24.11.10


ΚΕΙΜΕΝΟ
Ο Τσβετάν Τόντοροφ έχει διαβαστεί πολύ από την νεότερη γενιά των Ελλήνων φιλολόγων και θεωρητικών της λογοτεχνίας. Τα τελευταία χρόνια, τα βιβλία του ενδιαφέρουν επίσης έναν ευρύτερο κύκλο αναγνωστών, καθώς η θεματική του διευρύνεται κι αυτή, προς θέματα ιστορίας, μνήμης και ηθικής. Η συνομιλία μαζί του,
πυκνή αλλά ήρεμη, βεβαίωσε αυτό που ήδη διαισθανόμασταν για τον άνθρωπο από τα βιβλία του.
Σήμερα, σε μια εποχή που οι ανθρωπιστικές επιστήμες δεν είναι της μόδας, που κυριαρχεί η ιδεολογία της οικονομίας, οι ιδέες του ουμανισμού μπορούν να έχουν κοινωνικό αντίκρισμα;
Όσοι πιστεύουν πως οι άνθρωποι χρειάζονται μόνο περισσότερα πλούτη για να ζήσουν καλύτερα, κάνουν λάθος. Νομίζω ότι οι άνθρωποι ικανοποιούνται με εντελώς διαφορετικό τρόπο. Και από αυτήν την άποψη οι ιδεολόγοι του ολοκληρωτισμού ήταν καλύτεροι ψυχολόγοι από τους στοχαστές του φιλελευθερισμού, επειδή αναγνώριζαν ότι οι άνθρωποι έχουν πάθη και είναι έτοιμοι να κάνουν τα πάντα για να ικανοποιήσουν το πάθος τους. Πεθαίνουν ευκολότερα για μια σημαία παρά για καλύτερο μπιφτέκι.
Είμαστε όντα που έχουν ανάγκη την υπέρβαση. Αν δεν τη βρούμε θεωρούμε ότι η ζωή μας δεν έχει νόημα, ότι είναι μάταιη και άδεια. Ο καθένας μπορεί να περάσει μια φάση κατά την οποία θα ήθελε να αποκτήσει περισσότερα υλικά αγαθά. Δεν είναι, όμως, αυτό που κυριαρχεί στην ιστορία της ανθρωπότητας. Όλοι χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από την οικονομία.
Ο ουμανισμός έχει την ανάγκη ενός σκεπτόμενου πολίτη, που πρόσβλεπει σε έναν καλύτερο κόσμο. Πιστεύετε ότι η ύπαρξη των ουμανιστικών ιδεών συνδέεται με τη μόρφωση;
Όλη η ουμανιστική σκέψη εμπεριέχεται σε μια φράση του Ρουσό: «Δεν χρειάζεται να είμαστε μορφωμένοι για να είμαστε άνθρωποι». Η οξύτερη κριτική που άσκησε ο Ρουσό στους Εγκυκλοπαιδιστές αφορά το ότι δεν υπάρχει άμεση σχέση ανάμεσα στη γνώση και την ηθική. Είναι εντυπωσιακό ότι οι «εγκέφαλοι» του Ολοκαυτώματος των Εβραίων ήταν άνθρωποι που είχαν πάει στο πανεπιστήμιο. Έχουμε, Βέβαια, δίκιο να πιστεύουμε ότι η μόρφωση βοηθάει τη δημοκρατία. Όταν οι άντρες και οι γυναίκες  πηγαίνουν στο σχολείο, γίνονται πιο ενεργοί πολίτες και βοηθούν στην εδραίωση μιας πιο δημοκρατικής κοινωνίας. Αλλά η ηθική εξέλιξη των ατόμων δεν έχει σχέση με το επίπεδο των σπουδών. Ένας αμόρφωτος άνθρωπος μπορεί να είναι καλύτερος άνθρωπος από έναν καθηγητή πανεπιστημίου.
Νομίζετε ότι οι ουμανιστικές αξίες είναι αποτέλεσμα μιας εγκεφαλικής διεργασίας;
Νομίζω ότι οι ουμανιστικές ιδέες είναι μέρος της ανθρώπινης ταυτότητας. Δεν ξέρω αν είναι ενστικτώδεις, αλλά σίγουρα είναι μέρος της ανθρώπινης ταυτότητας. Αυτό που χαρακτηρίζει τον άνθρωπο στο ζωικό βασίλειο είναι η ικανότητα να αποδεσμεύεται από τα δικά του χαρακτηριστικά. Κανένα ζώο δεν μπορεί να αντισταθεί στην ταυτότητα του· ο άνθρωπος μπορεί. Με άλλα λόγια, μπορεί να εκφράσει την ελευθερία του ή, όπως λέμε, την αυτονομία του. Η αυτονομία είναι η πρώτη αξία του ουμανισμού. Ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει τι ζωή θα κάνει. Ο νόμος δεν επιβάλλεται από το Θεό ή από τη φύση, αλλά είναι η ίδια η κοινωνία
που αποφασίζει τον τρόπο που θα ζήσει. Άλλη μεγάλη αξία του ουμανισμού είναι η σχέση με τον Άλλον, η σχέση που κορυφώνεται με την αγάπη και τελειώνει τον άνθρωπο. Γεννηθήκαμε με ένα έλλειμμα, που μόνο η ζωή με τους άλλους μπορεί να αναπληρώσει. Οι ουμανιστικές αξίες δεν είναι ζήτημα μόρφωσης ή προπαγάνδας, αλλά μια βαθιά ανάγκη του είδους μας.
Αναφερθήκατε στην έννοια της αυτονομίας. Πιστεύετε ότι ο πολίτης στη σημερινή κοινωνία μπορεί
να σκέφτεται αυτόνομα;
Το άτομο πάντα πιεζόταν πολύ από το κράτος, από την οικογένεια, την ομάδα, την τάξη του, αλλά όπως λέει ο Ρουσό, «ο άνθρωπος μπορεί να ενδώσει ή να αντισταθεί» ως το τέλος, ως το θάνατο του. Ακόμη και στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, ως την τελευταία στιγμή ο μελλοθάνατος μπορούσε να αποφασίσει αν θα πεθάνει κρατώντας το χέρι του διπλανού του ή όχι. Βέβαια, δεχόμαστε μια μόρφωση, υφιστάμεθα το μιντιακό περιβάλλον, που επηρεάζει τα γούστα μας, αλλά δεν θα ήμαστε άνθρωποι αν μόνο υπακούαμε.
(Συνέντευξη του Τσβετάν Τόντοροφ στη Μαρία Κατσουνάκη και στον Νίκο Γ. Ξυδάκη, εφημ. Η Καθημερινή, 12 Νοεμβρίου 2000)
Λεξιλόγιο:
ουμανισμος (humanismus): ανθρωπισμός.

ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ
Α] Να γίνει η περίληψη της συνέντευξης σε 100 περίπου λέξεις.
Μονάδες 25

Β] 1. Να αναπτύξετε μία παράγραφο με τη μέθοδο της αιτιολόγησης, με την εξής θεματική πρόταση: «Όταν οι άντρες και οι γυναίκες πηγαίνουν στο σχολείο, γίνονται πιο ενεργά οι πολίτες και βοηθούν στην εδραίωση μιας πιο δημοκρατικής κοινωνίας».
Μονάδες 10

2. α)Με ποια συλλογιστική πορεία αναπτύσσει ο Τόντοροφ την απάντησή του στη δεύτερη ερώτηση («Όλη η ουμανιστική σκέψη … έναν καθηγητή πανεπιστημίου;») Να δικαιολογήσετε την απάντησή σας.
Μονάδες 5

β) Ποιους τρόπους και ποια μέσα πειθούς αξιοποιεί στην ίδια παράγραφο; Να δικαιολογήσετε την απάντησής σας.
Μονάδες 5

3. Να προσδιορίσετε το β΄ συνθετικό των ρημάτων που σας δίνονται κι απ’ αυτό να σχηματίσετε ένα ομόρριζο ουσιαστικό: υποδέχτηκε, ικανοποιούνται, αναγνώριζαν, επιλέξει, αντισταθεί.
Μονάδες 5

4. Να δώσετε ένα συνώνυμο και ένα αντώνυμο για κάθε μία από τις λέξεις:
Άδεια, οξύτερη, εντυπωσιακό, εδραίωση, αυτονομία.
Μονάδες 10

Γ] ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΟΥ
Να γράψετε μια επιστολή διαμαρτυρίας με αποδέκτη την επιτροπή ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα μας, στην οποία θα παρουσιάζετε σε κείμενο 500 λέξεων τις σοβαρότερες παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και τις προτάσεις σας για την έμπρακτη κατοχύρωση αυτών.
Μονάδες 40
ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΟΡΟΣΗΜΟ 2001

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου