1.10.16

Λακωνικότητα - Αρκτικόλεξα



Ορισμός
Με τον όρο «λακωνικότητα» («λακωνισμός») εννοούμε την ικανότητα έκφρασης με συντομία, μεστότητα, περιεκτικότητα, ακρίβεια και κυριολεξία.
Ο λακωνισμός είναι και αντίληψη ζωής αφού προϋποθέτει απλότητα χαρακτήρα, έλλειψη επιτήδευσης, σαφή και επαρκή γνώση του θέματος και υποδηλώνει πνευματική καλλιέργεια, καλή γνώση της γλώσσας, περιεκτικότητα και ακρίβεια στον τρόπο σκέψης.
Την περιεκτική και σύντομη ομιλία καθιέρωσαν οι αρχαίοι Σπαρτιάτες που ακολουθούσαν έναν αντίστοιχο τρόπο ζωής, λιτό και χωρίς περιττά στοιχεία.
Συνώνυμα: λόγος λιτός, επιγραμματικός, βραχυλογία
Αντώνυμα: φλυαρία, απεραντολογία

Η αξία της λακωνικότητας
·         Ο άνθρωπος που έχει τη δυνατότητα να εκφράζεται με ακρίβεια αποφεύγει τις αναλύσεις τις περιττολογίες, τις δευτερολογίες και κάνει πιο εύκολη την κατανόηση των λόγων του για το δέκτη.
·         Η λακωνικότητα προσδίδει βαρύτητα στο λόγο και προϋποθέτει σαφή και πλήρης γνώση του αντικειμένου.
·         Ο άνθρωποι αντιλαμβάνονται την ουσία, μαθαίνουν να σκέφτονται, να κρίνουν, ν' αμφισβητούν γόνιμα διαμορφώνοντας συγκροτημένη εικόνα των γεγονότων και εμπεριστατωμένη άποψη.
·         Η ωριμότητα της σκέψης, η ακρίβεια και η μεστότητα του λόγου διακρίνει άτομα μετριοπαθή, ειλικρινή, με αυτοπειθαρχία, αυτογνωσία.
·         Ο σύντομος και περιεκτικός λόγος διευκολύνει την επικοινωνία των πνευματικών ανθρώπων (εκπαιδευτικών, επιστημόνων, καλλιτεχνών...) με το λαό αλλά και με τους συναδέλφους τους ώστε να μεταδίδονται εύκολα οι γνώσεις, οι παιδευτικές αξίες και αρχές και να προωθούνται επιτυχέστερα οι νέες μέθοδοι και η έρευνα.
·         Η ακρίβεια και η μεστότητα του πολιτικού λόγου εξασφαλίζει την κατανόηση των γεγονότων και των πολιτικών εξελίξεων εκ μέρους των πολιτών. Έτσι περιορίζονται φαινόμενα δημαγωγίας και λαϊκισμού.
·         Στις σύνθετες κοινωνίες με τους γρήγορους ρυθμούς εκτύλιξης των γεγονότων, την πληθώρα των μηνυμάτων και τον περιορισμένο χρόνο είναι αναγκαία η σύντομη και ακριβής έκφραση, ώστε τα νοήματα να κατανοούνται εύκολα και γρήγορα.

Είδη γραπτού και προφορικού λογο στα οποία είναι απαραίτητη η λακωνικότητα
τα κυβερνητικά ανακοινωθέντα,
οι εξαγγελίες της κυβέρνησης,
οι δηλώσεις των πολιτικών ηγετών.
ο πολιτικός λόγος
ο επιστημονικός λόγος
το δελτίο καιρού
η κίνηση στους δρόμους
το ωράριο των καταστημάτων
οι ανακοινώσεις στα αεροδρόμια και στα λιμάνια
οι πληροφορίες για την πολιτιστική κίνηση
οι τίτλοι ειδήσεων
οι προσκλήσεις
οι αγγελίες
οι διαφημίσεις
το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο
ερωτήσεις και απαντήσεις στον προφορικό, κυρίως λόγο

Η λακωνικότητα πρέπει να αποφεύγεται...
Παρόλα τα πλεονεκτήματά της η λακωνικότητα πρέπει να αποφεύγεται
σε περιπτώσεις που απαιτείται ένα ιδιαίτερο αναλυτικό ύφος και μια λεπτομερής παράθεση και τεκμηρίωση επιχειρημάτων.
Το λιγότερο ή περισσότερο αναλυτικό ή συνθετικό ύφος φανερώνει την πνευματική καλλιέργεια ενός ανθρώπου και τη δυνατότητά του να κατανοεί και να επεξεργάζεται διάφορους τομείς και πεδία γνώσης.
Πολλές φορές η έλλειψη ανάλυσης φανερώνει πνευματική ρηχότητα, έλλειψη γλωσσικού πλούτου, άγνοια της κοινωνικής και πολιτιστικής ιστορίας και αδυναμία διαμόρφωσης προσωπικού ύφους.

Η αναλυτική έκφραση επιβάλλεται σε:
διδασκαλία στην τάξη
συζήτηση στο κοινοβούλιο
κριτική ενός βιβλίου
πολιτικό ή οικονομικό άρθρο μιας εφημερίδας
περιγραφή ενός ιστορικού γεγονότος
δημοσίευση μιας επιστημονικής έρευνας
μια διάλεξη ή μια ανοιχτή συζήτηση στο πανεπιστήμιο
συγγραφή μιας εργασίας (μαθητικής, πανεπιστημιακής διατριβής)
ανοιχτή επιστολή σε ένα περιοδικό
             περιγραφές
             καταθέσεις, μαρτυρίες


Αρκτικόλεξα σελ. 278 (έκθεση- έκφραση β’ λυκείου)

 Αίτια εκτεταμένης χρήσης αρκτικόλεξων

• Στην ανταγωνιστική και άκρως απαιτητική εποχή και κοινωνία μας χρειάζεται να προβούμε σε εξοικονόμηση χώρου, χρόνου, δύναμης και η εκτεταμένη χρήση αρκτικόλεξων βοηθά σ’ αυτό.

 • Η εκτενής χρήση Η/Υ και διαδικτύου οδηγεί στη συχνή κωδικοποίηση της γλώσσας και τη χρήση συντομογραφιών.

 • Τα αρκτικόλεξα συντομεύουν και πυκνώνουν το λόγο, γι’ αυτό και χρησιμοποιούνται τόσο εκτεταμένα.

 • Η επέκταση της γραφειοκρατίας

• Η γλώσσα των ΜΜΕ, στην οποία κυριαρχεί η συνθηματολογία

 • Σήμερα δημιουργούνται συνεχώς νέοι οργανισμοί, σύλλογοι, οργανώσεις, σωματεία, ενώσεις κ.λπ., στην καλύτερη λειτουργία των οποίων συντελεί η χρήση συντομογραφιών, εφόσον μέσω αυτών προωθούνται γρηγορότερα οι συζητήσεις - συνεννοήσεις των μελών κ.λπ.

 • Οι πολιτικοί ηγέτες χρησιμοποιούν συχνά «ξύλινο» λόγο με συνθηματολογία, στοιχεία που αποτελούν πρόσφορο έδαφος και για την εκτενή χρήση αρκτικόλεξων.

 • Σύμπλεγμα κατωτερότητας - ξενομανία - μιμητισμός.
πηγη: http://lexeismousikis.blogspot.gr/2013/09/blog-post_8373.html
http://sygxrono-karditsa.blogspot.gr/2011/02/blog-post_4498.html (ΛΑΚΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΘΕΜΑΤΑ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ)
http://users.sch.gr/symfo/sholio/diafora/dps.e.b07.en-arhi-in-logos.htm  (ΘΕΜΑΤΑ-ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ) 
https://lampadariou.wordpress.com/2010/01/05/fonirodopis_lakonismos/ (Λακωνισμός, η υπέρτατη αρετή, άρθρο στην εφημερίδα ΦΩΝΗ της Ροδόπης)
 
 http://ekthesi.tumblr.com/lakonikotita (ΘΕΩΡΙΑ)

  http://latistor.blogspot.gr/2015/10/blog-post_6.html (ΘΕΩΡΙΑ)
 ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ

Με αφορμή τη διδασκαλία της θεματικής ενότητας «Λακωνικότητα» ο καθηγητής του μαθήματος της νεοελληνικής γλώσσας αναφερόμενος στους αρχαίους Σπαρτιάτες και στην αποφθεγματική φράση «Το λακωνίζειν εστί φιλοσοφείν», σας επεσήμανε ότι οι αρχαίοι Έλληνες τη λακωνική φράση τη θεωρούσαν αρετή και τον άνθρωπο που εκφραζόταν λιτά και περιεκτικά, φιλόσοφο.
Σε αποδεικτικό δοκίμιο, 400-500 λέξεων, να αναφερθείτε στα ευεργετικά αποτελέσματα της λακωνικότητας και στις επιπτώσεις της συντόμευσης του λόγου στην επικοινωνία.

Ο όρος «λακωνικός» αναφέρεται σε έναν συγκεκριμένο τρόπο έκφρασης ο οποίος αντανακλά και έναν ανάλογο τρόπο ζωής. Η λακωνικότητα αντιπροσωπεύει το σύντομο, περιεκτικό λόγο, ο οποίος φανερώνει άτομο καλλιεργημένο, με οξύνοια νου και σκέψης. Ο συγκεκριμένος τρόπος έκφρασης, στις μέρες μας δεν είναι ιδιαίτερα διαδεδομένος, γνωστός ή ακόμα και αποδεκτός. Η χρήση του απαιτεί συνθετική σκέψη, πειθαρχία του νου και τη συγκέντρωση του νοήματος στα περιεκτικά και στα ουσιώδη, με σαφή και ακριβή διατύπωση.
Η σημασία του λακωνισμού είναι μεγάλη, ιδιαίτερα σήμερα, που ο χρονοβόρος ρυθμός ζωής δεν επιτρέπει την καλλιέργεια του λόγου, αλλά ενθαρρύνει την περιττολογία και τη φλυαρία. Το καταναλωτικό πνεύμα της εποχής, η προβολή του περιττού και του ανούσιου, ενισχύει το επουσιώδες, το «ρηχό» και το «κενό» στις ανθρώπινες σχέσεις.
Η λακωνικότητα δεν επιτρέπει στη σκέψη να αναλωθεί σε δευτερεύοντα και ανούσια μονοπάτια. Το άτομο αφενός κατανοεί άμεσα το περιεχόμενο του λόγου, αφού αυτός είναι λιτός και σαφής, επικεντρωμένος στα βασικά και καίρια σημεία. Αφετέρου διευκολύνεται η επικοινωνία μεταξύ των ατόμων και η συζήτηση καθίσταται εποικοδομητική.
Εξάλλου μέσω της μεστής και πυκνής έκφρασης διευρύνονται οι πνευματικοί ορίζοντες του ατόμου καθώς αφομοιώνει γνώσεις και κατανοεί έννοιες και ιδέες. Καθίσταται με τον τρόπο αυτό σκεπτόμενος πολίτης με κριτική στάση και θέση απέναντι σε σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Προωθεί το διάλογο, αποφεύγει το δογματισμό και το φανατισμό, διευρύνει τη σκέψη του και τον τρόπο θέασης των πραγμάτων.
Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός πως το άτομο καταφέρνει να αποκτήσει μια πιο εμπεριστατωμένη εικόνα για μείζονα προσωπικά και κοινωνικά θέματα. Δεν αποπροσανατολίζεται, δε χειραγωγείται, οδηγείται ταχύτερα σε συμπεράσματα, στη λήψη μέτρων ή στη διόρθωση μιας εσφαλμένης πορείας. Θωρακίζει με τον τρόπο αυτό την ελευθερία λόγου και τη δημοκρατία, στηρίζει την ειρηνική συνύπαρξη ατόμων και λαών.
Η λακωνικότητα διδάσκει το μέτρο και την αρμονία όχι μόνο στο λόγο μα και στον τρόπο ζωής. Προάγει τις αρετές της αυτογνωσίας και της εσωτερικής ελευθερίας και με γνώμονα το μέτρο ολοκληρώνει την προσωπικότητα του ατόμου. Αποτελεί μια αυτόνομη σκεπτόμενη μονάδα, ικανή να προάγει την ανάπτυξη της κοινωνίας.
Στον αντίποδα του λακωνισμού, η συντόμευση του λόγου, απότοκο της αλματώδους ανάπτυξης της τεχνολογίας, απειλεί άμεσα την καλλιέπεια και ορθοέπεια της γλώσσας.
Αρχικά θέτει φραγμό στην επικοινωνία καθώς ο λόγος συνθηματοποιείται και απλοποιείται. Το άτομο δε δύναται να κατανοήσει επαρκώς τα νοήματα και τις ιδέες που δέχεται, με αποτέλεσμα να ατονεί η κριτική του σκέψη. Η ζωή του στερείται συναισθήματος και ουσιαστικής επικοινωνίας, η οποία καθίσταται απρόσωπη και επιδερμική.
Αξίζει να τονιστεί πως, η αλλοίωση της γλώσσας την οδηγεί στην τυποποίηση, πρόβλημα το οποίο μπορεί να καταλήξει στη συρρίκνωσή της. Η δυναμική του λεξιλογίου της περιορίζεται, με συνέπεια τη διάβρωση της. Δυσχεραίνεται με τον τρόπο αυτό η απόδοση και διασαφήνιση νοημάτων, η γλώσσα μεταδίδει πλέον αβεβαιότητα και ανασφάλεια στις διαπροσωπικές επαφές των ατόμων.
Καθίσταται επομένως κατανοητό πως η αρετή της λακωνικότητας είναι δύσκολη και κατακτιέται με επίπονο αγώνα, με σοβαρότητα και υπευθυνότητα από το άτομο. Επιβάλλεται, επομένως, ιδιαίτερα στην εποχή μας η ενίσχυση της, προκειμένου να διατηρηθεί η γλώσσα και ο πολιτισμός και να καταστεί η ανθρώπινη επικοινωνία ουσιαστική και απέριττη. 

Επιμέλεια: Γκέκα Βάγια
Φιλόλογος/Msc Παιδαγωγικής

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου