ΦΙΛΟ-ΛΟΓΙΚΑ!

2012-01-20T01:41:00.000-08:00

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ

Οι φιλοσοφικές ιδέες του Σωκράτη. Διαλεκτική, υαιευτική, ειρωνεία. Η αναζήτηση των ορισμών, η επανωνική μέθοδος και η ηθική

1. Ποια στοιχεία της θεωρίας και της μεθόδου του Σωκράτη έδωσαν αφορμή να γίνει αντιπαθητικός σε πολλούς συμπολίτες του και να κατηγορηθεί ως άθεος;

Όπως φαίνεται και από ένα απόσπασμα από την Απολογία του Σωκράτη και από την περίφημη φράση του «Έν οίδα ότι ουδέν οίδα», ο ίδιος δε θεωρούσε τον εαυτό του σοφό. Όταν λοιπόν το μαντείο των Δελφών υπέδειξε στον φίλο του Χαιρεφώντα τον Σωκράτη ως το σοφότερο όλων, ο ίδιος αποφάσισε να το ψάξει. Για το λόγο αυτό πλησίαζε κάποιους από αυτούς που θεωρούνταν τότε σοφοί, αλλά διαπίστωνε μέσα από τις ερωτήσεις τους ότι τελικά δεν ήταν και τόσο σοφοί• προσπαθούσε μάλιστα να τους δείξει ότι δεν ήταν και τόσο σοφοί όσο νόμιζαν κι αυτή του η στάση ήταν που ενέπνευσε αντιφατικά αισθήματα και μίση ακόμη εναντίον του. Ένας άνθρωπος που βάζει σκοπό της ζωής του να αποδείξει την άγνοια όσων σπουδαίων περνιούνται για σοφοί σίγουρα θα κινήσει το μίσος των θιγόμενων και των οπαδών τους. Ένας τέτοιος άνθρωπος είναι απειλή. Τι να πει κανείς γι' αυτόν που η ειρωνεία του έχει στόχο του ακόμα και τον χρησμό του Απόλλωνα, γι' αυτόν που ισχυριζόμενος πως δεν αξίζει τον τίτλο του σοφότατου, αμφισβητεί τη θεϊκή εκτίμηση και προσπαθεί αν την "ελέγξει"; Δεν είναι αυτός ο άνθρωπος άθεος, όπως ισχυρίστηκαν οι κατήγοροί του;

4. Πώς χρησιμοποίησε ο Σωκράτης την ειρωνεία; Σε τι διαφέρει η αμφισβήτηση του Σωκράτη από αυτή των σοφιστών;
Ο Σωκράτης δεν ήταν άθεος, ήταν όμως είρωνας κι έκανε την ειρωνεία όπλο της σκέψης, όπλο της αναζήτησης της φιλοσοφικής έρευνας. Ίσως στην αμφισβήτηση να έμοιαζε με τους σοφιστές. Κι αυτοί αρνούνταν να δεχτούν ως δεδομένες τις παραδεδεγμένες αλήθειες. Αλλά η αμφισβήτησή τους κατέληγε στην άρνηση: αφού δεν μπορεί κανείς να ανακαλύψει την αλήθεια, αλήθεια δεν υπάρχει, κι αν υπάρχει δεν έχει καμία σημασία δεν έχει, διότι δε μας επηρεάζει. Απέναντι στην αμφισβήτηση αυτή ο Σωκράτης αντιπαραθέτει μια θετική αμφισβήτηση (των σοφιστών είναι αρνητική η αμφισβήτηση, αφού αμφισβητούν την αλήθεια, αλλά καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει, την αρνούνται): αμφισβητώντας τις παραδοσιακές αξίες και τις παραδοσιακές αρχές, αναζητά τη βαθύτερη αλήθεια των πραγμάτων. Πολύ περισσότερο, αναζητά την πρώτη αλήθεια, την αναλλοίωτη, που δεν επηρεάζεται από τις συνθήκες, που δεν εξαρτάται από τον άνθρωπο.

5. Να εξηγήσετε με λίγα λόγια τη διαλεκτική μέθοδο του Σωκράτη.
Δύο ήταν τα όπλα του Σωκράτη, η διαλεκτική και η μαιευτική. Η διαλεκτική είναι το μέσο για τον έλεγχο και την εξαγωγή συμπερασμάτων, που κατ'αρχήν σημαίνει διάλογος. Δεν πρόκειται βέβαια για οποιαδήποτε συζήτηση. Η σωκρατική διαλεκτική είναι η σταδιακή , βήμα-βήμα, αναίρεση των θέσεων του συνομιλητή και, στη συνέχεια, η επίσης σταδιακή προσπάθεια να εξαχθεί ένα νέο συμπέρασμα, μια νέα προσέγγιση της αλήθειας. Στους πλατωνικούς διαλόγους, ο συνομιλητής του Σωκράτη εκθέτει κατ'αρχήν μια άποψη για το θέμα που πρόκειται να συζητηθεί, την οποία ο ίδιος θεωρεί ολοκληρωμένη και θεμελιωμένη. Με ερωτήσεις που φαντάζουν σχεδόν απλοϊκές, ο Σωκράτης εξαναγκάζει τον συνομιλητή του να φτάσει στην ακραία συνέπεια των θέσεων που υποστήριξε κι εκεί αποδεικνύεται η σαθρότητα των λογικών επιχειρημάτων που αυτός χρησιμοποίησε. Από αυτό το σημείο αρχίζει μια νέα συζήτηση, όπου και πάλι καθοδηγώντας με ερωτήματα του συνομιλητή του ο Σωκράτης τον οδηγεί στη γενική αλήθεια, στην αλήθεια δηλαδή που υπάρχει ανεξαρτήτως των περιστάσεων και των συνθηκών, στην πρώτη αλήθεια των πραγμάτων.

6. Να εξηγήσετε με λίγα λόγια τη μαιευτική του Σωκράτη.
Είναι χαρακτηριστικό πως ο Σωκράτης, στους πλατωνικούς διαλόγους, δεν αποφαίνεται ο ίδιος εκ των προτέρων, δεν παραθέτει ο ίδιος εξαρχής κάποια θεωρία ή άποψη. Αντίθετα, όλη η διανοητική προσπάθεια της συζήτησης στρέφεται στο να εξαχθεί η σωκρατική άποψη από τον αντίπαλο. Πρόκειται για αυτό που ο ίδιος ο Σωκράτης ονόμαζε μαιευτική. Μαιευτική βεβαίως είναι η δουλειά της μαίας, της μαμής που συμπαραστέκεται και βοηθάει την ετοιμόγεννη γυναίκα στον τοκετό. Παίρνοντας ως παράδειγμα τη δουλειά της μητέρας του, που ήταν μαία, ο Σωκράτης ισχυριζόταν πως καμία φιλοσοφική θεωρία δεν "γέννησε" ο ίδιος, αλλά πως, σαν μαία, βοηθάει τον συνομιλητή του να "γεννήσει" από μέσα του την αλήθεια. Τι σημαίνει όμως αυτό; Σημαίνει πως για τον Σωκράτη ο άνθρωπος γνωρίζει την αλήθεια, την Ιδέα, και πως η προσπάθεια της φιλοσοφικής σκέψης έγκειται στο να βοηθήσει τον άνθρωπο να την ξαναθυμηθεί, να την επαναφέρει στη μνήμη του.

7. Σε ποια θέματα επικέντρωσε το ενδιαφέρον του ο Σωκράτης και σε τι διαφέρει η προσέγγισή του στα θέματα αυτά από την προσέγγιση των προγενεστέρων φιλοσόφων και ιδίως των σοφιστών;
Ο Σωκράτης επικέντρωσε το ενδιαφέρον του στον ίδιο τον άνθρωπο και στην κοινωνία του. Έχει μάλιστα λεχθεί ότι «κατέβασε τη φιλοσοφία από τα άστρα στη γη», με την έννοια ότι, χάρη στη δική του προσωπικότητα, οι φιλόσοφοι έπαψαν να ασχολούνται τόσο με τα φυσικά φαινόμενα. Ο Αριστοτέλης μάλιστα, στο έργο του Περί ζώων μορίων, έγραψε πως «με τον Σωκράτη έληξε η περίοδος αναζήτησης των φυσικών πραγμάτων και οι φιλοσοφούντες ασχολήθηκαν με την αρετή που είναι χρήσιμη και την πολιτική-με την ηθική και πολιτική φιλοσοφία». Η αλήθεια είναι πως με τα πολιτικά προβλήματα ασχολήθηκαν και οι προγενέστεροι φιλόσοφοι, ενώ ζητήματα ηθικής απασχόλησαν και τον Δημόκριτο και πολλούς σοφιστές. Ο Σωκράτης όμως είναι αυτός που έστρεψε τον φιλοσοφικό στοχασμό κατ' αποκλειστικότητα σε τέτοια θέματα. Ο λόγος που τα σωκρατικά ενδιαφέροντα σημάδεψαν κατά ανεξίτηλο τρόπο την ιστορία της φιλοσοφίας πρέπει να αναζητηθεί στο σωκρατικό τρόπο σκέψης, στο γεγονός δηλαδή πως ο Σωκράτης δεν ενδιαφερόταν απλώς για τον ορθό τρόπο ζωής και δράσης είτε στο προσωπικό είτε στο κοινωνικό επίπεδο. Αντίθετα από τους σοφιστές, που το ενδιαφέρον τους ήταν καθαρά χρησιμοθηρικό, ο Σωκράτης αναζήτησε ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο να καθοριστεί αυστηρά και αμετάκλητα κάθε έννοια καλού, αρετής και σοφίας. Όπως οι πρώτοι φιλόσοφοι αναζητούσαν την πρώτη αρχή της δημιουργίας, ο Σωκράτης αναζήτησε την αρχή κάθε ηθικής έννοιας, που δεν επηρεάζεται από ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες ούτε από τη δυνατότητα αντίληψης του κάθε ανθρώπου. Αναζήτησε δηλαδή το απόλυτο απορρίπτοντας το σχετικό, την ουσία της ηθικής κι όχι τα ηθικά φαινόμενα.

8. Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι με τον Σωκράτη οι φιλοσοφούντες παύουν να ασχολούνται με τη φύση και κλίνουν προς την πολιτική και την ηθική φιλοσοφία. Επαληθεύεται η κρίση αυτή από την ιστορία της φιλοσοφίας;
Ο Αριστοτέλης μάλιστα, στο έργο του Περί ζώων μορίων, έγραψε πως «με τον Σωκράτη έληξε η περίοδος αναζήτησης των φυσικών πραγμάτων και οι φιλοσοφούντες ασχολήθηκαν με την αρετή που είναι χρήσιμη και την πολιτική-με την ηθική και πολιτική φιλοσοφία». Η αλήθεια είναι πως με τα πολιτικά προβλήματα ασχολήθηκαν και οι προγενέστεροι φιλόσοφοι, ενώ ζητήματα ηθικής απασχόλησαν και τον Δημόκριτο και πολλούς σοφιστές. Ο Σωκράτης όμως είναι αυτός που έστρεψε τον φιλοσοφικό στοχασμό κατ' αποκλειστικότητα σε τέτοια θέματα. Ο λόγος που τα σωκρατικά ενδιαφέροντα σημάδεψαν κατά ανεξίτηλο τρόπο την ιστορία της φιλοσοφίας πρέπει να αναζητηθεί στο σωκρατικό τρόπο σκέψης, στο γεγονός δηλαδή πως ο Σωκράτης δεν ενδιαφερόταν απλώς για τον ορθό τρόπο ζωής και δράσης είτε στο προσωπικό είτε στο κοινωνικό επίπεδο. Αντίθετα από τους σοφιστές, που το ενδιαφέρον τους ήταν καθαρά χρησιμοθηρικό, ο Σωκράτης αναζήτησε ένα σταθερό έδαφος πάνω στο οποίο να καθοριστεί αυστηρά και αμετάκλητα κάθε έννοια καλού, αρετής και σοφίας. Όπως οι πρώτοι φιλόσοφοι αναζητούσαν την πρώτη αρχή της δημιουργίας, ο Σωκράτης αναζήτησε την αρχή κάθε ηθικής έννοιας, που δεν επηρεάζεται από ιστορικές και κοινωνικές συνθήκες ούτε από τη δυνατότητα αντίληψης του κάθε ανθρώπου. Αναζήτησε δηλαδή το απόλυτο απορρίπτοντας το σχετικό, την ουσία της ηθικής κι όχι τα ηθικά φαινόμενα.

9. Η συμβολή του Σωκράτη στη λογική είναι, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, η επεξεργασία της επαγωγικής μεθόδου με σκοπό την εξαγωγή κα-θολικών ορισμών. Να εξηγήσετε με λίγα λόγια τη μέθοδο αυτή του Σωκράτη.
Όπως λέει ο Αριστοτέλης στα Μετά τα Φυσικά του, ο δρόμος που λογικά ακολούθησε ο Σωκράτης για να αναζητήσει ακριβώς την απόλυτη ουσία των ηθικών εννοιών, ήταν η επαγωγική μέθοδος (οι έπακτικοί λόγοι), με σκοπό την εξαγωγή καθολικών ορισμών (το όρίζεσθαι καθόλου). Ξεκινώντας δηλαδή από τα παραδείγματα, συνήθως παρμένα από την καθημερινή ζωή και εμπειρία, προσπαθούσε να οδηγήσει τη σκέψη του συνομιλητή του στην εξαγωγή καθολικών συμπερασμάτων, που να ξεπερνούν την εμπειρία και να φθάνουν σε μια απόλυτη γνώση του θέματος. Και η διαδικασία αυτή είχε επιτυχία όταν προέκυπτε τελικά ένας απόλυτος ορισμός , δηλαδή μια απόλυτη γνώση, για την αλήθεια του καλού και του κακού, της αδικίας και του δικαίου, της ομορφιάς και της ασχήμιας, της σωφροσύνης και της άνοιας, του θάρρους και της δειλίας, της ορθής διακυβέρνησης και της δεσποτείας. Έτσι ο άνθρωπος που ισχυριζόταν πως το μόνο πράγμα που γνωρίζει ήταν η ίδια του η άγνοια, σημάδεψε οριστικά την πορεία της φιλοσοφίας υποδεικνύοντας πως η λογική σκέψη κι όχι οι αισθήσεις είναι ο μοναδικός οδηγός προς την αλήθεια, προς το καθολικό και το αιώνιο.

Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη

10. Τι περιελάμβανε το κατηγορητήριο εναντίον του Σωκράτη;
Η κατηγορία εναντίον του Σωκράτη ήταν ότι ο Σωκράτης δεν πίστευε στους θεούς της πόλης , αλλά εισήγαγε καινά (καινούργια) δαιμόνια• επίσης ότι αδικεί και διαφθείρει τους νέους. Η μήνυση κατά του Σωκράτη έγινε από τον Μέλητο, έναν ποιητή του οποίο μοναδική δόξα αποτελεί το γεγονός ότι υπήρξε κατήγορος του φιλοσόφου. Κατήγοροι ήταν επίσης ο Άνυτος και ο Λύκων. Ο πρώτος ήταν πλούσιος βυρσοδέψης και γνωστός πολιτικός, που είχε εκλεγεί και στρατηγός το 409 και είχε εξοριστεί από τους Τριάκοντα Τυράννους. Ο δεύτερος ήταν ρήτορας.

11. Γιατί η κατηγορία για αθεΐα (γενικά, όχι μόνο εναντίον του Σωκράτη) δεν μπορούσε να στοιχειοθετηθεί πραγματικά στην Αθήνα;
Οι κατήγοροι του Σωκράτη προφανώς δεν πίστευαν πραγματικά πως ο Σωκράτης δεν πίστευε στους θεούς , ούτε πως το περίφημο δαιμόνιο, η θεότητα που, όπως έλεγε ο Σωκράτης, κατοικούσε μέσα του τον συμβούλευε. Η αρχαία ελληνική θρησκεία δεν είχε ούτε ιερό βιβλίο ούτε δόγμα (άρα ούτε και αιρέσεις) ούτε ιερατείο με ειδική αποστολή τη μεσολάβηση μεταξύ θεών και ανθρώπων. Ιερείς και ιέρειες εκλέγονταν κατά κανόνα απλοί πολίτες, όπως και στα άλλα αξιώματα (με εξαίρεση ίσως συγκεκριμένες λατρείες, όπως τα Ελευσίνια μυστήρια). Άρα, ήταν αδύνατον να κατηγορηθεί κάποιος για αθεΐα, εφόσον μάλιστα συμμετείχε στις μεγάλες κοινές θρησκευτικές τελετές και δεν τις αμφισβητούσε. Η συνηθισμένη κατηγορία που επέρριπταν σε κάποιους διανοούμενους ήταν η ασέβεια, δηλαδή ακριβώς η μη συμμετοχή ή, χειρότερα, η υπονόμευση των αξιών των τελετών αυτών. Δίκες για τέτοιες κατηγορίες είχαν υποστεί, μάλλον, ο Αναξαγόρας κι ο Πρωταγόρας, αλλά και ο Αισχύλος, ο τραγικός ποιητής. Όπως σε αυτές τις περιπτώσεις, έτσι και στην περίπτωση του Σωκράτη η θρησκεία αποτέλεσε το πρόσχημα πίσω από το οποίο κρύβονταν οι πολιτικοί λόγοι της δίωξης.

12. Πού στήριξαν οι μηνυτής του Σωκράτη την κατηγορία για «διαφθορά» των νέων;
Η κατηγορία για διαφθορά των νέων είχε μεγαλύτερη σχέση με την πραγματική αιτίας δίωξης του Σωκράτη. Ο φιλόσοφος ασφαλώς και δε διέφθειρε τους νέους που τον ακολουθούσαν. Όμως, όπως λέει και ο ίδιος στην Απολογία του, κατά Πλάτωνα, τα νέα παιδιά που τον έβλεπαν να ξεσκεπάζει στην αγορά την ψευδή σοφία των σοφιστών και των δημαγωγών γοητεύονταν από αυτό το "παιχνίδι" που οδηγούσε στην αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων και της αλήθειας. Και, εξίσου φυσικά, ως απειλούμενοι από τον Σωκράτη και τις ενοχλητικές ερωτήσεις του θεωρούσαν πως η γοητεία που ο φιλόσοφος ασκούσε στη νεολαία ήταν "διαφθορά". Υπάρχει όμως κι ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο: πολλοί από τους νέους που ανήκαν στον κύκλο του Σωκράτη πήραν ενεργό μέρος στην πολιτική και έπαιξαν ρόλο αρνητικό σε μια καταστροφική για την Αθήνα εποχή. Ο Αλκιβιάδης, πρώτος απ' όλους, ήταν μεν δημοκρατικός, αλλά εξαιρετικά αμφιλεγόμενος, αφού δε δίστασε και να αυτομολήσει στους Σπαρτιάτες. Πολλοί φίλοι του Σωκράτη, από την άλλη μεριά, τάχθηκαν με την ακραία μερίδα των ολιγαρχικών και στήριξαν το πραξικόπημα των Τριάκοντα Τυράννων. Ο Κριτίας κι ο Χαρμίδης μάλιστα, θείοι του Πλάτωνα, ήταν από τους ηγέτες τους. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στους κατηγόρους του να αφήσουν να εννοηθεί πως οι θεωρίες του δασκάλου ήταν υπεύθυνες για την κατάληξη των "μαθητών".

13. Ποιοι ήταν οι πολιτικοί λόγοι της δίωξης του Σωκράτη;
Ο Σωκράτης κατηγορήθηκε για αθεΐα και για διαφθορά των νέων, όμως δεν ήταν αυτοί οι πραγματικοί λόγοι της δίωξής του. Ειδικά αναφορικά με την αθεΐα, η αρχαιοελληνική θρησκεία δεν είχε ιερά βιβλία και ιερατείο, "κανόνες" δηλαδή με τους κανείς συμφωνεί ή τους παραβαίνει. Η κατηγορία για διαφθορά των νέων είχε μεγαλύτερη σχέση με την πραγματική αιτίας δίωξης του Σωκράτη. Ο φιλόσοφος ασφαλώς και δε διέφθειρε τους νέους που τον ακολουθούσαν. Όμως, όπως λέει και ο ίδιος στην Απολογία του, κατά Πλάτωνα, τα νέα παιδιά που τον έβλεπαν να ξεσκεπάζει στην αγορά την ψευδή σοφία των σοφιστών και των δημαγωγών γοητεύονταν από αυτό το "παιχνίδι" που οδηγούσε στην αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων και της αλήθειας. Και, εξίσου φυσικά, ως απειλούμενοι από τον Σωκράτη και τις ενοχλητικές ερωτήσεις του θεωρούσαν πως η γοητεία που ο φιλόσοφος ασκούσε στη νεολαία ήταν "διαφθορά". Υπάρχει όμως κι ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο: πολλοί από τους νέους που ανήκαν στον κύκλο του Σωκράτη πήραν ενεργό μέρος στην πολιτική και έπαιξαν ρόλο αρνητικό σε μια καταστροφική για την Αθήνα εποχή. Ο Αλκιβιάδης, πρώτος απ' όλους, ήταν μεν δημοκρατικός, αλλά εξαιρετικά αμφιλεγόμενος, αφού δε δίστασε και να αυτομολήσει στους Σπαρτιάτες. Πολλοί φίλοι του Σωκράτη, από την άλλη μεριά, τάχθηκαν με την ακραία μερίδα των ολιγαρχικών και στήριξαν το πραξικόπημα των Τριάκοντα Τυράννων. Ο Κριτίας κι ο Χαρμίδης μάλιστα, θείοι του Πλάτωνα, ήταν από τους ηγέτες τους. Το γεγονός αυτό επέτρεψε στους κατηγόρους του να αφήσουν να εννοηθεί πως οι θεωρίες του δασκάλου ήταν υπεύθυνες για την κατάληξη των "μαθητών".

14. Τι σχέση είχε η σωκρατική ειρωνεία με απόφαση του λαϊκού δικαστηρίου της Ηλιαίας για καταδίκη του φιλοσόφου σε θάνατο;
Το λαϊκό δικαστήριο της Ηλιαίας, που απαρτιζόταν από 500 δικαστές κληρωμένους από το σύνολο των πιο ηλικιωμένων πολιτών, έκρινε τον Σωκράτη ένοχο με μέτρια πλειοψηφία (281 έναντι 220). Στη δεύτερη ψηφοφορία, που αφορούσε την ποινή, η καταδίκη σε θάνατο ψηφίστηκε από περισσότερους (300 έναντι 201). Η σωκρατική ειρωνεία δεν ήταν άσχετη με την εξέλιξη αυτή: όταν του δόθηκε ο λόγος προκειμένου, κατά το νόμο, να προτείνει και αυτός μια ποινή, ο Σωκράτης , αντί να προτείνει λ.χ. την εξορία, πρότεινε την περιφρόνησή του και προς το δικαστήριο και προς το θάνατο. Είπε, χαρακτηριστικά, ότι θα έπρεπε να τον βάλουν στο πρυτανείο και να τον τρέφουν δωρεάν! Εξηγώντας στη συνέχεια γιατί ένας άνθρωπος της ηλικίας του κανένα λόγο δεν έχει να φοβάται το θάνατο, προτείνει για τυπικούς λόγους το πρόστιμο της μιας μνας. Το ποσό αυτό ανέβασαν στις 30 μνες ο Πλάτωνας, ο Κρίτωνας και οι φίλοι του, που μπήκαν εγγυητές, αφού η περιουσία του Σωκράτη δεν ξεπερνούσε τις 5 μνες.

15. Ποια στάση τήρησε ο Σωκράτης απέναντι στο δικαστήριο και την καταδικαστική του απόφαση; Πώς εξηγείται η στάση του με βάση τη φιλοσοφία του;
Μετά την καταδίκη του ο Σωκράτης έμεινε περίπου έναν μήνα στο κρατητήριο. Τις μέρες εκείνες γίνονταν στο ιερό νησί του Απόλλωνα, την Δήλο, τα Δήλια. Οι Αθηναίοι είχαν στείλει εκεί θεωρία (επίσημη αποστολή σε ιερή τελετή)αντιπροσώπους της πόλης και το ένα από τα δύο ιερά πλοία τους, την Πάραλο. Κατά το έθιμο, δεν μπορούσε να γίνει εκτέλεση μέχρι την επιστροφή του πλοίου. Στη διάρκεια της κράτησής του, και ως την τελευταία στιγμή, ο Σωκράτης αντιστάθηκε στις προσπάθειες των φίλων του να αποδράσει. Όπως περιγράφει και ο Πλάτωνας στον Κρίτωνα, ο Σωκράτης πίστευε πως το γεγονός ότι αδικήθηκε από τους συμπολίτες του δεν αποτελούσε δικαιολογία για να διαπράξει αδικία εναντίον των νόμων της πόλης του. Έτσι, ήπιε το κώνειο, συζητώντας με τους φίλους του για την αθανασία της ψυχής και πέθανε μέσα στο κελί του δεσμωτηρίου.

Ο ΠΛΑΤΩΝ

Ο βίος του

1. Να δώσετε μέσα σε δέκα περίπου γραμμές τα σημαντικότερα στοιχεία του βίου του Πλάτωνα.
Ο Πλάτωνας, γιος του Αρίστωνα και της Περικτιόνης, γεννήθηκε το 428/9 π.Χ.. Η γενιά του ήταν αριστοκρατική, αφού η καταγωγή της μητέρας του έφτανε ως το Σόλωνα. Συγγενής του ήταν ο Κριτίας, σοφιστής και τύραννος, κι ο Χαρμίδης, συνεργάτης των Τριάκοντα. Έλαβε καλή μόρφωση, ως παιδί αριστοκράτη. Νέος γνωρίστηκε με το Σωκράτη. Η ανάμειξη μελών της οικογένειάς του στο καθεστώς των Τριάκοντα, αλλά και η καταδίκη του Σωκράτη από τους δημοκρατικούς τον απομάκρυναν από την πολιτική. Σημαντικό σταθμό στη ζωή του έχουν τα τρία ταξίδια στην Ιταλία, Σικελία. Ο Πλάτων, καλεσμένος του Δίωνα, πήγε εκεί για να θέσει σε εφαρμογή τη θεωρία του για την ιδανική πολιτεία. Τα πρόσωπα που θα ενσάρκωναν το φιλόσοφο-βασιλέα ήταν ο Διονύσιος Α' και Β'. Ο σκοπός του απέτυχε και ο ίδιος κινδύνεψε. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα ίδρυσε την Ακαδημία, περίφημη σχολή που λειτούργησε μέχρι το 529 μ.Χ. Μαθητής του υπήρξε ο Αριστοτέλης κι άλλοι πολλοί φιλόσοφοι της ελληνιστικής εποχής. Σημαντικότερη πηγή πληροφοριών για τη ζωή του Πλάτωνα είναι ένα κείμενο του ίδιου, η 7 Επιστολή του, ένα γράμμα προς τους Συρακούσιους φίλους του, το οποίο αποτελεί ένα είδος αυτοβιογραφίας.

2. Ποια ήταν η καταγωγή του Πλάτωνα και ποια μόρφωση έλαβε;
Η γενιά του ήταν αριστοκρατική, αφού η καταγωγή της μητέρας του έφτανε ως το Σόλωνα. Συγγενής του ήταν ο Κριτίας, σοφιστής και τύραννος, κι ο Χαρμίδης, συνεργάτης των Τριάκοντα. Ο Πλάτωνας έλαβε την επιμελημένη μουσική και γυμναστική παιδεία των αριστοκρατικών γόνων της Αθήνας. Νέος ασχολήθηκε με την τραγική ποίηση, έκαψε όμως τα πρωτόλειά του όταν γνώρισε το Σωκράτη και δεν ξαναασχολήθηκε με την ποίηση.

3. Γιατί δεν συμμετείχε ο Πλάτων στα κοινά της Αθήνας;
Από πολύ νέος ο Πλάτων ενδιαφέρθηκε για την πολιτική, η θλιβερή όμως ανάμειξη μελών της οικογένειάς του στην υπόθεση των Τριάκοντα αφενός, και η επίσης θλιβερή μετά την απόπειρα της αποκατεστημένης δημοκρατίας να εκδικηθεί τους ολιγαρχικούς καταδικάζοντας το Σωκράτη, τον αηδίασαν και τον απομάκρυναν οριστικά από οποιαδήποτε φιλοδοξία συμμετοχής στα κοινά της Αθήνας.

4. Ποιο αποτέλεσμα είχε, για τα ενδιαφέροντα του Πλάτωνα και τη στάση του απέναντι στην πολιτική, η γνωριμία του με τον Σωκράτη και η καταδίκη του δασκάλου του;
Όπως μαθαίνουμε από την 7η Επιστολή του, ο Πλάτωνας, αν και νέος ασχολήθηκε με την τραγική ποίηση, έκαψε τα πρωτόλειά του όταν γνώρισε το Σωκράτη και δεν ξαναασχολήθηκε με την ποίηση. Το λογοτεχνικό του ταλέντο πάντως είναι φανερό σε κάθε αναγνώστη των διαλόγων του. Από πολύ νέος ο Πλάτων ενδιαφέρθηκε για την πολιτική, η θλιβερή όμως ανάμειξη μελών της οικογένειάς του στην υπόθεση των Τριάκοντα αφενός, και η επίσης θλιβερή μετά την απόπειρα της αποκατεστημένης δημοκρατίας να εκδικηθεί τους ολιγαρχικούς καταδικάζοντας το Σωκράτη, τον αηδίασαν και τον απομάκρυναν οριστικά από οποιαδήποτε φιλοδοξία συμμετοχής στα κοινά της Αθήνας. Μετά το θάνατο του Σωκράτη, ο Πλάτων κατέφυγε μαζί με άλλους του σωκρατικού κύκλου στα Μέγαρα, στο φιλόσοφο Ευκλείδη. Πρέπει να υπηρέτησε δυο φορές ως στρατιώτης στη διάρκεια του Κορινθιακού πολέμου, στη διετία 395-394 π.Χ. Οι πρώιμοι διάλογοί του γράφτηκαν κατά την πρώτη δεκαετία μετά το θάνατο του Σωκράτη.

5.Πόσες φορές ταξίδεψε ο Πλάτων στη Σικελία και με ποιες φιλοδοξίες την πρώτη φορά;
Στα χρόνια 398-390 π.Χ. ο Πλάτωνας ταξιδεύει τρεις φορές στην Κάτω Ιταλία και τη Σικελία. Το πρώτο ταξίδι έγινε το 387 π.Χ. στην Ιταλία. Εκεί γνωρίστηκε με τον Αρχύτα τον Ταραντίνο και συνδέθηκε με φιλία με το Δίωνα, αδερφό της γυναίκας του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου Α'. Οι συνέπειες της σχέσης αυτής ήταν σοβαρότατες, σχεδόν δραματικές για τον Πλάτωνα. Με παρότρυνση του Δίωνα, ο νεαρός τύραννος, που είχε απαλλάξει ήδη τον σικελικό ελληνισμό από την απειλή των Καρχηδονίων, ήθελε να στραφεί προς τη φιλοσοφία και να διδαχτεί από τον Πλάτωνα την πολιτική αρετή και τη σοφία. Ο Πλάτωνας, μάλλον αφελώς, πίστεψε στις προθέσεις του τυράννου, αλλά ήδη η πρώτη αυτή επαφή έληξε άδοξα: ο φιλόσοφος εκδιώχτηκε κακήν κακώς και κινδύνεψε μάλιστα να πουληθεί ως δούλος στην Αίγινα όπου, παρά την εμπόλεμη κατάσταση του νησιού με την Αθήνα, τον έστειλε ο Διονύσιος.

6. Με ποιες φιλοδοξίες ταξίδεψε ο Πλάτων στη Σικελία τη δεύτερη ιδίως φορά;
Παρά τις αρχικές κακοτυχίες στο πρώτο του ταξίδι, η φιλία του Πλάτωνα με τον Δίωνα είχε ως αποτέλεσμα να εμπλακεί ο φιλόσοφος για αρκετά χρόνια σε μια υπόθεση που του προκάλεσε σοβαρούς κινδύνους κι ακόμα σοβαρότερες απογοητεύσεις. Στα 367, ο Διονύσιος ο ΙΙ διαδέχτηκε τον πατέρα του κι ο Δίωνας πίεσε τον Πλάτωνα να επιστρέψει στις Συρακούσες πείθοντάς τον πως ο νέος τύραννος ήταν ακόμη πιο πρόθυμος από τον προηγούμενο να δεχθεί τα φιλοσοφικά διδάγματα. Προφανώς ο φιλόσοφος, που είχε απογοητευθεί από τα πολιτικά πράγματα της Αθήνας, αλλά δεν είχε πάψει να μελετά το θέμα της πολιτικής θεωρίας, πίστεψε πως θα μπορούσε να μεταμορφώσει τον Διονύσιο σε φιλόσοφο βασιλέα, σαν αυτούς τους ιδανικούς κυβερνήτες που περιγράφει στην Πολιτεία του. Έτσι, επέστρεψε στις Συρακούσες το 366, για να βρεθεί τελικά "όμηρος" των πολιτικών συγκρούσεων Δίωνα και Διονυσίου.

7. Τι γνωρίζετε για το τρίτο ταξίδι του Πλάτωνα στις Συρακούσες;
Παρόλο που και τις δύο τις δύο φορές που ταξίδεψε ο Πλάτωνας στη Σικελία απογοητεύτηκε, αφού δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει το όραμα του φιλόσοφου βασιλέα στο πρόσωπο των τυράννων Διονυσίου Ι και Διονυσίου ΙΙ και παρότι μάλιστα βρέθηκε και τις δύο φορές η ζωή του σε κίνδυνο, ο φιλόσοφος επέστρεψε και Τρίτη φορά, το 361. Το τρίτο αυτό ταξίδι έληξε με τη θλιβερή εμπλοκή διάφορων Ακαδημεικών στην εμφύλια διαμάχη που ξέσπασε μεταξύ του Δίωνα και του Διονύσιου και στα συνεχή πραξικοπήματα που ακολούθησαν.

8. Πότε και πού ίδρυσε ο Πλάτων την Ακαδημία του, ποια μαθήματα υποθέτουμε ότι διδάσκονταν σ' αυτήν και μέχρι πότε λειτούργησε;
Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα από το πρώτο του ταξίδι στη Σικελία, ο Πλάτωνας ίδρυσε τη σχολή του, την Ακαδημία, σε μια τοποθεσία της Αττικής γύρω στο ενάμιση χιλιόμετρο από τα Δίπυλο. Η περίφημη αυτή σχολή θα λειτουργήσει για εννέα αιώνες, μέχρι το 529 μ.Χ., όταν την έκλεισε ο Ιουστινιανός (να σημειώσουμε πάντως ότι η σχολή βρισκόταν τότε σε πλήρη παρακμή). Η σχολή λειτουργούσε σε ένα κτήμα κοντά στο πολύ παλαιότερο γυμναστήριο που ονομαζόταν, όπως κι όλη η περιοχή, Ακαδήμεια, από τον προστάτη ήρωά του, τον Ακάδημο ή Εκάδημο. Έτσι και η σχολή πήρε το ίδιο όνομα. Τα μαθήματα της Ακαδημίας πρέπει σε μεγάλο βαθμό να ήταν παρόμοια με αυτά που ο Πλάτωνας ορίζει στην Πολιτεία του ως ιδανική παιδεία των φυλάκων, της ανώτερης τάξης που ασκεί την εξουσία. Μεγάλη σημασία είχαν πάντως τα μαθηματικά, που θεωρούνταν ως απαραίτητη προετοιμασία για τη διδασκαλία της διαλεκτικής. Σύμφωνα άλλωστε με μια αρχαία παράδοση, στην είσοδο της Ακαδημίας συναντούσε κανείς την επιγραφή «άγεωμέτρητος μηδείς είσίτω».

9. Αναφέρετε μερικούς από τους μαθητές του Πλάτωνα στην Ακαδημία.
Μαθητές του Πλάτωνα ήταν, μεταξύ άλλων, ο Αριστοτέλης, ο ανιψιός του και διάδοχός του Σπεύσιππος, ο Ξενοκράτης, ο Φίλιππος από τον Οπούντα και άλλοι σημαντικοί φιλόσοφοι της ελληνιστικής εποχής.

ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ

Α. Η διάρθρωση του διαλόγου και τα πρόσωπα

Εισαγωγή: Ο Σωκράτης διηγείται τη συζήτηση του με τον Πρωταγόρα σε έναν φίλο του.

1. Ποιο είναι το θέμα της εισαγωγής στον Πρωταγόρα και για ποιο λόγο το επιλέγει ο Πλάτων;
Στο έργο του Πλάτωνα /Πρωταγόρας παρακολουθούμε το διάλογο που διεξάγεται στο σπίτι του Καλλία μεταξύ του Σωκράτη και του σοφιστή Πρωταγόρα σχετικά με το αν αρετή διδάσκεται ή όχι. Βγαίνοντας από το σπίτι του Καλλία, ο Σωκράτης συναντά έναν φίλο του (του οποίου το όνομα δεν μαθαίνουμε) και, απαντώντας στις ερωτήσεις του, αρχίζει να του διηγείται πώς και γιατί βρέθηκε στου Καλλία, ποιους συνάντησε εκεί και τι συζητήθηκε. Με αυτή τη σύντομη εισαγωγή δίνεται στον Σωκράτη λοιπόν η αφορμή να αφηγηθεί τον διάλογό του με τον Πρωταγόρα. Το υπόλοιπο του έργου καλύπτεται ακριβώς από αυτή την αφήγηση του Σωκράτη.

2. Ο Πλάτων ακολουθεί την τεχνική του άμεσου διαλόγου στην εισαγωγή στον Πρωταγόρα, ενώ στο υπόλοιπο έργο την τεχνική του αφηγημένου διαλόγου (ο Σωκράτης αφηγείται σε ένα φίλο του το διάλογό του με τον Πρωταγόρα). Ποια πλεονεκτήματα προσφέρει ο αφηγημένος διάλογος ως τεχνική γραφής και ποιες αδυναμίες μπορεί να παρουσιάζει σε ένα φιλοσοφικό κείμενο;
Η επιλογή του αφηγημένου διαλόγου από τον Πλάτωνα ασφαλώς δεν είναι τυχαία. Ο φιλόσοφος έχει έτσι τη δυνατότητα, αντί να ακολουθήσει μια πολύ μονότονη αφήγηση της συνάντησης Σωκράτη-Πρωταγόρα, να δώσει στους αναγνώστες του μια ζωντανή διήγηση, στην οποία υποτίθεται πως ένας από τους πρωταγωνιστές της φιλοσοφικής μονομαχίας την περιγράφει σε ένα φιλικό του πρόσωπο. Ως λογοτεχνικό έργο, ο Πρωταγόρας κερδίζει έτσι σε ζωντάνια και αμεσότητα. Ίσως όμως, από την άλλη μεριά, το κείμενο να χάνει έτσι σε πειστικότητα: πως είναι δυνατόν, θα μπορούσε να αναρωτηθεί κάποιος δύσπιστος, να διηγείται κανείς με τέτοια ακρίβεια έναν φιλοσοφικό διάλογο και να μένει πιστός και ακριβής στην αναπαραγωγή των λεπτομερειών και των λεπτών αποχρώσεων μιας αντιπαράθεσης πάνω σε τόσο περίπλοκα θέματα όπως αυτά που συζητήθηκαν στο σπίτι του Καλλία; Κι όμως, το λογοτεχνικό ταλέντο του Πλάτωνα μας κάνει να ξεχνάμε γρήγορα τέτοιες αντιρρήσεις, ακριβώς γιατί η παραστατικότητα και η γλαφυρότητα της αφήγησης του Σωκράτη μας παρασύρει και μας γοητεύει.
Πρόλογος: Ο Ιπποκράτης και η σφοδρή επιθυμία του να γίνει μαθητής του Πρωταγόρα.

3. Γιατί ο Σωκράτης επισκέπτεται μαζί με τον Ιπποκράτη τον Καλλία;
Ο Σωκράτης διηγείται κατ' αρχήν στον ανώνυμο φίλο του πως βρέθηκε στο σπίτι του Καλλία, όπου φιλοξενείται ο διάσημος σοφιστής Πρωταγόρας. Ο Ιπποκράτης, ένας νεαρός φίλος του Σωκράτη γεμάτος πάθος για τη μόρφωση και θαυμασμό για τους μεγάλους διανοητές, έτρεξε τα χαράματα στο σπίτι του Σωκράτη για να τον ειδοποιήσει πως ο Πρωταγόρας έφτασε στην Αθήνα. Ο Ιπποκράτης θέλει να γίνει μαθητής του Πρωταγόρα και παρακαλεί τον Σωκράτη να τον βοηθήσει να παρουσιαστεί στο μεγάλο σοφιστή. Ο Σωκράτης αρχίζει να ρωτά τον νεαρό γιατί θέλει να μαθητεύσει κοντά στον Πρωταγόρα και τι ακριβώς ελπίζει ναν μάθει από αυτόν. Ο ενθουσιώδης Ιπποκράτης, που εκτός από τον ενθουσιασμό της νεότητάς του δεν διαθέτει ακόμα και μεγάλη σοφία, δεν μπορεί βεβαίως να απαντήσει. Έτσι, ο Σωκράτης δέχεται να πάνε μαζί στο σπίτι του Καλλία και να ρωτήσει αυτός, για λογαριασμό του Ιπποκράτη, τι ακριβώς μπορεί ο Πρωταγόρας τον νεαρό.

4. Ποιο είναι το θέμα του διαλόγου όπως φαίνεται από τον Πρόλογο και με ποιο τρόπο αναδεικνύεται;
Από την αρχή του διαλόγου αναδεικνύεται το θέμα της φιλοσοφικής συζήτησης που θα ακολουθήσει. Ο Πρόλογος αυτός δεν είναι απλώς η εικόνα ενός στιγμιότυπου της ζωής των νέων στην Αθήνα, είναι πολύ περισσότερο η πραγματική εισαγωγή στο θέμα: ποια είναι η αξία της σοφιστικής και αν μπορούν οι σοφιστές (ή οποιοσδήποτε άλλος) να διδάξει στους νέους την αρετή.

Ο Σωκράτης στο σπίτι του Καλλία. Περιγραφή του Πρωταγόρα και των άλλων προσώπων του διαλόγου.

5. Ποια είναι τα πρόσωπα του διαλόγου Πρωταγόρας και πώς αυτά περιγράφονται;
Ο Σωκράτης και ο Ιπποκράτης φτάνουν στο σπίτι του Καλλία και καταφέρνουν να μπουν, παρά την αγανάκτηση του θυρωρού που τους ανοίγει. Η είσοδος των δύο φίλων στη μεγάλη αυλή του αρχοντικού επιτρέπει Στον Σωκράτη να περιγράψει τόσο τον Πρωταγόρα και τους άλλους δυο σοφιστές, τον Ιππία και τον Πρόδικο, που επίσης φιλοξενούνται εκεί, όσο και τους άλλους παρισταμένους. Ο κάθε σοφιστής βρίσκεται περικυκλωμένος από μια ομάδα μαθητών και θαυμαστών, ενώ αμέσως γύρω από το Σωκράτη σχηματίζεται ο κύκλος των γνωστών συντρόφων του, του Ιπποκράτη, που τον συνοδεύει, και του Αλκιβιάδη και του Κριτία, που βρίσκονται ήδη εκεί. Ελάχιστη συμμετοχή θα έχουν πάντως αυτοί στην εξέλιξη του διαλόγου. Ο Αλκιβιάδης μόνο και ο Καλλίας, ως ευγενικός οικοδεσπότης, θα επέμβουν κάποιες στιγμές, όταν τα πνεύματα θα οξυνθούν και οι δύο μονομάχοι θα θελήσουν να σταματήσουν τη συζήτηση. Ο Καλλίας είναι πιο ευγενής και συμβιβαστικός, ο Αλκιβιάδης, βεβαίως, πολύ πιο έντονος και ορμητικός.

6. Πώς περιγράφονται οι άλλοι σοφιστές και πως ο Πρωταγόρας;
Ο Πλάτωνας περιγράφει κυρίως τους τρεις παρόντες σοφιστές, τον Πρόδικο, τον Ιππία και φυσικά τον Πρωταγόρα. Ο Πρόδικος και ο Ιππία είναι μάλλον γελιογραφικά σχεδιασμένοι. Και οι δύο παρουσιάζονται επιδεικτικά πολυμαθείς, ο πρώτος μανιακός με τους ορισμούς των εννοιών (πράγμα για το οποίο εισπράττει τα ειρωνικά σχόλια του Σωκράτη), ο δεύτερος μεγαλόστομος και ρητορικός. Θα έλεγε κανείς πως όλο το αντισοφιστικό πάθος του Πλάτωνα ξεσπά στην περιγραφή της ρηχότητας και της μεγαλομανίας αυτών των δυο. Ο Πρωταγόρας, αντιθέτως, παρουσιάζεται μεν ως αλαζονικός και γεμάτος αυτοπεποίθηση, η σημαντική όμως θέση που ο στοχαστής αυτός κατείχε στην ιστορία της ελληνικής σκέψης δεν υποβαθμίζεται σε καμία περίπτωση. Παρ' όλο που ο Πλάτωνας τον δείχνει να αγανακτεί με τις συνεχείς ερωτήσεις του Σωκράτη, σε σημείο να θέλει να σταματήσει τη συζήτηση αν ο συνομιλητής του δεν τον αφήνει να αναπτύξει όπως αυτός νομίζει τις απόψεις του, είναι προφανές πως ο πρωταγορικός στοχασμός αντιμετωπίζεται ως άξιος σεβασμού. Γι' αυτό και στην περίπτωσή του, η σωκρατική ειρωνεία είναι πολύ διακριτική, ο Σωκράτης μάλιστα έναν ειλικρινή σεβασμός προς τις απόψεις του αντιπάλου του.

Η αρχή της συζήτησης. Είναι δυνατόν να διδαχθεί η πολιτική αρετή, όπως ισχυρίζεται ο Πρωταγόρας;

7. Πώς ορίζει ο Πρωταγόρας το αντικείμενο της διδασκαλίας του και τι υπόσχεται στο νεαρό Ιπποκράτη;
Στην αρχή της συζήτησης ο Σωκράτης πλησιάζει τον Πρωταγόρα και ,εξ ονόματος του Ιπποκράτη, αρχίζει να τον ρωτά τι ακριβώς θα μάθει ο νεαρός αν γίνει μαθητής του. Ο Πρωταγόρας απαντά πως, ως σοφιστής, είναι σε θέση να καθοδηγήσει τον Ιπποκράτη έτσι ώστε να βελτιώνεται συνεχώς. Ο μαθητής θα αποκτήσει τελικά την ικανότητα να σκέφτεται και να αποφασίζει σωστά (ευβουλία) για κάθε θέμα που έχει σχέση τόσο με τον ιδιωτικό βίο (των οικείων) όσο και με το δημόσιο (το πράττειν και λέγειν στις υποθέσεις της πόλης).

8. Ποιες αντιρρήσεις διατυπώνει ο Σωκράτης σχετικά με το αντικείμενο της διδασκαλίας του Πρωταγόρα και με ποιο τρόπο επιχειρεί να τις θεμελιώσει;
Στη θέση αυτή του Πρωταγόρα, που ισχυρίζεται δηλαδή ότι μπορεί να διδάξει την ευβουλίαν στους νέους και που συνεπάγεται πρώτον ότι όλοι οι άνθρωποι, ανεξαρτήτως καταγωγής, κοινωνικής τάξης και οικονομικής κατάστασης είναι σε θέση να διδαχτούν την πολιτική αρετή, και δεύτερον ότι υπάρχουν άνθρωποι που έχουν τη δυνατότητα να διδάσκουν στους άλλους την πολιτική αρετή, ο Σωκράτης απαντά εκφράζοντας τις έντονες αμφιβολίες του. Ως παράδειγμα φέρνει την αθηναϊκή εκκλησία του δήμου, όπου εάν παρουσιαστεί κάποιος μη ειδικός σε μια συζήτηση για τεχνικό θέμα και θελήσει να συμβουλεύσει σχετικά με αυτό τους συμπολίτες του, τον διώχνουν κοροϊδεύοντάς τον• αντιθέτως, εάν το θέμα της συζήτησης αφορά γενικώς προβλήματα πολιτικής και καλής διοίκησης, τότε δέχονται τη γνώμη οποιουδήποτε, θεωρώντας προφανώς πως στα ζητήματα αυτά ο καθένας μπορεί να έχει ορθή άποψη χωρίς αναγκαστικά να έχει εκπαιδευτεί πάνω στο θέμα. Άλλωστε, συνεχίζει, η ζωή μας δείχνει πως μεγάλοι πολιτικοί άνδρες, ο Περικλής για παράδειγμα, δεν κατάφεραν να διδάξουν στα ίδια τους τα παιδιά την πολιτική αρετή και πως οι καλύτεροι δάσκαλοι δεν πέτυχαν τίποτε με μαθητές που δεν ήταν καλοί. Κι αυτό σημαίνει πως μπορούμε να διδάξουμε μια οποιαδήποτε τέχνη, αλλά ποτέ κανείς δεν μπόρεσε με τη διδασκαλία να κάνει τον άλλο καλύτερο, αγαθότερο ή ικανότερο στην πολιτική αρετή.

Η απάντηση του Πρωταγόρα και ο μύθος για τη δημιουργία της ανθρώπινης κοινωνίας.

9. Ποιες από τις σοφιστικές μεθόδους χρησιμοποιεί ο Πρωταγόρας στην απάντησή του στις πρώτες αντιρρήσεις του Σωκράτη σχετικά με το διδακτόν της αρετής;
Ο Πρωταγόρας απαντά στις αντιρρήσεις που του προέβαλε ο Σωκράτης με έναν μεγάλο λόγο. Ο λόγος αυτός, που θα πρέπει να θύμιζε τις δημόσιες διαλέξεις τις οποίες συνήθιζαν να κάνουν οι σοφιστές, χωρίζεται σε δύο μέρη. Στο πρώτο, που ξεκινά με το μύθο του Προμηθέα, ο σοφιστής απαντά στη σωκρατική αντίρρηση σύμφωνα με την οποία δεν υπάρχουν "ειδικοί" στα θέματα της πολιτικής. Στο δεύτερο, απαντά στην αντίρρηση σύμφωνα με την οποία οι καλοί πολίτες δεν μπορούν (γι' αυτό και δεν το δοκιμάζουν καν) να διδάξουν στους γιους τους την αρετή.

10.Τι επιχειρεί να αποδείξει ο Πρωταγόρας με το μύθο του Προμηθέα;
Ο μύθος του Προμηθέα αποδεικνύει, κατά τον Πρωταγόρα, πως οι Αθηναίοι έχουν δίκιο να παραχωρούν σε κάθε πολίτη το δικαίωμα της τοποθέτησης πάνω σε ζητήματα που αφορούν την καλή διοίκηση της πόλης: το βουλεύεσθαι (η σκέψη, η διατύπωση απόψεων, η ανάληψη ευθυνών, η ψήφιση) πάνω στα πολιτικά θέματα εξαρτάται εντελώς από τη δικαιοσύνη και τη λογική, δυο ιδιότητες που συνιστούν την αρετή του πολίτη και τις οποίες κατέχει κάθε πολίτης, αφού, όπως δείχνει ο μύθος του Προμηθέα, εάν δεν τις είχε ο κάθε πολίτης δεν θα μπορούσαν καν να σχηματιστούν ποτέ οργανωμένες κοινωνίες. Ο κάθε άνθρωπος εξ ορισμού κατέχει αυτέ τις ιδιότητες που του επιτρέπουν να έχει την ιδιότητα του πολίτη• αυτό αποδεικνύεται ακόμα περισσότερο από το γεγονός πως όποιος ισχυρίζεται πως δεν τις διαθέτει θεωρείται τρελός. Το γεγονός πως οι πόλεις έχουν προβλέψει τιμωρίες για πράξεις αδικίας αποδεικνύει επίσης πως υπάρχει μια γενική, πανανθρώπινη πίστη στην ιδέα πως το να είναι κανείς καλός πολίτης δεν είναι θέμα τύχης, όπως, για παράδειγμα, το να είναι ωραίος, αλλά κάτι που το διδάσκεται και το κατακτά κανείς με τη θέλησή του. Άλλωστε, αν αυτό δεν ίσχυε όντως στην πραγματικότητα, θα ήταν εντελώς παράλογο να τιμωρούν οι άνθρωποι κάποιον για ένα ελάττωμα του χαρακτήρα του, ειδικά μάλιστα στην περίπτωση που θα ήταν αυτός εκ των πραγμάτων σε θέση να το διορθώσει.

11. Ποιοι διδάσκουν τους νέους την αρετή και πού αποβλέπει η διδασκαλία αυτή, σύμφωνα με τον Πρωταγόρα;
Στο δεύτερο μέρος του λόγου του ο Πρωταγόρας απαντά, με λογικά επιχειρήματα πλέον κι όχι με μύθο, στον Σωκράτη σχετικά με το αν οι μεγάλοι πολιτικοί άνδρες μπορούν να διδάξουν στα παιδιά τους την πολιτική αρετή. Θα πει πως την αρετή τη διδάσκουν στους νέους και οι πολιτικοί άνδρες και η οικογένεια και οι δάσκαλοι και η πολιτεία. Η αρετή, ισχυρίζεται ο σοφιστής, και είναι και πρέπει να θεωρείται διδακτή. Γιατί η αρετή είναι η αναγκαία εκείνη ιδιότητα που επιτρέπει σε κάθε άνθρωπο να συμμετέχει στην κοινωνική και πολιτική ζωή, είναι η ιδιότητα που κάνει δυνατή την ύπαρξη κοινωνιών και πόλεων. Χωρίς την αρετή, τη δικαιοσύνη και το αίσθημα του σεβασμού προς ό,τι είναι ιερό, δεν υπάρχουν ανθρώπινες κοινωνίες. Συνεπώς, πρέπει οι ίδιες οι κοινωνίες και οι γονείς να διδάσκουν στα παιδιά τους την αρετή, κι εάν υπάρχει άνθρωπος που δεν μπορεί ή δεν θέλει να τη διδαχθεί, αυτός θα πρέπει να τιμωρείται με την ποινή του θανάτου ή της εξορίας ως επικίνδυνος. Ο Σωκράτης δεν έχει δίκιο να ισχυρίζεται πως οι μεγάλοι πολιτικοί δεν προσπαθούν να διδάξουν στους γιους τους την αρετή. Μόνο που στην περίπτωση αυτή , η διδαχή δε γίνεται υπό μορφήν μαθήματος. Όμως, από τη στιγμή που το παιδί αρχίζει να μιλάει, δηλαδή να επικοινωνεί πραγματικά και λογικά με τους γύρω του, όλοι προσπαθούν να του εμφυσήσουν τα διδάγματα και τα παραδείγματα που θα το κάνουν δίκαιο και σώφρονα άνθρωπο. Και αργότερα, όταν τα παιδιά στέλνονται να μάθουν ποίηση και μουσική, οι δάσκαλοί τους φροντίζουν, μέσα από τα κείμενα ή τη μουσική που τα διδάσκουν, να τους μάθουν κυρίως την αρετή. Το ίδιο, τέλος, κάνει και η πόλη για τους νεαρούς πολίτες της, μαθαίνοντάς τους τους νόμους και την υπακοή σε αυτούς.
Β. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου

12. Ποια είναι τα θέματα που συζητούν ο Πρωταγόρας και ο Σωκράτης στο διάλογο και ποια σχέση έχουν μεταξύ τους;
Τα θέματα του Πρωταγόρα είναι στην ουσία δύο. Το πρώτο είναι αυτό το οποίο συζητούν τα δύο κεντρικά πρόσωπα, ο Πρωταγόρας και ο Σωκράτης: ποια είναι η φύση της αρετής; Το δεύτερο, εξίσου σημαντικό, είναι αυτό που τίθεται στα προλογικά μέρη του έργου: ποιος μπορεί να διδάξει την αρετή και, δευτερευόντως, είναι οι σοφιστές τα κατάλληλα πρόσωπα για να αναλάβουν τη διδασκαλία της αρετής;
Για τον Σωκράτη (και τον Πλάτωνα) το δεύτερο αυτό ζήτημα είναι εξίσου σοβαρό με το πρώτο, θα μπορούσαμε μάλιστα να πούμε πως στην ουσία δεν ξεχωρίζει από το πρώτο. Έτσι, βλέπουμε μέσα στο έργο να αντιπαρατίθενται όχι μόνο οι απόψεις περί αρετής του καθενός από τους δύο βασικούς συνομιλητές, αλλά και οι μέθοδοι για την προσέγγιση της αλήθειας. Συνεπώς, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε πως το θέμα της συζήτησης είναι η αρετή, αλλά το θέμα του εάν η αρετή είναι διδακτή διαπερνά εμμέσως όλον τον διάλογο κι αποκαλύπτεται στον αναγνώστη μέσα από τις διαφορετικές μεθόδους που ακολουθεί στη συζήτηση ο καθένας από τους συνομιλητές.

13. Να δώσετε ένα σύντομο ορισμό της διαλεκτικής μεθόδου του Σωκράτη και να γράψετε τα πλεονεκτήματά της στη φιλοσοφική συζήτηση.
Η μέθοδος του Σωκράτη είναι η διαλεκτική. Ο Σωκράτης επιμένει στις ερωτήσεις που επιτρέπουν να διευκρινίζεται και να ορίζεται με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια κάθε επιμέρους θέμα και όρος. Με τη σειρά της, η ακρίβεια αυτή οδηγεί τους συνδιαλεγόμενους σε μια απόλυτη γνώση και κατανόηση του πράγματος που μελετούν.

14. Ποιες μεθόδους της σοφιστικής συναντάμε στον Πρωταγόρα και ποια στάση τηρεί ο Πλάτων απέναντι στη διάλεξη;
Η μέθοδος του Πρωταγόρα (και γενικώς των σοφιστών) είναι πολύ διαφορετική από τη διαλεκτική του Σωκράτη. Μέσα στο έργο, ο Πρωταγόρας χρησιμοποιεί τρεις τρόπους για να εκθέσει τις απόψεις του: το μύθο, τη διάλεξη και το σχολιασμό ποιητικών κειμένων. Ενώ απέναντι στο μύθο ο Πλάτωνας δεν είναι καθόλου ειρωνικός, αφού κι ο ίδιος δεν απέρριπτε εντελώς την αξία της συμβολικής μυθικής αφήγησης, δε διστάζει να ειρωνευτεί και να υπονομεύσει με κάθε τρόπο τη διάλεξη. Ο Σωκράτης ισχυρίζεται πως έχει πολύ κακή μνήμη και του είναι αδύνατον, όταν ακούει μια μακροσκελή διάλεξη πάνω σε κάποιο θέμα, να συγκρατεί όλες τις λεπτομέρειες! Τι σημαίνει αυτός την πραγματικότητα; Πως σε μια διάλεξη, ο ομιλητής εκθέτει διάφορες ιδέες τις οποίες ο ακροατής δεν έχει καν το χρόνο να εξετάσει. Επομένως, η μέθοδος της διάλεξης είναι μέθοδος πειθούς, όχι μέθοδος προσέγγισης και κατάκτησης της αλήθειας. Μπορεί, συνεπώς, να είναι καλή για τις πολιτικές συνελεύσεις και τα δικαστήρια, αλλά όχι σίγουρα για τη φιλοσοφία, που σκοπός της είναι η αναζήτηση της αλήθειας.

15. Ο Πρωταγόρας και οι σοφιστές γενικά αλλά και ο Πλάτων καταφεύγουν στο μύθο ως φιλοσοφική μέθοδο. Με ποιο τρόπο μπορεί να συμβάλει ο μύθος στη φιλοσοφική αναζήτηση και ποια είναι τα όριά του;
Ως μύθο μπορούμε να ορίσουμε κάθε αφήγηση που έχει ποιητικό χαρακτήρα, είτε προέρχεται από την παράδοση και το θρύλο είτε πρόκειται για την κατασκευή κάποιου διανοητή. Ο ποιητικός και συμβολικός χαρακτήρας του μύθου του Προμηθέα που αφηγείται ο Πρωταγόρας είναι προφανής. Αλλά όσο μεγάλη κι αν είναι η συμβολική αξία του, είναι επίσης φανερό πως δεν μπορεί να οδηγήσει με ακρίβεια στη φιλοσοφική και επιστημονική γνώση. Βεβαίως, και ο ίδιος ο Πλάτωνας χρησιμοποίησε πολλές φορές τον μύθο ο ίδιος (π.χ. ο μύθος του σπηλαίου στην Πολιτεία) πάντοτε όμως για να συμπληρώσει μιαν αυστηρή φιλοσοφική απόδειξη, όχι ως αυτόνομο τρόπο, ισοδύναμο με τις άλλες φιλοσοφικές μεθόδους, για να οδηγηθεί ο άνθρωπος στη γνώση. Πάντως, απέναντι στο μύθο ο Πλάτωνας δεν είναι καθόλου ειρωνικός, αφού κι ο ίδιος δεν απέρριπτε εντελώς την αξία της συμβολικής μυθικής αφήγησης.

16. Γιατί οι σοφιστές θεωρούνται πρωτοπόροι της λογοτεχνικής ανάλυσης;
Η τρίτη μέθοδος που θα ακολουθήσει ο Πρωταγόρας στη συζήτησή του με τον Σωκράτη είναι ο σχολιασμός ποιητικών κειμένων. Οι αρχαίοι Έλληνες, των οποίων η βασική παιδεία ήταν τα ομηρικά έπη, συνήθιζαν να αναφέρουν είτε τον Όμηρο είτε άλλους ποιητές ως αυθεντίες σε ζητήματα κάθε είδους. Η αναφορά λοιπόν στα λεγόμενα κάποιου ποιητή δεν ήταν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό των σοφιστών. Οι σοφιστές πάντως, ανάμεσα στα άλλα ενδιαφέροντα που καλλιέργησαν, ασχολήθηκαν και με τις "ανθρωπιστικές επιστήμες", όπως θα λέγαμε σήμερα, μπορούμε επομένως να τους θεωρήσουμε ως πρωτοπόρους της λογοτεχνικής ανάλυσης, της φιλολογίας, κυρίως δε της γλωσσολογίας.

17. Ποιες αντιρρήσεις εκφράζει ο Σωκράτης για το σχολιασμό ποιητικών κειμένων ως μέθοδο φιλοσοφικής αναζήτησης;
Η βασική αντίρρηση του Σωκράτη για το σχολιασμό ποιητικών κειμένων έχει να κάνει με τη γενική καχυποψία του (που ήταν και καχυποψία του Πλάτωνα) απέναντι στον γραπτό λόγο. Το γραπτό είναι βουβό, δεν μπορεί να απαντήσει σε αυτόν που θέτει ερωτήματα. Και σε αυτήν την περίπτωση, λοιπόν, ξαναγυρνάμε στην προσπάθεια του Πλάτωνα, μέσα στο έργο του Πρωταγόρα, να καταδείξει τις περιορισμένες δυνατότητες της σοφιστικής και να αναδείξει τη σωκρατική διαλεκτική ως μοναδική φιλοσοφική μέθοδο ικανή να οδηγήσει στην αλήθεια.

18. Ποια θέση παίρνει απέναντι στην αλήθεια καθένας από τους δύο συζητητές (Σωκράτης - Πρωταγόρας) στο διάλογο; Ποια σημασία έχει αυτή η θέση για τις αντιλήψεις τους σχετικά με τη φύση της αρετής;
Το θέμα της συζήτησης, η φύση της αρετής, όπως και σε άλλους νεανικούς διαλόγους του Πλάτωνα, ,θα παραμείνει στο τέλος κάπως μετέωρο, χωρίς δηλαδή να καταλήξει σε κάποιο οριστικό συμπέρασμα. Είναι χαρακτηριστικό πως οι δύο πρωταγωνιστές συμφωνούν να συνεχίσουν τη συζήτηση με κάποια άλλη ευκαιρία. Παρ' όλη την έλλειψη ουσιαστικής κατάληξης, βλέπουμε πάντως να διαγράφονται καθαρότατα οι απόψεις των δύο "αντιπάλων". Ο Πρωταγόρας αρνείται την ίδια την ύπαρξη του απόλυτου και ασπάζεται τη σχετικότητα.
Αντίθετα, ο Σωκράτης αναζητά μια αλήθεια γενική, καθολική και απόλυτη. Πάντως, η σωκρατική-πλατωνική θέση για την αρετή παραμένει, στο διάλογο αυτό, σε ανολοκλήρωτη ακόμα μορφή. Την ολοκληρωμένη αντίληψη του Πλάτωνα για την αρετή τη συναντάμε στην Πολιτεία.

Ψηφιακό Εκπαιδευτικό Βοήθημα Αρχαία Ελληνικά "Φιλοσοφικός λόγος"

http://digitalschool.minedu.gov.gr/courses/DSGL-C128/

2012-01-16T03:24:00.000-08:00

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΠΟΙΗΣΗ ΙΣΟΠΕΔΩΝΕΙ

Απέναντι στον εθνικισμό, στενόμυαλο και ξενοφοβικό, αντιπαραθέτουν σήμερα τον κοσμοπολιτισμό με όλα τα καλά. Από τη μία πλευρά υπάρχει η εθνική στενομυαλιά, μνησίκακη και φοβητσιάρικη, από την άλλη η περιέργεια, η ποικιλόχρωμη πολλαπλότητα των πολιτισμών. Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς αν αυτός ο υποχρεωτικός έπαινος του ανοίγματος δεν καταλήγει να συγχέει τον κοσμοπολιτισμό με την παγκοσμιοποίηση.
Ο κοσμοπολιτισμός είναι η ικανότητα να έχει κανείς επαφή με πολλούς πολιτισμούς. Είναι η διεργασία που κάνουμε για να ανοιχτούμε σε έναν άλλο πολιτισμό πέρα από το δικό μας και να πλουτίσουμε από αυτή την προσφορά. Γι’ αυτό και είναι ριζωμένη στο βάθος πολλών μνημών, πολλαπλών ιδιαιτεροτήτων. Μας διχάζει ανάμεσα σε έναν πολιτισμό της καταγωγής και διάφορες πατρίδες επιλογής. Γι’ αυτό ακριβώς ο πραγματικός κοσμοπολιτισμός είναι οδύνη. Δείτε τον Ναμπόκοφ να αφηγείται τον απέραντο πόνο που του προκάλεσε το πέρασμα στα αγγλικά ως γλώσσα γραφής: «Αλλάζοντας γλώσσα απαρνιόμουν όχι τη γλώσσα του Αββακούμ, του Πούσκιν, του Τολστόι (...), εν ολίγοις όχι μια κοινή γλώσσα, αλλά μια γλώσσα ζωτική και ατομική». Το να περνάει κανείς από τον ένα πολιτισμό στον άλλο είναι κάτι ανάλογο με την αλλαγή δέρματος του φιδιού, μια μεταμόρφωση που απαιτεί πόνο και μόχθο. Το να κατέχει τρεις ή τέσσερις γλώσσες, να γνωρίζει πολλές παραδόσεις, αυτή είναι η πολυτέλεια και η αμοιβή του πραγματικού κοσμοπολίτη.
Η παγκοσμιοποίηση είναι ριζικά διαφορετική επειδή είναι ο πολιτισμός των ανθρώπων χωρίς πολιτισμό. Είναι ο αφρός πάνω από τα κύματα των ανταλλαγών. Είναι μια υπερπτήση που ισχυρίζεται ότι κυριαρχεί στο σύμπαν επειδή το έχει προηγουμένως αδειάσει από την ουσία του. Είναι καταδικασμένοι στην παγκοσμιοποίηση οι άνθρωποι που δεν έχουν ανοίγματα ούτε στον εθνικό πολιτισμό τους ούτε στον κόσμο γενικότερα. Αυτοί δεν επικοινωνούν παρά μόνο μέσα από τα πιο φτωχά σύμβολα αυτού του πλανητικού πολιτισμού δηλαδή το φαστ φουντ, την κόκα κόλα, ένα συγκεκριμένο τύπο μουσικής. Υπό αυτή την έννοια η DisneyWorld είναι πράγματι το απόγειο της παγκοσμιοποίησης. Όλες οι περιοχές του κόσμου αναπαρίστανται εκεί σαν παράθεση, σαν αξιοθέατο• η Γη γίνεται εκεί ένα μεγάλο λούνα πάρκ.
Αυτή η εναλλαγή απεικονίζεται τέλεια στους τρόπους που ταξιδεύει κανείς: μπορεί να ξαναβρεί κανείς στο ταξίδι του ακριβώς αυτό που άφησε ή πραγματικά να κάνει εισβολές σε έναν άλλο πολιτισμό. Είτε πάει κανείς στην Αμερική για να αναγνωρίσει όλα τα καθησυχαστικά σημάδια του «παγκόσμιου πολιτισμού», αυτά που βρίσκουμε σε όλο τον κόσμο στις τηλεοπτικές σειρές. Είτε πάει εκεί για να μυηθεί στον αμερικανικό πολιτισμό και να αντιληφθεί πόσο αυτή η χώρα μάς είναι ξένη. Για να συνειδητοποιήσει πόσο αυτός ο τρόπος ζωής που έχει διαμορφωθεί από τον προτεσταντισμό, τη μετανάστευση, την εμπειρία των πιονέρων και την αγάπη του χρήματος απέχει από εμάς.
Αυτές οι δύο εμπειρίες μπορούν να βιωθούν παντού. Το να ταξιδεύει κανείς είναι πάντα οδυνηρό γιατί αποσπάται από τον τόπο του. Ακόμη και όταν βρίσκεται σε ένα ξενοδοχείο στη Δανία, στην Ιαπωνία ή στη Λατινική Αμερική, ψάχνει κατ’ αρχήν να βρει τον διάκοσμο της ζωής του [ ... ].
Ακόμη πρέπει να αναρωτηθούμε σε ποιο μέτρο η εισβολή του παγκόσμιου πολιτισμού είναι φορέας απειλών. Οι παραδοσιακές κοινωνίες βρίσκονται σήμερα αντιμέτωπες με τη νεωτερικότητα και τα συστατικά της, που είναι η ελευθερία, ο ατομισμός, η απόρριψη των πιστεύω και των παραδόσεων. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι πρόσφατο, αφού έχει αρχίσει την αργή του πορεία διάβρωσης των βεβαιοτήτων από τον 18ο αιώνα. Ας μη συγχέουμε όμως αυτή τη μακρά διεργασία χειραφέτησης των παραδοσιακών κοινωνιών με το φαινόμενο της τεχνολογικής παγκοσμιοποίησης. Η τεχνολογική παγκοσμιοποίηση δεν εξηγεί την αντίσταση των τοπικών πολιτισμών. Είναι όλα τα μηνύματα που συνοδεύουν τη νεωτερικότητα της χειραφέτησης, η απελευθέρωση της γυναίκας, η απογοήτευση του κόσμου, το τέλος της θρησκευτικής υπεροχής. Σήμερα όμως είναι σαν η Δύση να δίνει δύο αντιφάσκοντα μηνύματα, το ένα των δικαιωμάτων του ανθρώπου, της χειραφέτησης, του ατομισμού και το άλλο της καταναλωτικής και τεχνολογικής πλευράς του. Είναι αυτό που είχε τονίσει πολύ ωραία ο Ινδός συγγραφέας Β.Σ. Ναϊπούλ για τους Ιρανούς φονταμενταλιστές. Θέλουν τα όπλα μας, τα κινητά τηλεφωνά μας, την ατομική μας βόμβα, δεν θέλουν όμως την ελευθερία, γιατί είναι ανησυχητική.
Αυτό το κίνημα παγκοσμιοποίησης είναι αναπόφευκτο. Πρέπει όμως να επιδεικνύουμε εξίσου ακλόνητη αισιοδοξία όσον αφορά την τεχνολογία; Δεν βλέπω ποιο μπορεί να είναι το ποιοτικό άλμα που θα κάνει η ανθρωπότητα• απλώς ο χώρος της εικονικής πραγματικότητας θα κυριεύσει λίγο περισσότερο τις συνειδήσεις μας.
Οπωσδήποτε αυτός ο ίλιγγος του πραγματικού χρόνου, η μέθη του φορητού τηλεφώνου μας δίνει ένα αίσθημα πανταχού παρουσίας.
Αυτό είναι όμως το στοίχημα της τεμπελιάς. Είναι η ιδέα ότι χάρη στο Ιντερνέτ, στο δορυφόρο, θα φθάσουμε χωρίς προσπάθεια σε εκείνο που οι πατέρες ή οι παππούδες μας προσπαθούσαν να επιτύχουν με προσπάθεια και σπουδή: να διαδώσουν αυτό το μήνυμα του ανοίγματος, της ανεκτικότητας, του αντιρατσισμού [ ... ]. Είναι αυτή η ιδέα ότι μια μέρα τα σύνορα θα πέσουν ως εκ θαύματος χάρη στην οθόνη. Λοιπόν η οθόνη υπάρχει, και από την κάθε πλευρά αυτής της οθόνης οι νοοτροπίες μπορεί να χωρίζονται από αιώνες. Η τεχνολογία οικουμενοποιείται, υπάρχει όμως διαχωρισμός των νοοτροπιών. Γιατί η τεχνολογία είναι ουδέτερη. Δεν εμπεριέχει από μόνη της ούτε δεσποτισμό ούτε ελευθερία. Δε φέρνει παρά ένα μόνο μήνυμα, αυτή την ίδια, όπως και η κατανάλωση. Η κατανάλωση δε σας μαθαίνει να είστε πολίτης, όπως η τεχνολογία δε θα σας μάθει ποτέ παρά μόνο να είστε ένας καλός τεχνικός και όχι να γίνετε δημοκρατικοί άνδρες και γυναίκες [....].

Pascal Bruckner
Το Βήμα, 31 Δεκεμβρίου 1995.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
1. Γράψτε την περίληψη του κειμένου (μέχρι 150 λέξεις).
25 μ.

2. Ο Πασκάλ Μπρυκνέρ γράφει: «το να περνάει κανείς από τον έναν πολιτισμό στον άλλο είναι κάτι ανάλογο με την αλλαγή δέρματος του φιδιού, μια μεταμόρφωση που απαιτεί πόνο και μόχθο». Τι εννοεί; Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη του; Τεκμηριώστε την άποψή σας.
15 μ.

3. Να εντοπίσετε και να αναφέρετε τρία παραδείγματα τεκμηρίων που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας στο παραπάνω κείμενο. Ποιος ο σκοπός παράθεσης του καθενός;
6 μ.

4. Να βρεθεί και να αναλυθεί ο τρόπος ανάπτυξης του κειμένου.
6 μ.

5. α. Να βρείτε τα συνώνυμα των υπογραμμισμένων λέξεων του κειμένου.
β. Να βρεθούν τα συνθετικά των παρακάτω λέξεων: ποικιλόχρωμη, εναλλαγή, οικουμενικοποιούμαι.
8 μ.

6. Με αφορμή μια συζήτηση που έγινε στην τάξη σας με κεντρικό θέμα το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, αποφασίζετε να συντάξετε άρθρο (500-600 λέξεων) για τη σχολική σας εφημερίδα. Στο κείμενο σας ν’ αναφερθείτε στους κινδύνους που απορρέουν από το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης αλλά και στους τρόπους με τους οποίους η Ελλάδα θα μπορούσε να αξιοποιήσει το φαινόμενο αυτό.
40 μ.

2012-01-16T01:37:00.000-08:00

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ

Ο κοινωνικός ρατσισμός, η ιδιότυπη αυτή μορφή φανατισμού, αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα που καλείται ν’ αντιμετωπίσει ο σημερινός άνθρωπος σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αφού προσδιορίσετε την έννοια του ρατσισμού, ν’ αναφερθείτε στις αιτίες του φαινομένου αυτού και στις κοινωνικές του συνέπειες. Επίσης, να διατυπώσετε τις προϋποθέσεις που θα πρέπει να ισχύουν, ώστε να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ:
Αποδοχή του δεδομένου: μια μορφή φανατισμού είναι ο ρατσισμός απέναντι σε άτομα, ομάδες, φυλές, επαγγέλματα.

ΚΥΡΙΟ ΘΕΜΑ: ΟΡΙΣΜΟΣ:
Απορρίπτοντας την αρχή της ισότητας, η ιδεολογία του ρατσισμού διακρίνει και διαχωρίζει με τρόπο μεροληπτικό τους ανθρώπους, ανάλογα με το χρώμα, το φύλο, την καταγωγή, το επάγγελμά τους.
Παραδείγματα κοινωνικού ρατσισμού έχουμε πολλά, που δεν εμφανίζονται σε στενά τοπικά πλαίσια, αλλά χαρακτηρίζουν σχεδόν όλες τις ανθρώπινες κοινωνίες σε παγκόσμιο επίπεδο: απέναντι στις γυναίκες, απέναντι στους νέγρους και σε ανθρώπους άλλων φυλών (Εβραίους, Ασιάτες, τσιγγάνους), απέναντι σε άτομα που μειονεκτούν πνευματικά ή σωματικά (ψυχικά ασθενείς, σωματικά ανάπηρους, φορείς του AIDS).

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ:
Εκδηλώσεις ρατσισμού συναντούμε στην αρχαιότητα με το διαχωρισμό των ανθρώπων σε ελεύθερους και δούλους. Ο ρατσισμός αργότερα κυριάρχησε ως ιδεολογία και χαρακτήρισε ολόκληρες εποχές στη μακραίωνη ιστορία του ανθρώπου (αποικιοκρατία – ναζιστική Γερμανία).
Σήμερα, ο ρατσισμός έρχεται να ενισχύσει το γενικότερο κλίμα των αντιθέσεων και συγκρούσεων που κυριαρχεί στις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων.

ΑΙΤΙΑ:
1. Ένα από τα σημαντικότερα αίτια, που καλλιεργεί και θρέφει το φαινόμενο του ρατσισμού, είναι το χαμηλό πνευματικό και μορφωτικό επίπεδο πολλών ανθρώπων. Η πνευματική ρηχότητα εμποδίζει τον άνθρωπο να προσεγγίσει ηθικά και συναισθηματικά τους συνανθρώπους του μέσα από τις αρχές του ανθρωπισμού και ενισχύει την ανισότητα και την κυριαρχία του ισχυρού.
2. Οι προκαταλήψεις απέναντι σε ομάδες ανθρώπων ενισχύουν την ιδεολογία του ρατσισμού. Οι προκαταλήψεις αυτές εξαρτώνται από το πνευματικό επίπεδο των ατόμων.
3. Πολλές μορφές κοινωνικού ρατσισμού οφείλονται σε οικονομικά συμφέροντα. Γι’ αυτό το λόγο καλλιεργείται ένα κλίμα εχθρικό εναντίον ατόμων ή ομάδων, με σκοπό να επιτευχθεί ο παραγκωνισμός τους από την κοινωνική και οικονομική ζωή.
4. Στη σημερινή εποχή οι ανταγωνιστικές τάσεις χαρακτηρίζουν τις σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και πολύ συχνά οδηγούν στη ζήλια, στο μίσος, γεγονός που βοηθά στην υιοθέτηση ρατσιστικών αντιλήψεων.
5. Η δημιουργία συμπλεγμάτων κατωτερότητας ή ανωτερότητας αποτελεί μια άλλη σημαντική αιτία ρατσισμού. Ορισμένοι άνθρωποι, προσπαθώντας να καλύψουν δικές τους ατέλειες και ελαττώματα, που οφείλονται στην ασταθή προσωπικότητά τους, υποβιβάζουν τους άλλους για να υπερυψωθούν οι ίδιοι.
6. Η έλλειψη σεβασμού μεταξύ των ανθρώπων και γενικά καλλιέργειας των ανθρωπιστικών αξιών, ενισχύει τον κοινωνικό ρατσισμό.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ:
1. Παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα, τις ατομικές ελευθερίες που υποστήριξαν όλα τα φωτισμένα πνεύματα της ιστορίας. Με αυτόν τον τρόπο προσβάλλει την ανθρώπινη προσωπικότητα.
2. Περιθωριοποιούνται άτομα και ομάδες, με αποτέλεσμα να χάνει η κοινωνία ένα ιδιαίτερα σημαντικό και πολλές φορές ικανό δυναμικό, που θα μπορούσε να συμβάλλει στην ανάπτυξη και ευημερία.
3. Επικρατεί αναξιοκρατία, κοινωνικές ανισότητες, διχόνοια, φαινόμενα που δυναμιτίζουν την εύρυθμη λειτουργία της κοινωνίας (απώλεια κοινωνικής συνοχής, ομαλότητας).
4. Ξεσπούν συγκρούσεις, εκδηλώνονται ταραχές, κυριαρχεί η βία, που «πληγώνει» την έννοια και την αξία του πολιτισμένου ανθρώπου.
5. Διευρύνεται το χάσμα μεταξύ των πλουσίων και φτωχών. Δημιουργεί άθλιες συνθήκες διαβίωσης, και οδηγεί στην ανεργία και το χαμηλό βιοτικό επίπεδο, ένα, μεγάλο τμήμα του πληθυσμού. Έτσι πολλοί ωθούνται στην εγκληματικότητα και τα ναρκωτικά. Οι άνθρωποι χωρίζονται σε τάξεις «ισχυρών» και «αδυνάτων», «ανωτέρων» και κατωτέρων ανθρώπων.
6. Συντελεί στην εκμετάλλευση και την υποδούλωση των ανθρώπων και των λαών.
7. Δημιουργεί «χωριστή συμβίωση» (Απαρτχάιντ) των κατοίκων ενός κράτους.

ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ:
1. Οι γονείς στο στενό περιβάλλον της οικογένειας πρέπει να διαποτίζουν τα παιδιά τους με ανθρωπιστικές αρχές. Έτσι, το άτομο από τη νεαρή ηλικία θα μαθαίνει να σέβεται το συνάνθρωπό του σαν ύπαρξη και σαν προσωπικότητα.
2. Η ανθρωπιστική παιδεία είναι δυνατό να συμβάλλει στη στενότερη επικοινωνία και συνεργασία μεταξύ των ανθρώπων ανεξαρτήτου χρώματος, φύλου, καταγωγής, επαγγέλματος. Η πνευματική καλλιέργεια θα μας απομακρύνει από το φανατισμό και τις προκαταλήψεις, βοηθώντας στο να επανατοποθετήσουμε σε σωστότερες και δικαιότερες βάσεις τις σχέσεις με τους συνανθρώπους μας (συνειδητοποίηση της αξίας άνθρωπος).
3. Απαιτείται η ενεργοποίηση των πνευματικών ανθρώπων, ώστε να αγωνιστούν για την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων, στις χώρες που υπάρχουν.
4. Θα πρέπει να υπάρξει επίσης μια δικαιότερη κοινωνική πολιτική, που δε θα κάνει καμιά διάκριση μεταξύ των ανθρώπων, αλλά θα παρέχει σε όλους ίσες ευκαιρίες στον τομέα της απασχόλησης, της εφαρμογής των νόμων και γενικά σε κάθε εκδήλωση της ανθρώπινης δραστηριότητας που καθορίζεται από τις σχέσεις κράτους – πολίτη.
5. Ευαισθητοποίηση όλων των κρατών σε παγκόσμια κλίμακα πάνω σε θέματα σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (μειονότητες).
6. Υλική και ηθική βοήθεια στους λαούς που καταπιέζονται από το ρατσισμό.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ:
Επιβάλλεται, κυρίως στη σημερινή εποχή, οι προσπάθειες για έναν κόσμο δικαιότερο, πιο πολιτισμένο, να είναι συνεχείς. Και για την πραγματοποίηση αυτού του σκοπού θα πρέπει να εργαστούμε όλοι σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Μόνο, λοιπόν, με την εξάλειψη κάθε είδους διάκρισης θα μπορέσει να παγιωθεί η ειρήνη, η συνεργασία και η γόνιμη επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων.

Εμείς και ο ρατσισμός - ΡΙΧΑΡΔΟΣ ΣΩΜΕΡΙΤΗΣ
Ξαναρχίσαμε: «Οι Ελληνες, μας λένε, δεν είναι ρατσιστές μήτε ξενόφοβοι• απλώς φοβούνται, δεν τους βοηθούν οι αρχές και παίρνουν τα όποια ¬ υπερβολικά ίσως ¬ μέτρα τους». Και μερικοί μάλιστα προσθέτουν το επικίνδυνο, διότι υπερβολικό και αιτιολογικό πάσης διαστροφής, ότι «σωστά και νομίμως οι Ελληνες φοβούνται».
Θα ήταν κωμικό ¬ και ρατσιστικό ¬ να ισχυρισθεί κανείς ότι γενικώς «οι Ελληνες είναι ρατσιστές»: το διαπιστώσαμε μεταξύ άλλων στην Κρήτη. Θα ήταν εξίσου κωμικό να λεχθεί ότι δεν κυριαρχεί κάποιος φόβος. Αυτά όμως που κάθε καλόπιστος άνθρωπος πρέπει επιτέλους να αποδεχθεί, για να δούμε όλοι μαζί τι μπορεί να κάνουμε, είναι τα εξής:
Πρώτον: είναι αυταπόδεικτο ότι ναι μεν στο σύνολό τους οι Ελληνες δεν είναι ρατσιστές (ακόμη και στη Γερμανία, επί Χίτλερ, όλοι οι Γερμανοί δεν ήταν ρατσιστές), όμως όπως σε όλες τις χώρες έχουμε και εδώ πολλούς και επικίνδυνους ρατσιστές. Το πρόβλημα δεν είναι το τι πιστεύει ο καθένας ότι είναι αλλά το τι δείχνουν οι πράξεις του. Και πράξεις ρατσιστικές έχουμε από πολλά χρόνια στη χώρα μας. Σε βάρος όλων των διαφορετικών. Και από καιρό, ιδίως σε βάρος των Αλβανών. Η ευκολία με την οποία ξεφύτρωσαν σε τόσες διαφορετικές περιοχές της χώρας «οργισμένοι πολίτες» γεμάτοι μίσος, πιστά αντίγραφα συναδέλφων τους του Λιτλ Ροκ (ΗΠΑ) ή του Γιοχάνεσμπουργκ (ως πριν από ελάχιστα χρόνια), πρόθυμοι για εκδίκηση και διώξεις, θα έπρεπε να μας είχε όλους κατεβάσει στους δρόμους.
Δεύτερον: δυστυχώς, αυτό δεν έγινε• ενώ έγινε παντού αλλού. Και το γεγονός ότι δεν έγινε, ενώ είχαμε τόσα κραυγαλέα ρατσιστικά κρούσματα, είναι πιο ανησυχητικό και από τον ίδιο τον ρατσισμό που υποθάλπουν και τα ως ένα σημείο ψευδή για τη σχέση ξένων - ανεργίας και ξένων - υγείας. Ολα υποδηλώνουν ανοχή για το απαράδεκτο. Δεν αντιδράσαμε για την Καστοριά και την απόπειρα λιντσαρίσματος, με επικεφαλής τον τοπικό νομάρχη, προσώπων που η αστυνομία δεν είχε καν ακόμη ανακρίνει. Δεν αντιδράσαμε παρά μόνο λεκτικά στους κοινοτάρχες του μίσους. Ενώ βρέθηκε ελληνικό πολιτικό κόμμα που αντέδρασε, χαρακτηρίζοντάς την «απαράδεκτη», μόνο σε μιαν απόπειρα του πρεσβευτή της Αλβανίας να μας ζητήσει να μην ενοχοποιούμε συστηματικά κάθε Αλβανό!
Τις προάλλες, σε μιαν από τις πανέμορφες βυζαντινές εκκλησιές του κέντρου της Αθήνας, ακούστηκαν από τα μεγάφωνα του κηρύγματος κραυγές και βρισιές: «Φεύγα, γυφτοτουρκάλα, δεν σε θέλουμε, φεύγα, τσακίσου, δρόμο...». Αυτή που έπρεπε να φύγει ήταν έξω από την εκκλησία, μπροστά στην πόρτα. Κρατούσε το παιδάκι της στην αγκαλιά. Δεν έκανε τίποτε. Η μάνα και το παιδάκι κάτι μου θύμιζαν. Στον παπά ¬ ή μήπως στον κήρυκα; ¬ δεν θύμιζαν προφανώς τίποτε.
Τρίτον: έχουμε αύξηση της εγκληματικότητας. Εχουμε όμως σε μεγαλύτερο βαθμό κατακόρυφη αύξηση της τρομολαγνείας των περισσότερων καναλιών, ακόμη και της ΕΡΤ. Κάθε μικροκλοπή γίνεται κύριο θέμα. Και κάθε άγνωστος δράστης γίνεται αλλοδαπός και μάλιστα Αλβανός. Το τελευταίο εύρημα είναι η αναφορά ότι ο άγνωστος μιλούσε «άπταιστα ελληνικά»: τι σημαίνει αυτό; Η αλήθεια είναι ότι πάντα σήμερα τα ασυγκρίτως περισσότερα εγκλήματα είναι «ολοδικά μας». Η αλήθεια είναι ότι η κρίση της κοινωνίας οδηγεί στο έγκλημα, χωρίς πρόβλημα. Οχι ανθρώπους του περιθώριου, όχι πεινασμένους αλλά αστούς και μικροαστούς. Αυτοί ίδρυσαν την «Εταιρεία Δολοφόνων». Αυτοί οργάνωσαν απαγωγές φίλων και συγγενών για μερικά εκατομμύρια. Αυτοί έχουν ειδικά γραφεία, με δικηγόρους και συμβολαιογράφους, για την οργάνωση καταπατήσεων ξένης γης. Αυτοί δεν μπορούν να εξηγήσουν τα «πόθεν έσχες», είτε εφημερίδες βγάζουν, είτε άνθρωποι της νύχτας είναι, είτε στα καζίνα ξημεροβραδιάζονται. Αυτοί μας ξαφρίζουν φοροκλέβοντας και φοροδιαφεύγοντας. Οι Αλβανοί είναι οι μόνοι που μας μάραναν;
Τέταρτον: πρέπει να δοθεί μάχη εναντίον του εγκλήματος. Είναι όμως απολύτως βέβαιο ότι και αν όλοι οι ξένοι βρεθούν εκτός συνόρων, το πρόβλημα της εγκληματικότητας δεν θα λυθεί παρά μόνο κατά ένα μικρό ποσοστό. Το πρόβλημα της εγκληματικότητας είναι θέμα καλής αστυνόμευσης και αποκατάστασης ορισμένων αξιών και όχι κακού ρατσισμού και κακής ξενοφοβίας: Πάσχα είναι• δεν ντρεπόμαστε;
ΤΟ ΒΗΜΑ , 19-04-1998

Είμαστε ρατσιστές; Ασφαλώς όχι
* Δεν είναι ρατσιστικές οι δηλώσεις πολλών πολιτών ότι νιώθουν ανασφάλεια - Θ. Π. ΛΙΑΝΟΣ
Θέλεις να κάνεις εντύπωση; Θέλεις να ασχοληθούν οι άλλοι μαζί σου και ίσως να γίνεις γνωστός; Πες μια προκλητική σαχλαμάρα της οποίας το ψευδές περιεχόμενο δεν αποκαλύπτεται αμέσως. H μέθοδος είναι παλιά και δεν είναι ανάγκη να περιορίζεται σε λόγια, μπορεί να εφαρμόζεται και με προκλητικά έργα μικρής ή μεγάλης σημασίας, ακόμη και εγκληματικά. Είναι γνωστή η περίπτωση του παλαβιάρη Ηρόστρατου που το 365 π.X. πυρπόλησε τον ναό της Αρτέμιδος στην Εφεσο ακριβώς για τον σκοπό αυτόν, δηλαδή για να αφήσει όνομα. Τη μέθοδο αυτή έχουν επιλέξει ορισμένοι σύγχρονοι Ελληνες διαφόρων επαγγελμάτων και θέσεων στη δημόσια ζωή, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι οι Ελληνες ως άτομα και ως οργανωμένη κοινωνία είναι ρατσιστές.
Ρατσιστής θεωρείται αυτός που πιστεύει ότι η φυλή στην οποία ανήκει είναι ανώτερη από τις άλλες. Αν δεχθούμε αυτόν τον ορισμό, τότε πολλοί άνθρωποι σε όλον τον κόσμο, ίσως οι περισσότεροι, είναι ρατσιστές. Μεταξύ αυτών, φυσικά και εμείς, οι Ελληνες. Ωστόσο η σκέψη, η γνώμη και η προτίμηση δεν είναι αδικήματα ούτε αμαρτίες. Ούτε ο δικαστής θα με καταδικάσει ούτε ο Παντοδύναμος θα με τιμωρήσει αν πιστεύω ότι οι Ελληνες είναι η ανώτερη φυλή που έχει υπάρξει ως σήμερα. Οι σκέψεις και οι γνώμες δεν με καθιστούν ρατσιστή ή κακό άνθρωπο, γενικά. Το κακό υπάρχει από τη στιγμή που οι κακές σκέψεις και γνώμες αποκτούν τέτοια ισχύ που καθοδηγούν τις πράξεις μου. Αν πιστεύω ότι η ελληνική φυλή είναι ανώτερη και για αυτόν τον λόγο δεν δέχομαι, π.χ., να παντρευτούν τα παιδιά μου άτομα άλλης φυλής, ή δεν δέχομαι να συνεργαστώ με ξένους επιστήμονες, ή να επιτρέψω να μπουν στο καφενείο μου ξένοι, κτλ., τότε όντως είμαι ρατσιστής. Κατ' επέκταση μπορούμε να πούμε ότι μια κοινωνία είναι ρατσιστική αν ασκεί οικονομική, κοινωνική, εκπαιδευτική, κτλ., πολιτική διακρίσεων που βασίζεται στην υποτιθέμενη ανωτερότητα της φυλής.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι δεν είναι εκδηλώσεις ρατσισμού οι λεγόμενες σκούπες της Αστυνομίας με τις οποίες συλλαμβάνονται οι παράνομοι μετανάστες, διότι δεν συλλαμβάνονται ως αλλοδαποί αλλά ως παράνομοι. Δεν είναι ρατσιστικές οι δηλώσεις πολλών πολιτών, συνήθως της τρίτης ηλικίας, ότι νιώθουν ανασφάλεια και φόβο από την παρουσία αλλοδαπών στις γειτονιές, διότι είναι σημαντική η εγκληματικότητα των αλλοδαπών. Δεν είναι ρατσιστική η δήλωση του κ. Μίκη Θεοδωράκη ότι «οι Εβραίοι είναι η ρίζα του κακού», αλλά απλώς μία από τις αναρίθμητες απρόσεκτες δηλώσεις του (θυμάστε τότε που... απειλούσε ότι θα εγκατέλειπε την Ελλάδα επειδή, όπως έλεγε, κινδύνευε η ζωή του από τους κνίτες;), που δεν συνοδεύεται από κάποια πολιτική, π.χ., ότι δεν θα συνεργασθεί με εβραίους καλλιτέχνες.
Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση εκείνου του δημάρχου που θέλει να αποκλείσει τους αλλοδαπούς από τη χρήση της κοινοτικής συγκοινωνίας. Αυτή είναι πράγματι πολιτική διακρίσεων, είναι ρατσιστική πρακτική. Ωστόσο η προσπάθεια να εμφανισθεί η εξαίρεση ως κανόνας είναι τουλάχιστον εξοργιστική.
Στην έκταση που γνωρίζω δεν υπάρχει ούτε διάταξη νόμου, ούτε Προεδρικό Διάταγμα, ούτε υπουργική απόφαση, ούτε ερμηνευτική εγκύκλιος που να περιέχει ή να προωθεί πολιτική διακρίσεων σε βάρος άλλων επί τη βάσει φυλετικών διαφορών. Δεν υπάρχει, δηλαδή, επίσημη κρατική πολιτική που να μπορεί να χαρακτηρισθεί ρατσιστική. Επίσης δεν υπάρχει (απ' όσο γνωρίζουμε) άλλου είδους συλλογική έκφραση, όπως, π.χ., πολιτικών κομμάτων, διαφόρων συλλόγων και οργανώσεων των οποίων τα καταστατικά να υποδεικνύουν φυλετικές διακρίσεις.
Συνεπώς, αν μου τεθεί το ερώτημα «είναι οι Ελληνες ρατσιστές;», η απάντησή μου είναι κατηγορηματικά όχι.
Ο κ. Θεόδωρος Π. Λιανός είναι καθηγητής της Πολιτικής Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών (πρ. ΑΣΟΕΕ).

Μετανάστες και ρατσισμός

Θ. Π. ΛΙΑΝΟΣ
Η παρουσία εκατοντάδων χιλιάδων μεταναστών στη χώρα μας είναι φυσικό να έχει πολύπλευρες επιδράσεις, θετικές και αρνητικές. Είναι συνεπώς απόλυτα κατανοητό ότι προκαλεί έντονα και αντίθετα συναισθήματα μεταξύ των ελλήνων πολιτών. Εκείνο που δεν είναι κατανοητό είναι να χαρακτηρίζεται κανείς ρατσιστής και πρόσφατα λεπενιστής αν υποστηρίζει ¬ όπως εγώ ¬ ότι πρέπει να τεθούν αυστηροί ποσοτικοί και ποιοτικοί περιορισμοί στην είσοδο ξένων στην πατρίδα μας.
Τα εμπειρικά στοιχεία των υπηρεσιών του κράτους, οι διάφορες μελέτες, τα δημοσιογραφικά ρεπορτάζ και η καθημερινή παρατήρηση οδηγούν στα εξής συμπεράσματα:
Πρώτον, υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες παράνομοι μετανάστες.
Δεύτερον, μετανάστες απασχολούνται σε διάφορες οικονομικές δραστηριότητες συμβάλλοντας στην παραγωγή αλλά ταυτόχρονα υποκαθιστώντας έλληνες εργάτες, κυρίως σε ορισμένα επαγγέλματα μικρής εξειδίκευσης και προκαλώντας αύξηση της ανεργίας (άγνωστης έκτασης).
Τρίτον, οι παράνομοι μετανάστες δεν πληρώνουν φόρους και εισφορές στα διάφορα ταμεία ενώ επιβαρύνουν την κοινωνική υποδομή (νοσοκομεία, σχολεία κτλ.).
Τέταρτον, οι παράνομοι μετανάστες έχουν συμβάλει σημαντικά στην αύξηση της εγκληματικότητας κάθε μορφής και έχουν προκαλέσει δικαιολογημένους φόβους και ανησυχίες στους έλληνες πολίτες.
Πέμπτον, η παρουσία εκατοντάδων χιλιάδων παράνομων Αλβανών στην Ελλάδα είναι πιθανόν να δημιουργήσει προβλήματα στις σχέσεις της χώρας μας με την Αλβανία, όπως φάνηκε από θρασύτατες και απειλητικές δηλώσεις αλβανού υπουργού.
Τα παραπάνω στοιχεία σταθμίζονται διαφορετικά από διάφορους ανθρώπους ¬ ανάλογα με την κρίση τους και με τα συμφέροντά τους ¬ και έτσι καταλήγουν στο δικό του ο καθένας συμπέρασμα. Η γνώμη του γράφοντος είναι ότι οι κακές συνέπειες είναι περισσότερες και μεγαλύτερης σημασίας απ' ό,τι οι καλές. Το καθεστώς της παρανομίας και μόνο είναι ικανό επιχείρημα για να ζητήσει κανείς τον τερματισμό της μετανάστευσης.
Πιστεύω ότι όλοι οι παράνομοι μετανάστες πρέπει να απομακρυνθούν από τη χώρα μας. Η δε επιστροφή τους ή η είσοδος άλλων πρέπει να γίνονται με αυστηρούς και σαφείς όρους. Για παράδειγμα, η άδεια παραμονής και εργασίας στη χώρα μας πρέπει να δίδεται για ορισμένα άτομα (όχι σε ποινικούς ή σε ασθενείς που θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία), επί ορισμένο χρόνο, με σαφώς διατυπωμένα δικαιώματα και υποχρεώσεις (πληρωμή εισφορών, φόρων, δικαίωμα ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, εκπαίδευσης των παιδιών τους κτλ.). Πιστεύω με άλλα λόγια ότι η μεταναστευτική πολιτική μας πρέπει να είναι ποιοτικά και ποσοτικά επιλεκτική, να δεχόμαστε δηλαδή εκείνους και μόνο εκείνους που κρίνουμε ότι συμφέρει το κοινωνικό σύνολο.
Ισως κάποιος με πείσει ότι έχω άδικο. Είναι όμως ανόητο, δυσάρεστο και ακατανόητο να χαρακτηρίζονται ρατσιστές ή και υπεύθυνοι για τον εμφανιζόμενο λεπενισμό όσοι πιστεύουν ότι η παράνομη και ανεξέλεγκτη μετανάστευση είναι κακή για τη χώρα.
Η άσκηση επιλεκτικής μεταναστευτικής πολιτικής δεν είναι εφαρμογή διακρίσεων που βασίζεται στην ανωτερότητα της ελληνικής φυλής. Είναι πολιτική προστασίας των ελλήνων πολιτών. Γιατί είμαι ρατσιστής αν δεν θέλω τους αλβανούς ή τους βουλγάρους ή τους ουκρανούς εγκληματίες στη χώρα μου; Και γιατί είναι δημοκρατικό, διεθνιστικό ή φιλελεύθερο να ανέχομαι να οργώνουν ανενόχλητοι την ελληνική επικράτεια κάθε λογής εγκληματίες, των Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων; Φυσικά δεν υπαινίσσομαι ότι οι Αλβανοί, οι Βούλγαροι κ.ά. είναι γενικά εγκληματίες. Εξάλλου είναι γνωστό ότι οι παράνομοι μετανάστες που εγκληματούν βρίσκονται σε πλήρη συνεργασία με τους έλληνες ομοίους τους. Απλούστατα τονίζω το προφανές: ότι δηλαδή όποιος πιστεύει ότι η παράνομη μετανάστευση πρέπει να σταματήσει δεν είναι εξ αυτού του λόγου ρατσιστής.
Αν υπάρχει στη χώρα ρατσισμός, αυτός θα αναπτύσσεται από τα πολλά και δύσκολα προβλήματα που δημιουργεί η παράνομη μετανάστευση. Και εκείνοι που συντελούν στη συνέχισή της είναι υπεύθυνοι για την ανάπτυξη του ρατσισμού και του λεπενισμού, όχι εκείνοι που προτείνουν τον τερματισμό της παρανομίας και την εφαρμογή επιλεκτικής πολιτικής.

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ
ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΘΟΤΗΤΑ

Είναι δύσκολο να δεχτεί κανείς ότι ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα το συμπέρασμα πρόσφατης έρευνας που κατατάσσει τους Έλληνες τελευταίους μεταξύ των λαών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο βαθμό ανεκτικότητας απέναντι στους ξένους.
Δεν είναι δυνατόν να είναι οι Έλληνες πιο ρατσιστές από άλλους λαούς οι οποίοι έχουν κόμματα με πολυάριθμο λαϊκό έρεισμα και ιδεολογική σημαία τους τον ρατσισμό, όπως οι Γάλλοι ή οι Αυστριακοί. Καθώς οι Έλληνες είναι πρωτίστως ρηχός και ευμετάβλητος στις πεποιθήσεις του λαός, αποτελούν μάλλον άγονο έδαφος για ψυχοπαθολογικές ιδεοληψίες. Ο ρατσισμός απαιτεί ένα βαθιά ριζωμένο αίσθημα φυλετικής υπεροχής που δεν είναι σύμμετρο με την παράδοσή μας ούτε με το μεσογειακό
χιούμορ μας.
Αλλά εδώ και μερικά χρόνια που οι συνθήκες μάς έδωσαν την ευκαιρία να ελέγξουμε τα ανακλαστικά της ανοχής μας, βρισκόμαστε σε κρίση. Ο πανικός μας έναντι του άγνωστου Άλλου μεταμφιέζεται σε ρατσισμό και είναι στα πάνω του αυτή τη στιγμή. Ας μην ξεχνάμε πάντως ότι λαθρομετανάστευση δεν επιχειρούν οι πρέσβεις αλλά οι φουκαράδες και ανάμεσά τους και κακοποιοί. Όποιοι, λοιπόν, τη θεωρούν ασθένεια, ας παρηγορούνται τουλάχιστον ότι δεν είναι από εκείνες που προκαλεί η καλοπέραση. Θα ζήσουμε μ' αυτήν ώσπου να αντιληφθούμε ότι οι πραγματικές συνέπειές της δεν αξίζει να μας στερούν την ανθρωπιά μας. Και τότε θα ξαναπέσει το θερμόμετρο του πανικού και κάτι που το λέμε φιλότιμο θα ξαναβρεί τον προσώρας χαμένο χώρο του στη συνείδησή μας.
Τι συμβαίνει, λοιπόν, και μια έρευνα μεταξύ των πολιτών της Ε.Ε. μάς τοποθετεί στα πιο ανήλιαγα υπόγεια του ιδεολογικού σκοταδισμού; Συμβαίνει ότι στη χώρα μας έχουμε ένα έλλειμμα πολιτικής ορθότητας στην παιδεία και κατ' επέκταση στην ιδεολογία μας. Κανείς δεν μας μαθαίνει τι δεν πρέπει ποτέ να περνάει από τα χείλη μας, όταν έστω και σαν αστείο προσβάλλει την αξιοπρέπεια του άλλου, ή έστω και όταν ως σημερινό στερεότυπο έχει χάσει την αρχική κυριολεκτική του σημασία. Από τα πιο γνωστά παραδείγματα κλιμάκωσης της αρνητικής και μειωτικής σημασίας στερεοτύπων που χρησιμοποιούμε χωρίς να αισθανόμαστε διόλου ρατσιστές είναι τα σχετικά με τους τσιγγάνους, στα οποία η ελληνική γλώσσα έχει παγκόσμια αποκλειστικότητα: Κάτι τρέχει στα γύφτικα = ασήμαντο, ανάξιο λόγου. Γυφτιά = μικρόψυχη, ποταπή συμπεριφορά. Γύφτος =άθλιος, τσιγκούνης, κακόγουστος. Γυφτόφατσα = παρουσιαστικό κακόμορφο, βρώμικο, περιθωριακό, σαν του Γύφτου. Τα τελευταία χρόνια το ίδιο συμβαίνει με το «Αλβανός». Αλλά, αν θυμηθούμε και άλλα, παλαιότερα του προσφάτως εκδηλωθέντος ρατσισμού μας, πάλι θα βρούμε το έλλειμμα της πολιτικής ορθότητας: χωριάτης, χωριατιά, καράβλαχος, βλαχαδερό, δεν είσαι άντρας ρε, αυτά τα κάνουν οι γυναικούλες (αντρούληδες
όμως δεν υπάρχουν, σε ανάλογα μειωτική χρήση του υποκοριστικού), σκουπιδιάρης, αρκουδιάρης (κατά το βρομιάρης - ποτέ όμως γιατριάρης, αρχιτεκτονιάρης, πανεπιστημιάρης).
Θα πρότεινα να είμαστε λιγότερο υπεροπτικοί απέναντι στην πολιτική ορθότητα και μεγαθύμως να παραβλέπουμε τον υποκριτικό της καθωσπρεπισμό, ακόμη και όταν είναι εξόφθαλμος. 9εν με ενδιαφέρουν καθόλου τα πραγματικά αισθήματα που δημιουργώ στον δημόσιο ή ιδιωτικό υπάλληλο, στον γιατρό, στον κάθε επαγγελματία με τον οποίο συναλλάσσομαι. Με ενδιαφέρει όμως να εκπληρωθεί ο στόχος της συναλλαγής χωρίς κανείς από τους δύο να μειώσει με απρεπή συμπεριφορά τον άλλο. Οι καλοί τρόποι είναι απαραίτητο λιπαντικό στη μηχανή των ανθρώπινων σχέσεων.(…)
Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι ο φόβος του ξένου και οι ρατσιστικές συμπεριφορές που τον παρακολουθούν είναι βαθιά ριζωμένα στο νοητικό υπόβαθρο. (…) Αλλά υποτίθεται ότι αυτά τα πράγματα τα προλαβαίνει η παιδεία και τα λειαίνει ο πολιτισμός: δεν το λέμε φωναχτά και κάνουμε ό,τι μπορούμε για να αποδείξουμε στον εαυτό μας ότι αυτές οι αταβιστικές1 αναπηρίες δεν επηρεάζουν τη στάση μας απέναντι σε κανέναν. Επιτέλους δεν είναι σπουδαίο κατόρθωμα να είμαστε ανεκτικοί με αυτούς και με αυτά που δεχόμαστε και ταυτιζόμαστε μαζί τους - ο πολιτισμός μας δικαιώνεται με τη στάση μας απέναντι σε αυτούς και σε αυτά που δεν μας αρέσουν ή, απλώς, μας είναι ξένα. Σύμφωνοι, ο πολιτισμός είναι κατά κύριο λόγο μια καταπιεστική οργάνωση του βίου και γι' αυτό ενοχοποιείται για ποικίλες διαταραχές της ψυχικής υγείας. Ζούμε όμως στο πλαίσιό του και κατά συνέπεια με τους όρους του. Η πολιτική ορθότητα είναι ένας από αυτούς και είναι επείγον να τον αξιοποιήσουμε.

Αντώνης Κωτίδης,
Αναπληρωτής Καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ.
Το ΒΗΜΑ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

(Α) Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του παραπάνω άρθρου σε 100-120 λέξεις.
(B1) Να γράψετε ένα δικό σας τίτλο για το παραπάνω άρθρο.
(Β2) Τι ώθησε τον αρθρογράφο να γράψει αυτό το άρθρο; Ποιο είναι το γεγονός και ποια τα σχόλια του αρθρογράφου στην πρώτη παράγραφο;
(Β3) α) Ποιο είναι το βασικό θέμα που προβάλλει στο άρθρο αυτό ο συγγραφέας; β) Πού αποδίδει τις ευθύνες για το φαινόμενο που πραγματεύεται;
(Β4) Ποιοι είναι οι τρόποι ανάπτυξης της 2ης και 4ης παραγράφου του κειμένου; Να τεκμηριώσετε την απάντησή σας.
(Β5) Να γράψετε από ένα αντώνυμο για κάθε υπογραμμισμένη στο κείμενο λέξη, ώστε να αποδίδεται το νόημα της πρότασης στην οποία ανήκει: άγονο, έλλειμμα, υποκριτικό, απρεπή, ενοχοποιείται.
(Β6) «Οι καλοί τρόποι είναι απαραίτητο λιπαντικό στη μηχανή των ανθρώπινων σχέσεων». Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη αυτή του συγγραφέα; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε μια παράγραφο 80-100 λέξεων.
(Β7) «ανεκτικότητα, στερεότυπο, προσώρας, ανήλιαγα, μεγαθύμως»: Με καθεμία από τις παραπάνω λέξεις να σχηματίσετε από μία πρόταση που να αποδίδει το νόημά της.
(Γ1) Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν πολλά ευρωπαϊκά κράτη είναι η αυξανόμενη απήχηση της ρατσιστικής ιδεολογίας. Σε ποιες αιτίες πιστεύετε ότι οφείλεται το φαινόμενο αυτό; Τι νομίζετε ότι μπορούν να κάνουν οι νέοι για την αντιμετώπισή του; Να αναπτύξετε τις απόψεις σας σε ένα κείμενο 500- 600 λέξεων που θα αποτελέσει την εισήγησή σας σε μια σχολική εκδήλωση με θέμα τον ρατσισμό.

2011-12-16T03:40:00.000-08:00

ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «Ο ΛΟΓΟΣ»

Βασ. Κων/νου 43, Πτολεμαΐδα.

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Γ΄ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

Το κράτος και οι νεοέλληνες

"Ηλικιωμένος άνθρωπος που επί χρόνια πολλά εργάστηκε στη διοικητική υπηρεσία, του Κράτους και ανέβηκε όλες τις βαθμίδες της, συνόψισε κάποτε τα διδάγματα της μακράς πείρας τον με μια παρατήρηση άξια να μας βάλει σε πολλές σκέψεις.

Το Κράτος, έλεγε, όχι ως αφηρημένη ιδέα, αλλά ως συγκεκριμένο βίωμα, σαν ένα κομμάτι από την ίδια τη ζωή μας, λείπει από τους σημερινούς Έλληνες. Το αισθάνονται σαν ξένο, όχι δικό τους, και δεν το πονούν. Τη χώρα τους την αγαπούν με πάθος. Για μια χούφτα από το χώμα της είναι άξιοι να πεθάνουν με την πιο μεγάλη ευκολία. Άλλο Πατρίδα, όμως και άλλο Πολιτεία. Με την Πατρίδα είμαστε στενότατα δεμένοι την έχουμε βάλει μέσα στο αίμα μας, γιατί και με το αίμα μας την έχουμε κρατήσει. Την Πολιτεία όμως, δηλαδή αυτό τον ορισμένο τρόπο με τον οποίο έχει οργανωθεί και διοικείται ο τόπος, αυτήν την απρόσωπη δύναμη που λειτουργεί στο όνομα, όλων για να εξασφαλίζει με τα όργανα και τους θεσμούς της τη ζωή και την ελευθερία μας, δεν μπορούμε να τη νιώσουμε σαν κάτι εντελώς δικό μας. Είναι ξένο σώμα για το αίσθημα μας.

Απόδειξη ότι δεν πονούμε, ούτε αισθανόμαστε την ανάγκη να προστατέψουμε ό,τι ανήκει στο Κράτος, το δημόσιο κτήμα. Απέναντι του δείχνουμε αδιαφορία και κάποτε μιαν απίστευτη εχθρότητα και μανία καταστροφής. Από παιδιά στο σχολείο κακοποιούμε βάρβαρα τα θρανία και τους τοίχους του σχολείου «ανήκει στο δημόσιο, δεν είναι δικό μας». Την ίδια αστοργία δείχνουμε στα δικαστήρια, στα άλλα δημόσια, γραφεία, ακόμη και στους πάγκους του πάρκου ή στις δημόσιες κρήνες, σε ό,τι τέλος πάντων είναι κρατική περιουσία. Μόλις αντιληφθούμε ότι κάτι τι ανήκει ή με κάποιο τρόπο βρίσκεται στην κυριότητα αυτής της απρόσωπης δύναμης, αν δεν μπορούμε να το οικειοποιηθούμε, με ευχαρίστηση το φθείρουμε. Με την ίδια ευκολία προσπαθούμε ν' αποφεύγουμε τις υποχρεώσεις μας προς το Κράτος ή να καταστρατηγούμε τους νόμους του. Είναι ο «άλλος», όχι ο εαυτός μας. Και τον ξεγελούμε ή σηκώνουμε το όπλο εναντίον τον, χωρίς να καταλαβαίνουμε ότι κατά βάθος τον εαυτό μας απατούμε ή πληγώνουμε.

Και από τις παρατηρήσεις του αυτές ο πολύπειρος άνθρωπος έβγαζε το συμπέρασμα ότι ίσως οι Έλληνες να μην είναι οργανικό, ικανοί να ποτιστούν από την ιδέα τον Κράτους. Ότι πιθανόν μέσα στην ίδια τη φυσική τους υφή να υπάρχει κάποια τάση αναρχισμού...

Έχει αρκετά διαδοθεί αυτή η αντίληψη και συχνά ακούγεται. Ωστόσο μου φαίνεται πολύ παρακινδυνευμένη και άδικη στην απαισιοδοξία της. Ότι δεν πονούμε, ή ότι δεν πονούμε αρκετά την Πολιτεία σαν κάτι εντελώς δικό μας, είναι βέβαιο. Από αναρχισμό όμως πράττουμε με τρόπους αντιθέτους προς τα αισθήματα και τα συμφέροντά μας ή από άλλους λόγους; Και πώς είναι δυνατόν αυτός ο δήθεν αναρχισμός να θεωρηθεί έμφυτη ιδιότητα ριζωμένη μέσα στη δική μας φυλή; Ας μη λησμονούμε ότι επί μακρά χρόνια και κατά διαστήματα δεν υπήρχε γι' αυτόν εδώ τον πολυβασανισμένο λαό σύμπτωση Πολιτείας και Έθνους. Η κρατική εξουσία στις διάφορες περιόδους της δουλείας δεν ήταν μονάχα ξένη αλλά και εχθρική προς την εθνική μας υπόσταση. Και επομένως γενεές γενεών, για να βεβαιώσουν την εθνική τους ιδιοτυπία, τη ξεχωριστή τους ύπαρξη, ήταν αναγκασμένες να μισούν, να απατούν και να πολεμούν τα όργανα και τις λειτουργίες που στα μάτια τους εκπροσωπούσαν το Κράτος και σάρκωναν την ιδέα της Πολιτείας.

Για να εξηγήσουμε όμως το φαινόμενο που εξετάζουμε, πρέπει να αναφέρουμε ακόμη ένα λόγο πολύ σοβαρό. Όταν λευτερώθηκε από τον τουρκικό ζυγό αυτή η μικρή ελληνική γωνιά, η Πολιτεία μας δεν θεμελιώθηκε ούτε αναπτύχθηκε οργανικά απάνω σε κάποιες αυτόχθονες μορφές οργάνωσης και διοίκησης, βγαλμένες από τις δικές μας ψυχολογικές και άλλες ανάγκες και από την ιστορική κίνηση της ζωής του Έθνους, αλλά μας επιβλήθηκε απέξω από ξένους και με ξένους που φυσικά δε νοιάστηκαν να εξετάσουν αν το φόρεμα τούτο ήταν κομμένο στο μέτρα μας, ούτε προσπάθησαν να το ταιριάσουν κάπως απάνω στο δικό μας κορμί. Έτσι εφαρμόστηκαν κι εξακολουθούν να εφαρμόζονται πειραματικά στη χώρο μας διοικητικοί και πολιτικοί θεσμοί που δεν μίλησαν ποτέ βαθιά στην ψυχή του λαού μας, ούτε ίσως ανταποκρίνονται εντελώς στις πραγματικές του ανάγκες.

Ωρισμένως όμως θα αναγνωρίσει κανείς ότι θα ήταν πολύ διαφορετική, τελειότερη, η κρατική μας οργάνωση και πολύ στενός, οργανικά συνεκτικός, ο δεσμός του πολίτη με την Πολιτεία στον τόπο μας, αν αυτό το θαυμαστό κύτταρο, η κοινότητα, που δημιουργήθηκε με το αίμα του λαού μας οπό πανάρχαια χρόνια και λειτούργησε τόσο λαμπρά στους χρόνους της δουλείας, αφηνόταν να αναπτυχθεί φυσιολογικά σε ένα γενικότερο, πλούσια διακλαδωμένο και πυργωτά διαρθρωμένο διοικητικό σύστημα. Τα ξενοφερμένα καθεστώτα σκότωσαν το κύτταρο τούτο και μας επέβαλαν θεσμούς και τύπους, μέσο, στους οποίους μάταια ως τώρα προσπαθούμε να βρούμε τον εαυτό μας. Βάλετε μαζί μ’ αυτές τις αιτίες την κακοδιοίκηση που είναι ενδημικό κακό στον τόπο μας, τη διαφθορά της πολιτικής μας ηγεσίας που τα ανομήματά της πλήρωσαν ακόμη και με το αίμα τους οι λίγες φωτεινές μορφές της νεότερης ιστορίας μας, προσθέσετε τέλος και τη βαθύτερη κρίση που περνάει εδώ και κάμποσα χρόνια η έννοια του Κράτους μέσα στις φοβερές αντινομίες της ζωής όλων των σημερινών λαών και θα εξηγήσετε γιατί οι βασανισμένοι άνθρωποι αυτού του τόπου, του πολυπατημένου από ξένους κάθε λογής, δεν αισθάνονται ακόμη εντελώς δικό τους το Κράτος. Ας μην τους καταλογίζουμε αναρχισμό, αφού η μοίρα τους έγραφε να μην είναι νοικοκυραίοι στο σπίτι τους και να μην αφήνονται ήσυχοι να φτιάσουν με τη δική τους ζωή και μέσ' από τη δική τους ιστορία τους κοινωνικούς των θεσμούς.

22 Ιουλίου 1948

(Ε.Π. Παπανούτσος, Εφήμερα-Επίκαιρα-Ανεπίκαιρα,

εκδ. Ίκαρος, Αθήνα 1980, σ. 160-63, διασκευή).

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε μια παράγραφο 80-90 λέξεων.

25 Μ.

Β. 1. Ποια είναι, με βάση το κείμενο, η σχέση νεοελλήνων – κράτους;

10 Μ.

2. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση, με βάση το νόημα του κειμένου:

i. Οι νεοέλληνες απέναντι στο κράτος κρατούν στάση:

α. εχθρική, γιατί θεωρούν πως αδιαφορεί για τα προβλήματά και τις ανάγκες σας.

β. επιφυλακτική, λόγω σας διαφθοράς της πολιτικής εξουσίας.

γ. εχθρική, λόγω της αδυναμίας σας να καθορίσουν οι ίδιοι την πορεία της ζωής τους.

ii. Η κακοδαιμονία της ελληνικής κρατικής διοίκησης οφείλεται:

α. στα ξενόφερτα έθιμα.

β. στην αδιαφορία των νεοελλήνων να αγαπήσουν το κράτος τους.

γ. σε θεσμούς που δε συνάδουν με τις ανάγκες του ελληνικού λαού.

4 Μ.

3. Πώς επιτυγχάνεται η συνοχή των τριών πρώτων παραγράφων του κειμένου; Να τεκμηριώσετε την απάντηση σας.

6 Μ.

4. Να εντοπίσετε και να αναλύσετε τη συλλογιστική πορεία με την οποία αναπτύσσεται το παραπάνω κείμενο.

5 Μ.

5. Να εντοπίσετε και να αναλύσετε τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται οι ιδέες της τελευταίας παραγράφου του κειμένου.

5 Μ.

6. Να αντικατασταθούν οι υπογραμμισμένες λέξεις με άλλες συνώνυμες, χωρίς να αλλοιωθεί το νόημα του κειμένου.

5 Μ.

Γ. Στις μέρες μας παρατηρείται έντονα το φαινόμενο απαξίωσης, από τους νεοέλληνες, της διοίκησης της ελληνικής πολιτείας. Απέναντί της κρατούν στάση εχθρική και ενίοτε αδιάφορη. Σε ποιους λόγους κατά την άποψή σας αποδίδεται αυτό το φαινόμενο; Ποιο παρουσιάζεται το χρέος της πολιτείας απέναντι στους πολίτες της, ώστε να οικοδομηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης, για μια αγαστή συνεργασία και ανάπτυξη της κοινωνίας;

Να αναπτύξετε τις ιδέες σας σε ένα αποδεικτικό δοκίμιο των 400-500 λέξεων.

40 Μ.

Επιμέλεια: Γκέκα Βάγια

Φιλόλογος

2011-11-30T02:27:00.000-08:00

ΕΦΗΒΟΙ ΚΑΙ ΓΟΝΕΙΣ: Ποιο επάγγελμα να διαλέξω;

Το θέμα της επιλογής επαγγέλματος αποτελεί ένα μόνιμο θέμα συζητήσεων και πολλές φορές διενέξεων μεταξύ των εφήβων και των γονιών τους. Σε μια κοινωνία όπου παραμονεύει το φάσμα της ανεργίας και ό-που η συλλογή τυπικών προσόντων έχει γίνει κατάσταση, το θέμα του επαγγελματικού προσανατολισμού του εφήβου θέτει ένα τεράστιο απειλητικό ερωτηματικό που απασχολεί ολόκληρη την οικογένεια.

«Ποια επαγγέλματα έχουν μέλλον; Ποιες σπουδές εξασφαλίζουν ότι μεθαύριο ο νέος δε θα έρθει αντιμέτωπος με την ανεργία;» «Ποιες σπουδές οδηγούν σε προσοδοφόρα επαγγέλματα;» Σ’ αυτά τα ερωτήματα έχει εκφυλιστεί ο προβληματισμός των εφήβων και των οικογενειών τους για την πορεία ζωής που θα χαράξουν οι νέοι, για τον τρόπο με τον οποίο θα διαθέσουν το προσωπικό τους δυναμικό και θα περνούν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους.
Η προσωπικότητα και τα ενδιαφέροντα του εφήβου συνήθως μπαίνουν σε δεύτερη μοίρα στον προβληματισμό αυτό, και το εντυπωσιακό είναι ότι σήμερα ακόμη και οι ίδιοι οι έφηβοι, όταν ρωτιούνται με ποιο κριτήριο επιλέγουν το μελλοντικό τους επάγγελμα, συνήθως προτάσσουν τη δυνατότητα εξεύρεσης εργασίας και την οικονομική αποκατάσταση.
Στις συνθήκες αβεβαιότητας και ραγδαίων μεταβολών μέσα στις οποίες λειτουργεί η σύγχρονη αγορά εργασίας, είναι πολύ δύσκολο να γίνουν προβλέψεις σχετικά με το ποια επαγγέλματα «έχουν μέλλον». Ο έφηβος που είναι σήμερα 16 ετών και επιδιώκει πανεπιστημιακές σπουδές θα βγει στην αγορά εργασίας το νωρίτερο σε 7-8 χρόνια. Στο διάστημα αυτό, η σημερινή κατάσταση στην αγορά εργασίας το πιθανότερο είναι να έχει ήδη ανατραπεί.
Τι, λοιπόν, μπορεί να προσφέρει ένα βαθμό σιγουριάς για την επαγγελματική αποκατάσταση του εφήβου; Το να επιλέξει τις σπουδές που πραγματικά του ταιριάζουν. Μόνο τότε θα τις αντιμετωπίσει με γνήσιο ενδιαφέρον και ενθουσιασμό, θα γίνει πολύ καλός στο αντικείμενό του και θα έχει αυξημένες πιθανότητες να σταδιοδρομήσει. Και, επιπλέον, ένα επάγγελμα που του ταιριάζει θα συμβάλει ουσιαστικά στη μελλοντική του ψυχική ισορροπία και ευτυχία.
Κάτι που πρέπει να επισημανθεί είναι ότι στις ίδιες σπουδές δεν αντιστοιχούν αναγκαστικά στα ίδια επαγγέλματα. Για παράδειγμα, οι σπουδές πολιτικού μηχανικού μπορούν να οδηγήσουν σε καριέρα ελεύθερου επαγγελματία, υπαλλήλου στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό τομέα, εκπαιδευτικού, ερευνητή, επιχειρηματία εργολάβου κ.ά., πράγμα που εξαρτάται από τις περαιτέρω επιλογές και προσπάθειες που θα κάνει ο νέος απόφοιτος, τις ευκαιρίες που θα του προσφερθούν και τον τρόπο με τον ο-ποίο θα τις αξιοποιήσει.
Οι κύριοι ατομικοί παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη για τον επαγγελματικό προσανατολισμό των εφήβων είναι:
Η προσωπικότητα. Ποιος είναι ο έφηβος; Κοινωνικός ή κλειστός, τολμηρός ή διστακτικός, νευρικός ή ήρεμος; Η προσωπικότητα του ατόμου διαμορφώνεται πολύ νωρίς ως προς τα κύρια χαρακτηριστικά της, έτσι η προσωπικότητα ενός δεκαπεντάχρονου εφήβου προδιαγράφει με αρκετή αξιοπιστία τον αυριανό ενήλικο.
Οι αξίες. Τι είναι πιο σημαντικό για τον έφηβο, έτσι όπως ο ίδιος ονειρεύεται την αυριανή ζωή του; Να έχει μεγάλη επαγγελματική αναγνώριση, να έχει σταθερή και σίγουρη εργασία, να προσφέρει βοήθεια στους συνανθρώπους του, να αποκτήσει πολλά χρήματα, να έχει μια δουλειά που να τον ενδιαφέρει πολύ; Σημαντική θέση στις αξίες του ατόμου κατέχει και ο τρόπος ζωής που θέλει να κάνει. Για παράδειγμα, πόσο ση-μαντικό είναι γι’ αυτόν να έχει ελεύθερο χρόνο, να μην αναγκάζεται να ταξιδεύει για επαγγελματικούς λόγους, να διαθέτει χρόνο στα εξωεπαγγελματικά του ενδιαφέροντα ή στην οικογένειά του, να έχει καθορισμένο ωράριο εργασίας; Κάποιες αξίες είναι αλληλοσυγκρουόμενες, για παράδειγμα η σταθερή και σίγουρη εργασία και το καθορισμένο ωράριο παραπέμπουν συνήθως σε μισθωτή εργασία, η οποία κατά κανόνα δε συνδυάζεται με μεγάλες οικονομικές αποδοχές. Οι αξίες ενός εφήβου είναι πολύ πιθανό να μην έχουν ακόμη διαμορφωθεί ή να μεταβληθούν με την πάροδο των χρόνων.
Τα ενδιαφέροντα. Τι αρέσει στον έφηβο να κάνει; Αν κάποιος καταφέρει να κάνει το χόμπι του επάγγελμα, θα είναι σίγουρα επιτυχημένος! Λίγα, όμως, από τα ενδιαφέροντα των εφήβων τους συνοδεύουν στην ενήλικη ζωή τους. Πολλοί έφηβοι σήμερα ονειρεύονται μια καριέρα στη μουσική ή στον αθλητισμό, στους περισσότερους, όμως, αυτό το ενδιαφέρον είναι γέννημα των τάσεων της εποχής ή μιας συγκεκριμένης παρέας. Στην περίπτωση αυτή, καλό είναι ο νέος να συνδυάσει το όνειρο του για αθλητική ή καλλιτεχνική καριέρα με κάποιες άλλες σπουδές που προς το παρόν τον ενδιαφέρουν κατά δεύτερο λόγο, έτσι ώστε να μπορεί να επιλέξει ανάλογα με τις επιθυμίες και τις ανάγκες που θα του δημιουργηθούν αργότερα και τις συνθήκες της αγοράς εργασίας.
Οι δεξιότητες. Σε τι είναι καλός ο έφηβος; Τι μπορεί να καταφέρει καλά, ευχάριστα και χωρίς πολύ κόπο; Οι δεξιότητες είναι το πρώτο στοιχείο του εφήβου το οποίο συνήθως λαμβάνουμε υπόψη όταν συζητάμε για τον επαγγελματικό του προσανατολισμό. Αυτό, όμως, δεν είναι απόλυτο. Οι δεξιότητες ενός μαθητή μπορούν να βελτιωθούν κατά πολύ, ανάλογα με την προσπάθεια που αυτός θα καταβάλει και η προσπάθεια αυτή θα είναι ανάλογη με τους στόχους και τα όνειρα που επιδιώκει να πραγματοποιήσει. Αν ο μαθητής επιλέξει με ελεύθερη βούληση και ενθουσιασμό τις σπουδές που ταιριάζουν στην προσωπικότητα, τις αξίες και τα ενδιαφέροντά του, θα βρει τον τρόπο να αποκτήσει και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να φτάσει στις σπουδές αυτές.

Κατερίνα Τριανταφύλλου

http://www.kesyp-thessaly.gr/index.php/goneis/goneisendiaferontaarthra/110-efiboikgoneis

2011-11-30T02:06:00.001-08:00

ΚΟΙΝΗ ΛΟΓΙΚΗ

Μια νεκρολογία που δημοσιεύτηκε στους Times του Λονδίνου.

Δυστυχώς δεν υπάρχουν περισσότερα στοιχεία για τη δημοσίευση αυτή.

Ωστόσο εκείνο που έχει σημασία δεν είναι η δημοσίευση ή όχι της νεκρολογίας αυτής αλλά τούτο το περιεχόμενό της και μόνο.

Σήμερα πενθούμε το θάνατο μιας αγαπημένης παλιάς φίλης,
της Κοινής Λογικής, η οποία μας συντρόφευε για πολλά χρόνια.

Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα την ηλικία της αφού το μητρώο γέννησής της έχει χαθεί εδώ και πολύ καιρό σε γραφειοκρατικές διατυπώσεις.

Θα τη θυμόμαστε ως κάποια που μας δίδαξε πολύτιμα μαθήματα όπως αυτά:

-Έχε την κοινή λογική να προστατεύεσαι.

-Το πρωινό πουλί πιάνει το σκουλήκι.

-Η ζωή δεν είναι πάντα δίκαιη, και...
-Ίσως ήταν δικό μου το φταίξιμο.

Η Κοινή Λογική έζησε σύμφωνα με απλές, συνετές οικονομικές πολιτικές, όπως:

Μην ξοδεύετε περισσότερα απ' αυτά που κερδίζετε,

και... αξιόπιστες στρατηγικές, όπως:

Υπεύθυνοι είναι οι ενήλικες και όχι τα παιδιά.

Η υγεία της άρχισε να επιδεινώνεται ραγδαία όταν τέθηκαν
σε ισχύ καλοπροαίρετοι αλλά αυταρχικοί κανονισμοί.

Αναφορές για ένα 6χρονο αγόρι που κατηγορήθηκε για σεξουαλική παρενόχληση επειδή φίλησε μια συμμαθήτριά του,

για εφήβους που αποβλήθηκαν από το σχολείο επειδή χρησιμοποίησαν στοματικό διάλυμα μετά το γεύμα και

για έναν δάσκαλο που απολύθηκε επειδή επέπληξε έναν απείθαρχο μαθητή, απλώς επιδείνωσαν την κατάστασή της.

Η Κοινή Λογική έχασε έδαφος όταν γονείς επιτέθηκαν σε
δασκάλους επειδή έκαναν τη δουλειά που οι ίδιοι δεν είχαν καταφέρει να
κάνουν αναφορικά με την πειθάρχηση των ανυπάκουων παιδιών τους.

Η υγεία της επιδεινώθηκε ακόμη περισσότερο όταν τα σχολεία
υποχρεώθηκαν να παίρνουν τη γονική συναίνεση για να βάλουν αντηλιακό ή
να δώσουν μια ασπιρίνη σ' ένα μαθητή αλλά δεν μπορούσαν να ενημερώσουν
τους γονείς όταν μια μαθήτρια έμενε έγκυος και ήθελε να κάνει έκτρωση.

Η Κοινή Λογική έχασε τη θέληση για ζωή όταν οι εκκλησίες
έγιναν επιχειρήσεις και οι εγκληματίες τύγχαναν καλύτερης μεταχείρισης
από τα θύματά τους.

Η Κοινή Λογική δεν κατάφερε να ξεπεράσει το γεγονός ότι,
όχι μόνο δεν μπορούσες να υπερασπιστείς τον εαυτό σου από ένα
διαρρήκτη μέσα στο ίδιο σου το σπίτι,

αλλά ο διαρρήκτης μπορούσε και
να σε μηνύσει για βιαιοπραγία.

Η Κοινή Λογική παραιτήθηκε τελικά από κάθε θέληση για ζωή
όταν μια γυναίκα που τάχα δεν κατάλαβε ότι ένα αχνιστό φλιτζάνι καφέ
ήταν ζεστό, έχυσε λίγο στην ποδιά της κι' ανταμείφθηκε άμεσα μ' έναν
τεράστιο διακανονισμό.

Πριν από το θάνατο της Κοινής Λογικής είχε προηγηθεί ο
θάνατος των γονιών της,

της Αλήθειας και της Εμπιστοσύνης,

της συζύγου Σύνεσης και

των παιδιών της Ευθύνης και Λογικής.

Έχουν επιζήσει τα 4 ετεροθαλή αδέλφια της:
Ξέρω τα Δικαιώματά μου

Το Θέλω τώρα
Κάποιος άλλος φταίει

Είμαι θύμα

Στην κηδεία της δεν παρευρέθησαν πολλοί καθώς ελάχιστοι συνειδητοποίησαν ότι απεβίωσε.

Αν τη θυμάστε ακόμα, προωθήστε το.

Αν όχι, συνταχθείτε με την πλειοψηφία και μην κάνετε τίποτα.

2011-11-10T07:20:00.001-08:00

Γιατί η εργασία μάς αρρωσταίνει...

Από τη ΒΙΚΗ ΤΣΙΩΡΟΥ

Ο μεγάλος Γάλλος συγγραφέας, Σαρλ Πεγκί, γεννημένος στα τέλη του 18ου αιώνα, διηγιόταν συχνά μια ιστορία: «Κατά τη διάρκεια μιας πορείας του για να προσκυνήσει στη Σαρτρ, συνάντησε στον δρόμο του έναν κατάκοπο άνθρωπο που έσπαγε πέτρες.

Πλησιάζει και τον ρωτάει: "Τι κάνεις, εδώ πέρα;" "Μα δεν βλέπεις; Σπάω πέτρες. Είναι σκληρή δουλειά, με πονάει η πλάτη μου, διψάω, σκάω από τη ζέστη". Συνεχίζει πιο κάτω και βλέπει έναν άλλον που σπάει κι αυτός πέτρες, αλλά δείχνει πιο ευδιάθετος. "Τι κάνεις εσύ εδώ;", τον ρωτά. "Βγάζω μεροκάματο. Σπάω πέτρες, δεν βρήκα καλύτερη δουλειά ακόμη, αλλά είμαι ευχαριστημένος γιατί με αυτήν μπορώ να θρέψω την οικογένειά μου". Συνεχίζει τον δρόμο του ο Πεγκί και συναντά έναν τρίτο άνθρωπο που έσπαγε πέτρες και το πρόσωπό του έλαμπε: "Τι κάνεις εδώ;", ρωτά και πάλι ο Πεγκί. "Εγώ , κύριέ μου", του απαντάει ο άνθρωπος "χτίζω, έναν καθεδρικό ναό". Η πράξη είναι η ίδια, αλλά το νόημα που της αποδίδεται είναι εντελώς διαφορετικό, πηγάζει από την προσωπική μας ιστορία και από το κοινωνικό μας περιβάλλον. Οταν έχουμε κατά νου να χτίσουμε έναν καθεδρικό ναό, δεν σπάμε πέτρες με τον ίδιο τρόπο».
Αυτή η ιστορία του Πεγκί μπορεί να κάνει τον σημερινό άνθρωπο να σκεφτεί τη δουλειά του με άλλον τρόπο; Μπορεί να δουλεύει σε μια ανιαρή, καταπιεστική, επισφαλή εργασία και να σκέπτεται ότι χτίζει καθεδρικούς ναούς;
Σε μια εποχή όπου όσοι έχουν μια δουλειά θεωρούνται τυχεροί, πώς εξηγείται όλη αυτή η δυσαρέσκεια στους χώρους εργασίας, η οποία ενίοτε οδηγεί κάποιους ανθρώπους στην αυτοχειρία; Πόσο μπορεί να υποφέρει κάποιος στη δουλειά του ώστε να φτάσει σε μια τόσο ακραία πράξη;
Στο θέμα των αυτοκτονιών στον χώρο εργασίας επανέρχονται δημοσιεύματα του γαλλικού Τύπου («Λιμπερασιόν», «Λε Μοντ»), καθώς φαίνεται πως αυτό το φαινόμενο που παρατηρήθηκε με ένταση τα τελευταία χρόνια στη Γαλλία, συγκεκριμένα από το 2000, έβγαλε στην επιφάνεια αδιέξοδα που μελετούν κοινωνιολόγοι και ψυχολόγοι, τα αποτελέσματα των οποίων θα πρέπει να λάβουν σοβαρά υπ' όψιν τους οι κυβερνήσεις.
Παλιά και για πολλά χρόνια, η εργασία βρισκόταν στο επίκεντρο των σχεδίων της κοινωνίας. Οι διαφωνίες εντοπίζονταν ως προς τη διανομή των προϊόντων της, όχι ως προς την αναγκαιότητά της, όμως κάποια στιγμή η κατάσταση άλλαξε. Η εργασία απαξιώθηκε μεταξύ επιδόσεων και αλλοτρίωσης. Ο άνθρωπος ως απλό γρανάζι της παραγωγής κυριεύθηκε από άγχος. Η εργασία αρρωσταίνει τον άνθρωπο γιατί η ίδια η εργασία είναι άρρωστη. Το παράδοξο είναι πως ο εργαζόμενος τρέμει στην ιδέα να χάσει αυτό που δεν θέλει να υφίσταται. Η εργασία -ισχυρίζονται πολλοί- δεν υπήρξε ποτέ απόλαυση. Ο άνθρωπος έπρεπε πάντα να κερδίζει τη ζωή του με τον ιδρώτα του.
Η απελευθέρωση από την εργασία είναι ο μόνιμος στόχος όλων των προοδευτικών. Για καιρό πιστέψαμε πως με την τεχνολογία οι πιο βαριές, σκληρές δουλειές θα γίνονταν πια από τα μηχανήματα. Απογοητευτήκαμε, όμως. Η κατάσταση επιδεινώνεται. Οι νέοι σήμερα έχουν την πεποίθηση πως επαγγελματικά θα ζήσουν πολύ χειρότερα από ό,τι οι γονείς τους. Η δομική εμφάνιση της μαζικής ανεργίας, ο φόβος της απώλειας της θέσης εργασίας τροφοδοτούν την κοινωνική απελπισία, ενώ η παγκοσμιοποίηση τρέφεται από αυτή τη διαρκή απειλή του αποκλεισμού. Οι εργαζόμενοι δεν ανέχονται πλέον αυτήν την επισφαλή κατάσταση.
Τι να κάνουν, όμως; Να υπομείνουν τη δυστυχία αυτής της κοινωνίας «των εργαζομένων χωρίς εργασία», όπως ανήγγειλε η Χάνα Αρεντ; Με ποιον τρόπο μπορούν να υφάνουν και πάλι την αλληλεγγύη που για πολλούς αιώνες υπήρξε ο καλύτερος κινητήρας για μια πιο δίκαιη κοινωνία; Οι νόμοι μπορούν να εγγυηθούν την ευτυχία των εργαζομένων;
Σε αυτά τα ερωτήματα απαντούν ο διάσημος ηθολόγο-ψυχαναλυτής Μπορίς Σιριλνίκ και ο Γάλλος υπουργός Εργασίας Ξαβιέ Νταρκός, από την εφημερίδα «Λιμπερασιόν», στο πλαίσιο ενός δημόσιου διαλόγου που ξεκίνησε στη Γαλλία.
«Είναι πιο εύκολο να αναρωτηθούμε αν είναι ηθικό να υποφέρει κάποιος στην εργασία παρά αν αυτό είναι θεμιτό. Η προβληματική εργασία-πόνος είναι τόσο παλαιά, όσο και η έννοια της εργασίας», λέει ο Νταρκός. «Στη Βίβλο, η έξωση από τον Παράδεισο συνεπάγεται την καταδίκη σε εργασία. Η λέξη εργασία στα λατινικά προέρχεται από το tripalium, έναν τρόπο να προκαλείς πόνο. Ο ψυχολογικός και ο οντολογικός πόνος έχει εξελιχθεί. Δεν αμφιβάλλαμε για τον πόνο ενός εργάτη τον 19ο αιώνα. Αναρωτιόμασταν για την αλλοτρίωσή του, αλλά όχι για την απώλεια της ταυτότητάς του. Σήμερα, ο πόνος της εργασίας συνδέεται με την απώλεια του εαυτού σου. Περάσαμε από έναν τρόπο βιομηχανικής παραγωγής, όπου ο πόνος και οι κίνδυνοι ήταν σωματικοί, σε μια κοινωνία στραμμένη στις υπηρεσίες όπου το άτομο εκτελεί οδηγίες από άγνωστους εργοδότες και με στόχους για τους οποίους δεν έχει λόγο».
«Εως την εποχή της τεχνολογικής έκρηξης κάναμε κοινωνική εργασία με το σώμα μας», λέει ο Μπορίς Σιριλνίκ. «Οι γυναίκες έκαναν κοινωνική εργασία με την κοιλιά τους: έπρεπε να φέρνουν στον κόσμο όσο το δυνατόν περισσότερα παιδιά, ιδίως αγόρια. Το 1850, το προσδόκιμο ζωής για τις γυναίκες ήταν 36 χρόνια, δεκατρείς εγκυμοσύνες, επτά παιδιά από τα οποία μόνο τα τέσσερα επιβίωναν. Οι άντρες προσέφεραν κοινωνική εργασία με τους μυς τους. Οι κακουχίες ήταν συνδεμένες με την εργασία. Ενας άντρας που δεν ήταν σωματικά δυνατός δεν άξιζε τίποτε. Ολοι γνώριζαν τα ονόματα των ορυχείων και των εργολάβων. Μετά την τεχνολογική έκρηξη και τη Χάρτα των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι εργασιακές συνθήκες ευτυχώς άλλαξαν. Προσφέρουμε ελάχιστα με το σώμα μας στην κοινωνική εργασία και πολλά με τα διπλώματα, τις λέξεις και τα μηχανήματα. Δεν υποφέρουμε πια στο σώμα, αλλά στις σχέσεις. Το άτομο που δεν μπορεί να δημιουργήσει μια καθημερινή σχέση δεν θεωρείται ικανό. Το στρες αντικαθιστά τον σωματικό πόνο, με τη διαφορά όμως πως αυτό δεν θεωρείται ηρωικό».
Πώς αναλύετε αυτή την απαξίωση της εργασίας;
Νταρκός: «Παρατηρούμε μάλλον μια έλλειψη αναγνώρισης, παρά μια αμφιβολία ως προς την αξία της εργασίας. Βλέπω ανθρώπους που υποφέρουν γιατί αυτό που κάνουν είναι χρήσιμο, αλλά δεν τους μιλούν για αυτό. Δεν ξέρουν ποιος θα μπορούσε να τους μιλήσει, ούτε για ποιον το κάνουν. Αυτή η απουσία αναγνώρισης της εργασίας τους δεν είναι θεμιτή. Αυτό είναι που κάνει περισσότερο τον εργαζόμενο να υποφέρει παρά η ίδια η εργασία».
Σιριλνίκ: «Η εργασία ως σωματικός πόνος δεν έχει λυτρωτική αξία, είχε όμως ένα προσόν: μετέδιδε γνώση. Στα εργοτάξια, ο παλιός μετέδιδε τη γνώση του στους νέους, οι οποίοι αναγνώριζαν πως έτσι μάθαιναν μια τέχνη. Οι σημερινοί νέοι γνωρίζουν εκ προοιμίου να χειρίζονται τα μηχανήματα, έχουν διπλώματα και κατέχουν την τέχνη της επικοινωνίας. Η ιεραρχία δεν είναι πια δικαιολογημένη. Δεν μεταφέρει γνώση. Ο πόνος έγινε υποκειμενικός: υποφέρω με την ιδέα που έχω φτιάξει ο ίδιος για το τι ιδέα έχετε εσείς για εμένα. Υποφέρω άσχετα αν αυτή η ιδέα είναι σωστή ή όχι. Οι σχέσεις έχουν αλλάξει, ο πόνος δεν έχει το ίδιο νόημα, ούτε τα ίδια προνόμια».
Νταρκός: «Εχουμε περάσει από έναν πολιτισμό επαγγελμάτων σε ένα πολιτισμό λειτουργιών. Στα επαγγέλματα υπήρχε ένας τρόπος εργασίας, μια παράδοση. Η εργασία είχε μεγάλη αξία. Ολα αυτά είναι πολύ μακριά πια από εμάς. Αντικαταστήσαμε τα επαγγέλματα με τις λειτουργίες. Οι άνθρωποι χειρίζονται μηχανήματα που εκτελούν οδηγίες. Αυτό τροποποίησε βαθιά την εικόνα του ατόμου στις εργασιακές του σχέσεις. Δεν υπάρχει κανείς να μιμηθεί και τίποτε να μεταδώσει. Σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, θα πρέπει να αλλάζει καθήκοντα, να καταρτίζεται και να μην αναγνωρίζεται ποτέ ως ειδικός σε κάτι. Είναι η περίπτωση των εργαζομένων στις γαλλικές τηλεπικοινωνίες. Μπήκαν σε αυτή τη δουλειά έχοντας ένα επάγγελμα, δούλευαν πάνω στις ηλεκτρικές κολόνες. Μετά, αποφασίστηκε να κάνουν κάτι άλλο. Τους τοποθέτησαν σε μια τεράστια αίθουσα εργασίας, σε open spaces, για να απαντούν στα τηλέφωνα. Υποφέρουν γιατί πέρασαν από ένα επάγγελμα σε μια λειτουργία η οποία μάλιστα είναι προσωρινή, και σύντομα θα τοποθετηθούν σε μια άλλη, κάπου αλλού...».

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=120477

2011-11-10T07:17:00.000-08:00

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Β’ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ

Ζούμε σε μια εποχή ταχύτατων αλλαγών. Τα πάντα αλλάζουν με ρυθμούς πρωτόγνωρους. Η τεχνολογία οδηγεί τις εξελίξεις, αλλά η κοινωνία, οι θεσμοί και οι νοοτροπίες αδυνατούν να προσαρμοστούν σε αυτές τις ταχύτητες.

Οι διαδικασίες παγκοσμιοποίησης και διεθνοποίησης καταργούν τα σύνορα, την προστασία και τα κεκτημένα που πρόσφερε το εθνικό κράτος. Τα μεγάλα οικονομικά συμφέροντα και οι μεγάλες πολυεθνικές επιχειρήσεις δε θέλουν περιορισμούς, θέλουν ελευθερία δράσης. Σήμερα έχουν το «πάνω χέρι» και επιβάλλουν τη θέλησή τους στις κυβερνήσεις των διαφόρων κρατών.

Η ελληνική κοινωνία και οικονομία-μια κοινωνία και οικονομία σε διαρκή μεταβατικότητα-προσπαθούν να προλάβουν τις εξελίξεις. Η δομή και τα χαρακτηριστικά της ελληνικής κοινωνίας (π.χ. πελατειακές σχέσεις) εμποδίζουν την ορθολογική της λειτουργία, ενώ τα μόνιμα διαρθρωτικά προβλήματα της οικονομίας και ο έντονος κρατικός παρεμβατισμός εμποδίζουν την επιθυμητή, ποσοτική και ποιοτική και οικονομική ανάπτυξη.

Αναπόφευκτα η εργασία και η αγορά εργασίας επηρεάζονται από τις παραπάνω εξελίξεις. Οι αλλαγές στο χώρο εργασίας διαδέχονται η μία την άλλη. Επαγγέλματα καταργούνται και δημιουργούνται. Ο χώρος και ο χρόνος εργασίας καταργούνται. Οι επιχειρήσεις οφείλουν να έχουν ευελιξία και προσαρμοστικότητα. Η εργασία, εκ των πραγμάτων, οφείλει να ακολουθήσει τις εξελίξεις. Οι εργαζόμενοι χρειάζεται να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, διαφορετικά τους περιμένει η ατελείωτη ουρά των ανέργων.

Το εκπαιδευτικό σύστημα, που όφειλε να είναι στην πρωτοπορία των εξελίξεων, αδυνατεί να προσαρμοστεί. Γραφειοκρατία, εκπαιδευτικοί και εκπαιδευόμενοι αντιδρούν δυναμικά και παθητικά στις προσπάθειες μεταρρυθμίσεων. Η δύναμη της συνήθειας και των κεκτημένων, εν ονόματι της προόδου, εμποδίζουν τις αλλαγές στην εκπαίδευση.

Ανάμεσα στις ελλείψεις του εκπαιδευτικού συστήματος είναι και ο επαγγελματικός προσανατολισμός. Ορθότερα, υπάρχει, αλλά είναι σαν να μην υπάρχει. Κι αυτό σε μια εποχή που είναι απαραίτητη η προετοιμασία για τη ζωή και το επάγγελμα. Ο Έλληνας μαθητής τελειώνει την όποια βαθμίδα εκπαίδευσης έχοντας «μεσάνυχτα» από επαγγέλματα και αγορά εργασίας, γι’ αυτό πηγαίνει «ξυπόλητος στα αγκάθια». Κι όμως ο επαγγελματικός προσανατολισμός θα μπορούσε να βοηθήσει τους νέους να επιλέξουν σπουδές και επάγγελμα που να ανταποκρίνονται στις κλίσεις και τα ενδιαφέροντα τους.

Η πληροφόρηση, εκπαιδευτική και επαγγελματική, είναι απαραίτητη για τη σωστή επιλογή επαγγέλματος. Αν οι πληροφορίες είναι «αμέτρητες», εντούτοις λείπει η έγκαιρη και έγκυρη πληροφόρηση. Βέβαια, όποιος ενδιαφέρεται για πληροφορίες δε βρίσκεται σε κατάσταση «νιρβάνα», αλλά κινητοποιείται προς κάθε κατεύθυνση για να βρει εκείνες που χρειάζεται.

Ένα επιπλέον στοιχείο για την επιτυχία στη ζωή και το επάγγελμα είναι η επικοινωνία. Οι προσωπικές και κοινωνικές σχέσεις είναι παράγοντες επαγγελματικής επιτυχίας. Η συναισθηματική νοημοσύνη και η γλώσσα του σώματος διευκολύνουν και συμπληρώνουν την επικοινωνία. Η ικανότητα επικοινωνίας εντός και εκτός εργασίας είναι προϋπόθεση επιτυχίας και ευτυχίας στη ζωή και στην εργασία.

Αναζητώντας κάποιος εργασία, οφείλει να είναι έτοιμος ανά πάσα στιγμή, αλλά και να βελτιώνει τα προσόντα του, τα τυπικά και τα ουσιαστικά. Επίσης είναι απολύτως απαραίτητη η δημιουργία προσωπικού φακέλου με τα απαραίτητα στοιχεία. Το κυριότερο από αυτά είναι το βιογραφικό σημείωμα, το οποίο κρίνεται απαραίτητο για εύρεση εργασίας. Αν το βιογραφικό σημείωμα είναι το μέσο επικοινωνίας του υποψήφιου εργαζομένου για την επιχείρηση/οργανισμό, συνέντευξη αποτελεί το διαβατήριο για εύρεση εργασίας. Σήμερα ολοένα και περισσότερες επιχειρήσεις χρησιμοποιούν τη συνέντευξη ως μέθοδο επιλογής προσωπικού. Η συνέντευξη, τόσο για το συνεντευκτή όσο και για τον υποψήφιο, δεν είναι εύκολη υπόθεση. Χρειάζεται προετοιμασία. Επομένως, προετοιμαστείτε και προσαρμοστείτε.

Παύλος Μάραντος, Τεχνικές εύρεσης εργασίας, εκδ. Πατάκη, Αθήνα, 2000

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

1. Να γραφεί η περίληψη του κειμένου σε 100-120 λέξεις

25 μ

2. Από τι εξαρτάται κατά το συγγραφέα, η εύρεση εργασίας και από τι η επαγγελματική επιτυχία;

10 μ.

3. Αν έπρεπε να χωριστεί η τελευταία παράγραφος του κειμένου σε δύο μικρότερες παραγράφους, σε ποιο σημείο θα πρότεινες να χωριστεί και γιατί;

2μ.

4. «Η ικανότητα επικοινωνίας εντός και εκτός εργασίας είναι προϋπόθεση επιτυχίας και ευτυχίας στη ζωή και στην εργασία»: να σχολιάσεις την πρόταση σε μια παράγραφο 10-15 σειρών.

5 μ.

5. «Η τεχνολογία οδηγεί τις εξελίξεις»,

«Η δύναμη της συνήθειας και των κεκτημένων, εν ονόματι της προόδου, εμποδίζουν τις αλλαγές στην εκπαίδευση»,

«Η συναισθηματική νοημοσύνη και η γλώσσα του σώματος διευκολύνουν και συμπληρώνουν την επικοινωνία»: να μετατρέψεις τις προτάσεις στην αντίθετη σύνταξη από αυτήν στην οποία βρίσκονται.

3 μ.

6. Να δοθούν συνώνυμα για τις υπογραμμισμένες λέξεις του κειμένου.

5 μ.

7. Σε ένα κείμενο 500 λέξεων, να εκθέσεις τις απόψεις σου για τις ανάγκες, προσωπικές και κοινωνικές, που ικανοποιεί ο άνθρωπος με την εργασία του. Το κείμενο σου θα δημοσιευτεί στη σχολική εφημερίδα.

40 μ.

από το βιβλίο Σπ. Κούτρας, "Έκφραση-Έκθεση, για όλες τις τάξεις του Λυκείου", Εκδ. Σαββάλας, Αθήνα, 2003

2011-11-10T07:14:00.000-08:00

ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Η ΕΙΔΗΣΗ

1. Να χαρακτηρίσετε το είδος του σχολιασμού που περιέχουν τα κείμενα των ειδήσεων στη στήλη Ι χρησιμοποιώντας τα στοιχεία της στήλης ΙΙ. Μία είδηση στη στήλη Ι περισσεύει.

ΙΙ α) Επιδοκιμασία β) Αποδοκιμασία γ) Αμφισβήτηση δ) Ειρωνεία ε) Ενθουσιασμός

Ι 1. Ως αποτέλεσμα της Τεράστιας οικολογικής καταστροφής που έχει μετατρέψει τον Γάγγη σε οχετό, το μπάνιο σ’ αυτόν τον ιερό ποταμό -το οποίο αποτελεί σκοπό κάθε πιστού ινδουιστή- κινδυνεύει να μεταβληθεί σε εισιτήριο για τον άλλο κόσμο ή, στην καλύτερη περίπτωση, για το νοσοκομείο.

2. Τετράχρονος πήγε στο νηπιαγωγείο του Κλίβελαντ με ένα περίστροφο γεμάτο. Ο πατέρας του ήταν στο σπίτι με ένα μυαλό άδειο.

3. Κατάμεστο το Ηρώδειο χθες, όρθιο το κοινό, αποθέωσε τον Μίκη Θεοδωράκη.

4. Ταραχές ξέσπασαν στην Ινδονησία μετά την απόφαση των αρχών να αυξήσουν τις τιμές στα καύσιμα και τις μεταφορές.

5. Πρέπει να προνοήσετε, να περιμένετε, να έχετε οργανωθεί... Αν θέλετε, δηλαδή, να δείτε την ταινία που θέλετε ή να παρακολουθήσετε την παράσταση της αρεσκείας σας. Γιατί οι κινηματογραφικές αίθουσες γεμίζουν πλέον ασφυκτικά και οι καλές παραστάσεις έχουν «κλείσει» βδομάδες πριν. Η διασκέδαση της τελευταίας στιγμής πάει περίπατο. Νέες συνήθειες λοιπόν.... Για άλλους καλές, για άλλους κακές .

6. Καπετάν Σωτήρας αναδείχθηκε ο ηρωικός πλοίαρχος του οχηματαγωγού «Ρομίλντα» που, αψηφώντας ανέμους 10 μποφόρ, ξεκίνησε με δική του ευθύνη από τη Ρόδο, για να παραλάβει μια ασθενή από την Πάτμο.

2. Να βρείτε τις αντιστοιχίες ανάμεσα στα στοιχεία των ακόλουθων στηλών. Ένα στοιχείο της στήλης ΙΙ θα χρησιμοποιηθεί δύο φορές, ενώ δύο στοιχεία της στήλης ΙΙΙ περισσεύουν.

ΙΙ ΕΙΔΟΣ ΚΕΙΜΕΝΟΥ

α) Χρονογράφημα

β) Είδηση χωρίς σχόλιο

γ) Είδηση με σχόλιο

δ) Σχόλιο

ΙΙΙ ΣΚΟΠΟΣ

1. Απλώς να εκθέσει ένα γεγονός.

2. Να επιδοκιμάσει υπαινικτικά ένα γεγονός.

3. Να επιδοκιμάσει με σαφήνεια ένα γεγονός.

4. Να αμφισβητήσει με ήπιο τρόπο την αποτελεσματικότητα ενός γεγονότος.

5. Να παρουσιάσει έναν προβληματισμό σχετικά με ένα σύγχρονο φαινόμενο.

6. Να ειρωνευτεί με έντονο τρόπο.

7. Να ειρωνευτεί με υπαινικτικό τρόπο

ΚΕΙΜΕΝΑ

Α. Τέλος στο μποτιλιάρισμα που προκαλείται στους δρόμους της Αθήνας από το παράνομο παρκάρισμα προσπαθεί να βάλει το ΥΠΕΧΩΔΕ, επαναφέροντας τη γνωστή μέθοδο του «γερανού».

Β. Αν οι γερανοί ήταν η λύση ... Και αν έτσι έμελλε να διευκολυνθεί τελικά η κυκλοφορία των οχημάτων ... Κανείς ασφαλώς δεν θα είχε αντίρρηση για το προτεινόμενο μέτρο.

Γ. Πολύ ορθά αξιώνει η Εισαγγελία του Αρείου Πάγου την επίσπευση των διαδικασιών για την εκδίκαση των ποινικών υποθέσεων, μια και, όπως επανειλημμένα έχουμε επισημάνει, η κατάσταση έχει φτάσει πια στο απροχώρητο.

Δ. Ενωτικά γιορτάστηκε και φέτος η Εργατική Πρωτομαγιά. Οι εργαζόμενοι με τις οικογένειές τους πήραν τους δρόμους για τα εξοχικά.

Ε. (...) Ναι. Στην Ελλάδα έχουμε φτάσει στο χείλος του γκρεμού! Έκτροπα γίνονται πλέον σε κάθε κρίσιμο αγώνα μπάσκετ! Ποιος φταίει; Την ευθύνη τη φέρουμε όλοι. Πολλοί από μας μεγαλώνουμε τα παιδιά μας χωρίς όραμα. Τα μεγαλώνουμε για να γίνουν οπαδοί. (...)

3. Να διαβαθμίσετε τις ακόλουθες ειδήσεις ως προς την ένταση της επιδοκιμασίας του γεγονότος στο οποίο αναφέρονται. Να αρχίσετε από εκείνη με την ελάχιστα έντονη επιδοκιμασία χρησιμοποιώντας την αρίθμηση από 1 έως 4.

α) Μεγάλη η επιτυχία του γνωστού σκηνοθέτη Θόδωρου Αγγελόπουλου στο διεθνές φεστιβάλ των Καννών, όπου απέσπασε το βραβείο του Χρυσού Φοίνικα για την ταινία του «Μια αιωνιότητα και μια μέρα»

β) Ο θρίαμβος του Θόδωρου Αγγελόπουλου με την παμψηφεί βράβευση της ταινίας του «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» στο φεστιβάλ των Καννών είναι ένα μήνυμα για τις δυνατότητες που έχει αυτός ο τόπος και δεν τις αξιοποιεί.

γ) Βραβεύθηκε χθες η ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου «Μια αιωνιότητα και μια μέρα» στο ετήσιο διεθνές φεστιβάλ κινηματογράφου στην κοσμοπολίτικη πόλη των Καννών.

δ) Πατριώτες, δεν είναι μόνο το μπάσκετ! Η μικρή Ελλαδίτσα κέρδισε τους πάνοπλους αντιπάλους της στο μεγαλύτερο κινηματογραφικό φεστιβάλ της υφηλίου. Θρίαμβος ποίησης, ουμανισμού, τέχνης και Ελλάδας.

4. Να διαβαθμίσετε τις ακόλουθες ειδήσεις ως προς την ένταση της αποδοκιμασίας του γεγονότος στο οποίο αναφέρονται. Να αρχίσετε από εκείνη με την ελάχιστα έντονη αποδοκιμασία χρησιμοποιώντας την αρίθμηση από 1 έως 4.

α) Η επισημότητα της τελετής πριν από τον τελικό κυπέλλου δεν κατόρθωσε να καλύψει τις μεγάλες φθορές του σταδίου Καραϊσκάκη, τις οποίες διαπίστωσαν οι χιλιάδες θεατές που έσπευσαν να παρακολουθήσουν τον αγώνα.

β) Η εικόνα που παρουσίασε το στάδιο Καραϊσκάκη κατά τον τελικό κυπέλλου δεν θα λέγαμε ότι τιμά τους υπεύθυνους ενός γηπέδου με τόσο μεγάλη ιστορία

γ) Ευτυχώς που δεν θρηνήσαμε θύματα στον χθεσινοβραδινό τελικό κυπέλλου εξαιτίας της επικινδυνότητας του σταδίου Καραϊσκάκη την οποία ξεχάσαμε για λίγο, με τη θεαματική τελετή πριν από την έναρξη του αγώνα.

δ) Μάταια τα πυροτεχνήματα και οι μπάντες προσπαθούσαν να κρύψουν τις μισογκρεμισμένες εξέδρες, τα τρύπια τσιμέντα και τα σκουριασμένα κάγκελα του Καραϊσκάκη λίγο πριν από τον χθεσινοβραδινό τελικό του κυπέλλου. Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται το δεύτερο, μετά το Ολυμπιακό στάδιο, ποδοσφαιρικό γήπεδο της χώρας είναι απαράδεκτη. Σαπίλα και σκουπιδαριό.

5. Αφού διαβάσετε τα κείμενα που ακολουθούν να απαντήσετε στις ερωτήσεις:

α) Όταν η κυνηγημένη Λητώ γέννησε στη Δήλο τον Απόλλωνα έφερε στον κόσμο τη μουσική του φωτός. Η μουσική είναι αρχιτεκτονική στο χρόνο κι όμως αυτή η αόρατη αρμονία στο Αιγαίο πέτρωσε και μέσα σε έναν εκτυφλωτικό καταιγισμό φωτός έγινε ο αέναος χορός των Κυκλάδων.

β) Η καταιγίδα της .. ερήμου έκανε και πάλι την εμφάνισή της στην ατμόσφαιρα της Ελλάδας. Όπως κάθε χρόνο τέτοια εποχή, τόνοι κόκκινης σκόνης μεταφέρθηκαν από τη Σαχάρα λασπώνοντας δρόμους,αυτοκίνητα, ρούχα, μπαλκόνια και καλλιέργειες σε όλη τη χώρα.

γ) Ξεπεράστηκαν όλα τα εμπόδια για την κατασκευή του Μετρό της Θεσσαλονίκης και η σχετική σύμβαση με την κοινοπραξία που θα αναλάβει το έργο αναμένεται να υπογραφεί μέσα στους προσεχείς δύο μήνες, ώστε να κατατεθεί στη Βουλή για κύρωση και αμέσως μετά να αρχίσουν τα έργα.

δ) Πήγαμε ακόμη μια φορά στην Ακρόπολη. Σήμερα το βράδυ. Το ολοστρόγγυλο φεγγάρι έριχνε ένα φως νερωμένο, εύκολο. Ο βράχος ταξίδευε ανάερος και περπατούσαμε στο κατάστρωμα της μεγάλης γαλέρας με όλα τα πανιά ανοιγμένα.

ε) Από τους πεζογράφους της γενιάς του 30 αρκετοί δοκίμασαν τις δυνάμεις τους και στο θέατρο. Εκείνοι όμως που ιδιαίτερα και με συνέπεια έγραψαν έργα θεατρικά και ασχολήθηκαν γενικότερα με το θέατρο είναι κυρίως ο Θεοτοκάς και ο Τερζάκης. Ότι είναι και εκείνοι που ασχολήθηκαν πιο πολύ και με το δοκίμιο και την κριτική, δεν είναι βέβαια τυχαίο.

Ποιο ή ποια από αυτά τα κείμενα:

α. έχουν μονιμότερο ενδιαφέρον;

β. αναφέρονται στην επικαιρότητα;

γ. απευθύνονται στο ευρύ κοινό;

δ. απεθύνονται σε κοινό με ειδικά ενδιαφέροντα;

ε. είναι γραμμένα για να διαβαστούν σε λίγο χρόνό και με μικρή προσπάθεια;

στ. έχουν συνταχθεί με λόγο που μας είναι ιδιαίτερα οικείος;

ζ. είναι πυκνά σε πληροφορίες και ιδιαίτερα σαφή;

η. αποτελούν ειδήσεις;

6. Να διαβαθμίσετε τις ακόλουθες ειδήσεις σύμφωνα με το βαθμό επιδοκιμασίας του γεγονότος στο οποίο αναφέρονται (1-5).

α. Η επιστήμη νίκησε επιτέλους τον καρκίνο! Το νέο φάρμακο που χορηγήθηκε σε πειραματόζωα αποδείχθηκε θαυματουργό!

β. Ενδιαφέροντα τα αποτελέσματα του νέου φαρμάκου κατά του καρκίνου που σημειώθηκαν από τη χορήγηση του σε ποντίκια.

γ. Επιτυχημένα πειράματα σε ποντίκια απέδειξαν ότι το νέο φάρμακο μπορεί να ανακόψει την ανάπτυξη των νεοπλασματικών κυττάρων και να οδηγήσει στην αυτοκαταστροφή τους.

δ. Νέο όπλο για την καταπολέμηση του καρκίνου εφαρμόστηκε με επιτυχία σε ποντίκια και σύντομα πρόκειται να χορηγηθεί σε ανθρώπους.

ε. Πολλά υποσχόμενο είναι το νέο φάρμακο για την καταπολέμηση του καρκίνου που δοκιμάστηκε σε ποντίκια και σύντομα πρόκειται να αρχίσει να χορηγείται σε ανθρώπους.

7. Να βρείτε ποιο από τα «αστέρια» της στήλης ΙΙ χαρακτηρίζει κάθε είδηση της στήλης Ι (ένα «αστέρι» περισσεύει). Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας.

ΙΙ «ΑΣΤΕΡΙΑ»

α) Εκρηκτικότητα β) Σπουδαιότητα γ) Εκκρεμότητα δ) Σπανιότητα ε) Εγγύτητα στ) Συγκίνηση

Ι ΕΙΔΗΣΕΙΣ

1) Την «απόλυτη φτώχεια» αντίκρισε στην Πεσκοπία της Βορειοανατολικής Αλβανίας το Ελληνικό Καραβάνι Αλληλεγγύης, μεταφέροντας φάρμακα στην περιοχή. Οι άνθρωποι του καραβανιού αντίκρισαν παιδιά ρακένδυτα να πίνουν νερό απευθείας από το ποτάμι και αποφάσισαν να κατασκευάσουν σύστημα ύδρευσης για 5 χωριά της περιοχής.

2) Τύχη βουνό είχε ένας επιβάτης της γερμανικής αεροπορικής εταιρείας Lufthansa όταν έπαθε καρδιακή προσβολή στα 11.000 πόδια, ενώ ταξίδευε από το Δουβλίνο στη Φρανκφούρτη. Μόλις το πλήρωμα του αεροσκάφους ζήτησε από τα μεγάφωνα έναν γιατρό, εμφανίστηκαν 40 ειδικοί καρδιολόγοι, οι οποίοι επέστρεφαν από διεθνές συνέδριο καρδιολογίας του Δουβλίνου!

3) Ταραχές ξέσπασαν στην Ινδονησία μετά την απόφαση των αρχών να αυξήσουν τις τιμές στα καύσιμα και τις μεταφορές. Η γενικότερη αναταραχή που επικρατεί στη χώρα προκάλεσε την κατάρρευση του χρηματιστηρίου και του νομίσματος.

4) Μάχη με τον χρόνο έδιναν χθες οι ισπανικές αρχές για να σώσουν το μεγαλύτερο εθνικό πάρκο της Ευρώπης από μια γιγαντιαία κηλίδα τοξικών αποβλήτων που το πλησιάζει απειλητικά. Η διαρροή των τοξικών ουσιών προήλθε από εργοστάσιο επεξεργασίας ορυκτών και απειλεί την περιοχή με οικολογική καταστροφή.

5) Φαίνεται ότι επιτέλους κερδήθηκε η μάχη κατά του καρκίνου. Η θεραπεία βρίσκεται στο συνδυασμό δύο φαρμάκων που όταν χορηγήθηκαν ενδοφλεβίως σε ποντίκια συρρίκνωσαν και εξαφάνισαν εντελώς τους καρκινικούς όγκους.

8. Για ποιο από τα θέματα της στήλης ΙΙ θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως παράδειγμα κάθε είδηση της στήλης; Ι. Να γράψετε στο τέλος κάθε κειμένου το αντίστοιχο γράμμα. (Ένα θέμα περισσεύει.)

ΙΙ

α) Η τεχνολογία στο πλευρό του ανθρώπου

β) «Πάρε τη λέξη, δώσε μου το χέρι σου.» Η ποίηση και γενικά η τέχνη ενώνει τους ανθρώπους.

γ) Η προστασία του περιβάλλοντος εξαρτάται από εμάς.

δ) Ο ρατσισμός μπορεί να εξελιχθεί σε «αυγό του φιδιού», αν αφεθεί ανεξέλεγκτος.

ε) Στο τέλος του 20ου αιώνα ορισμένα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι ούτε αυτονόητα ούτε κατοχυρωμένα.

στ) Όσο και αν προοδεύσει η τεχνολογία, ο ανθρώπινος παράγοντας θα παραμείνει αναντικατάστατος.

ζ) Η γνώση του παρελθόντος μπορεί να βοηθήσει στη λύση προβλημάτων του παρόντος.

η) Τα στερεότυπα ζημιώνουν την επικοινωνία ανάμεσα σε ανθρώπους και κοινωνίες.

1. Το κέντρο ελέγχου του αγγλικού 166 είχε συνδέσει εξωτερικές τηλεφωνικές γραμμές με ειδικό κομπιούτερ «για καλύτερη εξυπηρέτηση του κοινού». Όποιος τηλεφωνούσε ζητώντας ασθενοφόρο έπαιρνε μαγνητοφωνημένη απάντηση από τον υπολογιστή που έλεγε «Το μήνυμά σας ελήφθη. Αναμείνατε το ασθενοφόρο. Θα έρθει αμέσως, μόλις αυτό είναι δυνατόν.» Αλλά ο κομπιούτερ λόγω βλάβης έσβηνε τα μηνύματα. Έτσι, περιμένοντας το ασθενοφόρο πέθαναν 20 καρδιοπαθείς και θύματα τροχαίων.

2. Νεοναζί έκαψαν τις σκηνές στις οποίες ζούσαν ξένοι στη Λειψία και επιτέθηκαν με εμπρηστικές βόμβες σε εστία Αλβανών στο Μάρκιλμπεργκ. Παρόμοια επεισόδια σημειώθηκαν και στις πόλεις της πρώην Ανατολικής Γερμανίας.

3. Ένα ρομπότ ελεγχόμενο από έναν υπολογιστή χρησιμοποίησε επιτυχώς σε εγχειρήσεις ανοιχτής καρδιάς μια ομάδα γιατρών του νοσοκομείου Μπρουσέ στο Παρίσι.

4. Η μεγάλη πλειονότητα των παιδιών που υφίστανται εκμετάλλευση ζουν σε χώρες του τρίτου κόσμου και τα μισά από αυτά στην Ασία. Μόνο στην Ινδία ο αριθμός τους ανέρχεται σε περισσότερα από 50 εκατομμύρια.

5. Μία γαλλική εταιρεία παραγωγής βαφών κατασκεύασε καραβοχρώματα φιλικά προς τη θαλάσσια πανίδα, χωρίς τα τοξικά διαλυτικά που χρησιμοποιούσαν μέχρι τώρα.

6. Η Αθηναϊκή Δημοκρατία έγινε το πρότυπο για τη νέα αναθεωρημένη Βουλή των Λόρδων της Βρετανίας, που θα μετατραπεί σε «λαϊκό» σώμα, τα μέλη του οποίου θα επιλέγονται με κλήρωση, όπως στην εποχή του Κλεισθένη και του Περικλή.

7. Ενθουσιασμός και χειροκροτήματα για τον Μίκη Θεοδωράκη στη Βρετανία. Ο Μίκης διηύθυνε την Φιλαρμονική Ορχήστρα του Λονδίνου στη μεγάλη αίθουσα «Κουίν Ελίζαμπεθ» του Royal Festival Hall.

9. Να αντιστοιχίσετε κάθε είδηση στη στήλη Α με το είδος της εφημερίδας ή της στήλης για την οποία είναι κατάλληλη. Ένα στοιχείο της στήλης Β δεν θα χρησιμοποιηθεί.

Εφημερίδα

α) που προβάλλει κοινωνικά θέματα

β) οικονομική

γ) αντιπολιτευόμενη

δ) κυβερνητική

ε) που τηρεί ουδέτερη πολιτική στάση

στ) που προβάλλει οικολογικά θέματα

ζ) αθλητική

η) με κοσμική στήλη

θ) σχολική

1. Εγκαινιάστηκε χθες το νέο Δημαρχείο της πρωτεύουσας, παρουσία του Δημάρχου, κυβερνητικών παραγόντων καθώς και δημοτών.

2. Άλλο ένα έργο βιτρίνας εγκαινίασε χθες ο Δήμαρχος με τις ευλογίες της κυβέρνησης και των οπαδών του.

3. Εξαιρετικά κομψή και καλόγουστη η παρουσία της κ. Δημάρχου στα χθεσινά εγκαίνια του νέου δημαρχιακού μεγάρου της πρωτεύουσας.

4. Άλλο ένα κτήριο «τέρας» έρχεται να αλλοιώσει την όψη της πόλης μας.

5. Μετά τα χθεσινά εγκαίνια του νέου δημαρχιακού μεγάρου, εκπρόσωπος της κατασκευαστικής εταιρίας δήλωσε ότι θα ξεκινήσουν τα έργα για την ανέγερση εμπορικού κέντρου.

6. 200.000.000 στοίχισε το νέο Δημαρχείο που εγκαινιάστηκε χθες από τον δήμαρχο και άλλους κυβερνητικούς παράγοντες. Ο Δήμαρχος έκρινε, φαίνεται, ότι έχει λύσει όλα τα άλλα προβλήματα των κατοίκων της πόλης, ώστε να διαθέσει ένα τέτοιο ποσόν για να εργάζεται σε καινούργιο κτήριο...

7. Μετά τα χθεσινά εγκαίνια του δημαρχιακού μεγάρου, να ελπίζουμε κ. Δήμαρχε ότι σύντομα θα ακολουθήσει και η ανέγερση του σταδίου της πόλης μας;

8. Με λαμπρή τελετή και με την παρουσία του Δημάρχου, κυβερνητικών εκπροσώπων και όλου του λαού, εγκαινιάστηκε χθες το νέο δημαρχιακό μέγαρο.

10. Να σημειώσετε τις σωστές απαντήσεις και να τις δικαιολογήσετε.

Α) Μια ημέρα του Μαΐου που συνέβησαν πολλά γεγονότα, δημοσιεύεται σε μια εφημερίδα με μεγάλο τίτλο και έντονα γράμματα η είδηση «Το Ιόνιο Πέλαγος δικαίωσε τη φήμη του ως μια από τις πλέον καθαρές θάλασσες, αφού όλες οι παραλίες του στην Ήπειρο και τα Επτάνησα αποδείχθηκαν πεντακάθαρες.»

Η μεγάλη προβολή της αποδεικνύει ότι η εφημερίδα

α) τηρεί φιλοκυβερνητική στάση,

β) διακρίνεται από οικολογική ευαισθησία,

γ) τονίζει τα θέματα που προβάλλουν τη χώρα μας,

δ) δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στα εσωτερικά θέματα.

Δικαιολόγηση...................................................................................................

Β) Την ίδια είδηση την ίδια ημέρα δημοσιεύει άλλη εφημερίδα με μικρότερα γράμματα αλλά σε εμφανή θέση με τον εξής τίτλο: «Πεντακάθαρο αποδείχθηκε το Ιόνιο!».

Η μικρότερη προβολή δηλώνει ότι η εφημερίδα

α) τηρεί αντιπολιτευτική στάση,

β) πιέζεται από την πληθώρα της ύλης,

γ) υποβαθμίζει τη σημασία της είδησης,

δ) παρουσιάζει αντικειμενικά τα γεγονότα.

Δικαιολόγηση...................................................................................................

Γ) Την ίδια ημέρα, μια τρίτη εφημερίδα δεν δημοσιεύει καθόλου την είδηση. Η αποσιώπηση αυτή δηλώνει ότι η εφημερίδα

α) αδιαφορεί για ζητήματα του περιβάλλοντος,

β) αποφεύγει να διαφημίσει τα θέρετρα της περιοχής,

γ) τηρεί ουδέτερη πολιτική στάση,

δ) αποφεύγει να δημοσιεύσει ειδήσεις που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως θετικό κυβερνητικό έργο. 􀂆

Δικαιολόγηση...................................................................................................

11. Ποιες από τις ακόλουθες εσωτερικές ειδήσεις ή σχόλια δεν θα έβλεπαν το φως της δημοσιότητας σε μια χώρα που επιβάλλει λογοκρισία στα ΜΜΕ; Να τις επισημάνετε. Να δικαιολογήσετε τις απαντήσεις σας.

α) Πρωτοφανή επιτυχία σημείωσε η πρεμιέρα της επιθεώρησης που σατιρίζει τα νέα κυβερνητικά μέτρα.