24.11.10


Οι «γενεές» των δικαιωμάτων του άνθρωπου
Τα δικαιώματα του ανθρώπου δεν είναι κάτι το στατικό, αλλά μια δυναμική πραγματικότητα και μια έννοια, που κατά τη διάρκεια των δύο τελευταίων αιώ­νων διευρύνθηκε, εμβαθύνθηκε, αλλά και αμφισβητήθηκε και παρανοήθηκε. Συ­νήθως διακρίνουμε τρεις «γενεές» δικαιωμάτων του ανθρώπου:

Τα κλασικά ατομικά και πολιτικά δικαιώματα («η σταθερά του φιλελευθερι­σμού»). Πρόκειται κυρίως για αμυντικά δικαιώματα, που «απαιτούν από το κρά­τος στάση αποχής», «τη μη παρεμπόδιση της ασκήσεως τους». Τα δικαιώματα της πρώτης γενεάς λειτουργούν δηλαδή πρωτίστως προστατευτικά για το άτο­μο, περιορίζοντας την κρατική εξουσία.

Τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα («η σοσιαλιστική στα­θερά» - «δεύτερη γενεά δικαιωμάτων του ανθρώπου»). Τον 19ο αιώνα, λόγω των προβλημάτων που δημιούργησε η βιομηχανική επανάσταση, το κέντρο βά­ρους του κινήματος των δικαιωμάτων του ανθρώπου μετατοπίζεται και εμφανί­ζονται στο προσκήνιο, μέσα από τους αγώνες του εργατικού κινήματος, τα κοι­νωνικά δικαιώματα. Η πορεία αυτή ολοκληρώνεται στον αιώνα μας, όπου τα κοι­νωνικά δικαιώματα αποτελούν αντικείμενο διεκδικήσεων και ατέρμονων συζητή­σεων, αλλά και μεγάλων προσπαθειών για νομική κατοχύρωση τους. «Για την εξασφάλιση των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δικαιωμάτων το κρά­τος καλείται, κατά κανόνα, όχι να απέχει, αλλά να παρεμβαίνει στον κοινωνικό βίο κατά τρόπο συστηματικό και αποτελεσματικό. Οφείλει να δημιουργεί τις προϋ­ποθέσεις για ανάπτυξη, πρόσβαση στην εργασία, ίση αμοιβή, άσκηση των συνδι­καλιστικών ελευθεριών, κοινωνική ασφάλιση, αποτελεσματικό βιοτικό επίπεδο, υγεία, εκπαίδευση, πολιτιστική ζωή και συμμετοχή στην επιστήμη».

Τα «δικαιώματα αλληλεγγύης», φορείς των οποίων είναι κυρίως
ομάδες και λαοί («συλλογικά δικαιώματα τρίτης γενεάς»). Εδώ και δύο δεκαετίες γίνονται προσπάθειες να διευρυνθεί η έννοια των δικαιωμάτων του ανθρώπου και συζη­τείται η επέκταση των φορέων τους από τα άτομα σε ομάδες, με τη διατύπωση «συλλογικών» δικαιωμάτων ή δικαιωμάτων αλληλεγγύης. Σε αυτά τα δικαιώμα­τα, τα οποία διατυπώνονται από εκπροσώπους των φτωχότερων χωρών του πλανήτη μας με βάση το κατοχυρωμένο από τα δύο διεθνή Σύμφωνα του Ο.Η.Ε.
του 1966 (άρ8ρο I) «δικαίωμα για αυτοδιάθεση», ανήκουν το δικαίωμα στην ανάπτυξη, στο καθαρό περιβάλλον, στην ειρήνη και ασφάλεια, στην ελεύθερη διάθεση πάνω στους φυσικούς πόρους, το δικαίωμα στην κοινή κληρονομιά της ανθρωπότητας κ.ά. Πιστεύεται ότι με την εξασφάλιση των συλλογικών αυτών δι­καιωμάτων θα δημιουργηθούν καλύτερες προϋποθέσεις και για την πραγμάτω­ση των ατομικών και των κοινωνικών δικαιωμάτων.

Τα δικαιώματα αυτά έχουν μια κριτική αιχμή κατά της επικρατούσας παγκό­σμιας οικονομικής τάξης και εμπεριέχουν το αίτημα για «αλληλεγγύη» σε παγκό­σμιο επίπεδο. Με τον προσανατολισμό τους σε θέματα παγκόσμιας εμβέλειας και με το γεγονός ότι ως φορείς τους εμφανίζονται όχι άτομα αλλά «ομάδες», αποτελούν μια νέα πραγματικότητα στο χώρο των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ακόμη και σε σύγκριση με τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δικαιώματα και δικαίως αποκαλούνται δικαιώματα τρίτης γενεάς.

Ο λόγος περί «γενεών» δεν σημαίνει φυσικά ούτε ότι τα δικαιώματα της εκά­στοτε επόμενης γενεάς αντικαθιστούν εκείνα της προηγούμενης, ή ακόμα ότι τα δικαιώματα της δεύτερης ή τρίτης γενεάς είναι σημαντικότερα ή ανώτερα από τα δικαιώματα της πρώτης γενεάς.
Κώστας Δεληκωνσταντής, Το Δικαιώματα του Ανθρώπου, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη, 1995



Θέματα
1.     Να σχηματίσεις ένα γενικό διάγραμμα του κειμένου σημειώνοντας: α) το θέμα του κειμένου και β) το θέμα καθεμιάς από τις παραγράφους του με πλαγιότιτλο.
2.   Με βάση το διάγραμμα που σχημάτισες να γράψεις μια σύντομη περίληψη του με 60 περίπου λέξεις.
3.   Ποια σημαντική διαφορά υπάρχει ανάμεσα στην πρώτη και στη δεύτερη γενιά των ανθρώπινων δικαιωμάτων όσον αφορά το κράτος; Πώς εξηγεί­ται ιστορικά η διαφορά αυτή;
4.   Το κείμενο αναπτύσσεται με διαίρεση. Ποια είναι η διαιρεμένη έννοια και ποια τα μέλη της διαίρεσης;
5.   Να συνδυάσεις τη λέξη δικαίωμα με τέσσερα άλλα αντώνυμα ρήματα και να σχηματίσεις ονοματικά σύνολα, όπως στο παράδειγμα.
δίνω        δικαίωμα                                                               αφαιρώ δικαίωμα

6. Να χρησιμοποιήσεις με τη μεταφορική τους σημασία σε προτάσεις τις λέξεις αιχμή και εμβέλεια.
7.   Να αντικαταστήσεις τη λέξη που είναι σε παρένθεση με κατάλληλη συνώνυ­μη της.

-      (ατέρμονες)..................................... συζητήσεις
-      (κατοχύρωση)..................................... των δικαιωμάτων
-      (εμπεριέχουν).................................... το αίτημα
8.   Ενώ από παντού ακούγονται διακηρύξεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ανάγκη σεβασμού τους, εντούτοις τα δικαιώματα αυτά παραβιάζονται βάναυσα.
9.   Να αναφέρεις ενδεικτικές περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων του ανθρώπου στην εποχή μας και να εκθέσεις τεκμηριωμένα τις απόψεις σου για τα αίτια της παραβίασης τους. Υπόθεσε ότι το κείμενο σου (550-600 λέ­ξεις) θα δημοσιευτεί σε περιοδικό μη κυβερνητικής οργάνωσης για την προ­άσπιση των ανθρώπινων δικαιωμάτων.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου