ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Ν.Ε. ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ψηφιακός ανθρωπισμός

Η ελληνική μυθολογία με τον μύθο του Προμηθέα και της Πανδώρας(1) μάς διδάσκει ότι η τεχνολογία δεν είναι ποτέ απαλλαγμένη από δυσμενείς συνέπειες. Μέχρι και σήμερα η φωτιά στοιχίζει τακτικά ανθρώπινες ζωές. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι βρισκόμαστε στο μέσον μιας βαθιάς κοινωνικής μεταμόρφωσης, με την επιστήμη των υπολογιστών να αποτελεί τον βασικό παράγοντα αλλαγής. Η ικανότητα αυτοματοποίησης των ανθρώπινων γνωστικών δραστηριοτήτων είναι μια επαναστατική πτυχή της πληροφορικής. Για πολλές εργασίες, οι μηχανές ξεπερνούν σε ταχύτητα, σε ακρίβεια, αλλά ακόμα και σε αφαιρετική ανάλυση(2), αυτό που οι άνθρωποι μπορούν να επιτύχουν.

Ενώ η ψηφιοποίηση των πάντων ανοίγει άνευ προηγουμένου ευκαιρίες, δημιουργεί επίσης σοβαρές ανησυχίες. Χαρακτηριστικά, ο εφευρέτης του Παγκόσμιου Ιστού Τιμ Μπέρνερς-Λι το εξέφρασε με τη θλιβερή δήλωσή του: «Το Σύστημα αποτυγχάνει». Οι απειλές εναντίον της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας του λόγου, η άνοδος ακραίων απόψεων και ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, η απώλεια της ιδιωτικής ζωής και η εξάπλωση της ψηφιακής επιτήρησης είναι μερικά μόνο ενδεικτικά παραδείγματα. Η συν-εξέλιξη τεχνολογίας  και  ανθρωπότητας,  μέσα  σε  έναν  καταιγισμό  δεδομένων,  αλγορίθμων (3) και υπολογιστικής ισχύος, διαταράσσει τον ίδιο τον ιστό της κοινωνίας επηρεάζοντας ανθρώπινες αλληλεπιδράσεις, κοινωνικούς θεσμούς, οικονομίες και πολιτικές δομές.

Ας δούμε ένα απλό παράδειγμα από τον χώρο της μηχανικής μετάφρασης. Αν ζητήσουμε από τη μηχανή αυτόματης μετάφρασης Google Translate να μας μεταφράσει την αγγλική πρόταση «The doctor asked the nurse to take a blood sample» στα ελληνικά, θα πάρουμε: «Ο γιατρός ζήτησε από τη νοσοκόμα να πάρει δείγμα αίματος». Παρατηρήστε μια σημαντική λεπτομέρεια: ο αλγόριθμος υπέθεσε ότι η φράση αναφέρεται σε άνδρα γιατρό και γυναίκα νοσηλεύτρια. Αυτό οφείλεται στη διαρκή εκπαίδευση του αλγορίθμου με ζευγάρια κειμένων (ελληνικά – αγγλικά), όπου οι γιατροί είναι άνδρες και οι νοσοκόμες γυναίκες. Το πρόβλημα φαινομενικά μπορεί να μοιάζει αθώο. Όμως, αν οι προκαταλήψεις επικρατούν σε συστήματα αυτοματοποιημένης μετάφρασης, δημιουργείται η εύλογη ανησυχία ότι ανάλογες προκαταλήψεις μπορεί να υπάρχουν σε αυτόνομα οχήματα, αυτοματοποιημένα μοντέλα που χρησιμοποιούνται στην απονομή δικαιοσύνης και άλλες κρίσιμες εφαρμογές.

Το παράδειγμα της μετάφρασης αναδεικνύει το εξής: Όπως όλες οι τεχνολογίες, οι ψηφιακές τεχνολογίες δεν είναι αποτέλεσμα παρθενογένεσης. Διαμορφώνονται από έμμεσες και άμεσες επιλογές, και συνεπώς ενσωματώνουν ένα σύνολο αξιών, κανόνων, οικονομικών συμφερόντων και υποθέσεων σχετικά με τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο. Σήμερα, πολλές από αυτές τις επιλογές παραμένουν κρυμμένες σε λογισμικό που υλοποιεί αόρατους αλγορίθμους, χωρίς έλεγχο τρίτων και λογοδοσία.

Αυτές οι πρακτικές δεν πρέπει να επικρατήσουν. Οφείλουμε να διαμορφώσουμε την τεχνολογία σύμφωνα με ανθρώπινες αξίες και ανάγκες, αντί να επιτρέπουμε στις τεχνολογίες να διαμορφώνουν τον άνθρωπο. Για τον σκοπό αυτό πρέπει να επιστρατεύσουμε κριτική σκέψη και διεπιστημονικότητα. Το καθήκον μας δεν είναι μόνο να περιορίσουμε τα μειονεκτήματα των τεχνολογιών, αλλά και να ενθαρρύνουμε όποια καινοτομία επικεντρώνεται στον άνθρωπο.

Τι μπορούμε, όμως, να κάνουμε; Αποτελεσματικοί κανονισμοί, κανόνες δεοντολογίας και νόμοι που εξασφαλίζουν δικαιοσύνη, ισότητα, λογοδοσία και διαφάνεια για συστήματα λογισμικού είναι σίγουρα ένα πρώτο βήμα. Αποφάσεις που έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν ατομικά ή συλλογικά ανθρώπινα δικαιώματα πρέπει να συνεχίσουν να λαμβάνονται από ανθρώπους. Απαιτείται στα πανεπιστήμιά μας ένα όραμα για νέα προγράμματα σπουδών που να συγκεράζουν την πληροφορική με γνώσεις και αξίες από ανθρωπιστικές και κοινωνικές σπουδές. Η Φινλανδία και η Κίνα ήδη ενσωματώνουν σπουδές τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο. Η Ελλάδα, με το εξαιρετικό επιστημονικό προσωπικό και την πλούσια γραμματεία που διαθέτει, θα μπορούσε να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στις εξελίξεις.

Άρθρο των Χ. Τσίγκανου και Δ. Σπινέλλη, εφημερίδα Καθημερινή, 25/8/2019 (το κείμενο προσαρμόστηκε για τον σκοπό της αξιολόγησης).

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 3 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2019  

1  Πανδώρα: οι θεοί της έδωσαν ως γαμήλιο δώρο ένα πιθάρι («το κουτί της Πανδώρας»), το οποίο περιείχε όλα  τα δεινά και το οποίο άνοιξε, παρά την αντίθετη διαταγή του Δία. Συνέπεια της ενέργειάς της ήταν να ξεχυθούν τα δεινά αυτά στον κόσμο.

2  αφαιρετική ανάλυση: εδώ, η ανάλυση δεδομένων και ο συνδυασμός τους.

3  αλγόριθμος: σύνολο κανόνων που εφαρμόζονται για την επίλυση ενός προβλήματος.

A1. Να γράψετε στο τετράδιό σας την περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (110-120 λέξεις).

Μονάδες 25

Β1.   Με βάση τις σχετικές αναφορές του κειμένου, να γράψετε στο τετράδιό σας   το γράμμα που αντιστοιχεί σε καθεμιά από τις ακόλουθες περιόδους λόγου και δίπλα του τη λέξη Σωστό,  αν  το  περιεχόμενό της  είναι  σωστό,  ή  τη λέξη Λάθος, αν είναι  λανθασμένο:

α.  Η  ψηφιακή τεχνολογία αναπαράγει σε  κάποιες περιπτώσεις στερεότυπα και παγιωμένες κοινωνικές  αντιλήψεις.

β.  Από την ελληνική μυθολογία, ακόμη, θίγεται το ζήτημα των αμφιλεγόμενων συνεπειών της τεχνολογίας στη ζωή των  ανθρώπων .

γ. Η   διαμόρφωση  της   τεχνολογίας  δεν   είναι  αναγκαίο  να   διέπεται  από συγκεκριμένους ηθικούς κανόνες.

δ. Η αξιοποίηση της κριτικής σκέψης και της διεπιστημονικότητας είναι αναγκαία, ώστε η  τεχνολογία να ωφελεί τον άνθρωπο .

ε. Η  παράλληλη ανάπτυξη τεχνολογίας και ανθρωπότητας δεν   επηρεάζει τις δομές της κοινωνίας.

Μονάδες 10

Β2. α) Να εντοπίσετε δύο (2) σημεία στο κείμενο στα οποία οι συγγραφείς χρησιμοποιούν παράδειγμα (μονάδες 2) και να εξηγήσετε τον ρόλο του κάθε παραδείγματος μέσα στο κείμενο (μονάδες  4).

Μονάδες 6

β) Η τρίτη παράγραφος («Ας δούμε [ ...] εφαρμογές») και η τέταρτη παράγραφος («Το παράδειγμα [...] λογοδοσία ») του κειμένου είναι δυνατόν να γραφτούν ως ενιαία παράγραφος. Να  αναφέρετε στοιχεί α  του κειμένου που επιτρέπουν αυτή τη  λύση.

Μονάδες 5

Μονάδες 11

Β3. Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου, στο απόσπασμα «Όμως  [...]  εφαρμογές», να εντοπίσετε και να καταγράψετε πέντε ( 5) σύνθετες λέξεις των οποίων κανένα συνθετικό δεν είναι πρόθεση (μονάδες 5)  και  να  γράψετε μία νέα λέξη, απλή ή  σύνθετη, ομόρριζη με  το  τελευταίο συνθετικό καθεμιάς από τις σύνθετες λέξεις που έχετε καταγράψει . Δεν θα θεωρηθεί σωστή η  επανάληψη της ίδιας λέξης (μονάδες  5 ).

Μονάδες 10

Β4. Στις δύο τελευταίες παραγράφους  του κειμένου γίνεται  πιο  σαφής  η πρόθεση των συντακτών να κινητοποιήσουν  τον  αναγνώστη.  Να  εντοπίσετε δύο (2) επιλογές που υπηρετούν τον σκοπό   αυτό.

Μονάδες 4

Γ1. Στο κείμενό τους με τίτλο « Ψηφιακός ανθρωπισμός» οι συγγραφείς ισχυρίζονται, μεταξύ άλλων, ότι η τεχνολογία και η ψηφιοποίηση  των πάντων απειλούν την ιδιωτικότητα και την ελευθερία λόγου και συντελούν στην άνοδο ακραίων απόψεων και ψευδών ειδήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης .

Σε μια ημερίδα, στην οποία ακούστηκαν οι παραπάνω απόψεις τους, λαμβάνετε τον λόγο  για:

α) να συμφωνήσετε ή  να διαφωνήσετε τεκμηριωμένα με αυτές   και

β) να παρουσιάσετε τεκμηριωμένα τι σημαίνει για εσάς ο « ψηφιακός  ανθρωπισμός».

Το κείμενο της ομιλίας σας θα έχει έκταση 500 -600 λέξεις.

Μονάδες 40

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

                                                                     (Φροντιστήρια Κελαφας)

Α1. Το άρθρο αναφέρεται στους κινδύνους που εγκυμονεί η ηλεκτρονική επανάσταση και στις πρακτικές μέσω των οποίων θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Η παραβίαση της ιδιωτικότητας και της ελευθερίας του λόγου, η παραπληροφόρηση και η υπονόμευση της δημοκρατίας αποτελούν απειλές και γεννούν ανησυχίες, αφού η εξέλιξη της τεχνολογίας συμπορεύεται με την εξέλιξη της ανθρωπότητας, αλληλεπιδρώντας σε οικονομικό – πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο. Οι συντάκτες τεκμηριώνουν τις θέσεις τους μέσω παραδείγματος που πιστοποιεί τις προαναφερόμενες αλληλεπιδράσεις. Ωστόσο, με εφόδια την παιδεία, την καλλιέργεια της κριτικής ικανότητας, την επιστημονική συνεργασία και τον «εξανθρωπισμό» της τεχνολογίας, το μέλλον για τη χώρα μας διαγράφεται αισιόδοξο.

Β1. α. Σωστό, β. Σωστό, γ. Λάθος, δ. Σωστό, ε. Λάθος.

Β2. α) Στην τελευταία παράγραφο του κειμένου χρησιμοποιούνται τα παραδείγματα της Φινλανδίας και της Κίνας σχετικά με την ενσωμάτωση σπουδών τεχνικής νοημοσύνης στο σχολείο.

Στην τρίτη παράγραφο του κειμένου χρησιμοποιείται το παράδειγμα της μηχανικής μετάφρασης (Google Translate). Τα παραδείγματα προσφέρουν ζωντάνια και παραστατικότητα στο κείμενο. Διεγείρουν το ενδιαφέρον και διευκολύνουν τον αναγνώστη να κατανοήσει πλήρως τις απόψεις των συντακτών του άρθρου, το οποίο καθίσταται οικείο και προσιτό. Τέλος, και τα δύο, αποτελούν τεκμήρια, προκειμένου να τεκμηριωθούν - πιστοποιηθούν οι θέσεις των αρθρογράφων.

β) Στοιχεία του κειμένου : Η θεματική πρόταση της τέταρτης παραγράφου καθώς και η φράση της ίδιας παραγράφου

«Επιλογές παραμένουν κρυμμένες σε λογισμικό που υλοποιεί αόρατους αλγορίθμους…» (νοηματική και λεξιλογική σύνδεση μεταξύ των δύο παραγράφων).

Β3. εύλογη : διάλογος χρησιμοποιείται : διαφοροποιώ αυτόνομα : νομοθέτης

αυτοματοποιημένα : κοινωνικοποίηση δημιουργείται : εργολάβος

Β4. Η χρήση του α’ πληθυντικού προσώπου (συλλογική ευθύνη, τονίζεται η ανάγκη για δραστηριοποίηση, ευαισθητοποίηση του δέκτη).

Η χρήση της ερώτησης στην αρχή της τελευταίας παραγράφου (προβληματισμός, ανησυχία, ανάγκη κινητοποίησης του δέκτη).

Γ1. Εισήγηση – Κατάλληλο επικοινωνιακό πλαίσιο

α) Το Διαδίκτυο έχει ανοίξει νέους δρόμους, τόσο στη γνώση, όσο και στην επικοινωνία. Ωστόσο:

- Κίνδυνος υφαρπαγής προσωπικών δεδομένων των χρηστών (αριθμοί ταυτότητας, πιστωτικών καρτών…).

- Παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, άμβλυνση της κριτικής αντίληψης και της πνευματικής ελευθερίας, ψευδοπροσωπία.

- Υπερπληροφόρηση, παθητική πρόσληψη πληροφοριών.

- Δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων χωρίς τη συγκατάθεση του ατόμου.

- Υβριστικά, ρατσιστικά μηνύματα.

- Υπονόμευση του δημοκρατικού πολιτεύματος. (υπερπληροφόρηση, αδυναμία ελέγχου των πληροφοριών, φήμες και κείμενα προπαγανδιστικού χαρακτήρα).

- Διαδικτυακός εκφοβισμός (εκφοβιστικά, ρατσιστικά, προσβλητικά ηλεκτρονικά μηνύματα που μπορούν να οδηγήσουν στην περιθωριοποίηση και στον κοινωνικό αποκλεισμό).

β) - Εκσυγχρονισμός του νομικού πλαισίου και προσαρμογή του στην ψηφιακή εποχή.

- Δικαίωμα ενημέρωσης των χρηστών σε περίπτωση παραβίασης των δεδομένων τους.

- Δικαίωμα διαγραφής συνδέσμων που οδηγούν σε προσωπικές μας πληροφορίες («δικαίωμα στη λήθη»).

 -     Αυστηρές κυρώσεις στις περιπτώσεις παραβίασης του νομικού πλαισίου.

- Παροχή ανθρωπιστικής παιδείας και καλλιέργεια κριτικής ικανότητας (ρόλος σχολείου).

- Στροφή της χρήσης του διαδικτύου προς την κατεύθυνση ανάληψης περιβαλλοντικών, κοινωνικών δράσεων από τους χρήστες και κυρίως από τους νέους (συγκέντρωση φαρμάκων – τροφίμων για άπορους, εύρεση στέγης και εργασίας σε αστέγους, προώθηση  αλληλεγγύης για ευπαθείς κοινωνικές ομάδες).

- Ούτε τεχνοφοβία ούτε τεχνομανία. Αν όντως υπάρχει μια κάποια ελευθερία στην επιλογή, αυτή βρίσκεται πλέον και κατ’ ανάγκην μέσα στο πλαίσιο της τεχνολογίας, μέσα στο πλαίσιο της ψηφιακής εποχής (book press – άρθρο του Γιώργου Λαμπράκου).

- Συνειδητοποίηση από το άτομο ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας δεν είναι αυτοσκοπός , αλλά μέσο για την επίτευξη ενός υπέρτατου σκοπού : βελτίωση της ποιότητας ζωής του ανθρώπου

Τ Ε Χ Ν Ο Λ Ο Γ I Α

Πως ορίζεται η τεχνολογία;
Η Τεχνολογία είναι η πρακτική εφαρμογή των πορισμάτων των θετικών επιστημών με τη βοήθεια της μηχανής, καθώς και το σύνολο των γνώσεων γύρω απ' αυτή την εφαρμογή.


Ιστορική αναδρομή

Ο άνθρωπος στην προσπάθεια του να επιβιώσει επινόησε, αρχικά, απλά εργαλεία και μεθόδους, που προέρχονταν απ' την καθημερινή του εμπειρία. Οι προσπάθειες του αυτές, επειδή βοήθησαν στην κάλυψη σημαντικών αναγκών, εντάχθηκαν στα στοιχεία του ανθρώπινου πολιτισμού με τον όρο «τεχνική».

Καθώς ο άνθρωπος εξελίχθηκε πνευματικά και προώθησε σταδιακά την επιστημονική σκέψη, προχώρησε και στην εφαρμογή των επιτευγμάτων στην πράξη. Έτσι επινόησε πρακτικές που στηρίζονταν πια στην επιστημονική γνώση, η οποία κατασκεύασε μηχανές. Τα επιτεύγματα αυτά επικράτησε ν' αναφέρονται με τον όρο «τεχνολογία», ώστε να είναι σαφής η σύνδεσή τους με την επιστήμη. Σήμερα πια ο όρος «τεχνολογία» χρησιμοποιείται παράλληλα με τον όρο «τεχνική» και σημαίνει την εφαρμοσμένη επιστήμη.

Στη σημερινή εποχή η τεχνολογία έχει αναπτυχθεί θεαματικά κι εξελίσσεται μ' αλματώδη ταχύτητα. Παράλληλα με την επιστήμη αποτελεί καθοριστικό παράγοντα της ανθρώπινης ζωής και δράσης. Δίκαια, λοιπόν, η εποχή μας αποκαλείται «τεχνολογική» ή «εποχή της υψηλής τεχνολογίας».

Ποια είναι τα θετικά αποτελέσματα της τεχνολογίας;

• Αύξηση της γνώσης 
• άνοδος του μορφωτικού επιπέδου,
• καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, απαλλαγή από προλήψεις, προκαταλήψεις, δεισιδαιμονίες,
• καλύτερη ταξινόμηση κι οργάνωση της γνώσης. Η γνώση γίνεται εύκολα κοινωνικό αγαθό, με την πρόσβαση σε τράπεζες δεδομένων, βιβλιοθήκες, πανεπιστήμια, κινηματογράφο κλπ., 
• αύξηση του ενδιαφέροντος για την επιστήμη, διεύρυνση της επιστημονικής έρευνας. Διείσδυση στο μικρόκοσμο και το μακρόκοσμο, ανάπτυξη της τεχνολογίας του διαστήματος, αναζήτηση ζωής σ' άλλους πλανήτες, 
• έγκαιρη κι έγκυρη πληροφόρηση σ' εθνική και παγκόσμια κλίμακα (έντυπος κι ηλεκτρονικός τύπος, διαδίκτυο κλπ.), 
•  ικανοποίηση των βασικών αναγκών, βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, 
• ειδίκευση — παροχή διευκολύνσεων κι ανέσεων — ελάττωση μόχθου, αυτοματισμός, απλούστευση ζωής — αύξηση του ελεύθερου χρόνου, 
•  ποικίλες δυνατότητες για διασκέδαση και ψυχαγωγία (ραδιόφωνο, τηλεόραση, κινηματογράφος κτλ.), 
• ευκολότερη επικοινωνία ατόμων και λαών — πολιτιστική αλληλεπίδραση (τέχνη, γλώσσα κλπ.) — κοσμοπολιτισμός, 
•  πρόοδος της ιατρικής, πρόληψη και καταπολέμηση ασθενειών — αύξηση του μέσου όρου ζωής, 
• ψυχική ικανοποίηση και χαρά απ' την αίσθηση της δημιουργίας, της κατάκτησης της γνώσης και της προσφοράς, 
• έλεγχος της φύσης — σιγουριά λόγω της κυριαρχίας του ανθρώπου στον κόσμο, 
• καινούργιες πηγές ενέργειας,
• αύξηση των τομέων απασχόλησης και των θέσεων εργασίας,
• αύξηση της παραγωγής κι ανάπτυξη όλων των κλάδων: εμπόριο, γεωργία, βιομηχανία — οικονομία χρόνου και χρημάτων, 
• βελτίωση των συνθηκών εργασίας και δυνατότητα εκτέλεσης πολλών και σημαντικών δραστηριοτήτων εξ αποστάσεως (τηλεργασία, τηλεχειρισμός κλπ.), Β εξέλιξη μέσων μεταφοράς και συγκοινωνίας.

Αίτια κακής χρήσης της τεχνολογίας

• Θεοποίηση της μηχανής,
• προβολή των υλικών αξιών, κυνήγι του κέρδους, απληστία του ανθρώπου,
• παραμερισμός των ηθικών αξιών κι ανάδειξη νέων (π.χ. χρήμα), 
• απουσία πνευματικής καλλιέργειας, έλλειψη ιδανικών, ανηθικότητα,
• η «επιστήμη για την επιστήμη» κι όχι η «επιστήμη για τον άνθρωπο», 
• αδυναμία προσαρμογής του ατόμου, σύγχυση λόγω της ταχύτατης εξέλιξης.

Ποια είναι τα αρνητικά αποτελέσματα της τεχνολογίας;

• Προσκόλληση στη μηχανή, υλιστική νοοτροπία — αδιαφορία για την πνευματική καλλιέργεια και απομάκρυνση απ' τη σφαιρική μόρφωση,
• εξειδίκευση, πνευματική μονομέρεια, υπεροψία της δύναμης, μανία για τεχνολογική τελειότητα, απομάκρυνση των φυσικοθετικών επιστημών απ' τις ανθρωπιστικές, απώλεια του μέτρου — τεράστιοι κίνδυνοι για την ανθρωπότητα, 
• παθητικοποίηση του ανθρώπου, αφού η μηχανή αντικατέστησε την ανθρώπινη σκέψη — ατονία της κριτικής σκέψης και του γόνιμου προβληματισμού, υποβάθμιση της δημιουργικής φαντασίας — κατευθυνόμενη βούληση, εύκολη αποδοχή των μηνυμάτων, 
• απώλεια των ηθικών αξιών κι αρχών, υποκρισία, ασυνέπεια, κυριαρχία των παθών (ατομισμός, φανατισμός κτλ.), 
•  κρίση θεσμών κι αξιών (οικογένεια, θρησκεία κτλ.), 
• υποδούλωση του ατόμου στην τεχνολογία, στα υλικά αγαθά και το χρήμα — υπερεργασία — απουσία στοιχειώδους ελεύθερου χρόνου ή σπατάλη του για εκτόνωση σε φτηνή διασκέδαση,
• άγχος απ' τους γρήγορους ρυθμούς της τεχνολογικής ανάπτυξης και την προσπάθεια του σύγχρονου ανθρώπου να τους παρακολουθήσει — πίεση, ατομικισμός, ψυχολογικά προβλήματα, αυτοκτονίες, μαζοποίηση,
•  αποξένωση των ανθρώπων, κρίση των διαπροσωπικών σχέσεων, έλλειψη ανεκτικότητας και συνεργασίας, μοναξιά,
• δημιουργία εγκεφαλικών ανθρώπων, έλλειψη ανθρωπιάς κι ευαισθησίας — κοινωνικοί κίνδυνοι (βία, εγκληματικότητα, ναρκωτικά κτλ.),
• καλλιέργεια στείρου ανταγωνισμού (διεθνούς ή μη) για το ποιος θα προσεγγίσει περισσότερο τ' αγαθά της τεχνολογίας,
• υπερκατανάλωση, ικανοποίηση πλασματικών αναγκών,
• παραγκωνισμός του ανθρώπου απ' την εργασία — μείωση των θέσεων εργασίας, αύξηση της ανεργίας — δυσάρεστες κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες,
• μετατροπή της εργασίας σε μηχανική ενέργεια, περιορισμός της πρωτοβουλίας και της δημιουργικής συμμετοχής του ανθρώπου — αποξένωση απ' τα προϊόντα, απουσία οποιασδήποτε χαράς, ψυχική κόπωση, ανία, κορεσμός,
•  καλλιέργεια φανατισμού ή μεσσιανισμού απ' τα ΜΜΕ, προβολή ή επιβολή ηγετών, κατάργηση του ουσιαστικού διαλόγου, προπαγάνδα, παραπληροφόρηση, αποπροσανατολισμός του λαού απ' τα σημαντικά προβλήματα, εξυπηρέτηση συμφερόντων και σκοπιμοτήτων,
• καταπάτηση των ανθρωπίνων ελευθεριών και δικαιωμάτων,
• υπερπληθυσμός, αστυφιλία που υποβαθμίζουν συνεχώς την ποιότητα
• ασύδοτη εκμετάλλευση ή απομάκρυνση του ατόμου απ' τη φύση, εξάντληση των φυσικών πόρων — κλονισμός της υγείας,
• αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης λόγω της δημιουργίας των απαραίτητων στελεχών για το χειρισμό και τον έλεγχο των αυτοματοποιημένων συστημάτων — μονόπλευρη τεχνοκρατική παιδεία που παράγει ανθρώπους χωρίς ολοκληρωμένη προσωπικότητα,
• προοδοπληξία, απομάκρυνση του ανθρώπου απ' την παράδοση και τις αξίες που συνδέονται μ' αυτή (π.χ. τέχνη, γλώσσα κλπ.),
• εκβιομηχανισμός κι εμπορευματοποίηση της τέχνης, η οποία δεν υπηρετεί πια το αισθητικά ωραίο, 
•  άνιση κατανομή των τεχνολογικών επιτευγμάτων στους λαούς, διεύρυνση του χάσματος, 
• πολιτιστική διείσδυση των αναπτυγμένων χωρών μέσω της τεχνολογίας — οικονομική εξάρτηση των λιγότερο αναπτυγμένων — επιβολή του δίκαιου του ισχυρού, 
• ανάπτυξη φοβερών εξοπλισμών που απειλούν όχι μόνο την ειρήνη αλλά και την ίδια την ύπαρξη του ανθρώπου στη γη.

Λύσεις

• Συνειδητοποίηση των αρνητικών σημείων της τεχνολογίας, ευαισθητοποίηση και προβληματισμός, 
• χρήση της γνώσης με τη βοήθεια της ορθής λογικής, 
• η μηχανή μέσον κι όχι σκοπός, 
• ισόρροπη ανάπτυξη τεχνικού και πνευματικού πολιτισμού, 
• ενεργοποίηση και συλλογική δράση, επικοινωνία, ενίσχυση της ηθικής ή κοινωνικής συνείδησης του ατόμου, 
• περιορισμός της καταναλωτικής μανίας,
• μόρφωση μ' ανθρωπιστικό περιεχόμενο, καλλιέργεια της ψυχής κι όξυνση της κρίσης, 
• επαναπροσδιορισμός της στάσης του ανθρώπου σε θέματα ανθρωπιστικά, 
• απαλλαγή από προκατασκευασμένα σχήματα σκέψης, 
• επιστράτευση των πνευματικών ανθρώπων, 
• υπευθυνότητα των επιστημόνων.