύπος παρουσιάζει μια δύναμη επικίνδυνη, ικανή να διαστρεβλώσει γεγονότα, να ετεροκατευθύνει και ν' αποπροσανατολίσει, ακό¬μη, τους πολίτες.

Αποτελέσματα - «Τομείς»

• Η αλήθεια παραποιείται ή κακοποιείται, η κοινή γνώμη, λοιπόν, παραπληροφορείται μέσα από την κολοβωμένη είδηση, την εκλεκτική, αποσπασματική ή και αυθαίρετη ενημέρωση, τις πολιτικοκοινωνικές συμπάθειες ή αντι-πάθειες, καθώς και μέσω των κραυγαλέων τίτλων, εντυπωσιακών πλαισίων και άλλων ύπουλων μηχανισμών, που μετατρέπουν τον πολίτη σε μάζα, και όχι σε μονάδα με προσωπική βούληση.

• Στο όνομα της επίτευξης συγκεκριμένων σκοπιμοτήτων που προαναφέρθηκαν, η κοινή γνώμη παρασύρεται από σκανδαλοθηρικά αναγνώσματα, που συκοφαντούν επώνυμα πρόσωπα, σπιλώνουν συνειδήσεις και γενικά διαφθείρουν τις αρχές μέσα στην κοινωνία. Οι αληθινές αξίες παραγκωνίζονται, λόγω της ιδιοτέλειας, η μικροπρέπεια κυριαρχεί και το πολιτικό ήθος δέχεται καίρια πλήγματα, άρα και η δημοκρατία.

• Εξάλλου η κοινή γνώμη με τέτοιες καταστάσεις χάνει την εμπιστοσύνη της απέναντι στην ίδια την πληροφόρηση, επέρχεται σύγχυση αλλά και αδιαφο¬ρία εκ μέρος των πολιτών, η κοινή γνώμη εφησυχάζει... η κομματική πόλωση του Τύπου πυροδοτεί τόσο την αυθαιρεσία της ηγεσίας όσο και το φανατισμό των πολιτών, με αποτέλεσμα να ενθαρρύνονται εκδηλώσεις λαϊκισμού και φαινόμενα ασύδοτης προπαγάνδας.

• Οξύνονται οι κοινωνικές αντιθέσεις και συγκρούσεις, ενώ κλονίζεται η σταθερότητα του δημοκρατικού πολιτεύματος.

• Ο πολίτης στρέφεται σκόπιμα στην υπερκατανάλωση και τον υλικό ευδαιμονισμό και η κοινή γνώμη απομακρύνεται από την κύρια αποστολή της, που δεν είναι άλλη από τον έλεγχο του πολιτικο¬κοινωνικού σκηνικού.

Ο Τύπος, όπως και τα άλλα ΜΜΕ, αποτελώντας εξουσία μπορούν να χειραγωγήσουν ολόκληρους λαούς, προπαγανδίζοντας για παράδειγμα σχετικά με την αναγκαιότητα ενός πολέμου, καλλιεργώντας εθνικιστικές εξάρσεις και στρέφοντας τους στον αλληλοσπαραγμό.

Μάλιστα επειδή ο Τύπος σχετίζεται άμεσα με την τεχνολογία και τους οικονομικά ισχυρούς, στο πολιτικό επίπεδο, οι ανεπτυγμένες χώρες, οι οποίες ελέγχουν κατά μεγάλο μέρος τα ΜΜΕ, μπορούν μέσω και του Τύπου να διοχετεύσουν την κουλτούρα τους, κατευθύνοντας την κοινή γνώμη στις αναπτυσσόμενες χώρες προς την εξυπηρέτηση των πολιτικών και οικονομικών συμφερόντων των πρώτων και μάλιστα με τον πιο ανώδυνο τρόπο, που ονομάζεται πολιτιστικός επεκτατισμός.

Τρόποι αντιμετώπισης

Όπως και σ' όλα τα θέματα σχετικά με ΜΜΕ, στην Τροπολογία, αναφερόμαστε σε προϋποθέσεις από τον πομπό και το δέκτη, εδώ βέβαια πιο σύντομα, εφόσον δεν αποτελούν ζητούμενο του θέματος. Κατάλληλη παιδεία - διασταύρωση ειδήσεων - κριτικό πνεύμα - έλλειψη προκατάληψης (και σύντομη αναφορά στους Φορείς που επηρεάζουν τον κάθε ένα).

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΓΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΜΜΕ

• Έχει πιο προσεγμένη γλώσσα από άποψη διατύπωσης και σύνταξης ενώ στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο ο λόγος είναι πρόχειρος, έχει χάσματα, ελλειπτικές προτάσεις και συχνά ασυνταξίες.

• Διεισδύει περισσότερο στην ανάπτυξη διάφορων θεμάτων και η παρουσίαση απόψεων σ' αυτά πραγματοποιείται πιο αναλυτικά από τον Τύπο απ' ότι από τα άλλα μέσα ενημέρωσης (π.χ. συνοπτική πληροφόρηση από τηλεόραση).

• Γενικά, ο Τύπος διαμορφώνει άποψη. Ενημερώνει περισσότερο παραπληροφορεί όπως κάνουν τα άλλα μέσα ενημέρωσης. Δηλαδή μας βοηθά να διαμορφώσουμε άποψη.

• Κατά την ανάγνωση και μελέτη του Τύπου υπάρχει χρόνος στον αναγνώστη να διαβάσει το κείμενο, να ξεκουραστεί και στη συνέχεια να επανέλθει σε αυτό. Άρα του δίνει τη δυνατότητα να σκεφτεί και δεν του επιβάλλει την γνώση όπως η τηλεόραση που τον καταιγίζει με μηνύματα, τα οποία δεν προλαβαίνει να ελέγξει και να επεξεργαστεί, οπότε κατά κάποιον τρόπο επιβάλλει το ρυθμό της στο δέκτη.

• Οι εφημερίδες έχουν λιγότερες διαφημίσεις απ' ό,τι η τηλεόραση. Ο Τύπος, ιδίως ο ημερήσιος, είναι πιο ποιοτικός και φιλοξενεί περισσότερους πνευματικούς ανθρώπους στις στήλες του απ' ό,τι η τηλεόραση. Στηρίζεται στο λόγο και όχι στην εικόνα άρα αυτό και μόνο τού προσδίδει μεγαλύτερη αξία.

• Προϋποθέτει - απαιτεί μελέτη, εμβάθυνση, πνευματική κόπωση απ' ό,τι τα άλλα ΜΜΕ.

• Το γραπτό κείμενο του Τύπου έχει μεγαλύτερη βαθύτητα γιατί τα γραπτά μένουν.

ΔΥΝΑΜΗ - ΑΞΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΤΥΠΟΥ

• «Ο ελεύθερος Τύπος είναι το παντού και πάντοτε ανοιχτό μάτι του λαϊκού πνεύματος. Η ενσαρκωμένη εμπιστοσύνη που ένας λαός έχει στον εαυτό του, ο ομιλών δεσμός που συνδέει το άτομο με το κράτος και τον κόσμο, ο προσωποποιημένος πνευματικός πολιτισμός που μεταμορφώνει τους υλικούς αγώνες σε πνευματικούς κι εξιδανικεύει την ακατέργαστη και συγκεκριμένη μορφή της.

• Είναι η χωρίς καμία επιφύλαξη εξομολόγηση ενός λαού μπροστά στον ίδιο του τον εαυτό και ξέρουμε πως η δύναμη της ομολογίας είναι λυτρωτική. Είναι ο πνευματικός καθρέφτης, όπου ένας λαός βλέπει τον ίδιο του τον εαυτό και η αυτογνωσία είναι η κυριότερη προϋπόθεση για τη σοφία.

• Είναι το κοινό πνεύμα που κυκλοφορεί έως την πιο ταπεινή καλύβα, σε μικρότερη τιμή κι από το υλικό γκάζι. Είναι παγκόσμιος, πανταχού παρών παντογνώστης. Είναι ο ιδεατός κόσμος που αναβλύζει συνέχεια από τον πραγματικό και, ξαναγυρίζει στην πηγή τού, πνεύμα πάντα πιο πλούσιο, για να τον ξαναζωντανέψει πάλι...».

Καρλ Μαρξ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ (ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ)

«Ο Τύπος και ο ρόλος του»

Στη διαφορά των οργάνων του, το έντυπο παίζει για τα έθνη και τα άτομα πολυσύνθετο ρόλο. Οι πολιτικές του λειτουργίες, κοινωνικές και ψυχολογικές, είναι πολλαπλές και δύσκολα ξεχωρίζονται. Γιατί, η δουλειά που κάνουν οι εφημερίδες και τα περιοδικά δεν είναι ποτέ αυτόνομη• συνδέεται με τ' άλλα μέσα πληροφόρησης και παιδείας- κι ούτε μπορεί να εξεταστεί έξω από τα κυκλώματα της διαπροσωπικής επικοινωνίας στις συζητήσεις και τις επεισοδιακές ή τακτικές επαφές που έχουν τα άτομα μεταξύ τους. Πρόσθετα, η δουλειά του εντύπου ποικίλλει φυσικά πάρα πολύ, ανάλογα με τις χώρες: πολύ αδύνατη στις υπανάπτυκτες χώρες, όπου σχεδόν δεν ακούγεται, η δύναμη των εφημερίδων φυσικά δεν είναι η ίδια στις ελεύθερες χώρες και στις ολοκληρωτικές χώρες, όπου είναι μονάχα μια συνισταμένη της επίσημης διαφώτισης.

Για πολύ καιρό ο ρόλος του Τύπου ήταν η αναγγελία των νέων: αν σήμερα συχνότερα το ραδιόφωνο κι η τηλεόραση πληροφορούν πρώτοι το κοινό, ο Τύπος μονάχα μπορεί ν' αναπτύξει και να σχολιάσει μ' αρκετή ευρύτητα τη μεγάλη και τη μικρή πληροφόρηση (θα χρειαζόταν για παράδειγμα περισσότερο από εξάωρη ραδιοφωνική εκπομπή για να διαβάσουν στο μικρόφωνο ένα μέσο φύλλο της Μonde). Το γραπτό κείμενο είναι πάντα πολύ πιο πυκνό από τον προφορικό λόγο, η προσοχή που απαιτείται για την ανάγνωση είναι ισχυρότερη από κείνη που χρειάζεται για την ακρόαση στο ραδιόφωνο ή για την τηλεθεαματική πρόσληψη. Κάθε άτομο προσαρμόζει την ανάγνωση στην προσωπικότητα του ενώ ο ρυθμός της ραδιοφωνικής ή τηλεοπτικής εκπομπής τού επιβάλλεται, μπορεί να ξεφυλλίσει την εφημερίδα του και να διαλέξει σ' αυτή τα αναγνώσματα του ανάλογα με τη στιγμιαία του περιέργεια, μπορεί να διακόψει την ανάγνωση της, να την ξαναπιάσει. Με όλα αυτά δε συμβιβάζονται τα οπτικοακουστικά μέσα. Είναι αλήθεια, αντίστροφα, πως η ανάγνωση του Τύπου απαιτεί μεγαλύτερη προσπάθεια από τη ραδιοφωνική ακρόαση ή την τηλεθεαματική παρουσία. Τέλος, κι ίσως σ' αυτό το σημείο να συναγωνίζονται, αληθινά, μεταξύ τους τα μέσα πληροφόρησης, ο καθημερινός διαθέσιμος χρόνος που μπορούν να ξοδέψουν τα άτομα είναι τελικά πολύ περιορισμένος: έτσι επιβάλλεται η εκλογή και αν, για παράδειγμα, η βραδιά Είναι αφιερωμένη στην τηλεραση η ανάγνωση του Τύπου περιόριζε ναι κάπως.

Ο Τύπος ήταν από το 18ο αιώνα η τέταρτη κρατική εξουσία: του απέδιδαν τον έλεγχο των τριών άλλων. Εξακολουθεί να είναι ο άγρυπνος κριτής για τις ενέργειες των αρχών, ο διεκδικητής για τα διάφορα κοινωνικά στρώματα, η έκφραση για τα προγράμματα που έχουν τα πολιτικά κόμματα και οι διάφορες ιδεολογίες και, σε κάποιο μέτρο, η πολιτική αγωγή των πολιτών. Όργανο διαφώτισης και μέσο καταπίεσης, οι εφημερίδες ήταν για πολύ καιρό στα ελεύθερα πολιτεύματα δυνάμεις που η επίδραση τους στη λειτουργία των θεσμών και στη δράση των κυβερνήσεων δεν μπορούσε να παραγνωριστεί. Είναι βέβαιο πως σήμερα η πολιτική επίδραση του Τύπου μειώθηκε πολύ με την εξασθένηση των κοινοβουλευτικών θεσμών.

Οι εφημερίδες είναι, φυσικά, α-πολιτικές: πρώτα στο περιεχόμενο τους με τον πολλαπλασιασμό των α-πολιτικών τίτλων έπειτα, επειδή διαπίστωναν πως οι αναγνώστες τους ήταν πιο αδιάφοροι στις κομματικές διενέξεις- ακόμα συ-νειδητοποιούσαν πως τα πιο δραστικά πολιτικά μηνύματα τα χρησιμοποιούσε από δω και πέρα το ραδιόφωνο κι η τηλεόραση. Ωστόσο μένει, από δω και πέρα, πιο διάχυτη η επίδραση των εφημερίδων στην πολιτική συνείδηση των ανα-γνωστών τους που δεν είναι λιγότερο υπολογίσιμη: με το να τους βοηθά, να ξεκαθαρίζουν τις προτιμήσεις τους και να τους επηρεάζει έμμεσα στον τρόπο της ζωής τους, με το να τους παρουσιάζει κάποια όψη του κόσμου, ο τύπος, ενισχύει ή αδυνατίζει τις προκαταλήψεις τους και τις συμπάθειες τους, προσανατολίζει τις απαιτήσεις τους, συντηρεί τη φιλοπατρία τους και συνολικά εξακολουθεί να διαμορφώνει τις γνώμες τους.

Η ανάγνωση του Τύπου είναι διάλογος με τον κόσμο. Τα νέα που φέρνει, οι ιδέες που υπαγορεύει, τα αισθήματα που αγγίζει συντρίβουν την ερημιά των ατόμων μ' αυτό, οι εφημερίδες συντελούν στην καλύτερη τους ολοκλήρωση μέσα στην κοινωνία και ευνοούν τη συμμετοχή τους στη συλλογική ζωή. Όταν μάλιστα, όπως σήμερα, οι εφημερίδες δεν είναι πια άμεσα ιδεολογικά όργανα, βοηθούν να διαδίδονται πολιτικές και ηθικές αξίες, κι έτσι συμμετέχουν στη Λειτουργία της κοινωνικής ζωής. Με το να επιβάλλει συλλογικά στους αναγνώστες του τα ίδια σκεπτικά θέματα, που τα γεγονότα της μεγάλης ή της μικρής επικαιρότητας προσφέρουν από μέρα σε μέρα, ο Τύπος εναρμονίζει τις αντιδράσεις τους και ισοσταθμίζει, με κάποιο τρόπο, τη συλλογική συνείδηση. Δεν είναι αμελητέο φαινόμενο πως ο Τύπος παρέχει το υλικό για πολλές συζητηθείς.

Δίχως να πέσουμε στην υπερβολή να πιστέψουμε πως ο Τύπος είναι όργανο μόνιμης αγωγής, είναι φανερό πως οι εφημερίδες, τα περιοδικά, δίχως ν' αναφέρουμε φυσικά επιστημονικές επιθεωρήσεις μεταδί¬δουν ακόμα γνώσεις και κυρίως διατηρούν εκείνες που η παιδεία μετέδωσε στα άτομα, ειδικά στους χώρους όπου ο αναγνώστης έδειξε, από επαγγελματικό ή άλλο ενδιαφέρον, φανερή περιέργεια.

Ασκήσεις

1) Να δώσετε συνώνυμα στις παρακάτω λέξεις του κειμένου: 

διαφώτισης (Γ" παράγραφος) 

διαπίστωναν (Γ* παράγραφος) 

εναρμονίζει (Ε' παράγραφος) 

υπερβολή (τελευταία παράγραφος)

2) Να εκπονήσετε το διάγραμμα του συγκεκριμένου κειμένου.

3) Να βρείτε διαρθρωτικές λέξεις - φράσεις στη Β' παράγραφο και να δώσετε τη σημασία της.

4) Με ποιον ή ποιους τρόπους έχουν αναπτυχθεί η Β' και η Δ' παράγραφος του κειμένου;

5) "Είναι αλήθεια... περιορισμένος" (Β' παράγραφος): Να μετατραπεί η ενεργητική σύνταξη σε παθητική.

Απαντήσεις

1)

διαφώτισης = ενημέρωσης

διαπίστωναν = καταλάβαιναν, συνειδητοποιούσαν

εναρμονίζει = συνταιριάζει

υπερβολή = ακρότητα

3)«για πολύ καιρό» = χρονική διάρκεια

«αν» = υπόθεση

«ενώ» = αντίθεση

«ανάλογα με» = αντιστοιχία

«Με όλα αυτά» = γενίκευση

«Είναι αλήθεια» - διαπίστωση

«αντίστροφα» = αντίθεση

«Τέλος» = απαρίθμηση

«έτσι» = συμπέρασμα

«για παράδειγμα» = παράδειγμα

4) Σύγκριση-αντίθεση, γιατί συγκρίνεται ο Τύπος με τ' άλλα ΜΜΕ και επισημαίνονται πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. π..χ. «θα χρειαζόταν για παράδειγμα... Monde».

Aίτιο-αποτέλεσμα: «0 καθημερινός διαθέσιμος χρόνος... περιορίζεται κάπως».

5) Είναι αλήθεια, αντίστροφα, πως απαιτείται μεγαλύτερη προσπάθεια για την ανάγνωση του Τύπου από τη ραδιοφωνική ακρόαση ή την τηλεθεαματική παρουσία. Τέλος, κι ίσως σ' αυτό το σημείο να συναγωνίζονται αληθινά μεταξύ τους τα μέσα πληροφόρησης, ο καθημερινός διαθέσιμος χρόνος που μπορεί να ξοδευτεί (σπαταληθεί) από τα άτομα είναι τελικά πολύ περιορισμένος.

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Ο ΤΥΠΟΣ

Κρίση του ηλεκτρονικού ή μήπως (κυρίως) του έντυπου Τύπου; Αναξιοπιστία της μικρής οθόνης ή μήπως της εφημερίδας, όπως την ξέραμε παλιά, ως «πρωινή προσευχή του αστού» και σταθερή αναφορά του; Κρίση του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, αυτού που κάποτε εκτιμούσε ως και ο Τ. Σ. Έλιοτ και σήμερα έχει εκπέσει όσο λίγα; Αν η τηλεόραση παλεύει με το κενό που η ίδια δημιούργησε, και ο δημοσιογράφος με τα δαιμόνια που ο ίδιος εξέθρεψε, η εφημερίδα, επιβίωση ενός πολιτισμού του γράμματος, δίνει την εξοντωτική και ήδη προδιαγεγραμμένη μάχη με την εικόνα. Αλλά όχι μόνο με αυτήν.

Γιατί πολλοί είναι οι εχθροί της εφημερίδας, και όχι μόνο η εικόνα. Η ίδια της η πρώτη ύλη, η είδηση, καταντά εχθρός της, αφού αυτή ανήκει πια στην τηλεόραση ή το ραδιόφωνο, αφήνοντας στην έντυπη δημοσιογραφία περιθώρια μόνο για το σχολιασμό της. Οι άνθρωποι της, οι δημοσιογράφοι, καταντούν εχθροί της, αφού δεν της αφοσιώνονται, γιατί μπορεί να είναι λίγοι. Ωστόσο, δυστυχώς, είναι επιφανείς όσο ερωτοτροπούν με όλα τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και με όλες τις εξουσίες, ροκανίζοντας έτσι το κύρος της. Και το αναγνωστικό κοινό της. που τη δικαίωνε, μετατρέπεται σ' ένα δύσπιστο αντίπαλο, που πρέπει να δελεασθεί με κουπόνια και προσφορές για να ενδώσει, αλλά που τελικά δεν ανταποκρίνεται σ' αυτό καθ' εαυτό το προϊόν της εφημερίδας, αλλά στα προϊόντα που αποκτά μέσω της εφημερίδας.

Και για να αντιμετωπίσουν όλους αυτούς τους εχθρούς, οι εφημερίδες φτάνουν να υιοθετούν στρατηγικές που καταφέρνουν να διαστρεβλώνουν την εικόνα και την ταυτότητα τους, αυτήν ακριβώς προς την οποία έδειχναν εμπι¬στοσύνη και αφοσίωση οι παραδοσιακοί αναγνώστες τους. Όλες οι εφημερίδες, σε όλο τον κόσμο. Η αλλοτινή Κυρία με τα γκρίζα του αμερικανικού Τύπου (οι έγκυροι New York Times) στολίστηκε με έγχρωμες φωτογραφίες, ακό¬μη και στις λογιζόμενες ως «σοβαρές» σελίδες της εσωτερικής και διεθνούς πολιτικής, και κατάντησε να θυμίζει λαϊκότερες και εμπορικότερες εφημερίδες, όπως την USA today. Γέμισε κουτσομπολιά και σελίδες life style, ό,τι μέχρι πρότινος περιφρονούσε.

Η «αριστερή» Liberation βάλθηκε να αποδείξει ότι δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από τα εβδομαδιαία περιοδικά ποικίλης ύλης, και αφέθηκε σ' ένα λουτρό ηδονισμού και πρακτικισμού θυμίζοντας ελάχιστα το παλιό πνεύμα της εφημερίδας, που γεννήθηκε στα 1973 από μία ιδέα του Ζαν Πολ Σαρτρ. Η Αγγλία βρήκε τη λύση στις ευκολίες πληρωμής: εκπτώσεις στα φύλλα (όποιος αγοράσει την Independent του Σαββάτου, για παράδειγμα, παίρνει με έκπτωση την Κυριακάτικη), προσφορές και πριν από δύο χρόνια με πτώση των τιμών. Οι Τimes, για παράδειγμα, έριξαν κατά πολύ την τιμή του φύλλου τους καταργώντας έτσι τη διάκριση μεταξύ σοβαρών (και ακριβών) εφημερίδων και φθηνών λαϊκών (π.χ. Sυη, Daily Mirro). Οι ιταλικές προσφέρουν εγκυκλοπαίδειες και σειρές κλασικών κειμένων. Οι Ελληνικές; Τα πάντα. Ως και σημαίες!

Άρθρο της Κ. Σχινά στην εφημερίδα «ΗΚαθημερινή» (3.3.1996).

Α. Περίληψη

Ν' αποδώσετε περιληπτικά το άρθρο που σας δόθηκε σε 80 λέξεις περίπου.

Β.1. Ποια η νοηματική σχέση μεταξύ των δύο πρώτων παραγράφων του κειμένου;

2. Πού αποδίδετε εσείς αυτή την καινούργια τάση να συνοδεύονται οι εφημερίδες από κουπόνια και προσφορές, στοιχεία τα οποία τις υποβαθμίζουν ως μέσο ενημέρωσης και παιδείας; Αναπτύξτε τις απόψεις σας σε 100 λέξεις περίπου.

3. αναξιοπιστία, διάκριση: Να δημιουργήσετε μια πρόταση με καθεμιά απ' αυτές τις λέξεις με τη σημασία που έχουν στο συγκεκριμένο άρθρο και στη συνέχεια να δώσετε ένα συνώνυμο για καθεμιά.

4. Ποια είναι η δομή και το διάγραμμα της Β' παραγράφου του κειμένου;

Γ. Παραγωγή κειμένου

Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη ότι ο Τύπος μπορεί να στηρίζει το δημοκρατικό πολίτευμα;

Υποστηρίξτε τη θέση σας με τα κατάλληλα επιχειρήματα και, εφόσον συμφωνείτε, δείξτε με ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο Τύπος να παίξει αυτόν το ρόλο; (Θέμα σχολικού βιβλίου «Έκθεση -Έκφραση» ΟΕΔΒ, σελ. 29)